(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Srbija i Turska u devetnaestom veku"

Google 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 

to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at |http: //books .google .com/I 



,\TYQ;^ 





^. vro^- 



'■^■1 
'/y. 



o- / J 



R^nKe L. 




D 



1 

b 



m 



m 



V 



fU 



^ A 




' IT' ^■:7r 



V J^ 



iJ-YlL 



HADHOAO 

JIEOnOJIA PAHKE 



nPBBEO 

JTOJAH HOBAKOBH-R 



Oea je KU>uia natpa^ena ua KUtUMceenox 0oHda 

Hjiuje M. Hojiapuft 




J BEorPAAy 

nAPHA mTAXniPHJA J^HH. XlllHTrHJBBHX.A, 1892 







OBOJ HH>M3M M nMCUV tbEHV 



-.0 0- 



IlHcan; obg EH»Hre JleonoJia PkuKe posHO ce 9 (21) je- 
KeM6pa 1795 y BapoinnitH Bne (Wiehe) y TapHHrHJH, a yMp'o 
jeyBepiHHy 11 (23) Maja 1886, npeTypuBfflH nyHHX 90 rojHHa 
pajOM o6HiaTo Henyaenora atHBOTa. Oian; ny je 6ho ajiBOKax. 
BHine HayKe je y^no y JanHCKOJ, h Ty ra je roT^pHj XepMaH 
ynyTHO Ha BeniTflHy nawjbHBe $HJiojioinKe KpHTHKe. TosHHe 1818 
OTHfflao je 3a npo^ecopa rHMnasHJe y $paHK$ypTy na Oapn, rje 
HanHca npBO CBOJe jsfino Geschichten der romanischen und 
germanischen Volker von 1494 bis 15tH5. 73 ly KH>Hry 
je 6ho npaaor Zur Kritik iieurer Geschichtsschreiber. Y 
Tone npBOM jifiJLj CBOMe OH je ee6z y npn^aay yseo 3a yraej 
TyKHfl;H;i;a, a y kphth^hoj o6pajH Hii6ypa, caaBHora ocHOBaon;a 
^MoaorBJCKo-HCTop^'cKor KpHTHTOor npaBD;a y naeaRy HcxopHJe. 
To npBo HCTopHJcKo ;i;eao PkHKOBo HSHeHajHao je cbo^hhom KaKo 
cxBaTaH>a TaKO z HBiara&a, no tom mnpoicsM norieji;oM eojh 
XBaxame Besy MO^y jora^^aJHMa iipflBH;i;H0 pasaH^HTHM a y;i;a.i>e- 

HHM, TO THMe OTBOpaDUe HOBO IipOCTpaHHJe BHJHKe. Cy6jeKTHBH0 

npoMaxpaae rpa^e ne Moraine ce onasHTH. HcTopHK je nyniTao 
j;eia h fl;ora]^aje ja roBope caMH. Thmo, h hbpctom KpaiKotoM 

1* 



IV 

HBJiaraaa, yajHrao je Heo6H^Ho jienoTy n nperaej^HocT CBor hcto- 
pHJCKor npHTOBa. $raoiorHJCKO-HCTopHJcKy kphthkj, Koja je- 
j^oTse npQMe&HBaHa caMO Ha HCTopHJCKe nsBope o CTapoH KJiacH?- 
Hov cBOTy, JI. FaHKe npBH npHMeHH na Hssope HTajiHJaHCKe,. 
$paHn;ycKe, neMa^Ke, mnaHCKe, KoJHMa ce y TOMe jeay nociiy?rno. 
CaMO niecT Mecen;H nocjie Tora jeaa (29 — 31 Mapra 1825) 6h* 
FaHKe no3BaH Eao HSBaepejiiHH npo^^ecop Ha 6epjinHCKH yHHsep- 
CHTeT. Kao npo^ecop y Bepanny oTUO^eo je CBojy KH,HmeBRy 
pajufty jteioM Ftlrsten und Volker von Sildeuropa im 16 und 
17 Jahrhandert, y komo ro»opH o MyciiOMaHiiMa h o mnaHCKOJ 
MOHapxHJH, rje ce npBo noneo cjymHTH h HensjaHOM pyKonncHOM 
rpa^OM H8 CTapHJHX aanaca h apxHBa. Ty cy npBH nyi KaKo- 
Bajba ynoxpe^jbeHH sHnjiOMaTCKH nsBeniTajfl uieTa^RHx nocjianflKa, 
H Ha H>Hx je o6pakeHa yMeTHa ncTopnjcKa n£UKH>a. Tbm je AeioM, 
Ha ocHOBy Te ciyxfieHe rpa]^e nHcaHHM, PaHKe najnpe noKymao 
;i;a HCTopnjy narae ihto ce roji; MaH>e Moace no H3BopHMa jpyre 
Bpcre, a kojehko ce roji; BHuie Moxe no ayreHTn^HZM aKTHMa h no 
cnoitfeHHn;HMa, Kao npBHM h Hajiioy3;i;aHHJHM HSBopHMa. Jl^eao je ji;o- 
?eKaHo c Heo6H?HOH naTs&OM h cay^emlLeM. H MaKap jifi, ce h paneje 
3Haio 3a MieTa^Ke n ocTazHx HTainjancKHx rpaAona A^nsoMaTCRe- 
HSBeiDTaje, FanKe je, obhm h nosnnJHM cbojhh A^iUHMa, n y caMoj 
HxajiHJH no6yjHO naaay na onaj HSBop HCTopHJcM, h thmo noj- 
CTaKao nosHHJa ype^Ha h oninHpna H3ji;aH>a Te HCTopnjcKe I'pa^e. 

TIoMeHyTO seio o Bia;i:aounMa n napoAHHa jyssHe Espone- 
16-ora H 17-ora seKa 6hjio je noBoj BeMKone FaHKosy nyiy 
y Be^, y MaeTKe h yHiaiHJy, noniTO ce TaMO rpa^e, noTpedne- 
sa H>eroBo ^ejio, Morao BHme nai^H Hero nn y Bepinny n no- 
HeMawoj. Ha Taj nyT ce Kpenyo yjecen 1827, h, nocie BHme 
o;i; Tpn rojHHe, BpaTHo ce y BepiHH y npoaeiie 1831 roAHHe. 
Ha OBOM nyTy, hphihkom 6aBJbeH>a y Be^y n hobojoji paja na 
rope noMOHyTOM jeiy, y TOKy npHKyn:baH>a h ^HTaBa HSBenrraja 
I nyTonHca o esponcKOM jyry, J. FaHKe ce saHHTepecoeao h Gjfr 



H$HHOM Gp6HJe, noipaHiHo nosHaHeTBo Bysa Gt. Eapai^Hiba, n Aoinao 

Ha /MHcao ]ifi, npBH iryr HanHine OBy KftHiy. Ash rjnaBHo Aexo, 

Koje je Hsairao Kao poj CTjjtHJa Ha Maao ^ac noM^HyroM nyiy, 

jecTe ^HcTopHJa phmckhx nana y 16-om h 17-om BeKy.** Mjie- 

laHKH H3BemTaJH sain cy hhcuj naJEHme rpa|e sa ycnex. Jep 

;KHBe C3HK6 nana, h>hxobmx MSHECTapa, iBHxosa j^BopeKor xh- 

BOTa, BHxoBe ynpane, aH^He h aHerflOTH^He CHXHHite Koje cy 

BeoiTO r^e Tpe6a ymeiene, ciHEe BaponiKMX, ap^^'Bhex, Mopajj- 

:hhx n eKOHOMCKHX npHa:HBa, mio Je ?HTaou;e HaJBnme npnBJia- 

Hnao, mpTao je PanKe no Mexa^KHM zsBeniTaJHMa. Hnjeano 

j;eao PaHKOBo Huje ce Bnme HHxajio, jep HHJejipo KHJe HMajio 

ToaHKO BBAaaa KoanKo obo. ]ifl Tojpiue 1874 a^jio je to Hs^a- 

BaHO mecT nyxa. Taja nncai; npoMenn oncer jeaa. MecTO joTa- 

j;auifi>er HaTonca ^HcxopHJa phmckhx nana y 1 6 n 1 7 seKy^ ;i;o^e 

HainHC „PnMCKe' nane Kpos aocaeA&a "^oTHpH BORa^, a a^io ce 

jMHO^H ;i,0Aai],HMa kojh cy o^roBapaiH npoMOHH HaTnnca. y tou 

o6jxHRy ]i,QJio je one? na hobo HSAaBano, xaKO j^a je ^o caA niiaio 

xeBOT H3AaH>a. Hctom nocjie obhx flfina, 6ai](H0 ce PanKe na fifl- 

jfat^e 3eMi>iiuiTe, n noneo Hspa^HBaTH ^HcTopnjy HenaHKe sa npeiie 

pe$opMan;HJe'', Koja je nsjiasHJia HSMO^y 1839 h 1847 roAHHe. 

Ty HBge npasa HCTopnja caMora pe^opMaiponor noKpexa, c Tora 

ce y Toj HCTopHJH He roBopH HH TpH^teceToroAHfflfteM paxy. 

IIoBHHJe je (1869) PanKe to nonyHHo ^HcxopnjoM Baaenfflxajfla**, 

Tjannora jynaRa pe^^opMaipoHHx paxoBa. PoAHHe 1841 PanKe je 

nocxaBJbOH ^a apaauHora ncxopBgorpa^a npycKor, n 1847 — 48 

nycxHo je y cbox ^JI^eBex K&nra npycKe ncxopHJe." Y apyroae 

nsffi&j xa je Kn>nra onex painnpeHa, n nasBana je ^^BaHaecx 

KH»Hra npycKe ncxopig'e.^ Eio npycsn ncxopnoria^ nsAao je ou 

a ^EeieniRe Rnesa XapAon^epra'' y nex bojihkhx CBesaRa, Koje 

•cy BHaMeHHX npnjior k cynpeMenoj npycKoj ncxopHJa. HeyMopaa 

HCxpaacHBa&a PanKOBa BpaxHJia cy ra onex r cxpanoj ncxopHJii. 

TaKO je nocxaia „$paHiiycKa ncxopnja naporaxo 16-or h 17 -or 



I. 



VI 

BOKa^, Koja je nsHeia mecT CBesana h ^EHriecEa HCTopnja na- 
poMTO 16-or n 17-or BeKa**, KOJa je Hsneaa aeBei CBesaKa. 
HeMaMO Raji; Aa> noj(HH>eMO CBaKOiHKa nero noHeeycMO caico riaB- 
HHJa sena PaHKOBa. Ha nocaeiKy je orpoMHy CROJy paji^HBOCT 
OKynidO H y jejiy „HcTopHJa CBeia" (Weltgeschichte) Kojy je 
npeayseo y ay^oKoj CTapocTH. Bhjio My je CKopo 85 rojHHa, 
KaR je iio^ejio H33;aBaH>e Tora s^^a (JI^eKeiidpa 1880). IIojeaHHe 
KifcHre Tora cnHca kojh je odyxBaiiio jeBeT Kanra, npojajy ce 
Bet y TpebeM hm y neiBpiOM H8;i;aH>y. D^eaoKynHo H3;i;aH>e ;i;eia 
PaflKOBHx H3H0CH 54 CBecKe, oeeM noMeHyTHx 9 CBesaKa „Hcto- 
pHJe CBeTa**, c KojoM sajeano CBa KH>HaceBBa pa;i;H)a PanKOBa, hb- 
HOCH 63 CBecite. 

BeaHHHHa h sHaMeHHTocT PaHKOBa y Tone je uito je ob na 
HCTopnjy BOBBJera BpeMeaa npoMeBHO kphtbhkh h o6jeKTnBHH 
BaTOH KOJHM je Hfl6yp y no^eiKy OBora seKa Haainao Ba rjiac 
KpHTttHKOM o6pa3;oM pHMCice HCTopnje, Koja ce ;i;oTie Hspa^^HBaaa 

Be T02IBK0 no CIIOMeBBi;BMa ROJIBKO BO CaMim pSMCEEM BCTopn 

ii;HMa. KpHTHHKy oii;eBy nsBopa h KpHTHHKy BemTHey ja ce HSBopH 
jifine Ba ayieBTEHHe (cuoMenHKe), Ba npBO, Ba j^pyre nnji. pyne 
HBBope, JI. PaBKe je c ycnexoM npHMeBHo h na ncTopnjy bobh- 
jera BpeMena. Y obom npaBij;y 6op6e npoTHB nycrax Tpa;i;nitHJa, 
ojeBeoHx y HCTopHJCKo ojeao, y ipaaceay cymie HCTopnjcKe 
HCTHBe n;eaoKynHBM ;i.0MHuiJBaH>eM cyBpeMeae HCTopnjcKe KpHTHKe, 
y o6jeKTHBHOM offiHBJbaBaifcy b HsasHBaBby npomacTHX BeKOBa xiaj- 
BHM ajiH XHBHM H yMeTHHM n;pTaH>eM HCTHBHTor 0Bji;amH>er CTaita, 
y OBOMe peaaHBMy BCTopnjcKora n;pTaH>a, ojJiHKOBaao ce y hcth 
Max BHuie JbyjH y BeiHKHM eBponcKHM Bapo^HMa. UIto je Ora- 
CTeH TBJepH y^BHBo 3a $paBn;ycKy, oho je joui c 6ojbBM ycne- 
xoM JI. PaHKe BBBpniHo y HeMa^Koj. JI. PaHKe je mhcjiho ;i;a je 
BCTopBJa KOMKO HayKa TOJiBKo H yMCTHOCT Kao ro;i; h OracTeB 
TnjepH; c Tora My je naJBefca Cpara 6HJia ^a HCTHHy nrro Moxe 
noysAaHBJe sa^e, n ji;i je HCKaiKe mxo Mo^se 3CBB.i>e, Jienme h 



VII 



pasroBeTHirje. ^CfiaK je saAOBOJbaH — roBopn PaHKe Ha joahom 
MecTy — aKO y kom nojeTCKOM ;i;e3iy na^^e y caapaajy jyxa, a y 
o6imis,j ^HCTOie h caBprneHCTsa. Oa nay^Hora ce sejia ne xpaacH 
HHfflTa apyro, Hero ja cboj npejticeT CKpoB npoHZKHe h paaroBeTHO ra 
H8JI02BH. AiH je 3a;i;aTaR ncTopq'e h KH>H^eBaH h nay^aH y hcth 
Max, HCTopHJa je kojihko yMeiHocT toihko z Hayna. HcTopsja 
Mopa HcnyHHTH cBe mio Tpaxz KpHTHKa h nayxa hcto onaKo noT- 
nyno Kao Ma kojh (jfmLonomKii nocao ; ais y hcth Max y hgto- 
pHJCKHM AejiHMa BajBa o6pa30BaHH Jby^n ;i;a Ha^y hcto oho yacH- 
BaH>e Koje ce HaiasH y Haj6oj&eM hhcto KH»HseBHOM npoHSBO^y. "" 

HOMa^KH KpHTHHapH HCTe mKOie, 036HJbHU H y HCTOpHJCROJ HayiiH 

ii;eH>eHH JbyjH, npHsnajy PanKy ja je obo nocTHrao HOTnyHEi;e. „0h 
je oj HCTopHJe Ha^HHHO jeio yneTHKHKO, ocbojhbihh joj y Heny 
pyKy MecTO y lenoj RH>H»eBH0CTH, hhhhm hh Maio ne okp&hbhih 
H>e8HHy HayHHy Bpe;i;HOCT. PaHKos je cthji saoKpyrjbeH h ynoK 
ojroBapa npejMeTy; cthi jeTaj »hb, npoBH;i;aH, H3MepeH, Ta^an, 
CTernyT h iipocT, KpenaK h cadnjeH, jacan h Kaj roBopH o sa- 
HJneTeHHJHM CTBapHMa, paBHOMopaH y TOKy, 6e8 cyBHUiHor HaKHTa 
H 6ed BaTpeflocTH. Te ce ocoCnne, noKaaane Haj6ojbe y „Hcto- 
pHJH nana", BHj^e yneK Kaj ce roj no npnpow npejMeTa Mory 
HosasaTH. EberoBo Hssara&e SHaTHHX Aorai^aja h H>eroBO nenaA- 
ManiHO n;pTaH>e nopipeia ocnrypajiH cy PanKy necTO n&^j ne- 
Ma^KHM Kiaciin;HMa. HenaAa ce sa^anjbajio uiToniTa CTHJiy Pan- 
KOBy, H MHcaaao ce ja oh no HOAocTaTKy KapaKTepa h no ahhio- 
MaTCKOM ynnjaay nnnie Mnpno h cyan ynepeHO, a npHHajytn 
HCTH^e n,pTe h TpenyTKe KoJHMa npHBHAHo noApe^^ena bpoahoct 
npnnaAa. Ajih to uito je HasnaHo paBHOAymnomity nnje nnniTa 
Apyro Hero caBpinena ynepenocT h npaBOAHO oi];eH>HBaH>e hobojb- 
HHX H cynpoTHHx o63Hpa. HcTopHK Heko Aa> sasse nrra mhcjih 
OH can, Hero HSiaH^e HHfi»eHHii;e, ocTaBJbajyi^H H>HMa Aa> npecyAy 
o6pa3J[oace. Thm je PanKe OACTynno oa nauna FAeBojnx npeT- 



VIII 



xo;ii;HHBa, ajis je Eponno BejiHBn KopaK Hanpes k hcthhetocth 
npeACTaBJBama, Kojoj ce ih^hhm cxBaTa&eM lome cajsRH." ^) 

JIfl, 6h BBAeXH ?HTaOIi;H KRKO FaHKa cyA6 H KpHTHHa* 

pH npoTHBHe My^ name yMepene niKoie, HSHeteHO mTa o &eHy 
roBope roxniax h J. Illep y cbojhm KH»BraMa o HCTopHJs He- 
MaHKe K&HineBHocTH. F. FoTmaji TaBo^e cjiaBH JI. FanKa Kao 
npBora ncTopHsa HoHaHKe, kojh je BemrEHy rpyimca&a, HSJia- 
raH»a h npancaTH^LHora pasBHJa&a y nncafty HCTop^]e Aotepao 
j[fl BeiHTHHe y Hena^Koj HejocTHrHyre. ^Hnjejan neMaHKH hcto- 
pHK — Kaxe roTfflai — nnje jueo ja TaKo Kao Ha maxy pac- 
npaBE KaKo ce y Ka6HHeTHMa paAH sa hjih npoTHB neKe CTsapn, 
HHTH je BHao AB. c OHOJinKOM 6HCTpHH0H K0M6HHai];HJe cienyje 

KOHiHHBHM GBOROBHMa AHUIOMaTHJe. C peTKOM BeDITHHOM AOBO^H 

OH y Besy h HCTaBj&a y spaBy CBeiiocT HHiepece h hbs,^; k 
caMo ciHKa&e CBaKHAaniHier SHBoia eo;i; H>era je o6acjaHo cbot- 
nomity onmTe ncTopnje. H KaA Hac bo^h no BaTHEany oh no 
EcKypHJasy, mh ho caMo mro cmo Ty Kao roa Kyke, nero hb 
THX npocTopa rjejaMO npej co6om y BHaTHOj nepeueKTHBH cyj- 
6HHy Enpone. FaHKe HHKaAa ne noMHH>e niTOHHJe cymTacTBOHo ; 
OH oceta ao6po rje je hito anaTHo sa yBporay nieTeHHoy 
HCTopBJe, 6hjio to KpynHo 6hjio cnfeaHo. IIIto je 6e8 sna^aja, 
ne^e ;i;o1ih no^ H>eroBo nepo, asn fee oh roBopHTH o CBOMy ca 
paBHOjyuiHonifey. Ta paBH0j5yfflH0CT Hsraeaa Kao noTuyHa o6jeK- 
THBHOCT y H3j[araH>y; aim je 6ani Ta o6jeKTHBHOCT cy6jeETHBHH 
He;i;ocTaTaK, HeAociaTaK nynote h TonjioTO yBepeH>a, He^ocTaTaK 
Mopasne mhciee, 663 Roje Heva he Tan;HTa, hh TyBHAHj^a. Hc- 
TopHJa HHJe hh niaxoBCRH hh pa^yncKH sai^aTaB, oHa HHJe casio 
AHnJioMaTCKH cpna-Bes. FaHKOB je cthi rH6aK, rjiaAaR, oa^i^h- 
Han, 90LJ1 My ocRyxeBa ona cnara h nieueHHTocT kojom Kjiho 
sa BOHHOCT nnnie. H sshboct H>eroBora Hsiarama HHJe CBarAa 
je^HaRa; oh H^'e Aona r^e ce mace Rpeky, r^e BesHRa A^ia 



1) Historisches Jahrbuch. Mttnchen 1886 VII Band, 4 Heft. 675. 



IX 



rpue; oh je ceasaH Kas jacHo HCiaBJba uo6yAe, pa^yne, HHTe- 
peee. Aik hctophk Tpe6a 8ro;i;HHM HaHHHOii ;gi;a noKasse Hecano 
KoJHM KoiyTHkHMa MaHiHua pa^H, Hero b BaKO ce BHTJia n KaKo 
30MH H paadnja. Ten y tomo je Hay^HH^Ba MajcTopnja mio My 
ce ji;ona;i;a sa MiiHe no3HaTO, a ^a naB^iam ce Hpanetn sea- 
TaH, Tpa»H OHO niTo je hobo, mro je TaJHo, hito je nepasiip- 
HieHO, — THMe ce nan ymeTHBTOa u;ejiHHa HCTopajcKora jeaa He 
nocTHsaua. TaRo nav PauKe, HCTHna, noBasyje y naJBHrneM ca- 
BpnieBCTBy jejipy oj cymTacTBeHHX CTpana HCxopHKa, h oho bito 
HeMa BH oh. Ha HsaJiocT je TemRa nyBOXHHa Boja HCTopHJorpa- 
$HJy HeMa^Ky jom ;i;bojh oj Hj^eajia. PaHKe je apxHBCKH Ma^H- 
OHH^ap, Kao apxBBap JiHHaxopcT y Xo^ManoBOM ^3aaTH0M JIoh- 
n;y *" . IIos fteroBOM ce py kom mptbh aKTH 8a6jiHCTaBajy bhmhckhm 
0CBeTjbeH>e]r, Kao Jby;i;H c ^OBenaHCKHM liisHOHOMFJaMa, a mhcih 
BeroBO ce mue^j h>hx Bpanajy Kao aaafeaHo-sejieHe 3MHJe ; aaH ap- 
XHBCKa HCTopHJa, H viSLji jo HajcaBpfflOHflja, joffl HHJe npaBa hcto- 
pHJa", H T. J. IlBcaui yupaBo jifiini hobbjo neMa^Ke hctophko 
Ha fflKoay PaHKOBy, o6jeKTHBHy h nparMainHHy, h Ha niKoay 
lUiocepoBy, naieraHKy z oeeTJBHBHJy.O y hctom CMHcay cyjH JI. 
PaHKa h J. Illep. „HeMa HHKaKBe cynBe — nHHie oh — 
ja je PaBKO sa HCTopnjy bojuhkhx sacjiyra CTOKao. HoBHajytH 
eBponcKe apxHBe Kao Majio ko, oh je acTopBJCKy rpa]^y cbojhm hb- 
BOAHBia BHaMeHHTo o6oraTHo. HaHETanocT je Kerona saHCia orpoHHa. 
Gbojhh no8flaBaH>eM h bphthrom HBBopa, oh je HCTanao y Hony 
H BCTBHHTHJy CBOTaocT HO caMO HOJejHHe cjiHKe H ffora^BJe, 
Hero H n;ejie nepHO^e cpeAfteneKOBBe h cyBpoMene Hciopaje. 
HajoMBJbOHHJe My je opy^e jHOJioMaTCKa KopecuoHji;eHn;H.ja, h 
Hajjienme CBoje ycnexe Baj&a oh a^ saxBain ^^hhom nora]^a?KOM 
Hyay kojhm yMe aa pacuaete KOHii;e jHBioMaTCKHx BBBOHiTaja. 
Ajh ys Hajeety CHary PaHKony, Ty ce ynpaBO najiaBH h H>ero- 

^) R Gottschall, Die dentsche NatioBalliteratur des nennzehnten 
Jahrhanderts. Vit^rte Auflage. Breslau 1875. IV, 354—356. 



Ba HaJBe^a csa6ocT. Oh hb yace jicto xaKO hh ^a ce ncnieTe 
H8 AEiiJioiraTCKffx Hasopa h abopcrsk ?apo6Has: Kpyrosa. Ho 
Besiy ce HCTopnja cseia h He 36HBa HHrji;e na apyroM Meciy 
Bet y BJiaAanaHKHM KadHneTHMa, MHHHCTapcRHM KaHn;eiapHJaMa 
H jHraoMaTCKHM TCKaMa — — XBiiHoii;H PaHKOBH xeaae 
OBaj noTHyHH He^ocTaTaK Mopaanora ocefeaaa, osy yxacay paB- 
HOAyuiHOCT y uoTJLQjsj pa3aHK0BaH>a npaBfl;e h HeiipaB;i;e, BpjiHHe 
H nopoKa, sacjyre h aao^HHa Kao „HCTopHJCKy o6jeKTHBHocT'*. 
IIoTOftH fee CBeT paayMeBaTH 6e3 cyMae ;i;pyKraje h npaBEinnje, 
H aKo Hefee tomko jBopcra."^) 

UIto peny6jiHKaflaii; h pa^HKaaau, Illep e3 lI,HpHxa oBaKO 

rOBOpH MOHapXHCTH H KOHCepBaTHBIJ,y .1. PaHKy H8 BepjiHHa, 

Mje HHKaKBo Hyjto, H He Tpe6a he y ?eM ja adynn naine ?h- 
Taoii,e. Ilopeji; CBera Tora pasMeTaaa aa KapaKTepnocT e aa 
ocefeaje MopaaHe, ociafee onei y Be^HTOJ BpesHOCTH npocxa 
HCTHHa, aa je 6ojbe ji;a ncTopHK HHTaoij,y MnpHo h HenpECTpacHO 
Haitpia BpeMe Koje onEcyje, nocTaBEBmn ra y iioaoacaj ja can 
cyj H3pH^e. Hero m ja ce can Ha^HHE cyjHJa ejie napTHaan 
aHn;HMa e noKpeiHMa Koje oiiHcyje. 06jeKTEBHH (no momo mhie- 
Jbeay jejHBH nay^HH) ejie MopajiHE npaBaii, nBca&a ECTopEge 
paaiEKOBafee ce e ciajafee jejan npeaia apyroM yBeK onaKO itao 
pea^iHOCT H HaeajiB3aM y nojeaaJE n y yueTHOCTH, c tom caMO paaiE- 
KOM, niTO fee ce peajiEaaM yseK BBDie caaraTH c ECTopBJOM nopajH 
ibeHe Hayrae cipane, Kao dito ce yMeiHOCT leniKo Moxe ca cbem 
aBinHTE MjeaaESMa. HayraocT ncTopHJe ociafee yseK y kphth^- 
HOCTE ouEca, y cErypHOCTii HaBoja, y noTnyflocTH h y ectehh- 
TOCTE no;i;aTaKa. BemTEHa em yMeiHocT rpynEcaaa, onnca, eb- 
3araH»a ocTafee ynoK jtyina HciopEJe, a Bpe;i;Efee ohojihko BEme 
KoaBKO je noy3;i;aHHJa nay^Ha cipana, KpEiE^fla 8rpa;i;a ECiopH- 



*) JI,p. Job. Ulepa OnmTa ncTopnja KaHseBHOCTH. ITpeBeo Crojan 
HoBaKOBHfe. Kaira ipeha. repiaflCKE napoOT- Beorpaji; 1874 crp. 487. 
AC 491. 



XI 

je. y jeay icoje ce oBje hbhoch npej Cp6e, Haj6oie ce Moxe^ 

BHA6TIT HCTHHa OBHX p6H0. EaKBC 6hCM0 MH KOpSCTH HMajDLH Jlfl, 

ce PaHKe 6an;H0 na crpany Kojera roj oj Hamnx hobhx paj- 
HHKa HCTopHje, jaje jejHora nanao y Hwe ^MopajiHOCTH", ;i;py- 
rora y HMe ^TOBe^HocTH*", xpefeera caMO ja iioKa?Ke KaKo oh 
caM HHJe HeoceTJbRB mn 6ecRapaETepaH ? GBaKH ana ;ii;a 6hcmo mh 
c THMe 6mm HsrydnjiH, Ma Kaico Hnane 6mh 3a;i;oBOJbHH r;i;eKojii He- 

Ma^KH KpHTH^apH. HanpOTITB, KOJIHKy KOpHCT MO}KeMO MH CBH IlipU- 

CTH H8 MHpHor D33araH.a OHora ihto ce 3600, h3 HenpHCipacHe^ 
Sfio6e ?HH>eHniia noBOJbHBX h nenoBOJbHHX, KaKo Koja KOHe npH- 
naja, hb o6jeKTHBHOCTH kojom nncdii; npej lac bshoch cbc inia 
je Ko pajHO Kao cyji; y npecyjH — ocTaejbajyfeH aeaHMa ja 
oHa cana HspeKy KonaHHy noxBaJiy win ocy;i;y ! OBaKy ncTopnjy, 
6ap y TJiaBHOM nperaejy, Cp6BH 6n TeniKo 11 Morao HanncaTH. 
C Tora MB syryjeMo BejiHKOM CBeTCKOM HCiopHKy ;i;y6oKy fiiaro- 
japHocT 8a TO, H c Tora nac y tojlhko BHuie HBiepecyje ja ca3- 
Bavo BaRO je senHKH HCTopHK ji;oBiao Ha MHcao ji:a HBpaAii obo 
aejio H ji;a ce 6aBH cpucKBM CTBapHMa. ToMe fey nocBeTHTH 
ojejbaK BiTO cjieayje. 

II 

y Ka3HBaH>y CBOMe jKHBoiy n pajy, JI. PaHKe je caw 
HcnpHHOBejao itaico je somao la ce saHBTepecyje h cpncKHir 
CTBapHMa. 

IIpBH PaBKOB HCTOpnjCKH HOCiO pOMaBCKHM H TCpMaH- 

CKHM HapojHMa o;i; 1494 ji;o 1535 jOBeo ra je na npo^ecopcKy 
Kaieflpy y BepiHB. MHCJiefen KaKo jajbe ja HaciaBH to cBoje 
;i;eao, 6an;H ce na npoy^aBafte BeKHx pyKonncHMx no;i;aTaKa h 
H3Bopa H3 XVI H XVII BeKa Kojfl cy ce najiaBBJiH y 6H6aHo- 
TeD,H y BepjiHHy, h sanyan ce odnjby rpa^e Kojy je ly nauiao 
sa ;i;pHtaBe h 3a B3ra;i;aoii;e XVI BOKa. Ho toj rpa^H Hannnie 
OB BeKoaHKo rJiaBa hb HCTopnje XVI BeKa (Fttrsten und 
Volker von SUdeuropa), h H3ji;a hx 1827 rojHHe. Ann laj 



XII 



ra je nc^exaK cavo noeyKao jifiihe, Jlano je 600 noMHc:iHTH ab> 
oua 6epiHHCfca 36HpRa, h aKo je dnjia Aocia B6:iHKa, hhjo HHmTa 
^npaif OHora mio ce Mopaso HaxasHTH y HxajfHJaHCKHK 6h6jiho- 
Tesaira h apxHBaiia. Tora pa^n JI. PaHKe no^e Ha nyi, h npso 
ce yciaBH na jy»e npeiie y Be^y, sa to inro je y Taj Max, 
noeie aycTpHJCKe 0Kynaii;HJe MxeTaRa, sekn jifio MJieTaHKe ap- 
XHse y Be^y ce HSJiasHO. UosHaTu MeTepHHKOB caBeTHHK Tqeh^' 
KOJH je MHoro noBHaBao HCTOMe nocaoBe, noMorHe PanKy Te 
My MexepHHR ^ouycTH ^a* c^ apxHBOH nocjiy»H, jep y oho 
BpeMO HHJe TO TaKo JiaRO 6jmo. H. FaHRe ce 6aBHo y Be^y o^ 
ORTo6pa 1827 «o ORTo6pa 1828 roftHHe. J jBopcROJ 6h6jiho- 
Teii,H noBHa ce JI. PaHRe c KonHTapoM, h Ty na^e TaRo]^e mho- 
mTBo MJieTa^RHx HSBenrraja TypcRoj h HoMa^Roj. GsaRH pfis. 
je HasjiaBHo Ha noHemTo hobo, Heo^eRHBano, noy^Ho. SaHHUJbHBe 
CTBapH TypcROJ h cjioseHCRHM BeMJbaMa Roje je najiaBHO y 
HefflTaMnaHHM cnncHMa, npofiyje PanROBy pajosHaaocT ja nrro 
BHme caBHa h caAauiH»eM CTa&y tax seMajba, h oh ce ynosna 
c BjROM GTe4». Eapai^H^eM, 6eB cyMfi>e (n ano ce to He Ranie) 
npoRo EoHHTapa, nonrro ce hhso roBopn Tem&EM seBana ca 
KonflTapoM. „Y ByRy — nnine JI. PaHRe — Hajy^ennjeM Ta- 
AauiHieM Gp6HHy, namao caM iipBJaTej>a Rojn mh je caoiimTHO 
CBOJy BfiHpRy rpa^e cpncRoj HCTopnJH. Jifl jina jtynie h cpii;a 
AHpayia mo je Ta HCiopBJa ^chbhm iipHnoBeAa&eM noRpeTy 
HajiHHpera HCTopHTOor h nojHTMHRor 3Ha^eH>a. JleTH 1828 ro- 
fl;HHe CRaoHHM no tomo HCTopnjy peBOjD[yn;HJe y CpfiB^H, y ?eMy 
MH je HeBa6opaBJBeHy noMO^ yRaBao EooHTap, TaAam&H nocpes- 
HHR HOMawe H caoBencRe yneHOCTH.^)" Bam y to BpeMe, ByR 
ce H caM 6aBH0 hctopbjcrhm cbojbm socaoBBMa hoboj hcto- 
pBJH. Jep Ta^a je nrraMnao 6Horpa$BJy RHeBa Mninonta (y By- 

^) Zur eigenpn Lebensgesr hichte von Leopold von Ranke. Heraus- 
gegebenvon Alfred Dove. Leipzig 1890. KasHBa&e oji, HOBei6pa^l885, 
crp. 63—64. 



XIII 

jiflfLj 1828), Taja je, y JI,aHHD;H 3a 1827 niTaMnao ^Teorpa^H- 
TOCKo-CTaracTHHecKO onHcaHHJe Cp6HJe*, la^a je j Jld,niiufl 8& 
1828 mraMnao ^lIpBy ro;i;HHy cpncKora sojeBaBa na saxHJe**. 
To je Ta rpa]^a kojom je, ys ycmeHO npflnoBejaBe, nocayxna 
JI. PaHKa. y ocTaaoM o obom nocjiy roBopH JI. PaHKe h y je^i;- 
HOM paHHJeM Ka8HBaH»y. Ty noMB&e KaKo je y Be^y KH>HaseBHH 
uoKpei 6ho MHoro cKy^eHBg'H Hero y BepaHHy, noniTo je oh- 
Aam&H aerHTHMHsaM ja^e npHXHCKao ji:yxo6e ; roBopn imKo je 
Taj aHTH-poBOJiyi^eoHapHH npaBan; Hapo^Hio aacTynao ^pn^^pHx. 
reHij;, c KoJHM ce JI. PaHRe ^emke sH^ao h pasroBapao, h aEo 
ce BHAH Aa nnje aoiho H»eroBe nor:!ie;i;e. GBasojaKo XBajiH Poh- 
n;oBy ayxoBHTocT, Kojoj ce, y ocTaaoM, ir oji; npoTHBHHKa CBarja 
npaB;i;a ojiaje. Ty PaHKe noMHH>e KaKO je rp^KH ycTanaK, aamrii- 
baBan oa EnraecKe, naroHHo Ha hobo mhcjih, n RaKO oh can: 

HHJe HMaO JSfiWV^ ^^ ^ rpii;HMa HH C H>HX0BHM 8aHITHTHHU,n9[a 

»Me^y THM HMao can nesa ca Cpdnaia — nacTaBJba jajbe — 
KoJH npHHajajy hctoj chctomh, caMo na ;i;pyrH na^HH. Bhio je 
H BeoHa saHHMJBHBO H BeoMa Hoy^Ho sa Me, Aa no nenocpoA- 
HOMe Ka8HBaH>y, h des o63Hpa Ha oho mro ce o tom mhcjih y 
Be'iy, no3HaM KaKO je nocxao cpncKH ycTanaK. HTajiHJaHCKe ciy- 
AHJe, 8ano^eTe y BepsHny, HacxaBHo can ca cbo bo^om pes- 
Homky. AiH y hcth Max ^b^6ex ce y esetfOHre cjioBencKora 
noKpeia y TypcKoj; no^ex y^HTH cpncM, h aKo ne ca Bor 8Ha 
KOJiHKHM ycnexoM, jep cy mh CBacaonaiTeH>a?HS>eHaHeMa?KE.''^) 
Hna jom neRoiHRo deJieataKa h8 Tora BpeMena h3 KopecnoH- 
ieHn;HJe PaHKone. Y jefl;H0M nncMy oj 8 (20) anrycia 1828 
nnnie XajnpHxy Pniepy obo: ^HajaM ce aa fey Bac cKopo mo- 
feH H8HeHaAHTH vaiHM CHHCOM Kojora je rpa^HBo hobo e HBBpC- 
Ho. n8paia MH je HHHHia MHoro BaAOBOJbCTBa. JKexeo 6hx ^a 
ce H Te6H Aona^He. To/Re je Hero nrro ce mhcjih, 6hth na bh- 

— !■ ■■ ■■ w^M-M ... ■■■■ ■^^■■■»■l^^ll .m. . — ■ I ■ - — ■ I ■ 11 I I M 

^) Zur eigener Lebeasgeschichte von Leopold von Ranke, crp^ 
48 — 49. Ea8HBa&e 0J^ ;i:eReM6pa 1876. 



\ 



i 



XIV 

CHHH CBOje rpa^e. Jeftsa ce aonpeiH nose so ffeaa aenor, ca- 
BpineHor."^) Abo ce h ho Kaxe, HOMa cyMH>e ja ce obo th- 
He aejia'o cpncKoj peeoiyniHJH, noinio je rope HaBejeno ja ra 
je PaHKe npBH nyr pa^HO aexH 1828 roji;HHe. OiHinaBinH h3 
Bena, nflca cbomo 6paTy XaJHpaxy 8 h 9 (20 h 21) HOseM- 
<5pa 1828, OBo: „y Be^y caM na nocaeiKy nosHao ce c je^;- 
HEM Hapo;i;oM, kojh je y poncTBy jkhboo naTpHJapxanHUM ypeju- 
ifiaMa H necHH^iKHM MFicaHMa, ja to o6oje npeiBopn y cyinry 
36HJE>y H paT, Kaff je naciaao Bpene ja ce ocJio6o;i;fl, ca Cp6HMa, 
KOJHX CH necMe CHrypHo BHjeo. Ha xapiHJa ByKOBHX noKymao 
can ja CKJLonHM noBHJy HCTopnjy Tora napoaa. H onaj hcth 
san, Ka;i; hy oinyTOBaTH, ii,eao cam nocjie nojHe c ByKOM npo- 
Beo'^).** Hs OBHx EHcaMa bhjh ce ja je PaHKe Her^e npej Kpaj 
^lOTa 1828 soBpniflO CBOjy Kanry, jep je ona dnaa roToea y 
mTaMnn c KpajoM 1828, hjih 6ani npBHX jusleb, 1829, nomro 
17 (29) jaHyapa 1829 nnine hb MaeTaKa XajnpHxy Paiepy 
Xa je KBHra HsaniJia.^) 

Ilpeaa MHOM je la Kftara, npBo H3BaH>e. XIoinyH joj je 
HacaoB Die serbische Revolution. Aus serbischen Papieren 
und Mittheilungen. Von Leopold Eanke. Mit einer Charte 
von Serbian. Hamburg, bei Friedrich Perthes 1829. 253 
^Tp, Ha Maaoj ocmhbh. y npejtroBopy le KiLare HMcaii, Kaxe 
KaKo ce HCTopHJa yna hjih hb miaMnanHX hzh hb pyKonncHEX 
;i;e:ia, aan KaKo nna h xpe^n Hseop, y Ka3HBaH>y ohhx caMHx 
KOJH cy pa;i;HJiH, h KaKo yneK BpejH 6eaeasHTH to dito ohh 
^Hajy, jep c h>hxobom CMpfey mosbo nponacTH. „IIoji;an;H kojh cy 
nocjxymHJLH sa oeaj nam cpncKH MOMoap — nnme oh ;i;ajbe — 



*) Zur eigener Lebensgeschichte, 308. 

2) Ha HCTOM MecTy 209—210. 

^) Zur Lebensgeschichte, 215. MaJio noc-ie HaBOAM hhcmo ByKOBO 
o;i; 19 jaBj^apa 1829 JI. Myiuiiu,KOMe, i^e jaB.'ta KaKO je HExao 15 xa- 
^aKa — a TO je ii,e:ia KH>Hra. 



XV 

u,pneHH cy H3 ycia caMHx noaieHHKa. CTaay h o jorai^aJHMa 
flpe noKpeia KaansaaH cy inio ipefia ciapn h HCKycHH Jbjjsji 
Kao niTO cy : Jobuh ITpoTDfe H3 IIoa?apeBii,a, npoTa Pavii;oJHii;a 
2KyjoBHii H8 BajbeBa/) KHea CflMa. nocaoBHMa yciaHKa cacny- 
maHH cy noyajaHH h noniTeHH Jbyjii, y acTH Max oj HajaHaMe- 
HHTHJHx H HajyMepeHHJHx oHora BpeMena, Kao inio cy: npoTa 
HoHaAOBH}^, JlyKa JlasapeBH}^, GTeBan XuBKOBHk. GBa ce la 
HMena y kh>h8h noMHH>y. HeKHM Ti;ora^aJHMa jt^anjn cy o6a- 
BeiDTeBa npBH noraaBapn Hapo^HH: Mjiajen, IleTap ^o6pBait, 
JaKOB HeHajOBHt. yciaHKy no;i; MMomeM nnraHH cy: Baa- 
roje, Jl^HMHTpBJe h apxHMaHspBT MeaeHTHJe, kojh cy MHoro y 
TOM yeiaHKy paaran. TenocTaie CBejoyde, MCMa h joKyMOHTe 
Tora BpeMOBa, npHKynno je BepBH CKynjba^ cpncKHx Bapo;i;HHX 
necaMa ByK CTe^aBOBHk Eapai^H^. n oh caM Mose co6om no- 
cayaiiTH Kao jejan oAHaj6ojbHx CBoaoKa, noniTo je 1804 CTynao 
y jaBHH «JHBOT, 6ho Bajiipe nncap ko;i; "Rypraje h koji; JaKOBa 
HeHaji;oBHfea, ^ nocjie y cjiy»6H ji;pHfaBHoj noj Cobjotom BefeH- 
HOM CBe ji;o 1813.** To ce roBopa npH npBOM H3ji;aH»y o hsbo- 
pHMa. A BHaiHO je h KaKo JI. PanKe saBpniyje npso HSjiiaBe. 
»CBaKH Bna — Benn oh Ty — Kaico je leniKO nncaTH HCTopnjy. 
Ajih je Ta Tero6a jtBOCTpysa Kaja; cmo npn npe^MOTy c jejHe 
CTpaHe, Kao BeKOBHMa, o;i;BOJeHH pasiiHHHTonifey HCTopnjcKor CBexa 
KOJH oHHCyjeMo, o;i; cBHJy Hamnx noJMOBa, a c apyre cipaBe odot 
BeaaHH 8aH> jrhbhm BesaMa caAauiH>ocTn, Koje 6n Hac Mor^ie 
HaBecTH jid, npHCTaBCMo ysa h> hjih ;i;a ce oKpoHOMO npoTHB Bera. 
OjL Tora naK npasa HCTopnja Mopa 6hth jaaeKO. IfceHo je caMo 
aa BHjiH, ja npoHHKHB, na ja Kaace mia je Hanraa." To 
PaHKe o6ejieavaBa h Kao CBOj 8a;i;aTaK y Toj HCTopnJH. IIpH no- 
npaBKaMa niTaMnapcKHX iiorpeniaKa Tora A^Jia jom ce Mxa 
6ejieuiKa Kaico y Meciy vjie je a^ao iniaMnaHO h y okoihhh HHJe 



*) y opHrHHaJiy je: Peter Schujowitch von Waljevo. OsaKO cai 
noiipaBHO no Ka3HBaii,y r. Maaj^eHa iKyjoBHha caBeraHKa y MHpy. 



XVI 

6h20 HBKora cpncKOHe jesHRy BemTa, KaKo je h npo^ecop JI. 
FaHKB Ha nyiy y HxaaHJE, Te cy sa to Ta6aD,H nocjiaHH y Ben: 
jejHOM yneHOM Cp6HHy, kojh je OBje iiaBejeHe BorpeniKe no6e- 
aexHO. H ly ouei bhahmo ByKa. ByK can y nncMy JI. MymHn,- 
ROMe OA 29 jaHyapa 1829 hs Be^a nnme : „y JlHnHCii,H inTaMna 
ce KH>Hra noj HMenoM Revolution in Serbien' (mit einer 
Karte); mhgahm sa ke BaM Bpio 6hth no bojbh (15 Ta6aKa ja caM 
B6^ HHTao HamTaunaHH.*' ^) Ufino to npBO HSAaiLe h hb hshocb 
BHine Hero 16 Ta6aKa Majie ocMHHe. Jeji,aH ok yHenKKa n npH- 
jaTejba PaHKOBHX ca^yBao Han je 6eaeinKy, ;i;a je to jojolo y^ 
HeiraHKoj Hanno Bpio Jiena o;i;3nBa, h a^ ce noBOJbHo o^asBao n 
caM TBopan; kphthtoof nncaita HCTopnje, caanHH HCTopwK Hntfyp/^ 
Ha noTHaecT roAnna nocjie npBora H3AaH>a, roABHe 1814, 
HSAa^e PaHKe Apyro H3AaH>e CBora jifina, noA hcthm HaciiOBOM, 
668 npoAroBopa h 6e3 HKaRBHX Ha3HaHeH>a, ann npocTopoM aba 
nyT Bete oa npeora.rope HaBeAenor. Y joAHOMe nncMy 'Bop^y 
Bajiiiy OA 24 Maja (5 jyaa) 1844 uoMHEbe Aa he to Apyro 
o6H0BJbeH0 HBAaae »KH>Hre o CpfiaJH*' HsahH y ABrycTy to 
roAHHe.^) KaA ce ynopoAH npBO H3AaH>e c ApyrHM, bhah ce Aa 
je paniHpeH npncTyn, kojh je y np:jOMe H3AaH>y 6ho mhopo 
KpafeH, Aa cy yneceHe abo hobo riaBO (11 -Ta h 14-Ta) o bobb 
cpncKHX Aora^ja c OBponcROH noiHTBROM, Aa je y ceAaM horhx 
riaBa onncaHO Bpeve oa 1815 ao 1844 roABHe. He Kaace ce 
HHmra o tomo OTKyAa je aa Taj AOAaTan rpa^a ^p^eHa. TaKo 
je B8 npBor HSAa&a, Boje je HMaxo npncTyn HABaHaecT naBa, 
HsaniJio Apyro, Koje HMa CBora ABaAeceT h ^ernpH rjtaBe. Kano 
je y onnrre i^eo oBaj nocao, h y npBOM h ApyroM nsAaay pa^en 
— a Ta My je nocjieAH>a HspaAa h y TpeteM nsAaiby 6e3 bo- 



^) TjiacHHK CpncKor YneHor JtpymrBa 75, crp. 309. 

*) A. V. Reumont, Historisches Jahrbuch, VII. 627, Mllnchen^ 
1886 

*) Dove, Zur Lebensgeschichte, 327. 



I 



XVII 

SHSHX npoMOHa ocTajta — bt^jl ce h8 npe^iroBopa k xpekeM hs- 
ji;aH>y. ^Htfao caM cpefey — imnie ly JI. PaHBe rojtHHe 1879 
— xa* HanHmeH HCTopHJy npoBpaia h paTOBa&a sa ocj[o6o]^eibe 
Gp6HJe, OHxa jom KaA je 6hjio h shrof naM^e&a thx Aora^aja. 
TOHe ce BH^H mro Tp66a h3 npe^roBopa k npBOHe H3AaH>y 
(1829). Ta^a caM yseo aa ocHOBy oho mro mh je Kasraao Byn, 
ajiH catf eeany HHH»eHHi];y, CBaKy pen no^Bprao HcnHTy, le mh je 
ByK HaBO^HO oa Kora je nrro caseao, TaKO Jia cy caoninTeH»a thm 
Ha^[HHOM noeTaia noinyHO noysAaHa. FacnopeA h ckioh jtexa 
ocTaBJBeH je iceHH. HnKa^a HHcan nosHaBao TOBeBa, y upocTOTH 
po]^eHa, BoJH 6h HMao to3hbo BesHKy npnjeMjbHBOCT 3a ^y^oK h Hay- 
nan pas Ha Hayn;H o jesHicy h o oxanacTBeHoj HCTopHJH. Ha toj ce 
oco6hhh ocHHBa H»6roBa cjiasa ; a H»eroBa je Hajneka sacsyra mro 
je npHdpana Ao6pa rpai^a, ynoTpe^Jbena npn npBOH h upHji;py- 
roir H8A&H»y one BH>Hre. Ja HHcaM uponycTHO ;i;a npn^epeic h 
OHO mTo ce nocjie mofjuo Aoji;aTH hb pycBHx h na nocieiKy h h8 
aycrpBjCKHX apxnna, bjih can CBar^a HMao na yiry ^aje jesrpa 
noKpoTa HSMepena jom npn npBoj o6paAH, OH^a Kaji;a je npso'^ 
6htho HCTopHJCKo npejafte, hito je Morytno kphthtohjo hchh- 
TaHO H ofinapojoBaHo. '^ Taj je nocao jiOHCia nncaD; CBpniHO mro 
y npBOMe nrro y j^pyroMe HsjaBy obo KBHre, h oho hito je 

ucmopuju Cp6uje 40 1842 (npBH jeo one KBHre) nann- 
cano, na Tig je na^HH nociajio. Y tom ojnejbKy je nncan; y no- 
c3ieflp»eM TpefeeM Hsjafty Maio mia nonpaBHO, jojao hih HsocTaBHo, 
ynoTpe6HBniH jtoneKie npn cnojbHHM nojiHTH^BHic BesaHa noBHHJe 
Hsiany rpa^y, wlk HSocTasHBHiH r;i;eKoja CBOJa pasMHHiJbaaa (Ha- 
poHHTo Ha Kpjyy) npena hobomo craony iteae Kanre. 

Kao mro cy y rojHHaMa 1842 — 44 ynyTpamtte cpncKe 
Myrae h npoMena jHHacTHie npHByMe sa hobo naacBy BejiHKor 
HCTopHKa Ha BeroBy KBHry CpdnJH, TaKO cy bojihkh wra^aJH 

01 1876 — 78, KOJH ce sro^Ho nojecnnie c Hsna&eM cnynjbe- 
HHX j^eia PaHKOBHX paniatje aanoneTHM, jom jejan nyr npHByKan 

HFixroBOP 2 



:i 



vm 

nasftj PaHROBy Ha GptiHjy h na fteroBo ffizo. H ano nek y 
;Qr6oKoj ciapocTH, JI. FaHKe ee hh y oBaj Max ne ycTaBH Ha 
OHOve Ha ?6M ce saieKio. Oh xoa&A® HHTaB hob oacok o Cp6uju 
U04 ymuvfiijeM eepoacKux cuAa^ o^ 1842 jojo 1867, ynece y 
KHiHry jom ^Ba CBoja pannje cacraBjbeHa cnHca, 6ocaHCKOj 6yHH 

npOTHB Cy3tTdH-MeXM6XOBHX pe^OpXH H 6MaHI];Hnai]HJH ErHHTa, 

H saBpniHBinH laKO, y cbomo Bemra^KOM nperaeAy, Ufio pasBHTaK 
BacaJiHe Gp6HJe, jifkjifi k&hbh Harnsc Cp6uja u Typcna y 
^eemnaecmoM eefcy^ kojh je eau; na H»oj. 

Ebo mra npH ipelieif Hs^afty nzcan; can roBopH Tone 
CBOHe nociy. 

„Gnp6MigybH obo HBja&e — HHme oh — HHeax HHRaBo 
ocrao npH caspacHBH npe^ani&HX sBAai&a. Eojbe ke ee pasyHerH 
Xora^aJH mTO can 6ai];H0 noneA na caxo lypcKo ii;apcTB0 oHora 
BpeMOHa, Boje hh y cbom MycaoMaHCBOM nacejbe&y Eige ocTaio 
Ha MHpy nopaxH npexyseTHX npeo6paxaja. Fp^Ha je pasmKa y 
Tone Aft ^H npeo6pasaj BpniH caMOBJiacHo Hapos xoiae nOKopeH, 
UH xft SH ra Hape^yje eaua npxoBHa Biacx. Oahk npBHM bo- 
paKOM Hdtf^jajio je na bh;(hb naneio xpHmkaHCKo ; obo APyro ce 
THi^aso HyciOMana caMHX. H pa3BH ce npnsop BaHpe^no saHHi- 
jbHB ; Ha npeo6paacaje cyiiaHOBe ycraAonie HycsoHaHH, noTypTOHH 
ypo^enii^H; erapa BiacTeia 6ocaHCRa. Hqe MorykHo Hakz mro- 
vox T0M6 noBpexy cxh^ho, aiH ce 6ani sa to y ncxopaJH noKper 
npeBHxeTH ae Mose. hobbjhm ao6om Heva HHBaBBe Bese; to 
je, BaRO Hsraexa 6ro ponai^ jexHora BevajbCRor Ha^eia xaHooi- 
H>er, Roje je c thm noRpoTOM h yMpao. Tone rosopn pacnpaBa 
iBTO ce MTa Ha jpyroH necTy, Rojy caM Hanncao 1834. Obo bito 
oaM HHCJiHO OHxa, MHCJiHH H cajo; RBA CO Ta pacnpaBa na hobo 

mraMiia. '^ 

Hae ee H Ta pacnpaBa TH?e ochm no npejpfery jom h no 

TOMe, uiTO je rpa^a sa H»y HCRJbyuBO o^ ByRa, RaRo nHoan; can 

y npiCTyny HanoKH&e. IIpi npBOK Hsxa&y JL PaHRe Rase, xa 



XIX 

je Tj rpa^y ByB csynHo no aeroBOJ, PaHKOBOJ, MOJ16H. Oh sase 
Aa Ta rpa^a hbjo 6Hia be noinjEa bh xobokho onmHpBa, axB 
jy J6 OH yiioTpefiHO, TO no &oj HspajiHO osaj ^JianaB. Ta rpa^a, 
Bao H npexHBT cav, AV(onie noBo^a, le je Hcra pacnpana Bek ABa 
njT jsfi caA npeBO^OHa y Hamoj KH>H»eBH0CTH. Hajnpejy je npe- 
Beo M. n. IIIurn^aHHH y ^TjiacHHKy cpncBor ynenor ApymrBa^ 
KH». XXI, crp. 171 — 226. Taj je npeBOA no npBOV HSAa&y, 
asH BBJe 6ani noTnyn. y ApyroH H8AaH>y nHcai^ onei HBJe ocra- 
BHo CBe no npBOMe nsAafty^ A^Aao je hob npHCxyn, Hs^ai^o je 
Hene CHTBHi^e (b joAan i^eo Majin OAejbaK paiy c U^pHoropi^HMa) 
H npoHeHHo je cBpmeraK. Uphsobh k Tone HiaHKy y Tpel^eM cy 
H3AaH»y yniJEH Me^y npBiore ufiJLon jsfiM. IIo toh ApyroM h3- 
AaH>y npoBeo je na hobo OBy pacnpaBy ap Mhi. P. BeoHHk 
noA HacjioBOM ^Bocna y cbojhm oAHomaJHHa k pe^opicaMa cyx- 
Tana MaxnyAa 11.'' Taj je npenoA nrraHnaH y ,,BeorpaACBOMe 
jI,HeBHHKy" OA roAHHe 1886, 6p. 167 — 198. 

Tpe^H ABO one KftHre, eiiaHnHnaipgH Eranra, nrraMnaH 
je ys OBO Tpete H3AaH»e npBH nyr. Joahh PaHKOB yneHEB h 6ho- 
rpa^^ BOAH A& JB y TOMe cnncy o6e2eseH npanH sa^eAaK onora 
HCTO^Hor nHTaH>a, Roje cbot ap^kh y sanoTOCTH eno Bok noAecoT 
roAHHa. .1. PaHKO eaM roBopn tomo y cboh npoATOBopy OBaKo : 
^Fope HaBOAeHH nonoA na fiocny hbhoo hh je npeA ohh h 
Apyry joAny ncTopHHHy cTpany CBBJy obhx nHiafta, a to : BaKo 
cy ce npoMa laKo ycKovemaHOM TypcKOM mapeiny CHie OBponcKe 
nocTaBHie? Hcie pe^opHO, Boje cy naHJiasHJie na oxnop He^y 
jaKH^apHMa h koa 6ocaH6Ke BnacTejie, 6ho je nek can no CBOjoj 
noTpe6H H cpe^HHJe HSBpoiHO boshbh Bacaa cyjrraHOB, BHi^e-Kpajb 
MexveA-AsHJa y Ernnry, y APyroMe cpeAHnrry lypcKe CHie. Hiiaio 
je orpoMHora sHane&a KaBO ke ce joAan npexa ApyroM noHamaiH 
OBI ABa pe^^opiiaTopa, eyiTan h BHi^e-Kpajb, h y jeAan Max hb- 
rieAame aa ke ErnnaT naABasHTH. Ash thmo nniaBe, cne AOTxe 
ucTO TypcKo, nicia onnrre. Oraio je 6ejio jsfli ce 8Ha Kano ke 




ee Espona HOHamaTH npeMa loj 6op6H. H ra^a ce eyRo6Hine 
AB6 BejiHKe sanaAHe cajie, EnnecKa h $paHi;ycBa. EnrieoKa 
npHCTaxe 73 II^pHrpaAt a $paHii;ycBa ys ErnnaT.'' Ymujak] Tora 
cnopa Ha yHyxpainfty nojiHTHEy h HCTopojy ^paHi^ycBy HsasBao 
je Hajnpe HCTopHKa ;i;a pacnpaey jom OH^a Hannine; me My je 
CB6 ;i;o Tpeker HSAa&a obo KH»Hre HemTHMnaHa ociaia. 

noca6Afi>6M H HajsHaTHHJeH o;i,ejbKy xpeter H8AaH»a Haza- 
8HM0 noveHa y je^HOM uncMy PaHKa fteroBOM yneHEKy h 6ho- 
rpa^y Aji^^pe^y oa PaJMOHia 3 (15) anpraa 1879: „Ha CRopo 
feere HMaTH — nnme ly JI. PaHBO — oneT hobo H3;i;aBe Moje 
BH>Hre Gp6HJH, c jsajl^jsjiliilb, kojh Bok ja^e AOABpyjy nosHTHKy 
XIX BOBa. GaH can ce 8a^y;i;Ho KaA can pasraeAao aKTe (eapo- 
UTO BHCMa MepoHHJa, opycKor renepaiHor KOHcyia yBeorpaAy) 
H KaA caM y BHMa namao ^iHiaBy HenosHaTy HCTopnjy h3 nexe- 
C6THK H mesAeceiHX roAHna namera BOBa. ^hhh mh ce Aa CdM 
Hamao hobo 6jiaro, a:iiH one? mh hh na yM He naAa Aa mhcjiem 
Aa ke CBei hobh moj nocao hphmhth c onaBOM jby6aBJby c BaBBOM 
je CTapH HpHMHo.''') y npoAroBopy xpekera H8AaH>a, Ao:ia3eliH 
Ha Taj nocieAH>H ]SfiOy JI. PaHBe nanoMH&e saBo cy My h Apyrn h 
TpekH oAejbaB T)e6aiH sao npHnpasa sa onaj neiBpiH. „Taj ^e- 
TBpTH A^o MHoro je BefeMa y Be3H — bojih JI. PaHBe — c yrn- 
i^ajeM CHia h c h>hxobhm yHyxpantftHM cyBo6HMa nero mxo je xo 
npe^^e 6hio. Ajih BaA caM npncxynHO Bnocjiy, Hamao caM ce y 
HaJBekoj HenpHJ[Eii;H. ^a caM xxeo Aa oa no^exsa ao Rpaja 
HaHHHHM E8B0A no HOBHHaMa, He 6ex ao<$ho ao <$eAHy h ho- 
noydAaay BOMnHJ[aii;HJy , jep6o AHOBHa mxaMna, npoMa CBOJoj 
npHpoAH, CBasH noKpex npeACxaBJba hjih no nnxepecy nojeAHHHx 
ypeAHHKa, h:ih no HHxepecy ohhx JbyAH Boju cy H8a :iHCxa. TaBo 
Ha CBex H3ia8H rpAHa roMBia npoxHBype^HocxH h odMana. lUxajcna 
HaM He H8H0CH A^sa hjih HHKeHHi^e caMO, nero caMO pasiH^nxa 
MHHUbe&a BHMa. Ona je no ceojoj npHpoAH npHCxpacna, xe 

') Dove, Zar Lebensgeschicbte, 545. 



XXI 

HCTO TEKO HaBOAH HHTaoii;a X3L H OH caM 6jA6 npHcrpacTaH. niTaM- 
noM ce B6k h y UjapHipajiy Bpio Benrro cjiyse. XBajia sa to 
So6poj BOJBH ynpane npjcRor jiipscaBHor apxHBa, Koja mo je no- 
cjijssia HeROXHBHM CBecKaira nncaHa o cpncKHV nocioBHMa. O^a- 
Tse can i^pnao noAaxBe MHorocTpy^He, hobb h nojsjiaHe. Bbio 
je sa BBKOSHRe ro;i;HH6 HSBemTaja npycKora Koacyia y BeorpaAy, 
MepoBBJa, BOJH ce shbo CTapao ^a ce ca CBora ne;i,BinTa HSBe- 
CTH CTBapBHa Koje cy npe^i; kbm ^nse, h ^a jaBJba CBOJoj Bia^H 
OBO fflTO je caanao. Th HSBeniTaJH nay kojh nyi ojBefe y noje- 
;i;hhocth, a^Ls ce hs h>hx HHrxe ae ona»;a ji,a je nscai], paA 6bo 
xa Rora]^aje npejcTaBH jtpyrojaHBJe Hero uito cy joBCTa leiaiH. 
GBar^a ce cairo ona^Ka, KaKo je BOHcy:i Hifao npoA o^BMa jeiBHo 
CBOj BeorpaA, b KaKo je nadBO, na cynpoTBOCTB He^y TaHomH>BM 
BOBcyjiBMa, CTapajy}iH ce jsfi, no bbxobom noHamaBy casHa b mxa 
Koja CHJia hbcjih. Asm 3a He je 6isjlo ojl npeBOSHKe bpoahoctb, 
fliTO can M&^j nocjiaiBH aETHMa nauiao b ^oKyHeflTe o ;i;Bnj[o- 
MaTCKBH caonmTe&HHa Hane^y caHBX bojihkbx CHJia. Ty can ot- 
KpHO ojges BoJB cy hocjiobh ceaBH ^ac HsasHBajiH ne caHO npoKO 
nocjiaBBBa Bero h npoKO MBHHCiapa caMHX. 

„J1 Tpfi ce ynpaBo HajiaBH Hok Boja y Bamoj EspouB rocno- 
AapB? Ta ce Hot BasaaB y cnopaayny bojibbbx CHia, bojhh ce 
BCRJby^yje rocnofl;apcTBO KOJe rofl; nojejBHe CHie, a o6e86e^yje 
rocnojtapcTBo aaje^HTOo. r;i;e ce roj ne Ho»e fl;a jo^e jo cno- 
paayna, naciaje pai. Ajth hobb h bobh ciynaJH BenpecTano no- 
Tpecajy cnopaayn. H la BOHHTa CTpenH>a hbhb ynpaso HHiepec 
TaBo BaasaBor HCXo^Hor HBTa&a, jep ao onnrrera cyEo6a 6ant sa 
TO laKo Hose sokB, niTO cy hcto^ho npHJiHKe Ko:ie6jbHBe, b mxo 
cy BenocpoAHO HcnpeujieTaBe ca CBHHa ocTaiBHa. KoJB nyr ce 
ycneaio a^i ce Taj cyKo6 Ha6erHe, kojh nyT je HecynacHii,a ne^y 
CHiana AoncTa 6yBHysay hjib cy ce ne^y co6oh b cyso^Bxe. Gbc 
cy TO CTBapH H cane no ce6B spio aBaneHBTe, bjih Ta SHaneHH- 
TocT jom Be^Ha pacTe ca canocTajiBHH Te3KH»aHa Koje ce na HCTOKy 





XXII 

JEBJbajy. A T6 ce cavocTOJiHe Tosse He BH^axy HHrAe y trkoj 
KpenocTH Kao y Cpd^H, Koja je ys to yjiasHia y HOBy jefl;Hy 
Keey CBOje HCTopnje. BjiaeTHTHM noysAaiteif y CBOjy CHary, na 
HnaK H yTHi];aH>eM onnrrHX CBexcKBx npHJOtBRa, Cp6BJa je owpcia 
H ;i;ocneJia ji:o no303caja kojh jy je HaiEo no meio h3B6o so H>e- 
Hora noTnyHor ocjio6o^eH»a. IIIto can ja pa^ 6ho, dam je uo- 
naBHTo BEHepa Aa onBnieM KaKo cy sajeAHH^KH bsh yspyseso 
pa;i;BJiH e je^He CTpane MaieH ajiH ?BpeT Hapo^i, a e ipyre eB- 
poncKH yrni^aJH. SHaKeHHTa je nojaBa y HeTopHJH XIX neKa 
nperHyfee h ycTaaaniTBo Koje je cpncKH Hapoji; padBHO y Bacno- 
CTaBJbaB>y CBOje aBTOHOMHJe : y cymTHBH Gp6H cy ce pasBHau cairn 
H3 cede, ajiH ce H»HX0Ba jsfiJidL HHcy Moria npHsaaTH hh yrep- 
ji;hth, j[,0K^e ce sa h>hx HHcy saysejie CBJie OBponcBe. ycy^eiio- 
Ba&y Tora ^Bora Ba&a xpasHTH h yspoR kojh je y^HHHO ^a ce 
ocHyje jHHacTHJa 06peH0BHta. Y TOMe je jearpa OHora nrro Moja 
KHiHra H3H0CH. IXpoAa MHOH HHCy CHILE CByji;a noAaii,H noA jeAHaKo 
6oraTH : ja 8HaM ^a be mohc nocny Tpedain h nonpaBasa h so- 
nyna, aiH He to ne nose yajipsaTH Aa nycTHH y cbotoho bito 
can Horao ypaAHTB." 

Thh peHHMa ce onpocTno BeiEHKH hctophk c nydiHROH OBor 
Aejia. THMe h ja saBpniyjeH oBe deieflnse o nocTaH>y h o h3- 
BopHva OBe BH>Hre, noiipneHe hb pasHHX HsjaBa h 6eie7KaRa ca- 
Hora nHcii;a. 

Ill 

Ha nociOTKy Aa AOAan Ase Tpn peqH h o oboh npenoAy. 

Oho ihto je JI. PaHKe HSAao y APF^^ H8AaH>y, a niTO je 
oBAe caA y npBone Ae^y obo RftHre noA hecjioboh ^HcTopnja 
Cp6HJe Ao 1842'' ja can npeBeo h no^eo 6ho HiTaHnaTH jom 
1864. Hene oii;eHe o yHyrpaniBoj paAH»H KHesa Mnjioma (naj- 
BHme nocTynaH>y npena npHBaTHHH npasHHa) HHcy ce CBumfine 
TaAamftoj meHcypn. Tpaseno je oa nene Aft hx hjhh nponeHHH 




xxm 

nnsL o6jainH>aBaBeM ys^HJeii. Ha npBO HHcaM Morao npHCTaiii hs 
nomroBaaa npeva xejiy laKo ^yseHora HCxopHKa, Apyro HncaM 
Morao ^HHHTH 668 Hapo^HTor CBOJera Hsy^asaHia. OBOMe nocieA- 
H>eM naK HBJe 6wio hh npHjiHKe, hh BpeMena, hh rpa^e. r^e- 
Koje Moje HanoveHe, Koje can Morao pa;ii;H y63affie&a HaBecin, 
HHGy 6Me noBOjBHe hh i^eHcypH hh B^a^H. TaKo ee nocao CBp- 
niHO THMe niTo je nymTOH y cbot caMO npsn jifio jifi Kpaja 1813 
ro^HHe, a ocxajio je no pasHHM oKOJiHocTHMa OAHOseHo eBO Ha 
HenyHHx 28 ro;i;HHa. 

Cw; ce y npBoii jejy (HcTopHja Cpfinje ;i;o 1842) mraMna 
Moj upeBOA H8 1864, aiH ca cbhm yaope^en c naJHOBHJHM Pan- 
KOBHM H8;i;iH>eM, AOTepaH npeMa nocxeAH>B][ PaHKOBHK HcnpaBsaica 
H ;i;onyHatfa,^) h CBy3;a nonpaBJbeH. To nperxeAa&e o^iydejio mh 
je Aoexa BpeMeaa. OcTaJiH cy a^xobh KH>Hre speBeAeHH ca^. 

Eao H npH npBOM H8ji,aH»y, ja can ce h iipn OBOne orpa- 
HH^EHo caMO Ha sa^aTaK npeBOAHHKa, ne ynymrajykH ce hh y 
HcnpaBKe hh y ^onyne hh OH^e r;i;e can SHao jia je Koja noje- 
AHHOCT norpemna. PeTKO r^e Aa can OACTynno o;i; Tora. He homq 
ce KasaTH hh Aa> HMa hhofo hh jlb, nna 3HaTHHX norpemaKa. Ha 
HHaK CBaEH Tpe6a a& 8Ha ksl je rjiaBHa SHaneHHTOCT OBor ;i;eia 
y onnrreM cKiony, y i^esuHH, kojom cy Bemro npHKynjbOHH, npe- 
rxeAaHH h na cbojhm MecTHMa, no Mepn h sHaxHocTH CBOjoj, pac- 
nope^^HH H H8HeceHH Aorai^aJH. Y tomo je rjiaBna Bpe^Hoci A6Jia, 
y TOMe cy My CTpane Koje HHKaj Hefee sacxapeTH. 

Me^y npMore flio;i;ao can ca CBOje cxpane jtBa. Je^an je 
^anaK o pycKOM paiOBaay y Cp6HJH 1806 — 1812, kojh can 6ho 
HamiaHnao 1864 ys H8;i;aH>e npBor AOJia, H8 pycKor nsAafiba hcto 
one KBHie. JI^pyrH je hhcmo Knesa Mnxanjia cpncKHM caneTHH- 
ii^Ma Ojo; 2 jyjia 1853. Bpe^Ho je 8d6e:iemHTH mro cyBpeneHHiiiH 



*) Hh le AonyBB HHcy aHanaJHe, FjiaBHO je y H»HMa iuto ce nacan; 
Ha jijBa xpH Mecia KopECTHo KanajeBOM ncropBgoi cpncROi h neRHi nos- 
flije HBAaTflx AHiuioiaTCRHH aKTflia e (JeJiemRaia. 



XXIV 

naMTe ^a je to nHeico khofo ^onpHHejio k OHOMe otfpry pacno- 
sosefta Koje je aoboio so ^ora^aja o eBero-aHApejcKoj cxyn- 
mTHHH 1858. Me^y thm ^(Ba PaHKOBa npesora, kojh cy xao npi- 
I08H BsanniH ysnpBO ^eroBO HSAafte jom 1829 ro;i;HHe, npBH: 
R cmapujaj ucmopuju h ;ipyTH: Feoipa^CKe nauoMene hso- 
craBHO caM, noniTO ey hdlsl sacrapejOL, hjol ey hm noxaipt spyrHM 
Ha^HOM y namoj KH>HxeBHOCTH aoboi>ho nosHaTH. 

IIpH npBOH H3Aa&y o;i; 1864 nycxHo eaM 6ho y npexroeopy 
0B6 pe^H: „Oho vaio jom sebhx CBOAOKa BpeMena h 3;oit^m'a, 
KOJHMa je pe? y OBOj bkhbh, mhgjihm Aa ^e h 6e8 Moide n 
6e8 no3HBa bphmhth Kao CBory AyxBocr npeHa Hapoxy xa Kasy 
iBTo Hm'e Korxo 6flTH noroi^eHo hih uto je, va roJidc HaHHHOir, 
Koxe 6htii h 6e8 nnvje BpHBHi^e, H3BpflyT0. He cyMH^aii xa te 
n Tdj nocao mhofo saKine h^h k^ oBano EMajy y pyiuuia npaBy 
CHcreify kojom najba imcaTfl Hcropqy oBor BpeveBa.'' ^aflaeBet 
ocngy jom 8a MBore napiHJe eaMO BHcaHi hih jom HeH3xaHH 
HBBopH, aiH ce H onei one pe^H Mory ynyrHTH h npH oBOMe 
i^eioie H8AaH>y PaBKOBe HCTopqe, sa nosH^ja Bpeicefla Boja cy y 
fteMy omeaHa. 



1. 

HCTOPHJA CPEHJE SO 1842 

Osaj Aoo Hsamao je HeHa^KH Hajnpe 1829 noA HaciOBOM: 
Die Serbishe Revolution. Aus serbischen Papieren und Mit- 
theilungen. Ho tom je H8;i;aH no Apyrn nyi 1844 no;i; hcthm 
HaeiOBOM, aiH pamzpeH h upepa^eH. y jLenj Serbien and die 
TUrkei im neunzehntenJahrhundert, Leipzig 1879 mraMnaH 
je Taj cnHC Ha obom npBOM MecTy nox rope HaBOAeHEM naciOBOM 
H onex c HeBHM AonyHaiia, Kao mro ce h ob^o cpncKH inraMua 
7 npoBo^y KoJH je zcnpaBJbeH h AonyH>eH npoMa tom uoG3eAH>eM 

HOMaiKOM H8AaH>y. 



M ill M 



rJXABA nFB£« 

HEIHTO HAJCTAPHJOJ CFUCROJ HCTOPHJZ. 

HHJe HH jejtHo jo6a 6hjio tomko snaTHo h oj T03inKor 
«aMainaja aa ynyTpaiHEby HCTopnjy ciobghckhx napoja , Kao ;i.pyra 
noaoBHHa A^BeTora Besa. 

GejbaH>e Hapo^a 6eine CBpineHo; npocTpane 36mjb6 h Kpa- 
jeBH 6exy sayBeTH: Bet ce no neniTO sHaJio HCTopnjcKH h reo- 
rpa^CKH OHBM coHHM HapojHMa , Koje caMO no6pojaTH no HMOHy 
•oHaKO 6eine ^o o?ajaH>a My^Ho cxapHMa. Ty|a HacniHHHKa roc- 
noACTBa, Rao mio 6enie asapcRo, 6Hme Ha hobo caTpBena; Bpene 
6effle joiiEio , y Koje je n CaoBeHZMa BajsaJio oriie;i;aTH jr.a ce 
«aMOCTaJiHo nojiiHrfly h jta ce y hojihthtohm TBopeBHHaMa ORyinajy. 

y spyroj noaoBHHH jeBeiora BCRa HajiasHMo BeMRo-MopaB- 
€Ro ii;apcTBo, Roje ce niHpHJio qaR nsa KpanoBa h OBaMo noRpaj 
Eide, jep y H> npHnajaxy h ^ecH y ^einRoj: laMo ce join z 
jtanac npHTO z cnoMHH»e bojihrh Rpajb CBaTonzyK. Y tom Kpajy 
noHHRome ve^y JlecHMa oro rEbesna n no3HaH>a npBn BJiajraon;H 
no cxapoM raeMeHCROM ypei^eay, a to cy IIjacTH. Hoj HopjiaH- 
CRHM BjiaflaoD;HMa cacTaBnnie ce y je^no caoBeHCRo-^yjCRa rae- 
Mena h oji;aTJie nocia pycRa jiip^aBa , Roja o^Max y nocTaH>y yse 
ojcysaH npanan; npena jofteM ^ynaBy n Itapnrpaay. Me^y thm 
npo^ome ufino nojynaBJbe anocioM caoBeHCRH "RnpHJio n Moto- 
jBJe , MHCHonapH apyroja^n ojs, MHornx , kojh cy npe h>hx 6kjlsl, 
THH , nrro ce np^^aiHine ;!i:a eieMenaT Hap()^;Hor cjionencRor ro- 
fiopa fi3o6pa3e 3a n;pR;:eHy RH>H:KeBH0CT. 

Hajia3HM0 aa cy Cp6H y Taj Max Hajnpe oniejaJin ja ce 
ypefl;e naanR na apxany. 

JI|a ocTaBHMO CTapHHapHMa HeRa CBcayjy je3HR n npn^e c oho 
ifaao BCTpraHHx HSBemTaja, ne 6h ih HcnHiajiH OTRyja cy Cp«5H, 



KOA cy H BOJHH nyxex ;ii;oin2iH : mh hx oa noneTKa HajiasHMo ORjifi 
Tjifi cy H ;i;aHac. 

Ako xokeHO ;i;a npeneAano r^e je 6H2a npBaniH>a Gp6HJa^ 
Bajba joj ysersL jearpo y cpe;a;HHn bhcokhx imaHHHa mro ce npy- 
^Rajy OA Anna npexa IJ^pHOM Mopy saysHMajytH ii;eo Kpaj Hsuei^y 
^Hana c jejune h HSMe^y Ja^ancKor Mopa n ApxHneiara c jipyre 
CTpane, Hcny&ajyt^H ra cbojeh dperoBHua, cboj'hx peKaica h no- 
TOipoia, upecei];ajytH ;i;oiHHaMa, Koje ce oko thx peKa h noxoKa 
cacTaEwbajy. Cp6H cy oa BaJKajia cxaHOBaiH no BscoBEMa njia- 
HHHCKHM, KOJH CO jcjaH c spF^i^ Ha^Mefey — no BOJieHoj ropHn;H, 
Kao mro Beim necMa; y Kojoj ce y Mpa^HOJ luiaHHHH no T]ifiTj[fi 
cano 8a6ejiH CTOHa h^ih ycxajaH cner; ojiaTie cy ce npyacaJiH 
noKpaj JIlpHHe s Eocho npexa GaBZ ; noKpaj MopaBe h joaho h 
jpyre , npexa Jtynany , a Ha jyatHE Kpaj jio ropH>e Mafee;i;oHH]e: 
cxaHOBasH cy Hajnocie y npnxopjy Jaji;paHCKox. CxoTHnaxa ro;i;HHa 
cy acHBezH noA cbojhx ^ynannxa n cxapeniHHaxa, n HHEasa hx 
ee 086HJBH0 He AOTaRome noKpexH Hapo^a, koje cy sek nxajiH 
xecia y cbotckoj hctopmjh. 

Ila y noxenyTO ji;o6a ohh ne cacTaBHme CBojy AP^^^&By Kao 
ocraiH CioBOHH ; caxo ce onaxa ab* cy npnsHaiH npxoBHy BJiacT 
HCTOTOo-pHxcKor n,apa — jep je ^afiorxe aexjbi, y Kojoj cy ohh 
CTanoBasH, dnia oa cxapHsa pnxcKa, na noniTo ce pnxcKo n;ap- 
CTBO 6hio noAOJiHio, OHa je OHAa, BaA je Kapjio Bojehkh o6hobho 
sanaAHo pHxcKO i],apcTBO, ocraia y hcto^hox. y laj cy xax 

Gp6H npHXHJIH H XpHmkaHCTB(V. 

Ajih onex n^e xo 6h20 xaKo, a^ cy ce ohh noxnyno noKO- 
pHJiH rpHKOx n;apcxBy hjih rp^Koj i];pKBA. 

KaA cy HayxHSH a^ npxBHiu^ i^apHrpaACBy bujij, xo y^H- 
HHme caxo noA xox noroA^ox, a^ HHsaA ho 6yAY noA ynpaBoir 
Koja ke ce hb U^apHrpaA^* nocxaBJbaxH h Kojy cy npesxpaiiH c xora^ 
mxo je caxo xapaia h u;eAHia JByAe. U^p hx AonycxH, a& H»Hxa 
xory ynpaBJBaxH caxo Aoxake cxapeniHHe, h Aa hx ohh caxH 
^Hp^'y, na neKa h AiaJbe ocxane naHHH naxpqapxasHe ynpase^)* 



') Constantinns Porphyrogenitns de vita Basilii: Theohpanes 
continuatus ed Bonn. p. 291 : zob^ 67c' auxcov ^xetvcov exXeyo^ilvou^ 
xaJ ofoveE ^retpoxovojievou^ &z aipsxob^ ip^ovros xod iraxpixf/v npb^ 
aOxo'Js Staaw^etv &pe£XovTa5 eOvoiov Sp^stv o&itov dttoptaaxo. 



i> 



n HajKa xpsin^aHeKa je Aomjia ne^y h»hx na HapoAUOM 
jesHKy H HHCMy , hhth ce toxhko UHraso jecy jlh to hhcmo 
H3yMe2iH r;i;e Ha HCTOBy hzh Ha sanasy. Odpa^OBaiH cy ce C2iys6H 
<$osHJoj jep cy je pasyMeBaiH. y noneTKy Aecexora Bena naia- 
SHMO MHOJoiBo cioBeflCKHx CBeiiiTeHHKa no cBHMa enapxnjaira. 
H>Hx 6eine noHaMemrao £2ia;i;HKa hb Hoho, oneT GiOBeHHH*). 

A Ka;i; cy je^aH nyr na CBOTy saBia^aze CHJie , Koje toko 
ji;a omnre HAeje , y KoJHHa je shbot nfinor HOBemrBa , ocxeape, 
J ce6H noKasy h j^ube panrape, Rao j^o, Bek Hiye BHine 600 
^lonymTeHO hh joahom Hapojiy a^ ce pasBsja caM 3a ce , cio6oaho 
noKpety^H CBOJy CHary h cBOJe moIih pasBBJajyliH y cbom npaBi^y; 
mra BHme Ty ce Bok o^pasoBaHocT vepz caMO uo ohom oAHomajy, 
y KojoM ce saTH^e npHHOBJBeHO njieiie npeiia HapoAHira Bek 

«6pa3GBaHHM. 

JIaKo je yBHAOTH Aft je ona okoihoct A&^a upaBaii, n;e:iioM 
pasBHTKy HCTopBJe y pasjiHHHHX cioBencKHx Hapo^a, KaKO je 
Tjifi Ha o6pa80BaHocT HMao yTHitaja je^aH hjlh Apyrn npaBau;. 

IIieMeHa na sanasy , MopaBi],H , ^ecH , Kopyramp h y ne- 
so]iHKo H nojbaii;H , npHOHyme ys saHa^HO ii^pcxBo , Koje o6ho- 
BHine HeMii;H , h ya jraTHHCicy iipKBy : TaMO cy naio no Maio 
HHii;a3e ^opne jaBHor XHBOTa H HeH>ajie ce, s ohh cy yneK y 
«BHMa THM npoHOHaMa H caMH ynecTBOBanH. 

ItneMOHa na HCioKy npHOHyme ys Hcxo^ffly i];pKBy , Koja hm 
<$eine OAo6peHa onaKo y HapojuHOJ (j^opnH h>hxoboj: ajoin je h 
ve^y H»HMa 6hjio roiOMe pasjiHKe. 

IIomTO ce y PycHJy Haceanao h ^epMancKor raeMOHa , ona 
ce BeoMa ocHanaa , a y hcth Max je 6wlk h oa cpeAHHe rp^Kor 
asHBOTa TOiHKO yAajbena, Aft ce y II^apnrpaAy Hige ^ovno hh 
HHCiiHTH Ha TO , Aft ce H xano ocHyje itpKBena noTHH^eHOcr, 
KaKO 6k ce nocae Ha H>oj noAHria h CBeTCKa. 

HanpcTHB Gp6HHa, nomro ce Haceinme na senjbH rpHKor 
i^apcTBa , nomro y onmre npH3Hame naA co6oh BJiaAy hctof ii;ap- 
OTBa , BdJbaJio je HanpernyTH CBy ceary Aft ce OAynpy HaarHnubenoM 
aiHpeH»y rp^e BzaAe. 

IIpeKO OHor CBor o6eiiaH>a noxeroiRe rpii,H y joAanaecTOM 
BBKy Aft Cp6HJy ysMy y CBOJy nenocpeAHy ynpany , h Aft j® nox- 



^) Eonirrap Glagolita Clozianus Till. 



6 

TiHHe noji; CBojy ^HHaHCHJCKy CHCieMy; nojaBH ce y Cp6HJH b 
je^aH rpiRH HanecHEK : ajiH je 6ain to h nocTaJio noBOA Gp6HMa 
flfl, ce ca CBHH oTprny. GpncKH nomaBap Gxe^aH BoHCJuaB (JIjo- 
6pociaB)> KoJH ce Bek HajiaTKame y lJ,apHrpa;!i:y , jioceTH ce , t& 
H6KaK0 HSMaKfle oji;aTie h BpaTH ce y CBoje oia^aHCTBO. Ty My 
je 3aK nocao 6ho CRynHiH napoji; oko ce6e : a rp^H cxapeniEHa 
sajeAHO c hhxhm iHHOBHHii;HMa , 3a Koje Kasyjy jifi. cy 6HJ[n nao 

H OH nOTKynjBHBH H HaCnJIHHIJ,H , HOpaO ce yOOHHTH H8 seMibe. 

BoHCiaB Kdo ;i;a je HMao CTOJimty Her;i;e y HpHiiopjy: aeny 
na^Hy y pyKe ii,apHrpaji;cKe nk^e doraxo HaxoBapene 6jiaroM, a 
6ejaine Ha^HHHO caBea c TaiHJaHU^va y kojh cy 6ia.ii Kao k oh 
noji; rpTOHM D;apcTB0M, h xxean ce oxprnyxH. Hajnocae ro;i;HHe 
1043 nonKbe KocxajHH MoHOMax cnaHy BojcKy, Koja orjiejiaine 
c npHMopja He 6h aa KaKo npo;i;pjia ynyxpa , ja noBpaxH H8ry6- 
jbeHO rocno;i;cxBO. Cp6H je cycpexHy y cbojhm miaHHHaMa , Kao 
inxo cy xoMKo nyxa cycpexaiH Ha xaj nanHH CBOje HenpEgaxe.^e 
THpojiii,H H IIIfiajitapitH , xe CByKoiHKy rp^Ky BojcKy noxyKy no 
HJiaHHHCKKM xecHaii;BMa. 

OBaj je sora^aj 03;peaH0 cyafiHny ii;e3ioj 6yjiytH0cxH. He 
caMo mxo ce nocxaBHO 6jiH3aK npaj rocnoACXBy i],apHrpaji;cKor ;i;nopa, 
Koje je pa;i;o 6njL0 sa ce Henocpe^HO yKopenH, Hero ce ocHOBajia 
H Baa^ajia^Ka CHara BeaHKHX synana , a xo^e he ($hxh h>bx, 
cxajaao je jo xora: xofee an ce ojtpataxH Hapo;i;Ha caMOCxaanocx. 
Kao Aa cy ocexHiH na o6a;i;Be cxpane koshko je OAcy^aH oBaj 
xpeHyxaK. Il,apHrpa]^aHH xyMaw obom necpefeoM y Cp6BJH say. 
cayxH>y, mxo je Hsauiaa HOKaKBa Konexa^); a HajcxapHJa cpncKa 
HCxopHJa y noni JI^yKJbaHHHa^ roBopH onex o xoMe jora^ajy kh- 
xelLH ra raxRana. 

Kao nixo ce Cpdn oj^ xo ji;o6a Henpecxano Mopame ojy- 
HHpaxH - rpii;HMa , sro^HO ce noBasa mxo 6ejaxy naceJbeHH aa 
Me^aMa sanaAHHx xpHmitana , xe cy y h>hx HHaan yneB noysAana 

^) TjiHKac aaaasH Aa je oh no xdb^ |ieXXo6aa^ xoaiiixo^ au(i9opdbs 
npopeRao: 8pa ydcp &v. \iex* oO noXb ax&aig £v Dep^^a ylyove. (p. 594. 
ed Bonn). 

*) Schwandtner III. 497. JI^o6pociaB h BoJHCwiaB 6ea cyiibe he 
6iTH jeAHO Hcxo aHue. KaRO Kaace non ^IjRJsaHHH, rpHRH cy HHOOBHsniii 
no6ffjeHH cbh y je^aH ^an. 



saKioHa , aKO ho 6am h npase homo^h. Bbjuikh trjubmh cy ce 
paviio xeHHJiH H8 3ana;ii;HEX Biajiiaia^KHx Kyka , n jneTonzcipL 
yB6R noMH&y xaKe T&mTHflfie c oco6kthh daAOBOJBCTBOM ; AP&ro 
HX 6ein6 (Jhth y caBesy c Mnerai^HMa , kojh cy cxajasH npeiia 
rp^KOM ii;apcTBy Kao h ohh ; h ohh cy ce ojijimpaiH , y koihko 
ey MoriH , Ka^i; Mnxanio KoMneH oneAame He 6h ih Kaso no- 
BpaTHO H i],e2iORynHO rocno^CTBO sana^Hx denajba; ij,apy $pH- 
SpHxy FH^o6paAH noKasaJiQ cy ce npeno o^eKHBaH>a HaKJioB>eHH, 
KaA ce OH H^yliH c KpcTauiHMa ;i;oTaKao H>HXOBe seMJbe y ro;i;HHH 
1189. IIoHyjimie My ja npHMe o^; Bera Hnm y $eya, na ^a 
ce no TOMe Kao Baca^iH npHApsaBajy Hena^or i];apcTBa^). $pH- 
]s$Ex J KoJH HBJe xTeo HH 8a TpenyraK iipeKH;i;aTH npHJaxeJbCTBa 
c rp^KHM ij,apeM , jo Kojera je ciajaao xote ih npeoTera Ilaae- 
CTHHy, os<5flje Ty noflyjy. Aan ce bhjh Bet h no tomo , kojihko 
je xa caMa MHcao sHanaJHa. Ila He cavo ii;apy , Gp6H ce no 
RaAiHTO odpaitaxy h phmckoh ABopy kojh join HHKaKO HHJe na- 
uynrrao cbojhx npana na HMpcKe o6;iacTH. IIpBH je nana Tpryp 
yil no3ApaBHO Kao KpajLa je^nor BeiHKor jKynana. 

Sap ce no tomo HHJe Mor^io o^eceRHBaTH, jsfi, lie ce h cpncRH 
HapoA , onaKO Kao H>eroBii xpjvK po^ai^n , Haoio no xajdo o6pHyTH 
ca CBHM sanaAfloj chctomh? rpryp YII nasBa oHor B]iaAaon,a 
He caMO KpajbOM , Hero h chhom , a y oho A0<5a no oCnnajy nek 
TO jBoje HHJe HH hhhio jejtHO (5e3 jpyrora. H kojh Hsa H»era 
H8Me^' HacieAnHKa nnje Morao mhcihth, jifi, HMa ocnona na^aTH 
ce , A& ke Majio no naso Gp6e ca cbhm npHey^H k ce6H ? 

niTO cy cpncKH Bia^aoniH hocto naiasHiH noBO^a, jifi ce 
noKasyjy HaRJioH>eHH phhckoj ctoihhh , ne Mo^e ce ynpano pebn, 
Aa iH je ?HH>eH0 caHO h3 noiHTH^KHx o68Hpa , HiH mro ce 
x;oHCTa TaKO khc^ihio ; tor je tojihko jacno j a^ oa to hhcxh nnje 
vono 6hth HHnrra y CTnapn. 

Cp6e cy nayHHiH xpHrniiaHCTBy rp^KH yHHiejbH, kojh jo^onie 
H3 I(apHrpaAa. To 6eHie dam OH^a, Ra^ ce pa8BHJaio n;enaH>e 
ve^y rp^OM n JiaTHHCROM ii;prbok; h Gp6H cy Bei oa canor 



^) Ansbert de expeditione Friderici imperatoris p 32: Pro ipsa, 
terra de mana imperatoris percipienda homininm at fidelitatem ipsi 
offereb^t ad perpetuam romani imperii gloriam nollo quidem timore 
coacti, sed sola ipsius teutonici regni dilectione invitati. 



noHBTKE ycHcaiH y ce6e ohj osspaxHoeT , Bojy cy HHaiH Uapn- 
rpa^aHH npoxHB sana^HHx npoxena y upsBH , a r^e ce Ta OAepai- 
HOCT je^aH nyr yEopeHHJia, o^aH^ieje nqe 6h2Io xaKo HCTepaTH. 
HeHaH»a je 6ho cKjioH>eH, a& npHCTane ys Heica^Ro n;apeTBo; aiH 
ra TO oneT HBJe sa^psaio , a^* F^P^TJ^ rpHBy iipBBy , noj^ay^E 
OHOiHKe ii;pKBe h HanacTHpe. He jia je noMHoubao , ^a ee yne;i;a 
Ha BaTHBas , ho ce yriesao sa njiaHHHCBe CBBToropcBe ManaeTHpe 
Bao cpe;i;iiHy npaee sepe 3a Bepne xpHmkane , Eojy cy nonrroBasB 
CBH i],apeBH Ha HCTOBy. Oh je uo;i;Hrao XHnaHAap , a ciaBe ra 
ve^y o6HOBHOii;EMa BaTone^a; y XniaHjiiapy ce n cax Bao npa- 
BocxaBHH Baiy^ep CROHHao. 

Me^y THM jiaTHHeBa n;pBBa Hsje OAcrynaia cbmo y Bepn, 
o^eTyn ce noBasao y ^ULTasoj chctcmh sHBOxa h ynpase , Boje 
je CBe AOsasHio je;i;HH0 o;ii; paaiH^HOCTH inro 6eine Me^y upsBOH 
H ApxaBOM. I]j)BBeHH ca6op , Bojn je 1199 CBynHo y J^bjbe 
HHokeHTBJe III , HSMe^y ocTaiEX cbojhx saBJbynaBa je;ii;aH je 
ocHOBao HspeBOM Ha npexnocTaBipL EopeHHTe npoTEBHOCTE HSHei^y 
Te ;ii;Be cnare , na hpotebhocth Hsiie^y ii;pBBe e AP^BaBC^). 

y Gp6HJE ce o6pa80Baio ca cbhh ]s$jK^e cxame. 

HeMaHiEH CHH , CBexH Gasa , HaciaBH oheho ;i;ezo es xHiaH- 
^apcBe caMoke , r^e ce najpaAHJe (JaBEO , HacTaBE ra npaBii;eM, 
nrro 6ojbhm 6flTH Morame — Hapo;i;HEM. U^apHrpaACBE naxpEJapax 
;i;aji;e Cpdnna npaBO ^a dspajy ceds apxEenECBona yseB nsMe^y 
CBor AOMaiier cBeinreHCTBa. CaM cboth Casa 6enie npBE apxEe- 
HHCBon; oh nocTaBE CBojy CToiHiiy y cpncBoj MesE , y Xect, 
E CBOJEM CBenrreHEif yrse^oE ocBenrra CEny BiaAaia^By ji])yBHHJe 
HO mro je y Hapo;i;HEK o^EMa EBa^ Morame ocBennaTH nana. 
Gsora dpaia spynEca sa Bpajba , e Kao nrro beaemo caA Ha to 
npHCTa E ECTOHBE n;ap; BpysEca ra npe^ bojiekok cicynaiTEHOK 
CBOTCBor H iipBBeHor pe^a , Boja je CBa sa &hv owTaia cemboji 
Bepe no ectohhoh HaHEny. 

Ha sanaAy ce E3HeTHy Moi^y qpHBOHEM e cbotcbeh BxacTHMa 
6op6a na cxpT e »hbot , n;pBBeHE nonaBap roH»ame sao Espo^ 
o;i; r} ja e mRopnHJa , Mpmrnov mro ce ne AftBame hewh npn- 
HEpHTH , onaKo ciaBHO Boieno AyxoBEtEX E CEasHEx Bii^aiaiia, 



^) Conciliam in Dalmatiae et Diocleae regnis : can. VIII DOH]nf>e 
OBaKo: cnm dnae sint potestates a dec constitatae. Mansi XXII. 703. 



41 y Gp6flJH 6eme HeupecTaHO ne^j ii;pkboh h jip»^aBOM csora 
roTOBO npeBeiHKa. Eojihro je 6ejio cpucKHx BJi^jD^aiai^a , kojh 
^7 H8 paHBJe H Bjna hhhhih, na ce Hajnocie odpnyiH 3;o6py, h 
no CMpTH cy Hx Bao CBeii,6 nofflTOBam! 

Hiije OB^e MecTO no6pajaTH A^ia thx KpajBOBa KaKO cy ce 
OHH niHpHiH upena yrapcKOJ ultle fiyrapcBoj hlhsl K^apHrpa^j h 
JIaTHHHMa y npHMopjy : ^ocTa je Aa nairoMeHeMO y kom cy nojo- 
acajy 6hjih y ^erpHaecTOH BeRy Ka^ cy ;i;o onaKe CEJie ^ocnejiH. 

PycBja 6eine noTiiaia no;i; HOHrojiCKy Bsa^ , h>om saBJi^w 
^BiaTHa op^a h ynpaBJbame je H8 AftJBHHe cbojhm noczaHni],HMa; 
H3 Tor HCTor yspoKa ce IIojbCKa iipHBsgame sana^ noji; nocjieji;- 
H»HM HjacTHMa , He 6h JiH HHasa saKpHJba jsfi, h oHa se irpo^e 
Kao Pycqa ; ^eniKa oneT h CBe seMJbe HaoKOHO hh a& cy naBe 
flOHOiHJie EcnoA BJLVifi JIyKceM6ypuiKe jiHHacTHJe , a ^eimca 6eme 
roTOBO rjiaBHO ciaHHiiiTe npaBoj aanaAHoj odpasoBaHOCTH. GaMO 
BJiaAaon;H y nuaHHHaMa , cpncKH KpaJBeBH , mro 6exy cso6oahh, 
nrro HMaxy uohoc j[fi, cy caMH sa ce. 

Ohe o;i;6Hnie nanajiaiBa MOHroacRa OHaRo BpenRo Rao h 
^OBCHCRo-HeMaHRH HapoAH y UIiecROJ h na rpaHHii^aMa aycxpHJ- 
CRHtf , a H OHa cy ^o ;iyine 6HJLa Bek npHJiHHHO nonycTHJia oa 
CHJie CBoje. IIoBpx CBera je y CpdsrJH nojpidao HapoA Ha BOJCRy 
apxHenncRon , npH3HBJbytH CBOje npoTRe GaBy h ApceHHJa , rojh 
cy ce o6oJHii;a uocBexEJUi , na je h oa6ho He8Ha6osa?Re roMHJie. 
y OBoj aeMJbH noJMEine laRO pax oBaj Ha neBepHHRe , rojh je 
B;eo CBOT yspyjao. 

JIaTHHCRO ii,apcTBO y n^apHrpaAy HHKaRo ho Morame ^a sa^o- 
<$^]e npH3HaH>a y Gp6BJn h aRO je noiesajio CBOJa npaBa na 
H>y. BaJnyHH II., noniTo je Bok 6ho npoTepan , y noRaRBOM yro- 
Bopy jom pacnoiarame GpdnjoM Rao h ApdannjoM;^) asH to 
pacnoj[araH>e Hsje 6hjio 6e3 onacHociH , jep EaiiyHH npenece 
<;Boja upaBa na Ryky Anacy , a ona 3aAo6H iseHHA^OM , yjifLjifioK 
JIH, Rpyny yrapcRy , YrapcRa je naR cana na xy 3exjby xpa^Hia 
HORa npana ; nero oner HHJe Aomao hh ao RaRBe 36HJbe , Aa> <>n 



') 1267 KOA EHniOHa, Kfcherches et mareriaux, I 33: ita quod 
«tiam in regnis Albaniae et Serbiae liceat nobis, nostrisqne heredibos 
tijnsniodi tertiam partem eligere. 



10 

Mono 6hth cyKo6a , inro join h Mne^iikH y?HHHine eases ca 
Gp6HMa , aKO 6h Aomjio ;i;o KaxBa oxnopa. 

Ila H RavO; Ha hobo 3aB3a;i;aine rp^KH ii;apeBH , ho CMe^onie 
ce noHa;i[aTH jifiL ^e oneT pamnpHTZ CBOJy BzaeT Ha^ Cp6HJ0M. 
A 6yAytH ce BHAeme na HeBOJBH ^^t jTmnajy nenpHJaxajBCTBO ca 
cxpane JlaxHHa , xe to noneine npuMH^ytn ce Hajio h>hxoboj 
i];pKBeHoj CHCT6KH , H3ry6H Hx H8 Bojbe ii,pKBH OAaHH Hapo^ H noA 
HenocpeAHOM h>hxobom ynpaBOM: r^e an 6ii hx join Gp6iga 
ciymajia ? ! 

Maio oBa 6op6a Ke|y JIaTHHHMa n rpii,HMa, Maio ii,enaH>a 
asMe^' ce6e , Koja onei dyKnyinc na cbo cxpane xaKO , ;i;a ce 
npHMopje H caB Kpaj Me|y xpaHKHM Boc^opoM n Johckhm Mopev 
HanyHH ^eyjHMa , kojhx paj^H He moraine HHKaKO ;i;a ce yTBp;i;H 
xpajamna ^P^^Bna ynpana, y^nnn ce Cpdnna npn:iHRa ^a ce h 
caMH naxe BaKse 3ace6He nojiHTHKe. 

Ka;i; nx no^enie onoMHftaxH hb Itapnrpaaa , rje je;i;Ba mo- 
raxy camn ce6e ^pannxn , ji;a ce CTHmajy , ohh ca CBpniexKOM XIII 
BeKa cxany jom y;i;apaxH Ha FpKe h oxMy najnpe seu^e na rop- 
H>eM Bapjapy , rje cy oj cxapnHa Cpdn cxaHOBaan. KojeKaKBH 
paBjtopn y ItapHrpajy , kojh jejan apyrH cycxnaaxy, n Me^yco6HH 
o^iHomaJH rpHKHx cxpanaKa, oJiaKmaBaxy Gp6HMa K3l HenpecxaHO 
jitube saMamajy: ohh y npBOJ no:!iOBnHn XIV Bena ne caMO ji;a 
nocxame najja^a CHJia na xpoyray raflpcKOM, nero hm ce otbo- 
pnnie nsne^ga ;i;a Mory HMaxn yxnii,aja n na Aora^aje CBexcne 
Hcxopnje. 

H>HX0Ba je npnposHa nojiHXHKa 6HJia, ;i;a cy ce yBeK xp- 
^Kaan ohhx cxpaHaKa y rp^KOM n;apcxBy , Koje cy 6rae upoxHBHe 
jBopy. Ohh cy 6hm y caBoay c Maa^HM Ahjpohhkom npoxHB 
Cxapnjer; a cnaacHH HacxojnniiH na o6jiacxH , Rao mxo je 6ho 
GnprnjaH na Maiie;i;oHHJe, G<|^paHii,o na Beoxnje , Rojn ce ho mo- 
raxy caoatHXH c MJia^HM Ahjpohhrom , Ha^^ome roji; Gp6a yxo- 
^Hmxa, ca cpncROM ce noMofey ohh noBpafcame y Ipwy. Bpjio 
jaRo naja y ohh mxo je Jonan KaHxaRyann, hcxh onaj rojh je 
rojHHe ISil xypHO na ce Bia;i;a3iaHRH nypnyp, 0H;i;a, Ra;i; ra 
He Morome o^psaxH hh H>eroBH po^anju h npzjaxejbH, hh JxaxnncRa 
noMo^, Rojy je oro ce6e CRynno , npemao npoRO naaHHHa xe 
rae^ao ja naroBopn ii;apa JljniaHa , Rojera na^e roa IIpHnixHHe 
na H>eroBy j[exH>HROBiiy , ne 6h ih ce npHMHO caneaa c H»HMe. 



11 

Aico je HCTHHa mro Ka»e Hhkh^op Fpryp , jca cy y^HHHJua 
TaM cases ;i;a mrje He H;i;e jejaH ;ipyrora cpetH y npoTHB, 
j^h BaponiHMa , Koje 6h 6Hjie y nenpHJaTeJBa h je;i;Hor h APF^^r 
noiiiTO Hx ocBoje , ocTane fla BOJby komc te oj h>hx aB0JHii,e 
npHCxaxH, OH^a je nei^y H>HMa Kao HeKaBBo no6paTHMCTBO 6mo 
yroifceHO*), no cpncKOM HapojHOM o6HHajy. 

H y3 oBor HacTOJby6HBor h oicpeTHor iipeTeH;i;eHTa o;i;onie 
jCBaji;eceT h hbthph BOJBoae cpncKe la saysMy rpHM npecTo. 

Kao niTO je Kaaano Beh , Me^y CpfizMa h FpitHMa 6hjio je^ 
mro ce thho Bepe , ocefeaH>e neKe 3ajejipHii,e , ys to naK ocefeaae 
Jta cy OHH HOfflTO Heno;iysapHO c ociajiHM , a napo^iHTO c JiaTHH- 
CKHM CBOTOM. Ha noHOM BefeHHa CTaHOBHHKa deine oji, ciOBOHCKor 
raeiieHa , z aKO He yBOK oj cpncKor , hhhhm ce HHJe Bpe^^aao 
ocetafte FpitHMa , mro cy snaTHa Mecia , Koja yse KaHTaKysHH, 
Kao MeraK h Bo;i;eH (Ejeca), npnnajia cpncKOBi Kpajby. 

GnaKojaKO EaHraKysHH HEJe Horao npncxaTn Ha OBaj tok 
CTBapz, HH¥ ce ocHaaHO h cmbo nonasaTH ja te Mohn HSBp- 

HlflTH niTO HaKHHIJBa. 

Ha CKopo ce saBapt ca GTe^aHOM JIjmaHOM; oh Morame- 
Ha wniy nperopeiH , ja nosoBe y noMofe HeBepHHKe , ocMancKe- 
TypKe, KOJH cy ce fiani oHja noKasHBaiH y Maaoj Abhjh, EoyajaHO 
o^eKyjytH ja ohh Hete yMOTH nrrejeTH aeroBHx npoxHBHHKa^). 

JIacHO je naK onasHTH la je xaKo Ha6ycflT0 nociynaae 
Morao cpncKOM Kpa.iby 6hth najnpe oj KopncM. UIto ce aeroBH 
jby;i;H fizine e HeBepHHH,HMa , to My cxene koj Hapoja aena HweHa; 
xpoHHRe ra Cjiane sa no6eAe HaA ArapjaHHua; nospaj Tora ce 
ys^p^KaBao h hohocho ce nocie thik, uito ce HHJe HHKaA. 
ca CBOJHM no6paTHMOM nenocpoAHO 6opHo; hhth ce onoT hkojh 
oj BeroBHX BOJBoji;a CMeo ycy;i;HTH jta y;i;apH aa eb. Ajih joKie 



*) Lib XIII. ed. Bonn. IL p. 656. iiTjS^xepov ^l7]56Tlpcp TOxi 

Bu^avT((i)y 07njx6ots 7c6Xeatv 5tcj) po6XotvTo Tipoo^wperv. 

*) Cantflcusenns III. p. 47. pippapof xe Bvxe? xal &,n' fevavxfoj 
fjlfily Tzepl xi ai^ix^ Scaxei^ievoi odSe[iiay ^eiSci) Tcoti^aovxat. 3a Bepy thx 
BapBapa oh HauoHHH>anie jut ce y kexoboj Bepfl Hajseha Harpa^a o6pHHe 
sa onaj cser 8axt$ npbQ T^^ifig iroXejiffw ^ nlivzoi \LOc/6[LsyoQ ^ (is nXela- 
xou€ ^TToxxefvot (III. 298). 



12 

je EaHTaKysHH y TparaJH KOJeKy^ HaoKoio oko ce6e Eaueiao h 
OTHMao , Ore^H ^maH MHnubame sa ^e 6hth y noTEynoM npasy 
xa noRopH noAa ce csy MakeAOHHJy. y H>eroBe pyRe naxoine 
BapomH , Roje cy fotobo o^oJHua acejeiH , Kao Cep h Bep (Ka- 
pa^piga). ILeroBy CHUiy Tpip cy ycnope^HBaiiH nac c BaipoM Rax 
0TM6 Max , Hae c pesoM KdA Ao|e na HonjiaBH h y ;iysHHy h y 
nrapHHy ; jep hhth ce moseb oaosbth jeAHOM he apf^m , o6oje 
.je fjsBJ^e. 

H caii Greij^aH JIjinaH sayse Bpso 3HaTaH nojioxaj. 

Oa nocTOJ6HHe HeMaH>Hta , os Rpajesa Ha ropH>oj FamRoj, 
•OA Koje ce Bo;i;e h 3eMJba nposBana FamKOH , mspHia ce /IjinaHOBa 
ApacaBa jifl GaBe. EaRo ce 6eiiie uo;i; JIyj3;BHR0M I ocHUHia 
yrapcRa, y^apH Ha Gp6HJy h oh, ajiH Jljmm HSH^e Mai^apHMa 
.Ha cycpeT c diarocjioBOM caojera CBenrrencTBa , Te hx cpekno 
ojsfiBje : a Bpzo je npHJsnRa Aa je 6ho y H>era h EeorpaA tfanap 
^caMO sa HeRoiHRo BpeMena^). Eocny OTMe oa ynopnor meHa 
•6aHa H noRopH je noA CBojy BiacT. FoAHHe 1347 HajiaaHMO ra 
y JIj6poBHHRy, TAe ra npHMajy ^ydpoBHaHH c eBponcRHM noHa- 
>CTHMa , npHnoasajytH ra 3a CBojera saRpHjiHHRa. IIlRHneTapH 
^y H8 Ap6aHiicRe hhiih noA Berone sacTaBe: noA H»eroByBiacT 
naAome Apia ii JaH>HHa. H>eroBe BOJBOAe, RoJHMa ce npnzHHHO 
ifory pacnosnaTH ORpysH , mnpaxy ce oAane npeno nene rp^e 
o6aacTH Ha BapAapy h na MapHn;H ao ByrapcRe , Rojy je TaRo]^e 
iforao CHaipaTH Rao odjiacT CBOjera i^apcTBa. KaA je Bek HMao 
ToiHRy pacnpocrpty CHary, ycysH ce Aa ce h HaaoBe hmohom, 
•ORO Rojera ce jom joAHaRO CBa^ame hctor ca sanaAOM , hhth ra 
Morame rojh ca cbhh ocbojhth: oh nan Rao cpncRH RpajB npBO 
H npBO HHJe Morao oa FpRa hh TpaxRTE hh OYeRHBaiH iroRop- 
hocth: 3a to ce Haaoee HMnepaTopoH poMeJcRHH, xpHCT0J!by6HBHM 
vakeAOHCRHx ij^apeif , h hohho hochth Rpyny ; na HOBipHa noHHe ce 
•<53iHRaTH ca RpyroM soMajbCRHM y pyn;H h c RpcTOM na aeny*), 
Aro je HPAe, oho je y npanocjiaBHOM BHsaHTBJCROH i];apcTBy 
noRopaBaH>e ii;pRBeHHM h cbotcrhm BJiacTHita , Roje ce y haojh 
iroTOBO HHJe HHRaico HE pasjiEROBajio, 3aBECE30 jeAHO OA Apyror, 
Na Aa je ii;pRBeHO n^eio Enajio cBoje HesaBECHo npoACTiB- 



^) Engel) Geschichte von Serbien 356. 

') Zanneti de nummis regam Mysiae p. 24. 



1* 

HHiDTBO. Bflso 6h BpaJH>a Heno;i;ecHOCT : HMaxH i^apcTBO a czymaTa 
ca CTpaHe naTp^japxa. A h tomb ce Moraine homo^h o naio 
KjKe. CfiemreHeTBO ce ^ymaHOBa i^apr^xBa CRysH Ha ca6op y 
Gepy, H Ty H86epe 8aee6Ha naTpigapxa ce6H sa norianapa. 

Ako je dHia npnpoAHa TemH»a cpncKor HapoAa, ^a* ce y 
eyso6y xpHmtaHCKor HCTOKa ca sanaAOM o;ij>sh caMOCTa:!iaH j 
iQ)KBeHOM CHHc:[[y OA je;i;He , a y noiHTHHKOM o;i; Apyre cxpaee^ 
OH^a ce TO y OBaj Max sa i^ejio nocTnrJxo. 

KaKO cy ce Jbyio BapajiH y PflMy ihto cy MHcaran aa je- 
fijmeiA HaK20H>eH 3ana;i;H0J i],pkbh ! y saKOHHKy je oho kojh xo^e* 
Kora aa odpny y aaxHHCKy jepec , ocy^HBao na pofii^'y y py;i;HHKe*). 

Kao mro ce bhji^h, ca cbhm je na cbom Mccxy , mxo cxapa. 
npH^ Kasyje KaKO je oh na CBexor apxHCxpaxHra MnxaHia , Ha 
CBOjy cjiaBy, nnxao B0JB0fl;e CBOje Ha Kojy te hx cxpany hobbcxh^ 
Ha rp^y hljol na aieMancRy ? Oah My oAroBopHine : ^OnaMO ^eno- 
GJsaBHH uiape, Ky;i, Hac xh uoBe;i;eiH!'' 

Ha HssasH o^axie HHKaKO ;(a je Morao hbba noMHUubaxa 
Aa noAHTHe CBoje opysj e na soMJbe , Roje cy cxajajie jioa HOMa^HM 
yTHi],ajeM. IIpH^a Kaayje cano oho noysAa&e Koje ce o^hhho^ 
oce^a Kan ^JAH Ao^Y Ao caMOCxajLHOCXH. 

Mono 6k ce sannxaxn, ^a ne 6eiHe OBaRO uoHama&e no 
Heny oa mxexe pasBHJaBy o6pa80BaHocxH, MaKap rozhko ce H3Aa- 
Base 8a cxaBHo h hohochxo ? Hapo^ , kojh ce nenpecxano npoiHBH 
Hapo;i;HMa kojh cy npe^ h>hm HSMaKSH , caMo jsiak bhx pajpi h& 
Hsrydn CBOjy cao6ofly , nefee nonycxflxH yxHn;ajy xhx napojta hh 
OH;i;a, Ka^ 6h My h>hxob yxHij^aj of, KopncxH 6ho. 

Cp6]qa naK H^je'dnjia aaxBopena yxmi^ajy ca Banana. 

FyXHHipt, ROJH cy y Gp($sgH 6h3[h h rojh cy OH;i,a Ao6p6^ 
npHxoAO AOHOCHiH , Hignpe ;i;oByRome y seMJby Ay6poBa^Ke xp- 
roBi^e , KOJH ce naceiHuie y Hobom Byjij , UpHspeny h CMOAepeBy^ 
H nenpecxaHO cxajaxy y cbobh c AWMaxHHCKHM npHMopjen Ha 



') Hh saKOHHRa ^JuaHOBa oejusl HMJe 6ejlo y npaBOM EdjiiBkmjj 
Ran je OBo ]5fi3LO HEcaHO. 3a xo ce xhm npas^a CBe mxo ce He 6h no;^- 
^paso. Bap y obom nomejsj ^maH ynyhyje yBeR na RaHone a cas 
He ojipe^jrje Rasne CMaxpajyhn xy cxBap necxo Rao iQ)KBeHy h ysHUbybH 
je caio y aaRpH^ibe. Hp. 



u 

I 

(KojeM je Hanpejiosajia TajiHJaHCBa o6pa30BaHocT^). CpncKH Kpa- 
jbeBH HMajiH cy y to jsfl6dL jocTa HOBan;a ja y CBOJy cjiyatfiy 
HaHMajy ^ac ^^panuycKe , nae TajiHJaHCKe KOHji;oTBJepe^ — jep 

<5y CaMO OBH JBOJH OHH , fflTO HX Tl^JiJli 30By Ke3ITH«HM — HaC 

oneT HenaHKO ?eT6 BOJHHiKe; h oBSMa cy Heiaiia obh nose 
<(5hth h 6hj[h npexeacHMJH opyafjeM y ohbh KpajeBHMa. 

Oko roAHHe 1355 bh^iibmo jeji;Hor HeHiia Me^y sesHsainHMa 
y ii;apcTBy Kao BOJBo;i,y koj n;apa Jl^ymana. Kao roji; nrro cy na 
HeiOM sanajiy , TaKO cy h OBji;e rpasKOL na HenpHCTynaHHHM 
BpxyHii;HMa , na H3JiacBy ns KiHcypa na peKana hjih rAeroA na- 
^peA jesepa , savKOBe h rpaAEite. Eho h cajn iipKee soji; IlefaH 
ofl 6ejior MpaMopa , Kojy je casHflao oii;y JljinaHOBy nenMap hb 
KoTopa ca cbhh upeva BejiH^ancTBy oHor seKa^). EpajbOBH HHcy 
acaiHUH 63ara , h join cy mhofo ii;pKaBa h MaHacTHpa sa H>nxoBe 
H0Bii;e norpaji;EJiH HOHMapH hb Gp6nje. Mopaio je 6wm noBsme 
ii,pKBeHHx KH»Hra H 3aK0Ha , Te ce ya to noneio Henrro h kh>h- 
JEOBHOCTH. Oa GTe^ana JIjmaHa HMa saKOflHK , aiH na a^asocr 
noBHaT join Bpao caido*). HnaK ce hb H>era bhj^h, fl;a je y 
Cp6HJH 6rao CKymnTEHe oa peja h cBCTCKor h itpKBeHor, Kojoj 
<Jejaxy riaBa ii;ap h naTpsgapax , a ona a& je 6HJia saKOHOAaBna 
BiacT ; ji;a> ce Ta CKyninxBHa Tpy^HJia jsfk o6e36eAn h HMaH>e Beke 
H MaH>e BiacTene , a^ ra ho saxBaTa Beta bmct , h jifi, oneT 
BiacTOJia cejbaKe cbojobojeho ho mo^ko HaMexiiMa npoTOBapnTH. 
OBys ce onaata cxaae flacHJba h cypoBocTH ^ Koje join fiejame 
no 3eMJbH H HapoAy, n Koje ce h cyBsme jacHo bhjxh h h3 
ncTopBJCKHx HEi&eHnii;a , bjul ce onasa h jKHBa TeHiH»a jifi, Tora 
<5Bera necTane. 

Gpdnja je (Jnia nonejia upesaBHTH onaj npejiaa , koje je y 
mHBOTy CBaKor napoAa mne^y HajsnaMeHETEJEx KopaEa , npeia- 
BHTH npeaaa h3 onor niTO je saocTajio jom oj TanHBx noneTaKa, 

^) AneHAHHH, Notizie suUe antichitta etc di Ragnsa I. p 229 
;i;oboji;h c thi y CBesy niTO cy najjienine cxape rpa^esHne y ^6poBHSRy 
noAHTHyre sa BpeMena oaora o6pTa. 

*) KoHAOTujepv cy ce BBajre neroBO^e HaJ^ ^eraia y cpeJ^lfceM 
BBKy, KOJe cy Hnuie KOJeKOMe y cjiyxtfy noji; najai. lip. 

») Ami Bou6 La Turquie d' Europe III, 464. 

*) nia$apHK Wiener Jahrbucher LEI Anzeigeblatt p. 38. 



l.") 



o;i; naTpEJapxMHor n Ha oho MecTO r^e ce ko po^HO orpaHHHOHor 
sHBoxa ; y mnBOT o6pa30BaH ayxobhom CBemiij , Koja o^roBapa 
pa3BH^y qoBOHaHCKOM, y shbot upeMa saKOHHMa yAemen; OHa 
HBJe Taj KopaK or2ie;i;a3a , fljai ce 6aiii he sa khm ho no6eji;e h 
HHRaRBy ^opMy he o;i; Kora He npsME , axE ra je one;i;aia no 
npaBOM napoAHOM jijxj. HsHe^y CBSJy csoBencKHx Hpana, cpacKO 
je naJBe^Ma Hapo^HO no MHmjbeH>y jby;!iE 8Haiai];a^). 

A sa :iE 6e cpncKE HapoA HaciaBEo oBaj nonexaB, Aa jui 
6fl AOECTa 8ay3eo hore CTynas* Mo^y esponcREH Hapo^ENa? 
To Bet H^je T(»j[EKo CTajajio ^o Tora, je he ce oh Kaxap 6eo 
pasBETE, KOUHKO fi,o HozoKtaja H>eroBa npena Apyroj horoj ceie, 
Roja je CHJiHO Hapacua , na jypnyjia na lysny Enpony. 



*) Maciejowski Slawische Kechtegeschichte B. I. Th. II. Abschn. V. 



nPOEACT CPnCKE Ci/IOBO^E. 

G Koje My Apa*ro cipane Kymao ^oseK ^a cxBaiH pasBSTas 

HOB^HX BBKOBa , TOTOBO C6 yfiBK HSa^e Ha pHMCRO Ii;apCTBO ; OflX) 

j 3 noKoprao iioAa ce cxapn cbot , a H>era je caBiaAao hobh ^ na 
TaKo je OHO nocTaao cpewana a,efloj HCTopaJH. 

BaJKa^a nonjiaBHine asHJCKe odjiaciH rp?KO-pHMCKor u,ap- 
CTBa Apann , kojh ce npflXBaiHine Bepe inro je noia CBexa oiprjia 
xpHmtaHCTBy , h to 6enie no^i; ohom hctom Baa^tOM, noa kojom cy, 
Kao niTo BejiH HCTopHJCKo npeji;aH>e , h CioBeHH npHMJbeHH y Ho- 
iQjnaBJbe , noA ii,apeM Hpao^'eM. Gpel^a le ohh panqe jom He 
y;i;apHme na Il^apHrpaA. Ajuh je cajo; Hciaic HMao y Majoj AsBJn, 
6ain Bpjio 6aH8y rjiaBHe BaponiH CBOjy Bojny CHiy , atenrtiy ox 
CBFJy Hpe})ainH>Hx. 0^ KaKO hx EaHxaKysHH yBe^e , OcManH nos- 
Haine ipa^Ko noayocipso. Ilojba ko^; Kaannojba r;i,e cy ohm y to 
jo6a — rojHHe 1357 — upBH nyx canocTajiHO HoroM CTyiranH, 
BOBy ce join h aaHac no npBHM TypitHMa, kojh cy ce oH^ja 

C HajjaHHM ^aHaTH3H0H MyCJlOMaHCKHM 6opH:iH C XpHQikaHCTBOM 
H Ty To6ome MyneHKHKH H3rHHyM. 

Morame rnvjiejifim Kao cpel^Ha HOKa cyj9;6HHa, mro ce 6aui 
y OBaj Max cacTaBHia c obo CTpane cpncKa AP^Kaaa , Koja je 
HCTO TaKo 6Eia KpenKa sa paTOBafte h no6eAOHOCHa Ha cne 
CTpane. 

Gjia6a BJiSAa, Ha Kojy na^e hmo h HaciejsjCTBo pHMCKor 
i^apcTBa , ;i;o ca^ MnnLLame x& ce je^HMMa o^ynHpe noMoky Apy- 
rHx; aiH cayii; He 6h na hho nero 6enie Aomao TpenyraK, j9;a ce 
o6e TO CHie cy^ape. 

Gp6HMa je 6hio oa npeKe HeBO.i»e o^ijiipeTE ce cbok cbojok 
CHaroM Typu,HMa. MopaiH cy hx vjol oa6hth hih HOKaxH cajn 
CBOjy nponacT. 



17 

H caji ce abch, t6 6ain y TpoHyrRy, Kaji ce obo Horame 
npeAjseTH, yvpe chxhh cpncKH ii.ap Gie^aH JIjmaH: a HBJejoni 
6ho he AOBpmHo rpa^a, kojh 6enie no^eo rpajmiH, h ano ch6mo 
y OBOM ycnope^efi>y h xube, HHJe join 6ho noeBpinaBao HajnoTpe6- 
HHJe H HajiipeHe ihto je, tok sa oafipaHy Bek nojHrHyTHX dexeiia. 

GpncKa ce spai&Ba padSBEOBaia on TypcKe norjiaBHTo y 
TOMe, niTo je y TypaKa 6hjio Bete jewiHCTBO , mxo cy ohm 6hjih 
TecHO CBesaHa BoJHSHKa neia, a cbh cjiyre je^Hor rocno^apa; a 
y Cp6a niTO je Bet BHme Hnnio no 8ana;i;H0]f Hamny , h uito cy 
BoJBoae yBeK MMaae no Henrro yjejia y B.iacTH. 

Hncy JiR le BoJBoje cane nociaBBJie npe BpoMena Ha npecio 
Cre^ana ^ymana, Hoxe 6hth h npeKo H>eroBe Bojbe? Y CBHiia 
Kopaii;HMa , na h y hojihth^khm , Koje je oh npeAysHHao , yueK cy 
OHH HMajiH ojcyjHor yneuiiia. Oh je join h ycneo y Tone jifi, 
yryinn HenoKopHoci, 6e3 Koje HHJe 6hjio: a no cmpth H>eroBOJ 
6yKHynie cipanKe y H>eroBOJ Kytn , Me^y H>eroBOM aenoM , H>ero- 
BHM CHHOM H H>eroBiitf 6paT0M. To nopyniH HaJBHmy BJiacT h 
;i;aji;e npHJiHKy BoJBO^aMa to oa6an;Hme oj ce6e CBy noKopnocT. 

TaKo cy Maio Heinro npe Tora h 6ocaHCKn BeJisKaniH mhcjihih 
;i;a nojtHrny BJiacTeocKy noKy penyfijiHKy. Oflja ce y n,eaoj EnponH 
H uoKasHBao 2KHB0T y pacnpaMa oko Hac:!ieji;cTBa h y tomo , uito 
cy ce MotHH cTaaeacH chjihjih h OTHMajiH Hcnoj Baacra. 

A Ke^j ype^eBHMa ocMancKor n,apcTBa, ona cy 6ani HaJBHme 
y^HHHJia ja ce HsCerHy 3a6yHe oji; OBaKe pyKe, Koja cy Hnane naj- 
xeinfee 6HJia xarocaHa napBapcTBOM, a to cy xapoM h 6paToy6HCTBo. 

Haje ce ayro Morao cyMBaTH KOJa te oj obhx jBejy CHJia 
no6eAHTH Raj ce cyKo6e. 

Tj^cKH jieTOHHCH ouHcyjy HOKe 6ojeBe, kojhx HOMa y 
leTOHHCMHa sanaAHHH, a cpncKH oneT noMHH>y noKe , kojhx noMa 
y TypcKHMa; je^HH ysHMajy no6e;i;e sa Kpajay nponacT, apyra 
Kpajfte nponacTH 3a no6ese : aiH i komko cy HaM HenoTnyno 
nosHaTH ;i;ora^aJH, h3 h>hx nsjiasH to, jifl, je jom JI^yinaHOB chh 
HsrydHo rpHKe odaacTH nrro cy ex dnaH ocbojhjih H>eroBH CTapn: 
BesHKH BacajiH noKopHine ce Typipuia. 

TaKo ce HHcy Morjie jyro jom o;i;ynHpaTH hh CTape cpn- 
CKe seMJbe. 

HeKOJiHKo BejiHKHX yiapaita 6h , na ce Bet nonasa cy;i;6HHa, 
Koja ce CQ.JL HHJe Morjua H86etH. 

FAHKE. OPBSJA B TFFCRA XIX B, S 



18 

TypcKa cncTeMa , uocTasjB&TH BOJHHHEa Hacej&a no ocBojennic 
seMJbajia h ojpboahth Jbjjsfi ojifiRjifi le hx Hacej>aBaTH Rojerxe Ha 
jCpyrHM MecTHna , roAHHe 1389 naasBa coaH oTnop Hapo;i;HH. 

Ha BHCHHaMa maHHHeKHM, y KoJHMa je dnjia HajossmHRJa 
CTOiHii;a cpncKor ii;apcTBa, Ha nojby EocoBy, exaAome jom jexan 
nyr aajejHo , nacynpoT Typu;HMa , Cp6H , Bofflftaii,H , kojh cy oner 
nocTajiH caMOCTaiHH no esipTn JIjniaHOBOJ, h Ap^aHacn. Ajih cy 
Typi^H 6hjih jaHH ojn; ceqy h>hx sajejiiHO. IIpHHe h ocekafto napoAHo 
saBEHie y laiiy h can nonoTaK oBor 6oja ; aiH ce o CBpmerKy ne 
Kose nocyMH>aTH : oa Tor ;i;aHa none cpncKO hmb ahophth lypcROMe. 

n lypcKR cysiaH h epncRH ii;ap norH6oHi6 y 6ojy ; h>hxobh 
HaG:ieji;HHn^ , EajasHT h Cxe^an JlasapoBnli , nopaBHame ce na 
leno, H TO nopaBHaae yrnpffH noTHnaeHOCT Cp6a no^ TypKe. 
JIaaapeBHfe jaje cyjiTany CBOjy cecipy aa aeny h ofipe^e My y 
CBHMa paTOBHHa H>eroBHM noHaraTH c bojcrom^). To je n ?hhho 
nomreno aor je 6ho shb. Y bojihrhh 6ojeBHMa na HHRonojby n 
AnropH, y ROJHMa ce o^cy^HBaia cy^^HHa lypcRor u,apcTBa , oh 
je 6ho ysa CBora sexa. Eao mro ce bh^h , 6ho je CBesan 3aRJieT- 
BOM 8a ly Ryty. Eao ceaRa RpBHa poA6HHa, BaysHMao ce Cie^an 
Aa ce yRJione pacnpe , Roje ce na nocjieTRy 6exy HSMeTHyue y 
ocHancRoj nopoAHu;H. JI|a6oMe flj3L ce caMo no ce6H pasyMe , jijbl je 
CBHMa THM AejiHMa caMo yxBp^HBao ncTHHH>eH0CT CBora po]^eHor 
HapoAa. Jl^K je oh 6ho »hb, CTBapH cy ciajaie RaRo Tano, 6apeM 
ce Mor:io chochth : azH no H>eroBoj CMpin ne 6Hme Typip Jie&H 
no8HBaTH ce h Ha nacaeAna npaea na Cp6igy ^ Roja cy hsboahih 
no cpoACTBy ca GTe^anoM , a na cRopo ce noAHSRe h cynpoxnocT 
Me]^y BepoM , Roja ce ne aa HHKaA nopaBnaTH , h Roja ce ao to 
Ao6a MaH>e h noMHH>ajia. Typn;H peRome a^ 8& to ne Aonymxajy 
Aa jeAan xpHm^aHCRH BjaAajiao; HMa xaRO 6oraTe pyAHHRe h TaKO 
jane rpaAOBO , nrro ke ce oh fi>HMa RaA TaA nocjoysHXH a^ CMexe 
HanpeAaR npopoRone Bepe. TaRo ce y h>hx h sap^AH Bepe noA- 
asease :Q[aROMCTBO. Oro roAHHe 1438 HajxasHMO y EpymeBiij no- 
AHrnyTy ijaMHJy ; TypcRe nocaAe 6exy sayaejie noAynancRe rpaAOBe 
rojiy6aii;, GMOAepeBo h HaJ3HaTHHJy cpncRy Bapom Hobo EpAO, 



^) Kao mro Ka»e npoBOA JiiyRe, Rojn je Aocra cJio6oiiaH: volse 
che Stephano sotto '1 bug imperio esercitasse la militia, et in qaa- 
lunque loco fosse 1' imperatore, se trovasse la sua persona. 






19 

tfiHBy HajodraaTBJHX ^jjifiism. Ojs, CKonjba cy 6hih opomapais 
BocHj ; a oa ApiiipoBacTpa h oa Epoje mHpmo ce TypeBO roeno* 
jmpiirao npeRO jymHe h ceBepne ApdanacKe. 

Tajs; je nek 6h:q[o ^0111:110 ^OTJie Aa je uotko 6hth cnhceH>a 
caMo Ty^oM noHofey , h to noMoty ca sana^a. 

A 3ap ee Hsge Korao ji;HkH Ha TypBe csex pHMese iq)BBe^ Ha 
«oJH ey Typ^H y caMoj YrapcBoj set 6hm yjapniH, Bojency cy 
nperonH h y caMoj HTaiHJH? 

HHJe (5hio cyMH>e ^a cy CHxe BanaAHe i^pBBe 6HJie jane 
Ha Mopy; a 6ani ce y to f,o6B, cacTaBHJua na HCTOBy y EBponn 
CHua Ha cyxy , Boja ce Kona xepHTn c TypiiEMa. To cy 6HaH 
JareiOHH , bojh cy cacTaBn:Q[H JlHTaBCsy c IIojecbok, h oa bojhx 
je je^aB h y YrapcBoj BpajBeBao. CpncBH h 6ocaHCBH B][aAaoi],H 
HHcy HH TpenyTBa oRJieBaaH, ojcMax Ha?HHe c i&HMa cases. 

H BoiHBO je CHuaH Hsr^ieAao canes Ha Taj Ha^HH cacTaBJbOB, 
a napoHHTO nocae noKpenyr owihhbom Tpy^fioM 'Byp^a BpanBO- 
HHka y BoJH je y CBOj CBOjoj Hecpe^E o^p^ao hmo nomrefla h 
pa86opHTa HOBesa ne fflTejefeH daara CTeneBa y 6ojbe jane — 
ToiBBo je 6wL0 ycn6Bafi>e H>eroBO cpetno h oAcyABO, a BapoHETO 
ycHOBaBe sejiBBe Bojne, y Kojoj je JosaH XyoaA (GE6HH»aHHB- 
JaBBo) 6osHteBao Ba ocbojohem CHemEHH nojbaBaifa y EaiBany. 
TypiiH ce noBoiedanie , h noBpaTEme Ha cerejiiHHCBOH unpy (ro- 
AHBe 1444 Meceii;a jyaa) CBy Cp6BJy^). 

Ji^d, cy y OBaj Max CEie ca sanaAa noMorse OBa nana jcecnor- 
CTBa y niTo cy 6HJia Ba oboh Bpajy, h ne^y Boja je Bet h caMo 
ii;apErpaji;cBo i],apcTB0 npHnaAaJio , na cnese cyjiTana y hcto Ao6a 
Ha Mopy H 3£gi;ajie My CTpaxa , Mose ce tfEc:iHTE ^b, 6k ce jom 
HMaio BaA noBpaTETH CTaH>e^ Boje 6h ce saBo tbbo Morso cbo- 
CHTE , na Hasap ce jom Boje Bpene no^esajio sa npEJiEKOM , bojom 
6e ce none cee to CTBapn noTnyno y CBOj pen aobccte. 

Ajih cy y HTasi^n jnejiejiH a& ce onpocTe Te onacHocTH oa 
Typasa na jeAaH nyT , e to hobhh HanpesaBbex hcto^hex AP^^aaa, 
soje cy sek 6EJie joahoh HaA^BJeHe ; nana pnMCRE noTese CBOj 
yneA A^^ h>hh pacBEne yrBp^esE yroBop : npoTEB Tora je 6flxo 
CBaBO 6oJBe ocekaH>e, aiE oneT nancBE nocaanEB sBJe ocTaBHO 
BHBiTa ^nm 6vl cbmo Morao HSBpfliETE CBora rocnoAEsa sauoBecTE, 

^) Aeneas Sylvias de statu Enropae cap. IV. Consternati ac 
percolsi metu, perinde ac totus oriens conjnrasset, pacem petiere. 



20 

Te aKO Hige no6yHHO Cp6e , Koja ne xxeAoine y to BeposaTH, 
no6yHso je Mai^ape n IIojii>as6 jiisl na hobo nouHiy^). 

Ila A& je Heurro OHa HopcRa CHJia mro ce oxEcia noKasaia 
Ha XejuecnoHTy 8a;);pxajia cyjimna y Ashjh, kojh je 6ho xaico 
OTHUiao ji;oK ce to s^HBaao ! Ten 6HJia to HenaxjbHBoeT, hjih cxpam- 

JbHBOCT, H2H HBAaja, CyJITaH ce SpaTH MHpHO H CnOKOJHO^. 

TaKo ce 3;ecH , to Ha Ma^^apcKa-nojBCKy BojcKy yjapn hb 
HOHajta H Ha Hesro^tHy Meery , koji; BapHe , CHJia MHoro npcTeat- 
HHJa. ^HHio HM ce la Ha fi>HX narpke HenpnjarejBCKa KOH>Hii;a 
Ha KpHiiHHa : a semaK , mro ce 6ho Ha^eTHo oko cyjiTana , hhhhio 
HM ce Ka, ce ho mo»6 HMKaA HaABsaAaTH. XpHmkaHH npona^Hy 
ca CBHM (y H0BeM6py 1444). 

H HHKa^ HHJe 6HJI0 6oja kojh 6ii HMao TaKo necpeknora 
BHa^aja sa ^HTane bokobO; Rao uira je OBaj. Hapo;i;H obh shbo 
H Aanac noji; BaROHHMa, rojq cy hm HaHeTHyTn Hocjie OBor 6oja. 

Jejpo 3a apyrHM noKopnine Typii;H jecnoTOBHHe y Ap6aHacKoj 
H FpTOOj, Koje cy npHnajasae ii;apcTBy. H)Hxob oTnop Morao je cano 
Ba Kojfl TpeHyiaK 3aji;p3KaTH HeHBdeMcny nponacT.KaKo cy Morae jaoe 
oncTaTH cjiOBeHCKe KpajBeBHne ? Hsraeja Kao TyatHa Kaoa cy;i;6HHa 
niTo HM je Bet h cano CKonnaae npeTpnano n,pKBeHHM 3a;i;eBHii;aMa. 
y jejHoj ce cpncKoj necMH nesa , ;i;a je 'Bypa^ BpanKOBHt nnTao 
JoBaHa Xyaaja (CnCHftaKHH-JaHKa) KaKo 6h oh c BepoM ;i;a hoihto 
no6eji;H: h XyH>a;i; My ho xto saTaJHTH, ja je oh naMHCJiHO ja 
Tafl;a CBy aeMJty noaaTHHM : — sa thm sanHTa "Bypa^ hcto TaKO 
cyjiTaHd; a oh o;i;roBopH, ja 6h nopea csaKe ijaMHJe carptmno 
n,pKBy, na ocTaBHO ceaKOM noKa hhhh KaKo xofee, BOJba My ce 
KnaaaTH, BOJba kpcthth. BapeM ce y onniTe mhcmjio ;i;a je 6ojBe 
noa Typi;HMa ocTaiH y Bepn y Kojoj ce CBaKH saTeKao, nero ce 
laTHHHTH*). 'Bypa^ ce CTaiHo npoTHBHo koihko roji; My nyia 



') Aeneas Sylvius onj^e : (Papa) novom insiaurari bellnm cnm 
precibus turn minis extorsit 

^) Dacas. Gome la bona fortuna de Morat volse, trov6 spatio 
libero de le galie appresso lo stomio. 

') y HcnpaBH GBOJoj KOJOH onpaiuTa rpo^^OBe AjjiejcKe oji; i&HxoBe 

$oyjiajiHe ;i;y'«H0CTH npexa mapcTBy (1 aBiycTa 1443) n;ap *pHfl)Hx 

Hasoj^H sa OCHOB j^a ohh: ^Gen den Bosnern, Tarken and andernUn- 

gleubigen, die Chrisstenheit an denselben Orten teglieh nnd schwer- 

lich anfechten, gross zu schaffen*' BoiiiH>aKe, Typne h ;Q)yre neBepHHEel 



21 



HanoMH&axy kbi, ee nosaTHHH, a to cy ^hhhjdlh jom y A^Bexe- 
eeroj H>eroBOJ rosHHH. IIIto cy ce ns sberoBe nopoAHi];e HOKOje 
OA seHCBHHia no H»eroBoj cmpth noiaiEHinie, eaifo je ycKoprao 
H»iixoBy po^eHy uponacT. IIoejieA&a BJiaAaJiHiia JeiOHa Ilaieo- 
jioroBa noKopH CBojy xp^aBy pHHCKOj ctojihii;h: aiH sa to cxo^m 
na H»y H»eHa OKOJiEna; Cp6H nososy caHS TypKo y ceoje rpa- 
;iOBe, caMO jsjbl h6 br^o KaBO hx saynHMa KapiEHai pHXCKe i],pBBe. 
H Kpajb 6ocaHCBH, kojh je HaMHiujbao oaceHHTH ce o^ cpncBe 
B3aj[(a3a^K6 nopoAHi];e h ode seMJbe cacTaBHTH nos saBpiubeM 
nanHHHM, hcto ce TaBo H3JacHH jsjbl fee 6hth noBopan nanH, na 
flCTO TaBo H npoi^e. H naTapencsa ceBTa, Boje je 6kio nyHO y 
EocHH , Ha Bojy cy h8 PHMa Bek oa hobhx Bsine BeBosa Hana- 
AaiE J H Bojoj je ToiHBo nyra Ha hobo nponoBeAaH BpcT, HHCJiHJia 
je xa fee h kojbh 6hth juaKme nojs; TypcBOK BiaA<^M Hero noj 
pHMCBOM^). SaA TypuH nocie Tora upBO yAapHme , naTapoHH ce 
HHcy XTeiH HH 6paHHTH ojL H»Hx: sa ocax xai^a nasHe y pyse 
Typipma ceiaifxeceT rpa^oBa, yxBaTe h cimof Bpajba. 

Mose Bpio laBO 6hth sa 6h ce norjia OBa cy;i;6HHa Hsdefen, 
^a cy ce obo sevjbe jom m pannje npHJBytfEie yaa 8anaji;Hy 
CHcreify : aiH 6e y TasoK cjrynajy cne ApyrHK nyreif n othhuto. 
H caMy cy YrapcBy TypipE na CBopo no tok totobo CBy ocbo- 
JHJiH; a ona ce o^ nocTaAa xpssajia sanasa. 

Hero H CpdH h BoniH>aip[ , aso h jecy BOJueis noBopHTH 
ce TypipiKa, HAcy hh cJiyrHin nrra hsho h Boja hx cy;i;6HHa 
OHOByje noA obom Biajn;oM. 

nocjiexH>eK BJia^aonj docancBOM no;geMHHme jrhbot, aiH 
^aHaTH^BH moHX ^ bojh Hspene jlb, hhjo ok noTpede xpsaTH pen 
saxaTy neBepHHBy, oxHax ra y6^je OHse can cbojom pyBOM^). 

Ha CBopo onasHHie sexajbCBH BejHBaiHH , Boje o^Max no^eme 
caTHpaTH , a h BpajBOBCBa Byfea hcto TaBo , sa hm je jesHHO cna- 
cei&e ocTaio y Typ^efty. TecTaxenaT nociexHie Bj[aji;a3[Hn,e Boja 
je yroBia y Fhv, to Ty na cmpth CBOje HacJiexHO npano ocTa- 
BHxa nann , bojh ra je h npHVHO AOTaBaBmH ce xoHecena My 
Ha^a H o6yfee , ocHHsao ce na Toxe nrro cy ee i&eHa jsfiuf^ , chh 
H BfeH y noTypma , to TaBo joj sapaji; Tora ne Mory 6hth Hacieji;- 

') Scbimek Geschichte von Bosnjen 145, 147. 

') Hempx BOX Xaiepa Geschichte der Osmanen II., 552. 



00 



HHiqi. BHAeine Ha npBHH BeiEKamnMa KoiHKa je onacHocx , aBO 
ee He noxypne, a RaKo hx, ano ee noTypne, ^ena yxeo j jaB- 
Hoj BaacTB , na ce je;i;Ha sa ApyroM noBexome h noTyp^iHnie CBe 
HajoAiHTOHJe nopoAHue. H>HX0Be Kyiie ocTame em h jUBLJbe Kao 
HaeieACTBo , h y ii,6ioj cy o<$iacTE saAp^^JiH HaJBekn yTHi],aj aok 
cy 6jaas. y cjlom : no neKaA hm je oji;o6paBaHO m 6j]ifi h sesHp 
H8M6^y H>Hx. Ajib CO THM OA^Hme OA Hapo^a, KoJH npeEO cBera 
Tor ocTa sepaH erapaj CBOJoj eepn, a KaRo ((erne HCBJbyHeH h 
ox B:iacTH H OA BOJCKO, OHaBO je HCTO nocTao paja, sao h cbh 
ocTaxH xpHBikaHH y TypcKoj. 

y Xepii;eroBHHH je diisa OBa cncTOMa y toxhko diiaxa, 
mTO ce Ta^o oApataao HeKozHKO xpHintancKHx raaBapa c opy- 
xaHHH HapoAOH. Ohs ey no KaTKaA AO^HBaiH 6epaTHMa ojn; IIopTd 
H saKOHHTo npHBHaBbe , H TaRO cy ce name Mopaxe npema &HMa 
Maze o68HpaTH. 

y npaBoj naK Gp6HJH, saMopaBH^ sa Kosydapn n na JI^ynaBy 
yBesa ce la cncTOMa noTnyao , na j^b, je 6H3a tojihko omrpa. Ty^a^ 
Ky^a je cy:iTaH0Ba BOJcEa fotobo CBaKe roABne nposasEJia na 
BOJHy K yrapcEEM rpaHEii;aMa, xy^a ce HEJe Mor:ia OApjsaTM he- 
KaKBa catfocTaiHOCT : nrra BEine , no tem KpajeeEMa Ha^LasEMo a& 
cy cejbaKe Hcnoj Beoq)aAa oaboahie y Il^apErpafl;, Aa Kyiyne na 
cyjiTaHCKBM jLEBa^aEa h na cenoKocy. SoEJba 6enie noAOJbeHa xe^y 
cnaxBJe , a CTaHOBHHii;H cy 6ejih ^y^HE HaJTese csya^ETE cnaxn- 
jana E ZE^Eo fl y AaBaBE»y. Opyaya HEcy cmoie hocete HERaRBa; 
RaA cy ce no neRB nyi no6yHHZH, beaheo rje cy opyataHE cano 
AyraHKEM MOTBaMa. Jesan nyrflEK hs XVI Bena oana^aBa ex 
Rao CHpoMaxe 3apo6jE>6HEKe , koje he rxaBe ah^e ho Mory. GBa* 
REX cy EOT rOAEHa TypitE ojifioj^Lss. je^aRe , le TaRo je ysEMaB 
y cyjQLTaHOBy cjiya6y n,BeT e Hasaifce BaposHo , TaRO cy na Ey- 
KaBHE HapoA o6pTaHe &eroBe po^ene CEJie. 

Maao no Maao cy^^EHE ce y CBeiy none npeBpTaxH mct. 

CaBe3 yrapcRe c AycxpEJOM, e Ba Taj naHEE c iiapcTBOjf 
H c paxHOM cHaroM HeMaHRe , Roja xypcROM HacpxaH>y nocxaBE 
jaRy rpaBEiyr , yHEHE ja ce OBa aeiijba Ha nocaexKy oc3io6oae ox 
TypaRa. y oboj cxBapE 6ejio je 6ani atHBa ynenita h oj npo- 
xecxaflaxcKEx B2iaAajiaii;a , jep cy BeposaROHCKe pacnpe HCXBHa 
noitenaae, aan y hcxb Max e pasBHie CHary h xyxoBe. OxMy 
Taji;a ca cbem oa Typana BejuERE jifio cpncKora flapo^a , roje ce 



23 

join npe 6m Haceano y CTapy YrapcKy. H>HX0Ba Cpafea c one 
CTpane Case je;i;Ba ;i;oHeKaine xaKse HsrseAe. Il^apy JleonojiAy 
noHy;i;e noMok j 3a Kojy ce n A^nac 8Ha kojihro je uHoro 6kji^ 
ox BopHCTH HanpeAosafty iiapcKor opyxja: Ha nosapesa^OM 
HHpy ocTaHe y ii;apcKaM pyKaMa bojiiikh ;i;eo GpdHJe , h Bjna^a ce 
ciapaia a& noAHrne y somjeh odpaaoBanocT h thm nixo je ocio- 
doAHia HapoA on; B0JHHii;e h Hunia na pyKy BeMa^KHM Haceo6HHaMa. 

He npBnaAa OBaMo a^ padBojaMO pamia obo npeAyseke He 
caMo ja 3acTj, , nero join no^e nasaji; , h to laKo , ;i;a cy ce 
cbh ocBojoHK oKpysfl cpncKH onex Mopann noBpakaxn ; nosHaxo je 
n OHaRO CBaKOMe Aa je xo BHine 6h30 cujexKana noioxHKe OBpon- 
CBe HO oja^ameM xypcRe CHJie: anH nnaK cmomo nanoMeHyxH ]ifl, 
je oua HOBa npoMena y HHoroMe o6pHyj[a Ha rope cxaH>e xaMom- 
H>er xpHHikaHCsor Hapoja. 

TypitH ce caj; HHcy cano cboxejih JbyjHMa, kojh oa h>hx 
npe oiycxaine n caj ce He 6exy yKioHHJiH hb aeMJbe, h HHcy caMo 
BejiHKe Koicaje seMJbo noji;aBaaH jpyroMO y pyKe: HajanaxHHJa h 
Haj;i;y6jBa uixexa ocefeajia ce c u,pKBeHe cxpane. 

Jifl xo ao6a ce n noj Typi;nMa jom ojp»aJia cpncica naxpn- 
japra^ja , n jour dejaxy cpncKe BwiavUHKe. Thm je napoji; 6apeM 
c npKBOHe cxpane HMao noRor y^eza y jasHoj B.iacxH ; xhm je 
paja npoMa cyjuxany HMajia Heno npcAcxaBHHnixBO , Roje ce dam 
HHJe ciiejio ca cbbm npesnpaxH. 

D^ap je JleonoiAO, Ka^ y3MeM0 xaj H>eroB HaDinuubaj can no 
ce6H, niiao Bpao yjecan naan, ;i;a osy CHany upKBeny Baacx sa- 
lofiHJe 3a ce, fl;a je ysMO noji; CBOje saKpHJbe. Ha xaj je HaHna 
i;eo Hapoji; y HanpHKy aoaasHO y neKy pyKy nop. ij;apeBO OKpH.T>e. 
IIIxo ce Hapoji; noAHrao rojHHe 1689 onaKo j^paroBOJSHo no 
B0j>H ii;apeB0J , yspoK je y naxpHJapxy Apcennjy ^pHojeBHfey, 
KoJH je npe^Ba^Ho y xoj cxBapn. Oh ce yapyacno c n;apeBHM 
cxaHOM c jejHO jnfie xHJbaje CBOjnx BepHHx , kojh cbh 6exy Ha 
ce npnjiieHyjin Kpcx'). 

CaMO je xpe6aao jta cy ce th niaHOBH HSBpniHJin y itejioM 
cbom npocxpancxBy. 



') PeneHo je oHjta bojbojih y Kaftnarn, ;i;a ce HenaHKO n;apcTB0 
;HOH;te nehe CMupiiTH jnoKJie My He 6y;ty rpanHn;a „ji;Ba Mopa, ii;pH0 h 
dejio". Neu erofifnete ottom Pforte. Fortsetzung, p. 527. 



24 

Ajih je Bet ApceHHJe ^pHojeBHfe 6ho npsHy^eH aa oeiaBH 
CTapy apxHenncKoncKy CTOiHny h i% offiaBH y AycTpHJy, To je 
y^HHHo Kao BejiHRH rjiaBap HapojsjHH. 3a ibHif OAome ipHAecex 
H ceAaM xHJbaAa noposHiia n Hacejume ce y YrapcROJ , r^e hm 
je i],ap noAJeMHHO npHBHierHJaiia HesaBHCHoeT y BepH. 

Hnje HHsaRBO ^yjn;o, inro Typu,H HHKaKO HHcy xiesH Tpnern, 
^a ce y ^Exose o6:Q[acTH Mema n;pBBeHH naBap y bojh hm ce 
TaKo jaBHO noKasao HenpnjaTejB. GTapaure ce ji^a ciipene caBes 
c H>HMe; OHH caMH nocTaBHine Cp6HMa naTpejapxa y UeYm. 

]lfl KaBBor je yHyrpamfter ROHeuiaH>a nocse OBor aooiio, 
BHAH ce H3 je^Hor Aora^aja , eojh nocia OAcyA^H sa I(pHy Topy. 
Typi^H yxsaie i^pnoropcKor MHrponoiHra JifimuiB, IleTpoBHka hb 
nieMeHa H>eryina, Bojera je saMHiponojiETHO naxpsjapax Hpno- 
jeBsk , ^HM ce noMaKao hs I(pHe Tope , h jejijBa cy ra sa rosieM 
OTKyn nycTE3iH. HciaM je nox aaKpHJbeM BJiajpEHHM npoAHpao 
Bik H y I(pHy ropy. JifiSMiLo HaroBopH I(pHoropu,e Aa ce chjiom 
onpocie CBOJe HciypneHe 6pake, ho 6h jol ce o^ TypaKa 6ap 
Kox CBoje Kyke cmhpho. y jeAan a^h KSAHDiy I(pHoropii;H m 
HeHa^a , le noydHJajy cbo , Kojn ce ho noBpciHine idih ho yreKome. 
HeKa ce hhko ho Bapa: hh laHO ce xpHmkaHCKa Bepa HHJe 
Mona Hdi AV7^^ Ha^HH ospsaTH Hejo^flpnyTa. Oa to Ao6a nocTane 
B2iaji;HKa cxapeinHHa CBOny Hapo^y , h Hxao je npaBO sa CBora 
ffiHBOTa nocTaBHTH ce6n sacTynHioea — Kao mro je TaMO HacieAHO 
H AOCTojaHCTBO CBemTeHH^o H npoTojepejcKo. 

GBemreHCTBO HapoAHo laKo^e ce jaKo oAynHpaio napoAHHM 

KpBHHIl^HHa. 

SaA AycTpHJaHu,H roAHHe 1737^) Ha hobo yAapHme na 
TypcBy , noAHTome ce Gp6H ■ h Ap6aHacH , h>hx ao 20.000 , na 
ceo6y : ajiH hx Typii;H CTHrny na Kojiydapn h cbo HCOKy. 

He npo^e hhofo, na ce uoBaaa, BaKO nncy noTpe<$HH xaBO 
roiOMH noBpoTH sao obh paiOBH, Aa ce ne^y obex napoAOM sa- 
noAOHO OA iQ)BBeHe cipane to napoAHo OAMeTai&e. 

Bapa]um.a joAan HSAaBame ce sa IIoTpa 111, na je Morao 



^) y asHBOTy ^ORepaJia OeKenAop^a, Hspa^enoi no Ao6pra HseopHia, 
TBpAo ce RaRO cy naTpnjapax nehRH h apxHeniCRon oxpnAcsir HajaBUJiH 
xejsy, Aa 6h ohk paAH 6wm h CBercRH raasapH y CBojra enapxHJaia, 
sa raaTn lecro s raac y HeiaHROi ca6opy BejiincaniKOi. 



25 

J D^pHoj TopB saj^ofiHTH sosepeiba a jrjiejia , soje ce o<3oje h 
J TypCKy Ha a^seo pamzpHJo. IIpHDosHaine ra Hnore BJia,nsRe: 
H TaAaiiiH>a naiip^apax cpncKe itpsse j IlebH nomajbe mj Ha 
DOKooH CKjooueHor K0H>a. Ha to aapaTe na % sesHpa o;^ EocHe 
H PyxejiHJe h eiecHe H>eTOBy SHaTHoct Ha Upsy Topy, r;re Je 
nopao yre^H e naxp^japax nekKH. 

Oa to ao6a HayHH Ilopra a& GpCsiia BHine s bb Aoaynna 
tfEpaae naTpiq'apxa , KeroBO ji;ocTojaHCTBo oea eacTasH c i;apH- 
rpaACROH naTpHJapmqjoH , Has Kojov je ties CBaie eyiifte HHaia 
BJiacra'), a iiapHrpaAGKa naTpEJapmiga nonube oxuss. rp^e Bia- 
AHEe A& ynpaBi>ajy epncEOH i;pKBOH. 

Hapo;i; je oaE Ty HHOro Hsry^EO. G upkbohoh HeaaBHCHonity 
npooano je Hapo^y h qho nocieABe, hito uy 6eme ociiuio oa 
Jjeaa y jaBHOM atHBOTy, y neiiy je noBpx csera 6hio jom noEpe- 
Ta^a H aa seke HuoCpaxaBaHie. Caji; je Ten Hapon 6bo ca cbeh no- 
Kopen soA noTypEovaaeHH I^apHrpM;. 



') y Gepaxy aa iiapsrpascKOr narpqapxa, Koju hshoch na BESeJio 
MflpaQa J^ocofl y Kmnait Tableaa de 1' empire ottoman V, p. 130.. no- 
MtB,e ce saTiiiHepHiit>i ROJHije to KBBpmeHO. JtanaR oi 63.000 acnpE sa 
TOADHy RoJE je niiahajia nehcRa naxpqapiinqa, npenyne na ce naTpE- 
jspnn^a i^apErpancKa. 



rJXABA TPS'EA. 

OCHOBE TypCKHX yCTAHOBA y CPBHJH. 

m 

£^KBOJ HCTopsjH BepaMa 6m 6h 8a;i;aTaK ji;a noKaxe h6 
caMo HaHHH MiiinjBeH>a , o6HHaje , h xHJepapxnHHe saBo^e , Hera 
H nojiHTH^KH yTHii;aj kojh je Bepa HMajia na OBaj uin onaj Hapo;!i;. 

HciaM H xpHintaHCTBo crajaxy xojiHKe bbkobb ife^y codon 
y 6op6H , pasBHJajyfeH ce Hanope;i;o. Ha norjie;i;aBiiiH c noamiHTOft 
CTpane , Koje je Hajoj^iH^HHJa pasjuiKa y ciaay hito ce CKaonBio 
noj ftHHHM yTHu;ajeM? 

y TOKy CTBapH, KOJHjf je noiinc xpHinfeaHCTBO na aanaj^y, 
Bajba y orom o63Hpy nHOro oabojhth h MBMorpeji; npetn : aiH 
ce HE na kojh HaHHH ne Mo;Ke nopekn ;i;a je ii,psBa MHoro h 
Bpao MHoro y^HHHaa, le cy noHHKae h nocTaJie HapoaHocra. 

Jlfl, ysMeMo caMo je^an npHMep. Eoa ohojiheo pa3Jin^HHX 
eJieMeHaia , iuto cy 6mh sayaejiH CTapy TajiHJy , ko;i; oHOJiHKor 
ynajaaa h ocBajaaa , iuto je nperpMeao npeKO OBe aeiiJbe y 
cpe;i;H>eM BeKy , keko 6h ce Morao a saMHcaHiH nociaHaK onaKa 
KpenKor jeflHSCTBa Hapo^Hor , Kao mro je $paHii;ycKa , ;i;a HHJe 
6hjio yTHii;aja oji, Bepe xpninfeaHCKe h oj ii,pKBe? 

^0 ayine HaaasHaa ce XHJepapxH^Ka cnaa, Koja yjejHH>yje, 
ajiH je 6h3io h oinopa BesHHy HajMohcTBy ; ncTHHa je 6hjio 
yTHH,aja c nojsa, bjih je 6mo h cjio6oji;Hor Kpeiafta HSHyrpa; 6HJia 
je noKopHOCT , aan HBge rnHyao hh upoTHBJbeH>e. Kaj ce uaK 
HapojHOCT jejan nyi yjejHHHaa h ciaia na Hore , OHja je HHJe 
Mor:2ia HHKaKO paspyniBTH KaKBa ro;i; pasjiHKa y HHinjbei&y. CaMoj 
Toj paaaBip y MinnjbeH>y ocnoBa je to jeaHHCTso y Hapo;rHocTH;. 
6e3 ftera He 6h hh 6hjio oho pasJiHKe. 

Ha HCTOKy je CBe to Hinao jpyKraje. 

Eao niTO je HOKaA 6hio hoa Kaziicj^HMa , n y mohfojicrom: 



27 

HiapcTBy H y Hha^jh , TaKO HaJiasHMO h no upocTpaHHM 063a- 
CTHHa f BOJHMa o6ja;ii;ame Typii;H , CBy^a cynpoTHoeT ne^y BepHBua 
KOJHHa Bepa Aaje npaBO na rocno^apeBe , h HeBepuHMa bojh cy 
oneT HCTO TaKO aapas Bepe ocy^esH na po6oBaBe. 

noBpx Tora HCiaM cnaasH npaso thx BOJHHKa rocnonapa h 
TOM MamTOM: ksl je BHXOBa Bepa je^HHa npasa; na Kao niTo ce 
Bek y CBory saTeKiO; to ce H^je h ono 6hth h 6es noKopeHHX Hapo^a^ 
npeBo CBe CBoje seexHHe , uciaH je oner sa^OBO^baH c &HMa y 
MaBHOM , jep y Kopany ctojh : «Kora je h Bor nycTHO jubl ce 
Bapa , OHora He Moacem hh^bu o6aBecTflTfl , hh rb, npann nyr 
H3BecTE''. na Kao mTO Ra^y , cyjiTana cy 0j3;BpaTHJiH y Kaji je jeAan 
nyx 6ho naMHCJino aa HCKopeHH CBOje xpHin&aHCEe no;i;aHHKe, 
caMO THMy urro cy My KB^ajm KaKO ce 8e3 bexobo cJLYSR6e ne M02Re 
dnxH. na y loj cynpoxHocTH Me^y BepHHM% h neBepHHMa h HsiasH 
HaM Ha BH^qiK mesa AP^asHa CHCieMa: Bene abo jesrpoBHTe 
ocHOBe BeHHO iie ce HSMe^' ce6e ipTH , hhte ce xy HnaA A^ h 
MHC2HTH Ha o6pa80BaH>e yjeAHH>eHor napoAa. 

HefeoMo AyfiJte HcnHTHBaxH oiKyAa Aa j© to y caesH c Ha- 
HeiEMa o6e obo Bepe, to je xpHintaucTBO caMO no ce6H BHiue 
uonyiapHe npnpoAe , to je oho , KaA ce cyAapnao c ApatasHEM 
BjacTEMa He3Ha6oxaHKHM , najnpe y HapoAy Kopena saxBaiEJio , h 
OTKyAa TO mro je ncjiaM jom oa no^exKa Ma^OM painHpEBan; 
OTKyAa HE je o6oje cacTaBJbOHo c ochobhom hcthhom joaho Bepe^ 
Koja HenpecTaHo npoAEpe , e c HeBCTHHOM APyre : Aocia Aa je 
TaKO E Aa OTyA o6aABe CECTOMe HMajy CROJ KapaKiep. 

XpEndiaHCTBO EAe sa tem aa o6paTE sa co6om HapoAe: 
HcaaM xofee seMJbe Aa ocbojb. „3eMJBa je (5o»HJa, e Bor je Aaj^ 
KOMe xote*". 

HIto y pEMCKOM n;apcTBy mviiejih BEine Kao HeKa npaBHa 
npexnocTaBKa , Aa je soMJBa n;apeBa bjie AP^saBHa y ocHOBy , a 
nojeAHHor a^ Moace 6ete caMO AP^^aBEHa e yxEBaH>e^), to je y 
TypcKOM n,apcTBy npaBa36EJBa, ocHonaHa na Bepn. „GBa je 8eM.i>a 
mJLE^OBB,j a KaiB^ je ceHKa n saMeHBK 6o»cje na somjbh^. 

Join npe KaA je ESBprnEBao BOJby 6oxjy e npopoKOBv , Te 



') Taj : in eo solo (provinciaram) dominium populi Roman! est 
vel Caesaris : nos autem posseffsionem tantuni et usumfructam habere 
yidemur. 



.28 

Hinao mHpiiTE ^HCiy Bepy, ocbojho je Ka^mfff rj seifjby h noAejiHo 
J 6 Me^y iip&BOBepHe BOJHHKe , eojh My uoMoronie : nesHMa y na- 
cjieACTBO, a HeKHva Kao HanjiaTy y cnaxsjiyR. 

Ila Ha ROJiHKO Aa je h hofjio HacxaTH y mhpho so6a OMa- 
H>Hx npoMOHa , y naBHOMe je yeeK ocTajaio OHaso KaRo je npBH 
Jiyr ype^eno. 

y XVIII BCEy, HCTO Kao H y XVI, (Jcio je ufino i^apciBo 
jio^eibeHO Ha THMape h cnaxrayEe: h thx cnaxHJa je hbhochio 
Ha 132.000 Jbjm^). . 

JaHHHapH , ROJHX je 6hjio na 6poj onei na HesHx cto ne* 
jiecer XHJbaxa , n aKo mhofh H8Me^y h»hx He 6ejaxy £or ssa 
jnra, caciaBJbaxy nao HenaKBy onmrHHy , Roja je CBesHBasa cbb 
^63acTH i^apcTBa. Op^e h3 oAejbeKa li^eHaia , Koje cy Hxaie to 
npauo ojo; BaJKajsia, 6ejaxyno rpaAOBHua nopes nama. H>HJ[a cy 
jHame ^HJiie AysHe noBepaBaTH h Exy^ese oa rpa^oBa. 

A AOHexaiH h abophth npaBOBepny BojcKy ksia r^erox 
na^He ^ Koje je npano bojcuh no sepn npHnasaio , h y Gp6m'H 
^H y CBHMa ocTaaHH o6iacTHMa , finsa je ^yacHa paja: onaje 6mL3k 
Aysia seMJby paAHTH h xepexe AP^sa^He chochth. JS^ek bhahmo h 
te lepexe koJh cy. 

no Kopany nxata cyjiTasy noiaHHR nopes Ha nany (xapa?), 
a Ko 6h ce ycnppTHBHo , ry6H imaBy , hu jconaAa po6ige. Taxo 
*CTOJH HOBepHBHa: ^rH>e?HTe hx AOKie He A^ny nopes h ho 
jKpoie ce ** . TypcEH cy ce cyaiTaHH , aKO je 6h30 noxpetfa jobo- 
j(HTH y pex A^HaR, na obo KopancRe pew HspoROM nosHBajiH, 
Rao cyiTan Axmoa II. ^) GBaRa MymRa riaBa , oa coamo roAHHO 
Ha Ao CHpTH , 611LJLS, je AyacHa makaTH tbj nopes. H TecRepe, 
npH8HaHHi];e c ne^aioK, Roje cy ciaiH h3 U^apHrpa^a, dnne cy 
y joAHO H HCHpane noAaHCTBy , c fi>HMa je 6ho MHpan cnaR 
•^A 67AH KaRBO HanacTH, h sa nyiy cy Hy 6Hxe mocto nyr- 
^OT JiHcra. 

no cpncRHM RpajeBHMa 6hjio je jom horhx oRpyra, roje 
-cy 6HJIIH HOA cpncRHM RHesoBHMa. TaRO je KpaJHHa dnsa hoa 

') Eton, Survey of the turkish empire 1798., ^from the con- 
•cording testimony oi several persons who had the most intimate 
4icquaintance with it^ Kasyje raj 6poj. 

') npernEcn AneAa IL y Xaiepa: Staatsverfassung, I. 332. 



29- 

KapanaHQHkHMa , koje cy 6iiLjm HacnexHS h BpejsjHiH cy Bao hbrh 
Bj[axaoii;E[, na aRo h HHcy HMasH OHaBe noB3acTHii;e , Kao i&to 
Kassy Aa Hflje CMeo CTyniiTH na H>HX0By aeicjBy lypcBH BOfi» noT- 
KosaH, oner cy HJiajiH npaBo He ipneiH esaxHJe hjih ;i;a ce koje 
OA po]^eHf[x TypaKa nace^iH Ha h>hxoboj seiubH. IIIto je npEna- 
jsfiJLO Aa>HKa , OHH cy mia&asH je;];HOMe 6ery , bojh je cejifio 
y Kiaji;oBy. TaBo cy neicaKO c HaienoM pasxiiKOM ApssajrH h. 
PaniBOBHtH GxapH Bjiax. IIpe^eJioM KjbyHetf ynpaBJbaiH cy 
HCTO TaKo BHesoBH KoJH cy ce MeBara. A y npaBOM 6eorpa;i;- 
CKOM namaiyKy, y laKo BBanoM Cep$-BHJiajeTy, cuaTpaie cy ce 
enaxHJe Kao rocno^apH ceiHica. Hs najupe cy HMaoiH to y ko- 
pHCT , niTO HM upaBa Hajio uo Hajio HOCTame nacieAHa , asH OTy^a 
je Momo A0jia3HTfl h to, jca cy Ta npaBa nocTaia h jacnnje osna- 
^ena. GnaxHJaHa je npHna^aio AOceTO o^ CBera ihto je po^njio 
y nojby hm y BHHorpajty, ftHMa je Hinao leceTo o;i; KoinHHu;e h. 
no HeniTO oa CBaKor rpaa MapBB. H ohh cy o]s, CBOJe CTpane 
ysHMaiLH 3;aHaK — kojh ce 3Bao r3iaBHHii;a — no ^Ba rpoina ox 
oxeBene r;iaBe. J[b, ce He 6h oko CBaKojaKa HesroAHa pacnnTH- 
Baaa My^HiH, 6pojaaH cy y rJiaBEHity b oj jeceTKa no neKH 
fl;eo. BejIo je Kpajena , y KoJHMa cy 6HaH y joroBopy ca cna- 
XEJOM, TO My ce njiabajio oa oaKe&eHe riane 10 rpoma Ha roAHHy 
y EHO CBera ; na dHjia Kyha 6oraTa hjie CHpoMamua. To ce leno 
Aonajaao h cnaxHJaMa , jep cy TaKo SHajotH Ha ^eny cy. CMaTpaTE. 
cnaxHJe Kao nieMHbe npno je HesroAHo. IIo ceiHua hhte cy 
HHaiE CBOJEX Byka , hhth KaKBEx roA ApyrEx Ao6apa ; HHcy 
EMajiE EEKaKBa npana na cy]^eH>e he na ByiyR; noAanEBe He 
caMO Aa HEcy moi^ie ohh npoTepaTE , nero be sHcy MorJiE he sadpa- 
hete a^ ce oAcejie e nacese tao 6ej[o. Oho eito cy ohe EMaiE, 
6EJLa je Kao roA nesa nacseAHa niaTa , Eoja je Tpajaia HenpecTano 
E 3a Bojy cy ohh (Jeie AysEE BojeBaTE. HEcy eh HHKaA 6wlb, OAo6peEa. 
EEKaKBa npaBa na npany CBOJEny : sa ycjiyry em je A^'Sana BopncT. 

HeKE je 6poj cejia cyjiTan can sa ce saApsao. 

UoBpx Tora Bajbajio je EdApxaBaxH e namy, a hohom je- 
6sjia y namaiyBy e ynpana , 6ej!IE cy noTpe6HE 3a cne to yKynnE 
npEXOAE. 

Ey3iyn;s cy e3 no^oTsa fisjis Bpso HecHOCHE. HajraBEMo a^* 
cy cej&an;H y Cp6q'H es cnaBor ce:Q[a MopaoE KyjiyHETE nanm^ 
CTO Aana y roABBH. Y ItapErpaAy cy ^qaara cnncaK oa Kyta 



30 

7 ^apcTBy nrro cy ($Hje jgrzHe KyiyvTH. A na H8MaKy nponnora 
B6Ka Bet He Hjjejfo HEmra o TaKo TerodHn xysHocTHxa. Eeme 
flsancio E3 o^H^aja h oho mio ce Aaeaio naniH csaBe roxHne o 
EoxH^y y npHpo;(H. Mecro Tora je oh ysniiao CBaxe rojqrae ox 
napo^a hbhito y hobuj. To je ($h20 y rjiaBHOMe o^e^eno no 
o6HHajy, ajiH je nama xorao laj AaHas h noBHCBTH, aKo je naniao 
43a Ao6po. Taj AftHaK je paspesHBaH y ;!i;oroBopy c KHe30BHMa Ha 
OKpyre , na nocxe ce y OBpyry paapesHBaio na ceia h na Kyke^). 
IIonHca Hqe 61010 HHKaKBa , nero cy paftHiH o^ npH]iHKe h no 
BasHBafty. 

Oa Tora ce Aoxoisa je^an ;i;eo cjiao y U^apnrp^, a y raaB- 
fiOMe cy H»HM noAMHpHBaHe norpede y o63acTH]ia, a nsMe^y ocTasor, 
OAane ce mialialo h janiHHapHMa; HiBva ce naK ;i;aAonie h HOKe 
noBJiacTHU,e y Hani[a}iHBaH>y posae ii;apHHe') , le ohh crany Tpro- 
BaTH H na CKopo nocrany Haj6oraTHJH h HajsHaxeHHTq'H JsysH 
y apajaBH. 

Ajih cyjrraH nnje caxo raaea y pary, oh Kao KaiH$ npo- 
poKOB HSBpmyje n Kopan , y komo je npenjieTOHa nepa ca saKo- 
HHxa. Ea^; ce roAnne 1784 Mopao OApein cBercKor rocno^^apcrea 
Ha^ EpHHOM , ^QTxoBHO jc sa^psao, na je h ^ajse oh ciao laxo 
Myje H KajMJe. Y G^6bje je y Beorpajy cejeo Myia spyror 
peia ; a no xaH>HM BapomHMa 6Hie cy Ka^HJe , le cy^ujue h 
xpHfflliaHHMa n Typn;HMa. EaAHJe cy ce Hs^psaBaie noraaBHTO 
OA xpnnikaHa, oa oHora mro hm je npnnaAaio no ^svHHHcrpa- 
THBHo-npaBHHM HOBJiacTHiiaMa KaA yvpe CTapenmHa Byrftn, nua 
KaA 6jjifi Koja cy^CBa EynoBHHa hih npoAsya, hjih oa KOjoKaKBEX 
CHTHHn;a y pa3HHJ[ Aorai^aJHMa nrro AOJiase na cy^. Onaacaio ce 
KaBO HH je MHJio KaA ce A^ce BaKBH nepexH. IIoBpaj Ba^Ege 6ho 
je xyceiUHK , Bojera cy nocxaBJbajie name ; oh je HSEpmnBao npe- 
tjKd , H 6ho je HecTO y nefeeM yraejy no cy^figa , jep je y 
fi>era 6H7ia BiacT. 

nocjEOBEva Bepe cxapao ce ne^y xpHmbaHHMa BiaAHKa, 

^) OTyA H AOJiasH HMe OBOie Aanicy: nopeaa oa peHx: nopeaaiii, 
y pa6oiii cehH, paaAeJUTH; ynope^H ByROB : CpncKH pjeHHHR crp. 607. 
{no npBOi H8ffaH»y, a no Apyxoi je Ba crp. 541 Ta crsap. IIpeB.) 

') nopTep Observations snr les Tares y HeiaHKoi cjio6oahoh 
npeBO^y U. 127 npHnHcyje xe noBJiacTHme x npoxeHe Many^. I. 



31 

caMO ey BJiajpiKe ; o^ KaKO HacTame Tpufl , Cjvie y Tems>eM cho- 
majy c ;i;psaBHHtf BJiacTHMa ho ea cbojhx nosepeHHX Hapo;i;oH. 

H no CBOJoj cnojbamftocTH ee BiaAHKa BHme HOKaKo nps- 
jby6jbHBao Typii,HMa. Jaxao je ORHbeHe KOH>e, a hocho ca6jby h 
6y3AOBaH , anaKe BJiacTH Kojn cy My xonynrraHH cyirancKHK 
depaioM. 

HoB^aHH je HHTepec 6ho rjiaBHO mio je B3a;i;E^aHCKH no;iosaj 
nocTao OBaRBor BapaKiepa. 

II^apErpaACBa je naTpHJapmnja , CBexa i];pBBa , yjexHo Kao 
HexaBaB BpeABTHH 8aBo;i; , y kojh pa^^ yiamy BanHxaiHCTe CBoje 
HOBii;e. Oji Aoxo^aKa , Ha laj na^HH Ao6HBeHHx , xuatiyy IIopTH 
jiaHaK, 6ho peAonaH ejol He 6ho, OAane ^HHe h one sHaMeHHie 
noKJione , KOJHMa je o6H^aj KynoBaiH mhhoct ^JuanoBa AP^sa^BHe 
ynpase. JifixoKBua na^a ncTHHa h Bojeoxsjie c Apyre crpaHe , aiH 
nonaBHTO o;i; npHxoxa nrro A^'y BJiaAHRe. GBaEH BJnaAHKa Ka^ 
€e saBJiajCHHH Mopa upHciaTH xa ji^yje Heny cyxy , Boja ce OAicepH 
npeva BeiHHHHH H>eroBe enapxHJe , h jen^HTH, jtfi, ^e HHTepec 
Ha H>y peAOBHO OTHjiatuBaTH^). HcnpaBe OBor jyra , HasBane 
Henpane ABopcKor ^yra (Hofschuldscheine), H^y oa pyBe ao py^e 
Kao AP^^BHe xapTHJe , h jano cy y apeAHOCTH , jep saciynHEK 
BSi^jifmiLE HJOH naipHJapxoB, Ha Kojera Hxe le HcnpaBe nace, ho 
cue HHBaA nponycTHTH kbl HHTepec Ha BpeMe iDiaTE. He 6h 
Bajbajio cBeTOBaTH BJiasHBe a^^ niaTe riaBHn af ^^^j « ^^j^ ^7 
irpHCTajBH ja xyryjy: ohh 6h thm ynpany CBeTe n;pKBe BefeMa y 
HenpciHRy Aosein , ho je noiioriH ; a no h>hxoboj cupTH ^yr 
Taj ocTaje Ha upkbh. IIoHeM je nan BJiaAHKaMa h npeno Tora Ba- 
jbazo jom MHoro TpouiHTH , KaRo 6h ce Mej^y rocnoAox y aocto- 
jancTBy OApsaoiH, to H>HXOBa ynpaBa nocTa BecBOCHa h caMoj 
rpHKOj paJH , OH^a je jacHO roihro je npHTHCRHBaia cpncKy pajy, 
Kojoj cy OBO BJnaAHRe 6HaH joui h Tyi^HHii;H. He caMO Aa cy ohh 
oji nonosa nanjia^HBajiH Ra^ cy hx sauonjbaBaaH , ynybyjybn hx, 
xa ce 3a to naniaTe oa cbop nonoBCKora nrro napoA Aaj^ ; Hero 
cy y Gp6BJH yAapaJiH h ohh na cnany Byby sa ce nopea : ahmheioT; 

^) I^ajioHH: Essai sur les Fanariotes p. 158. „des obligations 
qui sDpportent I'int^rSt les dix pour cent par an, et qn'on designs 
sous le nom des avlikies-omoloyes/ ynopeffH MayjepoBO: Das grie 
chische Volk I 398. 



32 

no nesoM ^epMaHj , kojh je Aonymrao Aa ce xaj nopea Mose- 
BynHTH npeKo opysaHHX eiyry h kojh raje ysHiiao y o6paHy o;i; cna- 
xHJa E BHxoBa KaKBa npasHor noTpaxEBasa npoTHB H>era. 

IIoBHaTo je KaKO je h y nocTaB.i»^H>y nama na namajtyBe* 
jtyro Bpene HOBaii; 6ho naBHa ciBap ; KaKo cy 6oraTH ^anapaoTH 
WLSL jepMeHCKH capa^H e^kjlsl HaJBHine yTHi];aja na to nocTaBJba&e 
nrro cy jomuie aa oHaj naBan, , kojh je oa ceaKor oKpyra IIopTH 
npHnaAao , na KaKo cy nocjie caiairH y3 name CBOJe ceKpeiape, 
soJH cy Has naiHHHHM ynpaBJBai&eM nayiiBHpaBaiH. Th cy 6ora- 
Tamn KynoBaJos oa ineHS-Hi-sciaMa naTenre KaAHHCBe CTOTHHaafa, 
na EX nocjue ca SHaiieHHTHM ji;o6mtkom iipoxaBajiH oHHua , kojh 
eycBpniHiH npaBne mKOjie kojiheo ce nsncEHBajio. G BJiaAH^ancKHic 
MecTHMa 6Hjia je norjraBHTa pasjiHKa y Tone uito cy h>hx ^anapHOTH: 
MorjiH npoAaTH xpnmtaHHHa. 

KaA ce ca^ npoMncjiH, RaKo ce h nama h Ka;i;iga n bh^lxulvii^* 
Mono nocTaTH aa HOBn;e , h KaKo je y to xpn cjiyx6e cacTaB.i>eHa 
ynpaBa (ajiMHHHCTpamiija) h cy;i;cKa h ii,pKBeHa BJiacT , h KaKO cy 
jbyjH, KOJH TO C3iym6e na Taj Ha^HH ji;o6HBaxy, 6HJin ynyfeoHH, 
jsfi, HS^aTKe CBoje naKHaAe cpe^CTBOH npasa cbojhx , Koja cy km na 
Hapos A^'BaHa, na KaKo h cnaxsjiyn;!! ocTame Kao njiaTa 3a yc^iyre; 
OH^a no AP'^aBHoj npEBpe^n nsrjieAajy napo^ h seMJba Kao KajcaB 
roJiOM sanHTajQE , Ha Kojera HHTepece Hua Bna^a HaJBete npaBO & 
OA KOJHX oHa HBKe ycTyna y nanjiaTy sa o6paHy , a noKe jaje 
HHHOBHHHHMa TOTOBO Kao Ho^ apeH^y. 

Paja je jrHmena CBaKe jaBne bmcth , h jom ce noKaayje 
caMO Kao OHO ?hm ce ynpaBJba , Kao cpejCTBO ja 6yji;e spsKaBa, 
H TO ApsaBa , Roja je H>y HCTy noAJapMHJia , jep paja H3ApxaBa 
Toj ApasaBH BojcKy , HHHOBHHKe , na h caM ABop. 

Hero ce HHJe ynoK hh obo CTaae ciBapn noTnyno noKasH- 
Baio y asHBOTy. 

Bn^aMo HecTO Typne r^e ce hbmo^' ce6e noitenajy. Cnaxn- 
jaHa , ROJH cy y somjeh ocTajajin , HHJe hhho y HHTepec oho nrro* 
H namaMa , kojh cy Ty tok hoko npeice npo^aBJbajiH ; a jaH>n<iapH, 
Kojn 6exy jaKH cbosoh cbojom, pamnpeHOM no ii;ejioic ii;apcTBy, 
^H>axy cynpoTHocT n jesHmia h ^yrnna ; n cpefea je Kaj jejHH- 
jpyre Moraxy j[$ib.b,tiil Ha yB^H ! r^e nan Tora ne 6k 6wio , rpa6Ha 
je CBaKH CBOJe noTpaxHBa^>e , HHCJiebn jsja^ je to hoko jch^ho 
n^ano, koihko Mome sei^HM nacnjbeM. 



33 

H c xpHintaHcse ce CTpane h6 xobaine CBauH noBopATH. 
Ko HHJe Morao HsakH upe^ sa^ajy, Koiie cy Typii^ exaiH npe- 
THTH cvpty Hsn paj;FT KdKBa H>eroBa npeciyna, kjih 6e3 EKaKsa 
npaBHHHa yspoKa h caMo 8a to iiito ey My xtojuh idiH o maBH, 
OHaj ce XBaxaine imaHiiHe , OAsa-iKame y xaj^yKe. Xaj^iyiyi ce 
Mory ycuopeAETH c Taju^ancKHM daHAHTHHa (fuorusciti) h c 6aH- 
AOJ[HJepnMa no HeKHM mnaHCKHM npoBHHii^jaMa. A KaKo cy xaJAyi^H 
ycxajaiui Ha AP^^'By HeBepHH^Ky, to je y H>nx 600 vHoro Banie 
oceliaH>a a^ npaBo pa^e. XnaTaiH cy aace^e oko ApyMOBa Kyx 
^flj TypHH, 0C06HT0 c 6jiaroM y Il,apHrpsA, h to hm HBJe cmo- 
Taso HHiBTa uohochth ce noinTeo^eic h BepHomby. ?hm ux je 
6mo ABojnii,a, o^Max je je^aH H86HpaH 3a xapaM6ainy; a necTO 
Hx ce cBynjbajia TOTaea ^exa. y bhx cy daiH jaTaii;E, koa kojhx 

cy BHMOBaJOH, TO HM U^JlfifmJAlLE. WLSL HUULH 3a TOBeAHHa. EaKO 

6h rpanyjio npoiekey o^Max 6h narjiH y njnanHHy, cKynsuiH 6r 
ce y HOTe , na aKo kojh Hige 6m na 6pojy, cbh cy ce spyra 
saBepaBBJiH a^ ra ocBOTe. 

HeMa cyMH>e ja je obo xaj^yKOBafte y Hapo^y yseK 6jjwlo 
HeBO KpeTaH>e , ji» je 6yAHJio ycnoMene h hhjo AaBaxo saMpexH 
jyaaniTBy: aJiH join ce nenpecTaHo m^e hh jifl ^era AoaasHJio. 
06Hrao cy na xaj^yKe ycTajaJui n xpninfeaHH, Koje ohh HHcy MHoro 
nrsejifliiJiy a kojh cy xajjy^Ky mreTy CBarja Mopaaa HaKHa^aTH. 

Hero noKpaj thx nepeAa onei je y rsaBHOMe ocTajaso je^an 
nyT yjeineHo CTaH>e: Typu;H cy rocno^apMH, a xpniiiiiaflH cy 

6hj[h n0T^HH>eHH. 

PasjiBEa y sepH BekMa je na^asa y ora join h Tora pa^n 
niTO njiene y o6ojux nnje 6hjio pasin^o. BapoM cnaxBJe , aso 
K HHcy 6HJie noTOMCTBo CTapor 3eMa.i>cKor xmcMnkcTBa , BekHHOM 
cy drae oj cpncKor Koaena, n roBopHae cy cpncra. 

A HHKo HBJe CMaxpao 3a HenpaBH^nocT , CBOJeBOJbny hjh 
pa^p EaKBe Jin^ne by^H, inxo cy xpnuitaHH diLun Hdy3eTH oa 
;i;pa:aBHe ciyx6e , paia h jasHor ausBOTa. TaKO je 6hjio Ba8;i;a ; to 
je 6HS0 y CBe3H c hcmmom, Eao inro Bet peKOCMo. 

y KftHSH cyjiTancKEx sanoBecTH. Kojy je cacraBHo y hotom 
BOKy nocae Xei;pe neKH bpxobhh cyjan; y Barja;ij, pej^ajy ce 
ji;y«H0CTH ]^aypcKe , aM ce ne pe^ajy n MycaoMaHCKe'). ^Ohh 



^) Mawerdi bei Hammer, Yerwaltung des Califates p. 112. 

FAHKE. CFBHJA If TFPOKA ZIX BEKA. 3 



34 

ee Mopajy padJiEKOBaiH oabjIOm; h>hxob6 Kyte ho CMOjy 6w£e 
Bebe o;i; tjpckhx; H»HXOBa ce sBona He CMejy Hyrn; h ho eMejy 
jaxaTH HE BOH>a hh xpoMeAap^''. H y XVIII BOKy je noHaBJbaHa 
OxapoBa 3anoBecT, y Kojoj ce 8a6paH»yje neBepHEiiHica y^JSTH 
KibHiseBBH apancKH jesHK hjlk o6yHaBaTH jifiuj y Kopany. A Haj- 
BHme HM je noBpx CBera, Bao mro ce paayne oa cede le hh no- 
MHRaTH He Tpe6a, 8a6paH»eH0 hochth opyatje '). Ohh cy neo- 
pysano cTa^o , paja , h ^shoct hm je ;fl;a ce nosopaBajy h jsfk 
dysy noHHSHH. 

TaKo je 6hio y raaBHOMe APyre noaoBHHe XVin Beica 
y Cp6]^H. 

Typii;H, H ojxfliPiEiijiiL h hhsh rojh cy ce oko oji;ih?hiijhx 
Maaio no Majio CKynjbaiE, Apsajin cy sa ce ;i;a cy rocnoAaps 
p^H. OHaKo Kao pax s^pxame ohh cedn y npaBo h saHaie 
niTO cy c paioM y bosh , Kao mro cy whhjih "BepiiaHiiiH , hxh 
hcth CTapH TypitH na HCTOuy, Mej^y KOJHMa je je^an chh KOBa^KH 
nojHrao HHTany sHHacTiyy. 

Morao ch hx BHAeTH r;i;e sacysyjy CBHiene pyRane ab> Kosba 
noTKyjy; na cy onex mhcjihjih jufi cy hokh meMH^n. Hene cy 
sanaTe c npe3HpaH>eM ocTaBjBajiH xpHnrbaHHMa, HHJeAaH na npn- 
jiHEy TypHHH He xo&ame 6hth Komap. UIto je roA 6hio 6ojbe 
H yrJiejHHJe , HaKHfeeno opyage, doraio ojeao, BOJiHKe Kyte, 
CBO cy TO OHH 6e3 aasopa npHCBajajiH : aejieHO je 6h:iio cano 
TypcKa 6oja. 

GycpeiaHie ih^ho najiese je khh>hjio. Cpdnn nnje CMeo 
yjaxaTH y Bapom hh no mro , cueo je ytn y sapom cane neniHii;ey 
a Typ^HHy ce Mopaio nociysHTH CBaKOM kojh 30BHe. Ako cpexHe 
TypHHHa r;i;e nna^e , Mopa ciaiH , cniiH c nyxa , h aKo je hocho 
nnmTOJb sa odpany oa xaJAy^a, Mopao ra je spHTH. Jl^a xpnn 
ynpe^e 6HJia My je Ay^Hoci ; a Jbyx npecxyn ^a Ha h>hx oAroBapa. 

Gpe^a xe je seiijsa dnia ypei^ena xaKO, as* cy o6e napoA- 
HOCXH 6Hjie OABOJene. Kojh je cxpanaii, npouiJior BOKa noxoii;HO 
Gp6]Egy^ HHJe xy Mopajio HHmxa xaRo nacxH y ohh Rao pasiHKa 

') TypcKH je saKOHHR HnaR y d'Obsson Suppl. 1 , 106. HapeROX 
Code militaire: U doit s'interdire le port des armes, I'asage des 
chevaux et de tonte autre montnre. 



35 

xe^y Bapomaxa h ceaHMa. IIo BapomsMa Beinu u Ma&HM, no 
rpaji;oBHMa h naaaHsaMa SHBejiH cy Typi^H, a no cemifa Gp6H. 

Eao mTO nama hhjo ipneo CBOje RopncTH paji;H ^^ noje;n;HHH 
Typn;H Bpjb^ijjy no napoay , hh CpfiHua ce , npena cxaay CTBapn, 
HHJe HiEKaKo vjsjLEJio J BapouiH. HoBH jo npo^KHBeo H 60 ro^na, 
a HHRaA Hflye Baponra bhaoo. 

TaKHH ce caMO HannHOM h Morame sebot ctbophth, kojh 
je OAp2Rao 3KHB H Heno^gapHJbeH jiyx Hapo;i;Hn. 



8« 



rJXABA ^ETSFTA. 

CT AHdE, HAHHH MHUULEHdA H nOJE3HJA y 

cpncKor hapo;;a. 



CpncKa ceaa pacTypena cy ;i;ajieKo no ryjypaMa, no ko^r- 
Hana OKO peKa h noxoKa, nin no rycTHir inynaMa; aKo je y 
KOMe leK TOTpfl;eceT, nejecoT Kyta, o6wmo aaysMe mocto KoaaKo 
caB Be? ea CBHua cbojhm no^rpaJ^HMa. 

Kybe cy na cano , pa3;i;ajieK0 ; cfiaKa je HeKaKO Kao oco6HTa 
omnTHHa. IIpaBa je Kytia o;l njiOTepa , oienjbeHa 6j[aT0M a noRpn- 
BOHa cyxHM Jiy6oK h cenoH , na cpe;i;HHH je oru»HinTe , r^e ropn 
Baxpa, a okoio cy BajaxE (KieiH), H3HyTpa HCKH^eHH ocTpy- 
raHHX A^eKana h 6e3 orBHinia. Y Ky&n CTanyjy o6htoo oxaii; h 
Main; no neKH nyx HMa y H>ojdH h co6a, Tjsfi mux jifio^e cnanajy; 
a BajaiH cy 3a osei&ene MyuiKe rjiaBe. Gbh ^aHOBH nopoAHi];e 
(HeJbaa) cacTaBJbajy jejtHy aajpyry, pajeHJejy 8aje;tHo, a 3Hmh 
ce BenepoH CKynjbajy oro saipe. llo CHpin ohhhoj 6pata H36epy 
HBMel^y ce6e HaJBeinx^'er sa CTapeinnny n ocxany joiae 3ajefl;H0, 
AOR ce ToainRo ne HaMBo»e, Aa Bek ne Mory a jifl, ce ne pas- 
jBOJe. H^ecTO je oj jejHe aa^pyre HHiaBa yjocna. 

Ty ca CTpane Cjia6o nnje noHobn Tpe<5a. Jky^H Ha^Hne 
ce6H Kyky cann , nnyr n Roia rpajie RaKo cy nay wan oa cxapHX, 
OHH sAeJBajy sa boiobb japan, a onanRe ceRy oa HeyHH^eHe 
Rose. 3a ocxaiiio ce o^eio cxapiyy seae , one npe^y aan n Byny^ 
ywejy oxRaxH n o6ojhth 6pofeeM njiaino h cyRHo. IIIxo nil xpe6a 
3a xpany, oho pojin; xaRo hm nnje oa noxpe6e HHinxa RynonaxH, 
Ban jeAHHe cojin. Oa saHaxa je ceiy noxpe6Hx caMO Rona?, kbl 
CRyje inxo Tpe<5a oa rnoHJ^a. BoAenniiy nna no HeRoaHRo Rylia 
aajeAHO, a CBaRa ana CBoj pe^HH a&h- 



37 

TaKO Ba^ipyra, nojmipyjyfeH caMacBe CBOJe norpetfe, tfeirte 
ocHOBa HenpeKimHOM napoOTOM atmoTy. — Typii;H cy je no;np- 
xaBaiiH H 3a TO 9 mro je na H>y o6h^ho noH^BHine Tepexa najiaio. 
— IIpoMa Boj je ;!i;ojLa3nj[a hh^hoct neRaRO y upnceHaR. Hhts 
je Ro cjiaBHO HMeHor A^Ha, he A&na y Rojs ee poAEo: csaRa je 
sy^a HMajia ceora CBeior, na je H»eroB j^m cjraBHsa rosdoM h 
CBenaHointy. 

y CTapHx 'BepHanaii.a ce jaKO ii,eHHjiia h neTHii,aj[a MaxepHHa 
po;i.6HHa, H TO je jaw CBesHBaao nopojHity^): xaKo je no cia- 

pHHCRHM odH^^HXa MHOFO Bpe^HO yjaK ; aHH y CpnCRO-CJIOBeHCKOM 

meMeHy Hxa HenaKO Beky BasHoci oabo^ »hbo ocetaH>e HSMei^y 
^pate IT cecTapa. Bpai ce noHOcn inxo Hua cecTpy; cecxpa ce 
daKiHH>e CBora 6paTa HMeHOM. MpiBora ho onjiaRyje jBy6a : MaxH 
H cecTpe omiaRyjy ra h oCraaae My rpo6. Ha neKHM je MecTHMa 
ocTao ^yaan o6htoj aa je;a;HOMeceKHte*) , ja, Kaj jejan ynpe, 
OHjta MOTHy y nyTO jejay Hory ffiHsera H jejny jq)TBora, na 
OH^a OHaj »CHBH AOsoBe MOMKa KaRBora, Te ra oh nycxH h ocxaje 
My nocie mocto 6paxa, xe ce 80By no6paxHMH. 

Obomo ojiTOBapa h onaj Hajoco6Bni'HJH o6HHaj cpncKor Hapoia, 
6paxzM.i>eH>e. Y Cp^HJH HHJe y odn^ajy , ji;a xo 6HBa 6ani y h,prbh; 
ajiH ce onex 6paxHMe y hmo Bora h ceexor JoBana, ja fee jejan 
jtpyroM Cwm BopHH h noMaraxH ce sa n;e3ior XHBOxa. Mhcjih ce 
ji;a je najdojbe no6paxHTH ce, ksljs, ko y CHy, y KaKOJ hobojeh 
pene komo: ^^a ch mh no Bory 6pax!'' Tano nodpaxHMJtenH 
BOBy ce nocjie: no Bory 6pafea, no6paxHMH. Y cxapoj OpmaBH 
H HeroxHHy o6z^aj je na nodymeHH nonejejtHHK (ji;py;RHHajio) h3 
jyxpa no6yniaBaxH rpo6oBe MpxBHMa o;i; one rojHHe, a nocjie 
no ;i;He cxe^e ce xy M3ia;a;eat , xe naexe BeHii,e. Ybor ce MyniKo 
<i MyniKHM, a ^encKo ca ^ohckhm Hx:&y6H Kpos obo BeHii,e, na 
ce H3MeH>ajy H>HMa, h nocae cy MyniKapn;H Mei^y co6om no6pa- 
THMz, a acencKHfte Jtpyre. Ann ftHXOBO nodpaxHMCXBO , sa xo 
nixo cy join MZiajH, xpaje caMO sa roji;HHy; xy ce nq'e cbo CBp- 

^) Taii,H;^: Sororum liliis idem apud avunculum qui ad patrem 
honor ete. etc. 

*) Je4H0MeceHuKv ce aoBv ohh, KOJH cy ce ponHJiH je^jHor Hcror 
«ecen,a. (C. pjeHHHK exp. 251). Up. 



38 



wvLO, ysHMa ce BHme Kao hoko RymaBO, h nomro cy ce nosHara, 
UH OBaKo no6paTflMCTBO noHose, wle ra nanyinTajy h MOBajy. 

Osa CBe3a th?6 ce caMO OHora, BOJHJe sesyje, aiH APyra 
je^Ha CMaipa ce Kao cxaap sajeAHHHKa ufine nopo^^Hi^e, a to je 
aeHH;i;6a. fty cspniyjy on;eBH o6ajBejy cxpana Me^y co6om, n to 
He 6HBa 6e8 noKiOHa, kojh ?ecTO H3a]^y sHaMeHHTH, jep ce He 
M02se 6e8 KynoBHHe cxebH Tano sHaxaH ^an y uopoj^mfi , nao ihto 
je ojipacjia A^BOJKa. HeeecTy npejiaje 6paT CBaioBHifa^ kojh cy 
iHOHDiH ja je o^Beffy y Ty^y Kyfey ; a Ty je j^o^eKajy cecipe u 
joTpse. Jifl, HaKBLTH JOTO (HaKOHHo), ja y;i;apz IIpecJlH^olc y CBa 
HOTHpH KyTH»a AyBapa ; He^y KOJHMa Tpe6a kbl dy^e tojihko nyTa 
Ha pa^y sa npecj£Hii;oiir, Aa ysne xseda, BHHa h Bo;i:e noji; na- 
syxo H y pyKe, na ja ce laKo nonHe na cto, o kojom fee joj 
ce BajLaTH toihro nyxa (JpHHyrH, cse cy chbibojlh^kh o6pe^, 
KOJHMa ce MJiasa yBOSH y jpyry Kyfey. Y ycia joj MOTny Konaj^ 
mefeepa, jep oHa Bajiba ^a roBopn irajio, ana BaJbaHO. H jom je 
jejHaKO Ty^HHKa, HHTasy rojijHHy jana 80Be ce: Maaj^a. 06htoj 
je , M ce joTJie HenpecTano cth^ih , na to je hhcto h o;i; Myaca 
Tyi^H. Kaa cy y j^pyniTBy h npea jtpyrHMa, jeji;Ba ja nporoBapa 
c H»HM Kojy pe?, a oa luajie saKBO ne cmo 6]ith hh cnoMena. 
TeK roAHHaMa, noinTO joj Befe h jeita nooApaciy, HspaBna ce 
OHa c ocTajioM ^ejtaAH uopoaHH,e y Kojy je soBe^eHa. 

KaKO je jaKO ocefeaae npena KpBHOj poa6hhh, 3a nyao je 
KaKO ce CByja Me^y Cp6HMa HHJe sa^pa^ao o6HHaj KpsHe ocBOTe, 
KOJH HHJe HHiHTa Heo6H^HO Me^y HapoAHMa y osaKBOM CTaH>y, 
KOJH H Me^y jejEHM cpncKHM naeMenoM, Me^y ItpHoropii;HMa , ctojh 
y roaeMy BHaneBy. Obo Moate joaaBHTH OTyaa iirro y oninTe Me|y 
cpncKHM napoAOM noMa CpaTCTasa, ineMeHa, hito Moate 6hth ador 
nacHJBa , y kom ce ^hbbjio , hih ho Moroine nocTaTH, hjih ce ne 
Moroine ojpaiTH, a hhm ce noposHii,e cacTaBJbajy y KaKBy jany sa- 
jesHzuy, Befe Tpe6a noaHTHHKe ocHOBe, h sa to Hnje AOBOjbHo caMo 
BajejHHTOO o6ii^Ho cpojCTBo. y KOM 6h ce cejiy a^chio y6HCTB0, 
TypitH cy ra ocy^HBaan Ha HaKnaAy, Koja ce Bsaaa KpBHHHa^) h 



^) TaKHx Hapei^eFfca nia jom y aaKOHHKy JymaHOBy §§. 32 44 
(aKO ce CMCMO h aotjg ji;pacaTii EHre.i0Be pe;iaKn,HJe). ITIto ce TH^e 
TypcKHX Hape^eaa , Ba.'saJro 6n HcnHTaiH , koihko cy ynpaeo lypcKa , a 
KOJiHKO ce Mej^y jBy;i;iiMa sa^piKaJio jom oji, cxapHHe. 



39 

HSHOCHsa je yseK 1000 rp.^ bjlsl cy ohh to BHme CMaTpaiH Kao nrreTy^ 

HO BaO BaKBO 8I0HHHCTB0. IIOIIITO CO TO BOi lUaTEJlO, OH^^a CO J^H- 

:saii. Morao GJLo6o}if[o noBpaTHTH y onmrHHy. Bejlo je ^ocTa ji;a ee oh 
jiOMHpH caMO e poA^HHOtf oHor y6^jeHor, a to HBJe 6ejlo HHmTaTeniKO, 
jep je GTaH>e 6hjio Taxo, jsj3l 6k ocBeia ounrrHHH Hanejia HOBy inTeTy. 

Me^y THM CBoaa, kojom ;rhbh ceso, dnia je Bpjio jaRa. 

Gejio je HMaio npaBO ;i;a cano cedn 6Hpa OA^opHHBe h 
ceocKor KHOsa; ohh cy yxHBajiH no^jejiHaKO HOBepeH»e h yrjiOA 
y CBOJHX cejbaKa. Ilopesa je <5HJia na csHMa, a paapeaHBaiiH cy 
je CBH y j;oroBopy H8Me]^' ce6e. 

Kao niTO CBaKa By^a nna CBor CBei];a, Tano h i],eio ceao 
npeciaBj&a je^Hora. Ha Taj ^a^H CBynn ce nfino cejio rxeroA na 
npocTpaHo MecTO, Ha KasBy H0J>aHy Cumj cejia. Jl^o^y CBemTe- 
HHip y TO CBOTe Bo^piny ; na OH^a ohh naupoA , a aa h>hm& napoA 

— npo^y c BpcTOBHMa h HKOHaMa Kpo3 H>HBe y a Ha hokhm 
MecTHMa H^y Tano oj Byte ;i;o Byte. 

no HaneiHMa TypcBe BJiaje HHcy CMeie 6hth ij;pBBe y siHoro 
ceia , H TaBO ce Taj He^ocTaTaB y HeBOiHBo HaBHa]^ao na OBaj nauH. 

Mose 6hth sa to , ihto nnje 6iiJio ii,pBaBa, hohobh, bojh 
HHcy HMaap HHRaBBa xpjTov nocaa ;i;o BpcTHTH, BennaTH h ono- 
jaTH H8 Tpe6HHBa h BasHBaTH H3 BasBHAapa Bajn; je bojh npasHHB, 
He HHa]^axy hh hb A^^^Ba OHaBor yTHi^aja He^y HapoAOH , Bao 
HiTO ra je HMajLO CBemreHCTBO na sana^y. 

niTO ce nonoBHMa jifiMBJio 3a BpinTOEbe , BeHHaH>e h norpe6, 
HBJe Hx Morjio hh xpaHHTH; 6eine cpeta, aBO hm ce y anxoBy 
cezy jecHao HiToroA oneBHHe , na oHAa cy Bao h Apyrn bochm, 
ceBJiH APBa H paAHJiH BOMiby; nna^e cy Moran Aocxa 3io npo- 
xasHTH. One , ynHTa joaho a^to nona , sap h th nyBam roBOAa? 
Moj chheo, jom Aa cy Moja, OAroBopn My non. 

HanpoTHB cninre noinTOBaH>e npnnaAe najiy^epHHa h Mana- 
CTHpHMa. Ybojio ce HOBaBo Aft cy ce HcnoaeAanH cano boa BaJiy]^epa 

— a H3rfeJ^y CBHJy BepoaaBOHCBHx odn^aja OBaj dea cyMH>e Moate 
HaJBHHie A^ OAP^H uoinTOBaH>e npoMa CBenrrenHBy h a^ My Ha6aBH 
yTHn;aja Ha cbotcbo JbyAe. Ho raaHHHCBHM ryAypana, tao cy 
Man. cTnpH ocaMJbenH , na hobo a^ho 6HBajy cadopn. Ajih Ty ce 
He MHCM caMO Ha Bepy , to cy Aann , y Boje ce CBe^ano CBynjba 
meaa OEOJinna boa ManacTHpa. HecTO A^^iase y omi ca6opcBor 
AaHa, TO npenote ohao npaj naTpe. IIohito ce CBpnm hchoboct 



40 

H HCffpHHenriiyjy ce , nocae no ^He ce ipryje h npoiiebe , CBHpa 
H Hrpa — Ty MOMaK 6Hpa ;i;eBOJKy — a CTapHJH noee^sgy rjfi- 
ro;t Te ce xei^y co6om pasroBapajy. 

A21H HH Raiy^epH nexajy caMOcraiHOCTH , hkth jaKor yrsi^aja. 
Hemrri cy iraio y?eHBJH o;i; nonosa, ain oner HHcy 6or ana 
KOjmKe HayBe, hhth Hirajy CBese c KaKBHH BekHx cTapenmHox, 
HHTH cy onei y KaKBOM roji TenifteM h ja?ex ype^oAy; XHse 
OA OHora niTO hm napoji; jiaje, a snesoBH ce aa s>HXOBe i^pRBe 
cxapajy jubl cy y jifl6poM cxaiby. Fotobo Hena HHrj^e BHme fp y 
Gp6HJH lora nrro KnesoBH, kojh cy no nocTi&y cbomo o6h?ho 
caMO npocTH ceJbaii;H, Evajy oa ciapHHe npaeo, jijbl xanacTHpcEe 
CTapemKue HSMei^y Kaiyi^epa (ispajy h nocTaB.'bajy , na 6ho Taj 
CTdpemHHa Hryvan nzH apxHvaH^ipHT. 

JIfi, TO He 6y;i;e join ona H;i.eja Hapo;i;Hoj h;pkbh, Koja ce 
HCxaKJia noA CTapnM EpajBOBEHa, h Koja ce join h jsfl ca^ y 
OBHM KpyroHHxa OApsKaia? 

HMa MHomTBo HCTopnja, y KoJHMa cy ce no^iicireBasH OHnM 
CHJiHHtt 3a;i;7»t()HHaMa cpncKHX KpajBesa, vanacTHpnMa h^hxorhm: 
— ajiH noiHTO ce cpynraaa jqpxaBa , Kojy cy ohh no^^nrjiH, obo 
cy 3a;i.yac6HHe naJBHine y^HHiLie, ;^a ce oap«h y jeji;aH Max h 
HapoAHOCT H Bepa oHaKo, KaKo ce Bek ne^j H>iiMa CTBopnua 
HeKa yaajaiiHa Besa. Hncy npoMauiHM ohh, kojh cy peKJiH, ja 
cy BofflH>aii,H 11 aa to npeiraa y HCJiaM, niTO je y Bochh 6mLo 
MaHiO OBaKHX 8a;[i;yac6nHa. 

IIoinTO je nponaaa nefecKa naTpHjapnnija, ManacTHpiiMa CTa- 
pHX Kpa.i»eBa npHnaji;e noinTOBaH.e , Koje je Me^y co6om cBesHBajio 
CBa cpucKa naeMOHa, a oco6hto ManacTHpy JI^enaHnMa daiiay IlekH, 
TjiG no;i;Hxe OTan; CTe^ana JtyinaHa ohv H;pKBy oj^ MpaMopa. IIo- 
KajniTO cy Typuii Cam sa to h HaMeTajUi TeinKe naMeTe Ha nana- 
CTHpe — jep cy ohh h Bepy CMaTpajH Kao HeKanaB H3Bop cbojhx 
npHxoja — BHBJiH cy ,Tia fee to cbo H3;i:pHiaTn nojiauiHa pyKa 
no6o*/KHora napojia. 

Hapo;i;H0CT cpncKO ii;pKBe ,T;oKa8yje m to, hito cy ce Me^y 
cpncKHM Hapo;i;oM CTapnHCKa ;i;oMafea HMena joni ao ca;i; oj,pH{a.ia, 
a MecTO ftHx cy Me^y ocTaiHM caoBencKHM njieMeHHMa oji,aBHo 
Bet HMOHa H8 KajreHjapa. 

C THM BaJba cacTaBJbaTH h Ty CTBap , nrro hh onaj norae,!; na 
CBCT upKBeHO-xpnnifeaHCKH HHJe OB^e Morao 8a;i;ortHTH noTnyny cuary. 



41 

no cBHva eBponcBKM KpajeBHMa lura y napoAHOM MHm- 
jbeH>y xpara oa CTapnHCKor o6o»;aBaiba npnpoAe , aJiH je to pacTj- 
pena pasBajLHHa , HeMa CBese , He paayiie ce h ho as* ce pasyHexH. 
Me^y Op6HHa ce CBa roAHHa npoBe^e o(5HHaJHMa , rojh OABo^e 
icHCJiH Ha OHy TajaHCTBeHy ceesy, y Kojoj hobor ctojh cacTasjbeH 
<e npHpoAOH, mHBe^H TaRO npocio n Ha eeiiy. Je^an TpoHyraR 
fceifo ce H ORO Tora 8a6a6HTK. 

3hmh npeA BejiuRe nocie ^ajy ce sajiyinHHiiie : CBaRH cbot- 
icyje cnoMen cbojhx yirpiKX ; a Ra^ Ao^y U^eTH, CBann ee pa^yje 
o6H0B.T>eH0M ffiHBory. Ha JTasapesy Cy6oTy ce CRynjbajy rjeroA 
Ha 6per A^BOJRe, xe neaajy necne RaRo je BacRpcao Jlaaap; a 
cyxpa AaH na n,BeTH, y can pacBHxaR, cRynj>ajy ce na mccto 
ojaRjie Hoce Bo^y; xy Hrpajy rojio, h nenajy necMy RaRo jeaen 
poroBHMa Bosy MyxH , a OHiiMa fiacxpH. To cy , Rao mxo ce bmh, 
HanoMene , xor ce no^HRe. Ilonixo ce CHer h iba oxonno , BOjtSi' 
je npBH raacHHR noAMjial)eHe roja;HHe. 

y o^H CBexor Toyp^a ajene Bek 6epy ii^efea n 6HJba; xsa.- 
xajy one Bo^e mxo caefee c Roaa BOAeHM^Hor , no6aii.ajy y «^y 
OHO ii,Belie M 6sjbe , na ocxaBe ja xaRO npeHofea , a y jyxpy ^^ 
y xoj BOAH Rynajy. 3ap ce xy ne Raace RaKO je HOBeR paj; ^^ 
H caMa ce6e Befe npeja nofiy^enoj npHpoan ? Ohh ^pxe A^ 
6hxh oji; xor 6oJi>e 3ApiB.i>e. 

Ha CKopo npHcnejy h TpoJHii,e, n no cejiy H^y k 
JI^eceT JO iiexHaecx jeBOJaRa sa^y nrpajytH h nesajytii no 
oj Kyfee JO Ryhe , Mel)y ifcHMa je jeji,Ha 6apjaRxap , jefl;Ha 
a jejuna aajiH^ena h Rpaj.Hu;a , H H>y aBopn je^na Koja ce 
ABopKHaa. Oho mxo ce nesa y HaJBiune h>hxobhx iiecaBa:»» -^ ^ 
aeHHji.6H, npocHA^H, cpei^ny cacxaHKy, paAOCXH oko ^^^^^^'^^^yy' 
nrro ce yaa CBany Bpcxy H>MX0Bnx necaMa npnuesa „JI^-| 
pen, 8a Kojy ce jip'^n Aa je hmb j>y6aBH0M 6ory cxapocaoBeS ' 
necMa, Kojy nesajy ^jiy^Ji, o BiiDiawa mTO mpajy no a bo 
Koja pacie, o Paiiimii — Ha CBy npii^^i^Y neKaKBOM mV 
Wxy, Kao iDTO je BiiJia xeHCKii — . rojh iicupep. h>iix c 
jocy c mU n Jinrafea ii je;i;Hy Bimy npo^a TOBopet^n 303 

Kg A Moje kem iiajK® 
y :2ia;i;y ceji;HTH 
TaHKy cBHjiy npecxu 
Ha 3jiaTHo BpexeHO, 








4:2 



CBe cy dEBSifL xa je ^a^xHyo hobh sax npo:aeTH>H, sHaiiE 3a- 
Tajane h lene JbydaBH, Roja ce sanoJEia cpoAHHM ocekaibex 
upeMa npHpoAH mro ce ca^ xaRo ahbho paei^aeraia. 

FojpiHa npoJiasE h HacTynajy nek j[jwl kslek , ;i;o3aBH Ao6a 
Ba^ npeBajbyje a^h, Koje cy neRas cseTROBaiH cbh napoAH y 
EBpoira^). Ha Tor yapoKa mhcih ce y Cp6nJH ^a je HBaft san 
TaKO BeaiHRH npasHHK, ja ce cyen;e ipn nyr oj cipaxa ycTasH. 
?o6aHH noBeaey 6pe30Be Jime y Mainaie y o^h HBa&a AHe , na 
nocae ofiraase o6ope , r;T;e ce OBii,e saTBapajy , ofiHaase org to- 
poBa rje cy boiobh; nocae ce neay Ha 6peroBe, nosaaeBajy y 
seMJBy Mainaae, a ohh nrpajy CBanojaKe nrpe aor ce nainaie 
He Horace. 

y TO jo6a je aceiBa Bei ji;oiraa jo pyRe , h join joj MO«e 
HayjiiHTH caMO rojieMa cyma , ja Hsropn , h rpaj , ji,a je no6HJe. 
Ka;i; Bet cynia npeoTMe Max, je;i;Ha ce jeBOJKa csyne so Roinyjbe, 
na ce onaRo roaa yBe»e h odaoacH pasan^HOM ipaBOM h n,BekeM, 
sa joj ce H OS 2iHn,a nnrse Hninia Be bhsh. Kas ona nse, Rao 
Sa Hse H OHa Tpasa na h>oj; ona ce 30Be sosoaa! J1^0MaliHii;a 
cacne na H>y Ra6ao hjih Roiao Bose ; spyre s^BOJRe uito npaTe 
josoay MOJie ce Bory y necMH 3a Rnmy. JJ^paiH ce iioyssaHO 
sa fee OHe sohoth RHiny , h y necMH one h hc ncBajy HHinra 
spyro, Hero sa ysapn poena KHUia h sa noRsacM HvHTa h bh- 
Horpase. 

3a RHHiy ce Moae Bory; a oiyje cy y pyRana BeiHRHx 
CBeTaii;a. Hanja , 3a Rora uHnie y ciapoM 3aBeTy sa ce BasHecao, 
OBse je HocTao na noRy pyRy rpoMOBHMR; oraeHa Mapnja npo- 
CHHa myfte; a cboth llaHxejiiija uyiHTa BexpoBe. CseHaHHi^H, 
Ha Roje ce CBOTRyjy obh CBenH, nasajy naiie^y 20 h 28 jyaa. 

3a THM Haciaje n y uojby h y dainra nocao oko npH6H- 
paH>a aoTHHe; hhm naR HacTane aiiMa, no^HH>e ce mhcmth na 
spyry rosHHy. H aa ufiJio ii jecie xaRO , sa SO one cnare , Koja 
ce y TO so6a npHRynjBa , ctojh , xofee an 6iith HanpeiRa spyror 
jieTa. y o^H CBOTe BapBape RyBa ce y aoHij;y BapHij;a (ceaRojaRo 
XMTo HOMeinaHo) , na ce ocxaBn xe npeHofen noRpaj naxpe , cyxpa 



') Jesna napes^a HnpH6epinRor caBeia os 8 jyna 1653, — Kojy 
BaBOSH TpHM Deutsche Mylhologie 351 — 3a6paH>yje obo Kao ciapy 
p^By HaBHRy He3Ba6oasaHKy, Kao npaaHOBepHiiy 



4a 



• • • 



AaH ce ne^a Ha eojoj je cxpaHH HaBpejio^ na ce Ha ohj cxpaHj 
ope yrapeHO nojbe. 

Ha xaj Ha?HH Hapo;i; oceta keko saBVCH o^ iipHpo;i;e. Jom 
CQ KjHy Gp6H ^jEUfiML H seHJBOM ; pebn : Tano ub cyHii,a , laBcv 
UH seMJbe ! Bpio je y o6ii^ajy, 

H npH TOM ce hh naio ho cyni&ajy, KaKO cbo caMo Bor 
pacnojuaxe : hhth be ce laKo ho^oth KaKas nocao , Aa ce 6o2g> 
Htfe He noMOHe. ?hcto 6e ce ysejio s'a rpex aKO 6h ce .o6peKio mro- 
roji; a He peBio ce ys to : ano Bor Aa. Ilpeua Toxe ce pasBHo caM 
jesHK, H onasajy ce npe^yTBHBaH>a spjuo nyAHOBaTa. IlyTHHKa hero 
He HHTa : Ky^a ^em , hhth : sy^a kern ano Bor ^a , Hero My ce 
pe^e ca cbhm npocTO : aKo Bor ^a j to ce TaEO npano nHTaH>e 
npetyTKyje. moshtbh, Koja 6HBa Tpn nyTa Ha Km, pane, o* 
BOHepH E KaA ce nojiadE cnasaTE , hero ce ne mose no cxapEH- 
CREM $opMy;iiaMa , e 8a TpnesoM ce se iioMEH»e HanpoAaR e Hacnop^ 
Hero ce cnaRE cTapa ^a oho uiTaEMa, h CBOJy Hapo^ETy mejby, 
caM Raace npeBECOROJ chjie. Hanaja ce yBOR: „y caaBy 6o«jy!*" 
EETE Ha RaRBOj HacTE CMO cocTE RO y Bpx HQ^B,y aRO HO yMe 
OHBTaTE RaRBy MOiETBy. Mei^y tem CBaRE MHcra yBCR , aa H>era 
Hapo^ETo 6paHE H>6roB CBexaii,. Ha ciaey ce nosEBa pe^nna: 
^Bosja Ryita e Bama , nosApaBEo je OTau; (eie 6paT) ^a ao^oto 
AOBeqe; hito Cy^e cboth (roje 6eo) joneo , nefeeMo caRpHTn!" 

Kan; hobor 2chbh CBaRojaRO ce My^e^E , e RaA y tojiero 
BeliMa saBECE OA HenpeABHAi>EBora h OHora Ha hito ce ne Mose- 
paHynaTE , y romeo Maae noanaje upHpo^y , onja je Reny npfeRo 
noTpe6HO saMEmjbaTE uito 6p»y nenocpeAHy noMok Beknx cEJia. 
Ha EHaE y3 to ctoje e ho EsraeAa he Maio HeMorytHO he to, 
HITO ce MEMO Ty npasHOBepEity h norpemRy ne ry6H he aHBOCT- 
HE jacHofea one racTe mecm o HaJBokeM finty, Rojy csaR nomryje 
H odoacaBa. HasasEM ^a je Bpe^no hocmotphtE; RaRO ce Ta o6a 
ABa eiOMeHTa cacTajy y Gp6a o dosEbnoj ciaBE. 

Ha 6aAH>E jan, nonrro ce cbh hocjiobe nocBpuiyjy, AOMafeHH 
OTEje y ayr, Te occto RaRaB H;epEt : 6aAH>aR. Yhoce ra y Kyfey 
c EOBApaBOM: ^Jl^odap Bene e necTET Ban 6aAH)H jan.* lIoaspaR 
My npEXBaTajy pe^mna : „JI^ao th Bor Ao6po , cpefenE h ne- 
CTETE.** H roBopefeE TO nocne ra roje MymRapau; atHTOM. Ho- 
TOM Mety 6aAH>aR na BaTpy. CyTpa AaH hem CBane , Mety nyiuRe, 
a y Ryty AoaasE noaaacaJHER, Rojera o6ehho nanpeA H3()Hpajyp 



44 

OH noHece y pyKaBHii;H »cHTa , na Ka^i; nasoBe c Bpaia : ^Xpncioe 
<5e pojH,** nocne »htom h3 pyKaBHn;e. Ha Kyfee nocne Koroj 
H>era, na iiy ojiyoBopH: ^Ba HCTHHy po;a;H!" Ofl;i;a noaaacaJHHic 
npncTynH 6jim&e , CKpeine 6aAH>ai[ . t. j. yjiapa no fbevj , ne 
ropn , BaTpajbeif , xe cKa^y BapHini;e , a oh roBopH : „ Oboihko 

rOBOAa ; OBOUHKO KOH»a , OBOjIHKO K03a , OBOJLHKO 0BaU;a , OBOIHKO 

«BHH>a , OBOIHKO BoinHHii;a , 0603HE0 cpolie n HanpoTKa'' h jom 
TaKo. UofliTO . cejne , orpty ra s&ene ry6epoB[ hjih noRasoM ; inro 
ocTane oa 6aaH>aKa, osnecy y fiainry. Y B;pKBy ce He Hje; a 
Kaff cejajy 3a pynaK, noKyne ce cbh oko coBpe jtpacetn CBaKo 
ynajbeHy BOinTaHHn;y y pyip. TaKo ce Moae Bory h HwaiyCe ce 
roBopetn : „MHp 6o;kjh! XpncToc ce pojH, sa HCTHHy pojH, 
noKJiaftaMo ce Xpncxy h XpHCTOsy poac^acTBy!*' Kao jifi, ce xote 
THM ja noKaate KaKo cy TecHo ]ejs.m c jtpyrHM y CBesH cbh 
KytaHH , AOMabBH noKynH cBe one cselte onaRo join nenorameHe 
y pyKOBCT , na hx ycajH OHaKO cse aajesHo y nanaK , kojh je 
HaipnaH cBaRojaKHM s^htom naNeinaHHM , a Ty 6y;i;e h KOJia^a , h 
jioinro Ty joneMe norope , onaa hx norace ohhm a:HTOM. HecHHu;a 
je Kao nora^a , onaKo KaKO cy je BaJKasa mochjiii; y HHJeM ce 
TOMaffy , nouiTO je naaoMe , na^^e onaj HOBan; , kojh je yMemen 
y HBCHHitH , onaj Kaasy aa te 6hth HajcpefeHHJH oho ro^Hne. 
Tpneaa ce ne shtko , hhth ce co6a ^hcth , ly je nocTaBjbeHo sa 
CBaKora kojh Haa^e. ][o Hone ro;i:HHe Kaji; ce cpeiny, HasHBajy 
jejian apyrow: XpncToc cepo;i;H, h oji;roBapajy : Ba ncTHHy po^tH. 
TaKo CO CBOTKyje doa-Ht. Hefeento pacnpaB.i>aTH aa an Hofee 
6aji.H>aK, KoJH CBe no Maao caropena, 6hth no ^eMy niToroj 
cynpoTHO BaTpana o HBaH>y ji;He na 6peroBHMa , h jo, an ne 
6yji;y h jejHO h ji;pyro chmbojihhkh anauH o TOKy roji;HniH>er Bpe- 
nena h o cyH^y , sa Koje ce nesa y necMH , sa HHJe na pe^H 
TO He CHJa SHMH ohojihko kojihko JieTH ; HefeeMO HcnnTHBaTH hh 
TO , ;i;a ne 6y;i;e xhto kojhm soneKyjy ;i;oMafenHa h CBote race, 
H KOJHM nonaacaJHHK HaBemtyje CBOJ ji;o6ap rjiac , sHaMeae cenjy 
ji;o6pHX sapoBa: aiH je ohot npjio BHanaJHo, c Koje ce roji; pyKe 
OKpene, niTO tobok cBOJe Maiene noTpe6e, hjih cBOJe 6apeM 3e- 
MajbCKO acejbe JtOBo;i.H y ceeay c naJBefeMM jorai^ajeM y Kojen 
Bepa noKaajje jeji;HO npena jxpyroM Bora h cbot. Ila oncT thmc 
<5e ^HCTO jocTOJaHCTBo CBOTKOBHEe HH Hajio He Ho^HJa. Ycpeji; 
Tora orpaHH^ieHor naior CBCTa jaB.i»a ce CBeTKOBHHa c HOKaKBOM 



45^ 

UpOCTOTOH H BejlH^HHOH. He ^021036 HHfflTa H606h^0 S&eJbQ J 

oHoj Ky^H, y sojoj CBaKor rocxa ca CTpane paXocHo upHnajy; 
iDTO ce jaBHO Bor, to Kyfeane HeKaKo CBesyje , Te jejHo;iyinHa 
nomiyjy Taj nojas, h 6yji;H nei^y HiUMa ciomHo o6o»aBaH>e. 

A noKpaj CHjia inxo OAp^saBaJy h soje ce noorryjy , He- 
8a6opaBJBajy ce hh npoTHSHH yTHii;aJH , mhcjih ce h Ha sue cHse. 

Bpio jaso na^a y o?h , saRO ce one sue coe koa tojihkhx 
Hapofl;a npejcTaBJbajy y jby;i;cKOM BHAy, KaKo ce npmiHcyjy ne- 
KspHHM syniaMa noBoJHHX h RaKO ce AOBO^e y caeay c EOJeBaKBHU 
aBeTHH>aHa h BeiiiTHii;aMa. 

y CpdniH ce Bepyje y BaMnnpa. Bes cyMH>e je to y cbosh 
ca CTapHHCKHir BepoBaH>eiir , Koje ce o^pasaso y hcto^hoj ij^pbbh^ 
Aa Teaa upooeTHX n,pKBOM ne Mory HcrpyHyrH , h ;ia nocae yi^e 
y H»Hx sao syx, Te ce noKaayjy na nycTHM MecTHMa h aase Jtyse. 
Ajlsl ce y Gp6BJH Ha to TyMa?eH>e HBy'e mhcjihjio hh HaJMaH>e; 
na HH Ha to, ;i;a cair BaHunp naTH sa cboj npecxynan hchbot, 
Kao mro je xy MHcao pasBHo je^aH iiecHHK, Hero ce mhcihjio 
caMO Ha ;^zo , Roje Hoase ^hbo CHa^H o;i; BaMunpa. JljpxH ce Aa» 
BaHHHp H8Jia3H Hoty H8 rpo6a , na yjiasH y Byte h xy CHca 
KpB H8 jbjjifL nocnajiHx , xe ce xaKo xpaHH. 0^; xora ce o^Max. 
yMHpe, HHXH ce ko noxe cnacxH, h ko roj oji; xe CMpxH ynpe^ 
noBaMHHpH ce h can : Kasyjy Aa cy xaKo no nnxasa ceiia npo- 
na^ana. JByAH o^icax npexe jijbl ke ceio paceiHxn, aRo hm ho 
;i;onycxe ja ce ohh na cboj Ha^HH o6e36e;i;e. A xo ne MHcae ja 
jHHHe onponixiyeM ofl, n;pKBe noBaMnnpeHOM , Kao FpitH, — cxa- 
pemHHe ceocKe sanoBOAe ;i;a ce rpo6oBH pacKonajy , xe npo(5oAy 
cpii,e, Koje ce HHJe jour RpBH HacHXHJio, noroBHM Koii;eM, xeio 
cnaae , a neneo 6aii;e y peKy^). 



^) Curieuse und sehr wunderbare Relation von denen sich neuer ^ 
Dingen in Servian erzeigenden Blut-Saugern oder Wampyrs , 1732, 
lajiH CHHC KoJE ce ocHHBa Ha ;ii;BaHa sBaHEHHHM HSBemxaJHia on, roAHHe 
1726 H 1732 fflxo cy OBji;a noj^Hecean aycTpnjcKoj ynpasH y Cp6HJH y 
Beorpajiy. Y ^oc.leJ^H>eM , kojh je no;i;HeceB Kneay Kapjy AjieKcaHjqpy 
BHpxeMOepniKOM , OHfl;afflBeM ry6epHaTopy 6eorpaACK0M, xa ce cxBap noxBp- 
l^yje Bpjio KpaxKO h c noxiracoM je^iHor nyKOBHHKa, sacxaBEHKa h xpn 
Hape;puiKa. KaKo ce Knea Kapjio OH;^a tfasHO y I^xyx^apJ^y, nponyje ce 
xa cxBap no n;ejioj HeiaHROj, n Beh ce neRnx Hajia:Kame, kojh ce no- 
Heme njianiHTH ji;a ce h xy ne noRancy naiinHpH. 



46 

y TEXOM H 6e86eAHOH TOKj jtHBOTa TecHO GBesaHor c npn- 

pOAOM HHniTJ. T03KK0 HG 06piL6 naaC&J, ROniBO H8H6Ha;i;H0 JMBpaHie 

icaA Harjio yqecTa : jbjah o^Max noMHinjbajy x& ^ HsjacHo jTmi^^K 
<c OHe CTpane rpo6a. 

3a BeinTHnje ce mhcjih Jia Hsiaae hs xexa Bao j^obh, h 
ica^ nojiety Aa^ ce CHJajy Kao Baxpa. BeniTHniy ho Mose hhko 
BHAeTB , a oHa ce upHByne ^oseKy y cny , BOJeMy je HaHHCJuna 
<CHpT , HeKaKHBf ra inranHkeH Jiynae, xe Hy ce oTBope npcH c aeBa, 
H noiHTO My BaMeBH kojihro be jom XHBeTH , HSBaAH cpnje , xe 
ra nojeji;e. Ilpcn ce cpacxy Kao iiixo cy n 6Hxe : nseAeHH Home 
Jom OHOJQLHBO ^KHBexii , KOJiHKo My J6 BemxHi];a HaMeHHxa; a OH^a 
nj BHine B6Ma cnaceQ>a, anxn ce MOse ?hm noBpaxnxH. 

Cp6H n Kyry saMHniJbajy y HOBe^'eM bh^ hcxo Kao JIh- 
^TBUBUfl H HoBorpnH. Eoiocx Hoce sencKe npHZHKe geinM npoBecoM 
^^anH^ene hb Mecxa y Mecxo , oa Kyte flfl Kyte, h MHorn ce KysHH 
«aKj[HQ>y £or sna kojihko h Bor 3Ba KaKO ^a cy ex BHAe^in, 
na H pasroBapazH ce c KHMa ; xe acene h jecy Kyra. Ajth k^ 
-ce xe seae uoKasy, hbxh je xo oa h»hxob6 sjie BOJbe^ hhxh o;i 
jAeca KaKKa ro^ , Hero ce Bepyje jifi, q>hx majbe hb A^JieRe seMJbe 
•caM Bor Kaj r;i;e rpexoBE CBaKy Mepy npoBpine. 

H join ce y je;i;Hoj npHJiHU,H noBHBa y noMot nyjo , y 
npHum,!! r^e ce xok npnpojie npeKnAa hohem Heo6E^HEM , ^e- 
.HEJeM HJiE Rpenoinky. Hajoco6HXEJa npEJiEKa cpncEor EsyMeBa&a 
ocxajy yBOK BEae. One cy 6p8e e aene , c kocom Koja em ce 
BHXJia no Bexpy ; oae cxanyjy no roieMEM niyMaMa e na peKaMa. 
ynpaBO ce ne saa Mory jie hie ne Mory yMpexE ; nero cy cnax- 
HHJe OA JBy^E, a 3Hajy inxa ie 6exh. Hua BEJieHEKa, koje ce 
nory c H>EMa ;i;py»EXE , h>ex cy one sHaMeHOBaie joni na po^eQ»y, 
E xaKE anajy BEme oji: ocxaiEX Jby^E. Eoje Esyne ABanaecx 
lEKOJia, H>EX one jom noRpaj CBe nayKe ceemxajy na Bpsfiny Koiy, 
na nocse Mory Be^pEXE e o6iaHEXE. Hapo^He jynaKe HaxaBEMO 
xifi EMajy BEie nocecxpEMO. OcxaiinM ce o6e?hem JbysEMa i&hx 
Bajba KioHEXE. Hajbyxe ce Bpio BaA ko narasE na QiEXobo boso, 
T^e Erpajy eie jejy. H oj ohbx ^aKa , mxo ex one ocBenixa- 
Bajy , BEXOB je jBanaecxE , h H»era jom o xom ocBemxaBafty 
♦OAMax y3My. 

Gbo je OBO y EcxEny npasHOBepEi^a n sanoc , anE je y joaho 
:e ocetaH»e napoAHO n Bpio sHaHajno necHEHKo MEnubefte. 



47 

n TaKo ce Be^ HaiasHMO y Koiy cpncKe nojesHJe/ h pes 
HaM je ;i;a o H»oj roBopHMo; Ha OBoxe ;ii;o ea^ KasaHon OHa ee 
HOAHase, OHa Kasyje to mhgsh. 

Eao uiTO cy xe mhcih shbot, Tano je h Hapojqja noje- 
8HJa y Gp6a ca gbhm y Hapo^HOM Ayxy: HsrseAa Kao Aa> n ho 
noMHoubajy^H Ha to , nesa omnre CTaH»e h npaBau; onaBo cana 
o;i; ce6e. H HaJHOBHJHM necMaMa hhbo ho yne RisaTH OHora , kojh 
Hx je cnenao ; a mro je joni snuie b ohoho je caMOM nenoBOJbHo 
xa ra npo^jy, na laKO c^iado ko 8a thm h pacnnryje. IlecMe ne- 
npecTano H;i;y o^ ycxa ao ycTa, na hh OH;i;a, KaA ce ^ecn xe Hexa 
necMa, Kojy je neBao neBa? MaH>e jn;apoBHT, y ycTHHa 6ojbera h 
j^ipoBHTHJer noBana, y koho je Ayx h ocetaKe napoAHO ja'ie, xiBJbe 
OAJORHe, na neliHa saHocH, ne MoipH ce toihko na to ^). OnasHJio 
ce Aa MO^y Cp6HMa y YrapcKoj HMajy Ktio roA uiKOJie, y ROJHira 
y^e c3enii;H one necMe, mk to Bok HHJe thm necnaHa npaBH nsBop. 
no niaHHHaHa y Gp6HJH n Xepn,eroBHHH nnje hx norpede Ayro 

HH yHHTH, CBaRH HX 8Ha H 693 HayRe, JOOI OA A^THBCTBa. 

no niaHHHCRHM MecTHMa HMajy totobo y CBanoj xykn rycie, 
EaA 3HMH y Bene nocoAajy oro BaTpe, sene npoAy, a ro yMe 
Hajfiojbe nenaTH , onaj yAecH rycie, to necMOM paaroBapa Apy- 
SHHy. GTapnjH; rojh HMajy OApacie chhobo, to He Mopajy pa- 
AHTH TemRHX nocisoBa, yne ynynaA necMana, a ona to joABa 
HORajy, jep ce Ty najnpe y^ nosHaBaTH cbot. Hh caMOM HryMany 
H8 ManacTHpa nnje cpanoxa saneBaTH y8 rycie. Ta necMa y 
ocTaioM HasH4H BHHie Ha Ra3HBaH»6 Hero Ha neBaQ>e : n jeAHaR 
nac OA rycajia tor ce na Rpajy CTHxa MaJLO MeH>a cnynrrajy^H 
<;e. no niraHHHaMa , tao cy jbyAH upocTHJn, cHaasHnJH h AffBJba^- 
HHJH , jynaHRa ce necMa nena onaRO , RaRo je ociaia oa CTapnaa, 
y CBOMe CTHxy oa hot Tpoxeja c OAMopoM nocjie neTBpTor cjnora. 
H y cBaROM ce CTHxy MHcao CBpuiyje ; asH hito ce hobor BeliMa 

') niTO ce y OiHpoBHH cneBHHa na neKOUHKO Hecra onaxa He 
TaRO o6HJiaTa nojeTCRa »HAa Rao nrro je CByAa Apyi7i;e, — npeia OHOHe 
niTO ce AeinaBaJio CRynJBaHHxa cpncKHx necaHa — loseHO HaBecTH Aa 
je oxyAa mro ce y onaj lai, RaA cy ce tc necxe CRynj&aJie h nonncH- 
BBJie, HB lorome Hahn aa xa Hecra OHaRO saJiBaHH ncBaHH Rao aa ocxajia. 
IleBaH Haje AeRsaiaxop ; oh neciy , Roja je npemjia Ha m , BaJba Aa y 
ce($H npeRysa, na Aa je neRaRO hhcxo cbojoi nojexcROH CHarQM Ha hobo 
HaBCAe. 



48 

CHiiadH c nxaEHHa k JIjHaBy h k GaBH , uito cy ceia cadqenqii 
BytaMa, a Jby^n npHJasflBJH , mbkiiih n Ma&H , tam Bekua necTaje 
rycajia , a naiEasH Ha bh;i;hk :!by6aBHa neciia , napoTOTo naK nocRO- 
HHi(a, CBe jane BHTsa h xarana, Aa^KTHdOn ce na MHoro Hanma 
Memajy c ipoxeJHMa; ua onei HHJe hh obj, necMa hh najio HaH»e 
HapoAHa OA one. 

no Kp^KaHa ce join ho 8Ha sa Kapiai&e. Ha Be^HM ckj- 
noBHHa OTHica Max jyHaHKa necMa , h to je aajoAiHHHHJa da6aBa, 
a neBa onaj , komo npBOM rycxe ^o^y y pyKe, ejle kojh yiie 
Haj6ojb6 ryAOTH ys bhx. cjiaBaMa, KaA cy koa ManacTHpa. 
ca6opH , Hasa3e c neBaB>6H ohh , kojh cy ce na to ca cbhk 
xaJHH y a to caarAe cieni^H , na n y Gp6HJH , y ocTasoH ohs 
necMe bhibo pasHoce , ho nrro nx caMH HsyiieBajy ; Kamro cy h 
ohh, Kao HiTo je 6ho ^hjihe BnunbHt hs Eocne, JbyAH c npa* 

BHM neCHHIKHH A^'POM. ObO BHX CO CKyilH FOMHjia , Ha HeCTO 

Ao^e H AO HJia^a. 

H caMH OHH Gp6H , KOJH CO HCTypHHme , jom ce he ao^ 
Aanac ne Horome oabojhth oa JbydaBH npena OBOj nojesHJE. EHBa 
necaxa joahhx hcthx h y Cp6a h y noTyp^e&aKa , caMo CBaKH 
noBa OHa jyHauiTBa sa CBor jynaKa. HcTHna ce rocnoAa ho 6tf 
HHKaA npHXBaTHia Aft nenajy cana , ajiH hh je hhjio ciymaxE 
necMy; y CapajeBy cy joAHor xpHmtaHHHa po6a caMO aa to 
H8MOJIH2LH OA KaA^je , UITO cy HM CO AonaAaio &eroBe necMe. 
IIojesHJa HaABJia^yje pasjiBKy y Bepn : ona cacTaB.i»a jaKHM cbo- 
saMa ufino luieHe , »hbh y i^eioM napoAy. Oa necne ce ope^ 
HMHHHe , no KOJHMa A^Te CTaAO nyna , paBHHn,e . rAe ce »hto- 
aae , myne , Kpo3 Koje nyTHHK ujTjje. Cbo ce ys necMy paAH. 

Ila nrra ce nena y nectfava , Koje cy TaKO ca cBane CTpane^ 
yraeTene y »hbot , Koje totobo HesHaHo icaKO h3 H>era nojiefcy? 

niTo ce npesHBH , oho ce Kasyje necMOM. FAe HHJe hh 
MHCJiHTH Ha KaKas ypjieA ca CTpane , ynyTpaHiHiH ce xhbot Ay- 
uieBHH , OA Hora AOiiasH CBa paAH>a h upanaii, , h Rasyje pe^y 
oHasaB KaKBa ra je £or Aao. IIpeMa cbotjiocth oho onmTe MHCdOH^ 
Koja je ocHOBa cneny SHBOTy h Koja je cBHHa noA joAHaBo 
ypoi^ena , nojesHJa cxnaTa nojaBO h3 ^HBOTa h na hobo hx i],pTa. 
onaRBe BaKBe cy , cano y ^hct^jhm odjinn^a h pasyMi^HBHJe^ 

y HCTH Max H HHAHBHAyaiHO H CHMBOJIH^HO. 



49 

GpncKa je necna HajdjmsKH nyT, kojh ke Hac ynoBHaxH 

C KyteBHHM ffiHBOTOX HapOAHHH H 7B6CTH HaC J K». 

Paxapy necna ^hhh iberoBy hotoct, ^ujne cy My pyKe, 
a.iH 6eo xaefian; je^te;" Bpao joj je no bojbh ciapan;, y Kora 
ce 6paAa Kao y CBeujn xaiaca , h y Kora je Aynia ksa Hji;e 
H8 nipKBe xaKo HHcia, ^a ce Hoxe ycnopejpnrn c MHpscox o;i 
ufi&ksi , c A^OM H»eroBnH ; a naj^ipaace joj je 6aBnTH ce obo 
oHora y nyniH, nrro nopo^Hiiy caciaBJba h o^pacaBa. IIcBa^y 
je HHia ABBOJKa , Koja ce join nrpa , h y KOJiy je , na je 
h^ot; OH je noHH&e npaiHTH ?hm Kora sanasH oa canor no* 
HeTKa Ka^ ce sarxeAasa, to CBojy Tajny cho noBepnTH caMo 
Benny nrro ra y noroK xHxa, na jifiisjie net h npejn; caMHM mom- 
^OTOM He npnsHa KaKO je H»era ne^ajyi^n o^acia Tanna h nniKa; 
no TOM ce BaAOBOJbCTBO cacxanKa onncyje xaKO, jn;a ce ne ^a 
HnKavO; HaAxaniHTn. Cuhko cy nyne jipaxH, n H3Be;i;eHe cy cbotxo, 
Kao Hcnpe^i; JiaKo Hani)TaHor KaKBor npe^eia. !B 6ani OB^e, r;i;e 
ce can muLBor ?hhh cypoB, nojesnja hbhoch dpnacjBHBO na bhj(hk 
one caspHBene TpenyrKe, Koje hobck ne cmo ctcto hh caM ce6H 
xa npnana. Ash naic ona He Kpige hh to, ;i;a cne to 6nBa n 
ApyK^'e : KaKo ;i;oHatHn;a KHTy n;Beka , Rojy je HHane Be^epoM 
y Bo;i7 MOTajia, jn;aje ca;i; A^OTy, na je oho 6an;a na CMeTJLHnrre; 
KaKO cy me Haliexe ; KaBo ce mome jeTpne , to JiacTa Bern KyRa- 
BHn,H Aa je cpekna, nrro ne Hopa Tora ny^a caymaTH. Hifa ?HTaB 
poA, y KOMO CTOje je^Ha npeiia Apyroj to pasjuinne HaKioHoctH. 
Jl^parn ce totobo BHme n;eHH ho 6paT; a 6paT BHme ho uync. 
Jby6a je tojihko ?ecTo Henoro^Ha npexa CBOJoj saoBH, j^b. jipudLsm 
AO CTpaxoTe, no caMor y6HCTBa. KaKO je cneTo no6paTHMCTBO, srebo 
HaM ce Basyje: TeniRO ohom, ko xolie Aa na aio naneAe CBOjy 
nocecTpHMy, hjih xoke Aa npoKO KyHOBaH»a Ao^e ao nera p^anor, 
jep je H KyMOBa&e oa thx cbcthx CBoaa! Gbo mro nxa y sh- 
BOTy HeodHHHHJe, cnaA^a h AapoBH CBaA^enn, ciana y cesy, KaA 
jbyAH cxapnJH ceAe to nHJy, xjiaAes ce 6an;a EaMeHa, a ACBoJBe 
K0210 srpajy, CBe Han ce to y necHaxa hbboah. Kyky h ypei^e&e 
&eH0 napoAHa je nojessja npenejia h Me^y caMe HedecnnBe^ 
iiei^y cneite. 

Ila KaA ce necica hb OBor Koia BHHe Aa yanocH jyHaniTBO, 
TO jynaniTBo npexa csexy ne xose 6hth hekojo apJi^ AC xsgAyHKo^ 
Apyrora necxa HigeAHor n ne nosnaje. XaJAyKOBaH>e je a^bojibho 

PAHXS. OPBHJA H TFPCKA XIZ BEKA. 4 



50 

onpaBjaHO TMe, ini'O ce xajfl;yKyje caMo TypaKa pa^M, kojh hhcj 
caMO HeBepHHii.H, Hero cy h HenoysjtaHH, xote jijaL npesape, xofee 
CBaniTa ^a saydMy HenpaBEM na^HHOM : 3a h>hx ce Ease , ;i;a je 
0TMHii;a ifcHxoBO 6aaro CTeoa, a ;i;a fee ra 0TMHii;a h paciefea. 
Xajji,yK XHBH Ha KpaJMH, Kao coko, kojh aexH no Bassyxy; 
Kasyjy ce o H>eMy CBe one MyKe Ha xHJbase, c KOJHMa ce Myna 
H atHBH; CTeH>e Hsa Kojera sace^y xBaxa, CKjioHHuiTa y Kojaira 
ce necTO ji;oTepyje ^o CKanaBaaa o« ria;i;H, na ce najnocjie Kaayje 
KaKo c no6e;i;oM ncKane. IlyniKa je nesa^y onaKo hcto yrosna 
3a fteroBy noTpe6y y neBaay, Kao niTO 6enie ciapHM HeMu,HMa 
3iyK; oTyjta h 6HBa le ce onncyje, KaKo je xajjyK no cpeanHH 
xBaTa, KaKO noKJieEHe Ha ji,ecHo KOJieHo, a Ha Jieno nyuiKy Hac3aH>a, 
KaKO ra oko nefee ja npeBapn; Ka;i; neBa o panaiira, roBopn o 
ftHMa ca CBHM HeMHJiocTHBOM aHaioMHjoM; necMe cy Te nyne 
npocTor npHpoftHor nocMaTpaH>a. Hero y HiHMa HHJe cimo to. 
rji;e ce nena o jby6aBH, He 6HBa HHKa;i;, ;iia ce He noKaace noKpaj 
;i;y6oKe HeHCHOcxH npeifa BepnoM h HaJBefea ojBpaTHOCT npema 
HeBepHOM, osBpaxHocT, Kojoj HHJe HHKaji; oMjJio KJieiee; Hano]ie;!i;o 
c jbydaBJby cxaje Mpataa, a Hanopeji;o c HeacHourfey ^^HBJta'iHOCT, 
caMO uiTO je ;i;HBJBaHHOCT MHoro ja^a, to 6h ce Morjio o6pHyTH 
na petH : sa nanope^o c ;i;nBJba^HOuifey fl;o3ra3H nexHocT. Bpao 
je aeuo UITO ce tocto ^hbo nasH na obo hito fee ca;i; ;i;ofeH. 
Focno^ap naan CBora po6a, hbboah ra Ha cynue ji;a ce orpeje, 
na ra nynrra — TaKo ce nena — na ujitjio jeMCTBO Bora HCTHHora, 
HOK nflfi cKynjBaTH 3a ce OTKyn. HenecTa, Ka^ ;i;o^e ji;Bopy MJia- 
joiKeftHHy, Hefee npe cjaxaTH c K0H,a, iok joj He sajny KjbyneBe 
oj TaMHHii;e , ja nycTH cyHvH>HKe HeK H;i;e Ky;i; je komb jparo. 
JacHO HaM ce h8bo;i;h npea o^h ca cbhm y rojioj, naroj hcthhh 
OHa MHcao, Koja cacxaBJba y ce6H cynpoTflocTH, — TaKo no6paTMira 
3a6asajy y je^an Max hox y cpn,e TypKHH>H, Kojy o6oJHn;a MHJiyjy, 
caMO ja ce H>e pajtH ne nocnai^ajy. BHHyfeH: „Bjiaro mohh janac 
H JO BOKa!" H3;iHuie c MHpoM CTapan; , Kaj npe^a h> ;i;oHecy 
MpTBy raaBy oHora, kojh My je CHHa y6H0. KaKan je hobbk y 
OBOM CTaH»y CBora pasBHTKa, KaKaB je hobbk y oBOMe naposy, 
KaKaB je jynaK, oHaKan je h neBa^ H>eroB. Kao Heurro ca cbhm 
cpo;r,HO ysqa ce nojeanja oeo asHBOTa, a 5khbot ce y H>oj oraeja, 
He ca CBHMa cbojhm uojaBana Hero c onnMa , Koje cy caMe no 



51 

«e6H ysBJuneHsje , Koje cy Ha&e noMeinane ca enopeAHOCTHna, 
Te cy no tgm npeira cBOJoj jearpoBHTOCTH h BHanaJKHJe, 

Bpio je 3Ha^aJH0 OB;i;e h to KaKo je necna aayae^ia hcto- 
pHJy HapojHy, Te KaKo je thmg tok HCTopnja nocTdJia napofliHO 
flMaH>e, RaKo je TaKo shbhm cnoMenoM cnaceHa o;i; 3a6opaBJBaH>a. 

GxapBJa cy BpeBiena totobo aadopaBJbena: onoMHH>aQ>e no- 
HHfte c nocaea&e caaBe Hapo;i;He , oho je KpenKo o nponacTH 

HapO^HOJ, KOJOJ CMO H MH HOKOaHKO y TJiaBHOMe uporoBopHJiH. 

Ta nan ee nponacT nesa y HeKoaaKO noBehHx KpyroBa os necana. 

Hajnpe Haw ce noKaayje Cxe^aH Jljiuan, h to hcto OHaKO 
Kao iBTO Han ra noKaayje HCTopHJa — oko Bbera je hoko-ikko bo- 
MKiix nopoji^ma, KoJHMa u,ap Bpjio ji,o(5po mhcjik. Te nopo;i;Hii,e 
ojtMax HSJiase y ohomo KapaKTepy, y Kojen Haw hx H3HCKyje jajbH 
paBBHTaK : JyroBiifeH cy hohochth h chjihh, MpitaBHeBHtH cy y 
^BOBH c jtyxoBHMa, c BHJiaMa. Obh ce nocjiejan OAnax no cmpth 
JIjinanoBOJ, KaKo bashmo, h ;i;0TOnajy naJBHine bmcth. Y hcto- 
pnJH CTOJH ja je tomb kphbo , niTO je i],ap Yponi 6ho neBeniT; 
a y necMH ce neBa ja je oh 6mo nejaKo ;i;eTe oji; ^OTpjecoT jtana, 
Koje je H3a oii;a ocTaJio. Ajlh hh o^ Tora naeMena nncy cbh 
BacnjiHUii,H. Bam oji H»era je napoAHn jynaK MapRo Epai>eBnt, 
KojH ce He 6oJH HHKora ;i;o Bora. Oh ho jaje ii;apcTBO hh onj', 
HH cTpHHeBHMa, HO ^aje KOMe ce npncTOJH. 3ap ce Moate jynaK 
y paji;H,y ysecTH cjaJHHJe ? Tora pa;i,H nafl;a Ha h» h KaeTBa h 
6aarocaoB, na ce o6a;i;BOJe cTene, h thm HaM ce hb jaaeKa na- 
noMHH>e noTOfte pa3BHJaH>e^). 

MapKy npeTe ji,a he TypKe ;i;bophth. Jtpyra Kpyr oj uecana, 
JIa8apHii,a, neBa Hanf KaKo je 6hjlo Te soMj&a Aona^e y H>]txoBe< 
pyKe. H necMa noMHfte hcto Kao h HCTopnja yHyTpaniH>yiiHe<-^ 
dory H H3;i,ajy, oa Koje jifl^e ona naJBefea necpeha. Ajih y hcthi 
Max je npoKO thx necana npeByneHo 6o3iho ocefeaflbe , kbico jei 
CBe TO cy^eHo , xe nnje Morao ji,pyKHHJe 6hth. HajjienniH, Haj- 
•iSojbH H HajnaeMOHHTHJH oa JIaaapeBHx jynaKa, Mhjioui, oh obo 
npopHHO ; ii;apy to ;i;ajy na BHaae nefiecKH rJiacHHn;H to oh 
npeji; 6ojeM npHHemhyje BOJcKy; — na onoT KaKo ce BeaHHan- 
CTBeHo neBa jyHamTBo ohhx 6opau,a , KaKo ce npoRiHBbe HB^aj- 



^) y OBaj npBH peji; 6poje ce necie E3 ^yre KiBHre ByKOBe sfiHpKe 
iHOji; 6pojeBHMa: 5, 6, 8 — 10. 

4* 



52 

bhk! norn^HJa ce noBa na HaJTy;EHHJH naHEH^). MapBO Hige j 
6ojy, a ocTjje HaM caKpraeHO wra pafl;H; aeMy Hfl;e Tpekn Kpyr 
OBEX necaiia. K>era necHa ne onHcyje Kao HOBeKa , Kao mro 
TO 6HBa c jipyrHM jynaipiMa: ohxhbh 160 rosHHa, tojihko h RO^a 
jaine. Tora Bo&a noJH Mapno behom h8 Jie^eHa, OAaicie h oh 
eaH mqe ; na i&eiiy MapKo ce;p[ , 3Haj na 8Majy. MapKa hhth 
ceTO ca6ji>a , hhth 6HJe 6y8fl;oBaH ; sa bhiom , Koja My je no- 
6paTHHa Ha cnpT ycTpeanza , CKane MapKo na tom K0H>y ho- 
KOiHKo Konajba y BHcnny, na je CTHme 6y8AOBauoH , hhth j& 
nymra AOKJie ra ne y8e sa nodpaTHva, ne o6e}ia ce ksl be My 
6hth cBaKaA na neBOJBH h aok My upHJaTejba ne H3BH;i;a. ET 
noniTo je necMa OBor jynaBa xaKO Hy;i;H0BaT0 oKHTHxa , nrra 
HHHM c H»HMe? — Taj HCTH jyHaK jBopH TypKo. y OHaj 
HCTH Max , y KOJH rd cymaH no8HBa na BOjcKy , HaaasHMO,. 
Tjsfi ra H Apyrn okoshh KpajbOBH no8HBajy na ro36e; a^in ce 
MapKO onoMHfte CBOJe ^eyjaane J^ymHOCTH , na Hfl;e na ii,apeBy 
BojcKy. Hero oh hhjo hh Ty Kao ocTaJiH, hh Ty ne Tpnn HenpaBjy^ 
3a TO, uiTo My je coKoxy KpHJo cjiomho, MapKO ydq'e Be3Hpa h ;ii;Ba- 
HaecT H>eroBHx BoJBo;i;a ; ocBeTH OHony CMpT noceKasniH &eroBa 
yCnny, nocae H8BpaTH na cedn Me^tBejHBy h onaKo JbyTHT c 6y8- 
fl;oBaHOM ynajHe y na^op cyiTany, kojh ce npena^ipe o;i; MapKa, 
na CTane y3MHn;aTH ne^iajykH ne 6h na MapKa pe^mna h hokho- 
HHMa os.T>yTHo. Hero KaKo 6h3o ji;a 6Hao, on ;i;boph TypKe : to- 
naM ce na hobo Kasyje y Bnme Aora^aja. ?ac je xy KaKan Apannn, 
KOJH o;i; cyjuTana Hnrre daara h tep , nac je - BaKaB ApCanac, 
KOJH je ^aBOJiCBH onpeMJben, to H8 Kyjie hhth ^a sa^ana npo- 
lasHTH hhth xa];^HJaMa h^h na xaij[H2yK aok My ce 6j[aroM ne 
OTKyne, h c h^hmo MapKo Mopa Merman ;i;ej[HTH, jep nnno Apym 
He Mose. MapKO H;i;e naK y soMJby apancRy c n;apeBOM bojckom. 
HdVJLQjsfL ^fflCTO Kao ja je Hapo^ xTeo 3;a y obom jynaKy noKaaee- 



^) EpojeBH 17 — 21, 23, 24. MsJioinjeocTaojeAHaKO Bpjio cjiaBan. 
4yKa ra cnoiH&e nao cjiaBna no neropHJH. ToJ^LEe 1578 Ha^iasH Pepjiax 
i7i;e cy ra ce Eyrapn xhbo cehan. Ka^ je KypHnemHk 1530 nyroBao 
apeKO KocoBa, tojihko je o Keiy cjiymao , ^a Hia y ftera o meiy HHrasa 
upnnoBeTRa (Itinerarium Wegrayss etc. 1531 Ta6aR noA E), y ebbojsJj 
no neciE. Y &oj ce KaBo ihcjihio nose noaHaTH HajciapHJH Tpar cpncKe 
nojesHJe Ka^ je y iqtery 6HJ[a. IIpHnoBeTKe y noHa JIjRJbaHHHa 6Hhe Ha. 
paHHJer BpeHena. 



53 

«BOJ SHBOT no;i; Typipua h3 oHor BpeifeHa, Ka^ je epncKa BOJcKa 
noGie 6oja na Kocoay 3a i];apa EajasHra roroBo CBaxe rojgiHe 
Hnda Ha bojej no;i; cboJhm norJiasapHMa h laso, jn;a HBje fotobo 
HE TpeHjTKa drao, jsjBk HHJe EajasHTj h CTpaxa Ba^aiaBaia. Hapo;^ 
je 6ho nyH HeHdMepne CHare, jxjkb. Heodopena, na je onei chjsrulo 
jtpyrora. Gee to naH noKasjrje Kaposi; Ha cbom jyHaRjy Ha b> oh 
npHsoBa CBe upre Hapojqior MHinjkeH>a, na totobo h OHy BapBapcBj 
rpoBOBHTOCT, HOHemaHy c isaKoircTBOM sa 6iaroM ; oko &era je 
Hapo;i; npHKysHO HOse 6hth h CBy cjiaBy gbojhx cxap^jnx jyHaBa. 
J[ora^aj H3a Kora je aomjio Te je napo^i; noinao no^; jpyrora, 
flapoA je Morao noKaaaTA Ha^HHoif 6jmxHK s hctopbjh; axH potfo- 
HaH>e, Koje ce spjio orerjio, nqe Morao napo^ noRasaTH ApyKHHJe 
HO MHTCKH. HeKosHRO H>Hx HOBajy, KaKO jo HaJHOcjie MapKa, 
Kora He Morame hh ca6jka hh nyniBa, yxopno Bor, ^cxapa y6o- 
JHii;a," h Ty ce noKaayje y necMH nyno npocToie h ysBHflieHor 
oce^afta caHolie. JIjpyrH ce Haji;ajy ja je MapKO jom y XHBOTy 
H J^B, ce yKioHHO y noKy neliHHy y nuaHHHH , e^a je onasno npBy 
nyuiKy h BH^eo bojehro MO^se; BaKo ly bhch fi>eroBa ca^jba, KaBO 
My KOH> nace MaxoBHHy; a oh cnasa : ua ksvIi; ca6jba OTua;i;He, a 
KOH>y MaxoBHfie HecTane, icaKo lie ce h MapKO npody^HTH h no- 
BpaTHTd ce. 

Il^ejio TO npHHaae ne naiasHMO y CKyny , hhth y pejy, 
Hero y BHme necana ; CBaKa je necMa i];ejia, h SHa CBOJy cpe;i,HHy; 
H>HX HHKaji; HHJe fljT jeAHora necHHKa ca sHanoM HHniJBy npe- 
paji:HO H nocacTaBJbao. Ajih je ohot y CBHua je^aH npaeaii;, jeji;aH 
^MHcao H je^an hcth norsejE Ha cneT BaRo sojeTHHRH TaRo h 
Hapo;i;HH , ohot ce ne Hoxe npoBHAeTH y n;ej(OMe Bano HHTaBa 
Ta npHTO HMa CBora jejHHCTBa. To jeOTHCTBo cacTaBJba y ce6H 
onoMHH>aH>e OBor napo^a na CBojy Bean^JEHy, na nponacT na- 
po;i;He caHOCTajiHOCTH, onoMnH>aH>e Boje je yneK xhbo h nenpe- 
-craHo npejiaBH c jejHor na spyror. 

n HOHeRH je OA RacHHJHx Aota^aja na osaj Ha^nn y onaj 
pe^ AOA^BaH. y horojoerhh necnaMa cany^ao ce cnoMen nyn 
j^ocoTJbHBe npHHe o A^UHMa GH6HH>aH0BHM, sa Bojera Gp6H Beiie 
;i;a je h>hxob seiubaR ; HHcy 3a6opaBJbeHH hh najcTapHJn xaj;i7ii;H. 
ycROip , ROMKo cy ce c Typii,HMa 6opHJiH , noMHH>y ce TaRoi^e 
a BHxoBa xaJAyROBaH»a Ha Mopy ne cetajy ce necHe nnrAe; 
flCTopHJy je necMa npaTHJia cbo ao notfe^a i],pHoropcRHX. 



54 

H aKo je CByjta 6110 Mnp no 3eMJbH, oneT ce bhjh, rje ce- 
lyx HapoAHB 6a.BH0 neupecTaHiie caHKawa paTOBaH»a c OHHMa, KoJHMa 
je jrnpaB laja napoj noTHHH>eH 6ho. Ha nocieiKy jo^e h to 
loda , ja je OBaj paiHHHKH jiyx 6ho nosBaH H3 HOBa na cboj 
caMocxaiaH pax ycaeji; ^.ora^aja, kojh HMajy CBeay ca cbhm c xpj^ 
rHM CTBapHMa , a Hapo'iHTO aa to, idto ce CTaH>e TypaKa iipo- 
MeHHao H caMO no cefin h npcMa ocxaaoM CBeTy. 



-•^l ■••;<•• 



f 



rJIABAIXETA 

OTKy/JA y!;OTBOniE HOBHJH HOI-CPETH yTYPCKOj 

Beh jtoTie KOJiHKo ce nyia mhcihio h oji; Ka;i; cy ce h Ka^; 
j»yaH Haiaan, ja he BiijeTH, r;i;e he ce TypcKo u,apcTBO pac- 
uacTH na nainajiyKe! 

Ha joHCTa je Tora h dHBaao ironecTO ; craHe name y Bar- 
juaxy, y AKpH, y BHffHHy, hih y JaibHHH ojMeTaxy ce ne xorefeH 
HJiafeaTH ;i;aHKa, ran ce 6ain h no6yH>HBaxy. HeKH cy ce Kpa- 
jeBH jnejin join jyro Bpene o^pajaTH h HeKOMKo y neaaBHCHOM 
ype^eHE»y, Kao EranaT h BocHa. H Kao ji,a cy sa thm, ibto je 
HHHHO noHeKH BapBapHH, aa6oMe j^aaeKO, mjih y jpyrHM kojhm 
oKoaHOCTHMa, Jiopaaa nohn h ociajiH. 

Me]^y THM je yseK 6HBaao join h to, ;i;a je cyaTan HaiasHo 
HaraHa Te CTflinaBao Te nodyne o;i.pacaBajyhH je;;HHCTB0 y ii,apcTBy. 

Ty je 6ho yraeii, jHHacTHJe, Koja je Tpajaaa o^naMTHBeKa, 
H c KojoM ce, oj KaKo ce naMTH, HHJe Morao hhko Haj^MeTaTH; 
TY je 6Hao jeaHHCTBo upKBeHe ii cBCTCKe CHare, KOJa je CBa 
CTajaaa y jejHoj pyip, hhth je jajia r;i;e rofl; KaKBOMe npoTBB- 
.T>eH>y H noMOMTH ce ; Ty je 6HJia yjejHReHa KpenocT bojhhtohx 
ycTaHOBa, painnpena c jeji;Hor Kpaja i;apcTBa ;i,o ;i;pyror ; Ty cyj;- 
CKH H ii;pKBeHH TOHOBH yjteineHH oneT npejca ouiirreM jejan nyr 
o6pa30BaHOM yTHn,ajy; Ty h yTBp]^eH>e hhcto nacJiesHor ymiHBa 
o;i. HeKoaHKo BeiHKHx yaeMCKHx nopoji;Hu;a : — a CBe to je hhhkiio, 
Te ce HHcy jiaKo Morae pacKHnyTH one CBese, Koje Bexy o6jiacTn 
nL&^j C060B1, a CBe ca cpejtHinTeM ii;apcTBa. 

H yHyTpainfta MorytnocT KaKBe KopenHTe npoMene y Typ- 
CKoj BHine je saBHcraa 03; ;i;pyror nenera. 

Kaji; uor3ie;i;aMo CpdHJy, bhjhmo Haj6o.T>e, kojihko je MHoro 
npoTHBHHx Me^y co6om CTBapn 6rao y tom n,apcTBy. Ty cy 6hih 



56 

c je^He CTpaHe Hapo^n c HesanajiiJLHBHM ocekaH>6M CBOjera dn^a, 
KOJH ce oco6hto tbpao ;ip»axy OHora urco icHCie, shbo ce ono- 
HHfi>y]^H npomacTe BeiH^HHe, Hapo^H HsysexH H8 ;i;psaBHor jRHsoia 
H HaJBHinHtf spsaBHHM HanesoM ocy^eHE Ha po6oBaH>6 — a c 
;ipyre CTpane je ^nia Bepa, Koja je Aasajia npaso BJia;g;e cbojhm 
BepHHM, Koja je y CBaKor yjioBaia oxojioct c npesHpai&eM, a CBa- 
Kor HyKasa na nacHJba. 

HcTHHa noAJapHJbeHa paja cama no ce6H HHJe Morjia Ha to 
MHCiHTH ;i;a ce ocjlo6okiil : 6Hsa je h cysEine nejaRa h noi^enana. 
Ha H»y cy HenpnjaTejbH, kojh cy joj yjejHo 6hjih h rocno;i;apH, 
H cyBHine na CBasoH xecTy nasHJiH. 

AiH KaKo 6ein6 0H;i;a Ka^ nperoine a^ npyaie pyKy xpHm- 
iLaHHMa y TypcRoj xpEinkancKe CHxe, mro cy ce HenpecTano 
HaAMOTa^ie, Koja te Kojy npeTofeH y pa8BigaH»y cnare h mro ce 
Haio no MBiJio 6exy noAsrie so ca cbhk noysAane npesare na^ 
Typn;HMa ? 

OTy;i;a je Ohio Typii;HMa onaKo CTpaxoBHTo nojaaafte pycKor 
i^apcTBa. GaMO sa to, mro ce jaBHia Ha cbot CHxa npaBOCiaBHa 
Hcnpefl; Koje je noayMecen; 6jiefl;eo, noKopHocT ce y paje noneaa 
K0J[e6aTH. 

KaA ce ro^HHe 1770 noRasa na erejcROM Mopy npsa pycRa 
^lOTa, ycTany Fpn^H h na cyxy h na ocTpsExa, nrro 6eine cano 
BpjLo jaRo npeHarjLeH h jipaaR no^eTaR. JI^OTie cy 3a ATHHy snaiH 
caMo JbyAH BenrrH CTapHHaHa, a oa to Ao6a obo hmo nocra h3 
HOBa BHaxHO 3a nosHTHHape h cyBpeneHHRe. 

A paT, ROJH 6yRHy 1788 rojtHHe, OTBopn join mnpe, a 3a 
xpHmkaHe GiOBeHe na cesepy hhofo snaTHSJe Hsrse^ie. 

AycTpHJa, ROA Roje ce 6HJia npecejiEJia cpncRa naTp^japuIHja 
H Roja je no;i: TOJiepaHTHHH Joch^om nsderanaia csaRH npHmcaR, 
Rojn je AOHxe hocto HH&en Gp6HMa pa]i;H ymqe, cxynn y caBes 
c FycEMa xa 3aje;i;H0 y^ape na TypRe, h OH^a ce 8a to nana- 
ffi&B HHJe RpMo Aa cxepa y^HEHTH Rpaj TypcROMe rocno^- 
CTBy y EBpoHH H no peHHMa i^apa Jocn^a ^ocBeTHm ce sa 
xy;(CRH poA obhm BapBapHxa,'' naRaRo je Roja BojcRa noJiasHia, 
xa ce Hatfepa passqaJia CBe CTpanraige. 

Hh y OBaj Max Fpi^H ne ocTaine mhphh : no^ .laM6pox 
Eai^oHOM noRasa ce na vopy ^lOTa c bojckom h opysvana BetiHHox 



57 

03; ca»HX rpKa; no Ap6aHacKoj h y HateAOHiijn ce ocetaio 
noKpeTaH>6; a Gp6H irperome na 6op67 HaJBe&na oj[,cbejj. 

J[fi6^ je MHC3H0 ii,ap Joch^i mro je cacxaBJBao oa Cp6a, 
soJH cy upHCTajaiH pa h>, OHaj H>eroB »$paJKop^; xaj $paJRop 
Ha CKopo oja^a, le nocxa jaica roKima nemaKa h icoH»aHnKa, 
Kojn cy y B0J6BaH»y 6hjih oa Bpio Bajbane noHO^H o;i;Kax join 
icaA J6 onca^HBaH Beorpaji 1789, a jom Bsme ts&jl je Beorpa^i; 

0CB0J6H H SeMJBa 6HJia 3ay36Ta. IlyKOBHHK MEXaJbOBH^, BOJH je 

OBOMe ^paJKopy, CBOJeBOJbi];HHa cpncKHM, 3anoBeji;ao, saysiie noino- 
^Kaj KOA "Bynpflje h Jaro^ne ; nyreBHMa, KOJHMa jom HHKaAa 
jiflBjifi HHTH je BOjcKa npoffljia hhth Ton npoBynefl, npo^e oh no;i; 
KapaHOBan;, to ra otmo oj TypaKa; yjanyapy 1790 noKaae ce 
npea KpynieBn;eM. Kaa je Hapei^HBao BojcKy y 6ojhh pe;i;, cbh- 
pajia je h cpncKa h lypcKa CBnpKa, eie otmo h Ty Baponi ; CTape 
i];pKBe, Roje cy CBe^oniH HenaniEbe cjiaBe noA n^peic JXasapoH, 
KOJH je y KpynieBu,y cejeo, h y KoJHMa cy nocae Typn;H CBoje 

XOH>e XPXMH, 0]I)IL2LX HapOA O^IHCTH, TO CO H8 H»HX Ha HOBO SaOpH 

xpHm^ancKo uojaH>e^). Ona xBajia y HSBemrajiiHa ii;apcKHX SyjjpL^ 
jua^ cy ocBoJHJiH boihkh ;i;eo cxape cpncKe Kpai>eBHHe^ HHJe npe- 
Tepana. jlby;i;H cy ce no Gp6HJH 3a uftno naAaJXH, 3;a lie y onaj 
jiax ociaiH noA BiaiOM 6eHKora Iiecapa; csy^a cy ce c bojboh 
y;ipysHBaiH c njapesoH bojckov, no HHorHic OKpysHxa cy ^hhhih 
npasy noAaHHHicy BepHocT h na Bsnie Mecia cy 6paHHJiH saje^HO 
'c ii;apcKO]c bojckoh ocBOJena Mecia oa HenpHJaxejba, kojh je cs^ 
^Ho 8aje;ipHTOH. 

Hero HE y oBaj Max ne jo^e jOH;i;e, j;oKJie cy ce ohh 
HaAaJH. 

Hhm 6h npHJiHKa, ja fee ce naiiepe pycKor h aycipHJCKor 
j;Bopa HSBpniHTH, sadpHHy ce ocTana EBpona, a^ ce KaKO ho 
HopeMeTH onnrra paBHOTeata thm, hito te ce ofiiacT thx abo- 
poBa, Kao HITO 6effle y HsraeAy, jaKo noBefeaiH; CTapa cynpoT- 
HOCT, Koja je yBCK npoTHB oHor kojh ^o^HBa, yciaje y KopHCT 
TypaKa, le ce Ha CKopo noKasa, ja hx nefee 6ht« laKo ynpo- 
nacTHTH. 



*) Ausftihrliche Geschichte des Krieges zwischen Russland , 
Osterreich und der Tttrkei. Wien 1791. 2. CBecKa V. CTp. 30. crp. 61. 



58 

CyMH>a]io ce H tomg xohe hr ce TypixHMa ocTaBHiH ifcHxoBe 
CTape rpaHHii;e. IIpycKa, Koja je Haj»HBj>e ycTajaaa npoTHB Tora,. 
jta ce AycTpBJa Ma r;i;e noBehaBa, HHJe dapeM 6HJia 3a npoMeny. 
HnejaMa OH;i;ainH>e npycKe nonHTHKe, Koja je nos Xepn;6eproir 
HenpeciaHO Tepaaa npaBu,eM kojh joj je ji,ao $pfl;i;pHx II, npn- 
najaoio je h to, ;i;a ce caia aycrpigcKa na JIjHaBy pamnpH caMo- 
c TOM yro;i;6oM, fl;a ce h IIpycKOJ ycTynn HeinTO Ha nojBCKOJ rpa- 
HHU,H, H ;^a ce c obhm y cbosh y^nne join HeKe npoMene y ofiia- 
CTHMa, na aa thm je IIpycKa jonyuiTaia noKa AycTpnja aaysMe 
Bjiaumy h Mojiji;aBCKy, mm aKo ne h>hx, a oho 6apeM one cpn- 
cKe oKpyre, Koje je set 6HJia aaysejia nocie nosapeBa^Kor MHpa*).. 

AzvL IIpycKy 0Bji;e ho noTnoMarame hh caMH ftenn canes- 
hhm;h, XojiaHji;cKa h EnrjiecKa. Ilojyrro cy ce KadHHOTH 6aBHjra, 
xofee JH ce noBpaTHTH cee onaKo, KaKO je najnpe 6bjio, hm te 
ce ;i;onycTHTH h HOKoanKe npoMene *); aiH KaKo je onacHocT o;t 
*paHnjCKe, Koja je npoTHJia CBHMa obpouckhm jtpxaeaMa, CBaKH 
^ac 6Hjia CTpauiHHJa, na nocaoTKy CBpine TaKo, ;i;a ce npBO h 
npBO Ha^HHH Mnp, npoMena jifi, ne 6yAe HHKaKBHx, a Gp6HJa a^ 
ce CBa noBpaTH Typi^HMa. 

Ohh cy MHCiHjiH caMO Ha nniafte : KaKo fee CHie jejna 
npoMa spyroj CTajaTH, a mro ce jejan xpainfeaHCKH napo^; noKaaao 
Bpe;i;aH, ja ce a 3a a aaysMy, nnje hhkom hh na yM naji;ajio. 
Bh jtocTa, niTo yTBp;i;Huie aMHecTHJy aa one, kojh cy ce y CpfiigX 
MH y Ma Kojoj ipyroj odiacTH o;i;MeTaJiH oji; cyjiTana, to npe.ia3HJiH 
Ha Aapeny CTpany. MoniH cy ce MHpHO BpaTHTH na CBOje HMafte.^) 
H TaKo ce Cp6HJa ca CBHMa rpaji;0BHMa nonpaTHypyKe cyjOLTany. 

AXH OnOT HHKO HCfee MHCJIHTH ja CO THM 3aHCTa nOBpaTHIO' 

CTapo CTafte. 

Kaji, cy TypcKH KOMHcapn, kojh so^onie aa npHMe seMJby, 
BH;i;eaH rje h3 je;;Hora rpaja, kojh je TaKo^e Tpe6ao jijsl hm ce- 
npe^a y pyKe, Hsa'^e cpncKa ^eTa noji; opyageM, Te CTa;i;e h&jlo 
BOJHH^iKo Ben^^aBe BpuiHTH Kao H ii;apeBa Bojcna, Bpio ce sa- 
^y;i;HUie h onaKo saHy^efiH aafipHHyme irorai)ajyfeH uiTa ce ojtaTJie 

^) ynope^n: Precis de la carriere diplomatique du comte de 
Herzberg. Zeitschrift fttr Geschichtswissenschaft von Ad. Schmidt 1. 28 4 

') Ynope^H Die deutschen Machte und der Flirstenbund, na BaB* 
M. crp. 348 H ;n. 

») Traite fait a Sistowa 4. Aofit 1791. Martens V. 244. 



59^ 

MOJKe HcraecTH. ^KoMinHJe**, pekn te jeaan oji, h>hx „iiiTa bh to \ 
HaHHHHeie oj name paje?*" He sHair xofee an 6hth HciHHa ihto ] 
Kaajy, ;i;a cy ce Cp6H MHciHaH noj je;i;HHM o$Hn,HpoM hb $paj- 
Kopa join H nojHfeH na TypKe, kih ra ce6H 3a Knesa hbmomth; 
H ;i;a cy MJiajy HOKy CpnKHifcy, Kojy je onaj aanasHOj Kao o^; 
fflaae zbmvl cbojom KHerHH>oii — tok je to jacHO, jsjsl ce HHJe 
ojtMax Morao yrymHTH ji;yx Hapo;i;He caMOcraaHOCTH je;i;aH nyi npo- 
6y^eH, H KOJH cy roj hochum no6e;i,HO opy;KJe na Typ^HHa, cbb 
je H>HX cefeaifce Ha to ja^e raJHJio KpenKOM CBemfcy. 

A Kaj je H PycHJa ca CBOJe CTpane rpajefeH Map y Jainy 
Ha hobo onoMeHyaa TypKO h ynpenHJia CBoje yroBope y KopncT 
xpHnAaHa y BaauiKOJ h Mojiji,aBCKoj h na ApxHneaauiKHM ocTp- 
BHMa, aaKo je cHjieTH fl;a je to CBe yHBHHJio, to cy nocae Tora 
paTa y xpHmkaHCKnx napo^a y TypcKOJ chjiho npnpacaH eae- 

KCHTH OTHOpa H HeSaBHCHOCTH. 

Mej^y THM je Taj paT HMao h apyror mhopo ja^ier yTHii,aja, kojh 
je, la TaKO peneMO, ca cbhm npoTHBan obomo. 

Ofl; HeKO aoda noieaa je TypcKa Bjiajta ocefeaTH, KaKo je 
Haji;MofecTBO ftesHHHx cyce;i;a 0Tyfl;a, uito cy Typii,H neBeuiTH ;i;a 
ce 6ope c H»HMa. Aaa je hhcto h caxa OTOJaBaaa ji;a an fee 
noMofen caMa cedH. Mycia^a III peKao je : „Il,apcTBO je nponaao, 
H He MHcaHTe ;i;a fee ce onopaBHTH aa nanier Baa;iiaH,a." Beanp 
A6;ija-XaMHj, neMajyfeH Ky^ npese Te pe«ie, KaKo h y Abhjh iimji 
xaajoBHTHx ;i;oaHHa y KOJEMa ce Mory carpassTH aeTH>iti:oBii;H. 

Hapoj naK y Il^apHrpajy HHJe XTeo TaKo y 6p8o ^a HanycTH 
CTapy cpet}'. Cbo necpefee uito je ii,apcTBO npenaTflao, oh je 
aoBOOTo oTyja, nrro BoJBo;i;e co6om HHcy Bai>aae nauiTa, Te c 
nyHHM HaaaH»H¥a o^eKHBame Hacae,T;HHKa CeaHMi, y Kojera je 
HaaasHo cse Bpaane mro hx nponacyje KopaH^), h no jaBHHM 
MecTHMa Morao ce ^yra ;i;a je oh OHaj, kojh fee u;xpcTBy noBpa- 
THTH fteroBy HeKa;i;auiH»y caaBy. 

H joHCTa, CeaHM, ^hm CTynu na npecTo, uo^e aa tom MHcaH. 
HajMofecTBo fteroBHx xpninbaHCKHx cyceja, Koje ce 6ain y Toj 
1789 roAHHH noKasa jane nero HKa;i; npe, thbc ra je ca&iHii 



^) „che sia valoroso, attaccatissimo alia sua veligione, intra- 
prendente et avido di gloria militare. Zulian Relatione di Constan- 
tinopoli 1789. ' 



j60 

onoHHftaJio, Afli je uoxpeda uoHaraTH ce hhh My ;i;paro Be^^a Hero 
juto je HKaA npe 6ejlb,. Cairo niTO je oh ly crsap uoiepao ca 
CBHH ApyTHM nyTOH, a He KaBO je H>eroB HapoA mhcjiho. 

HapoA ce Ha^ao x& ^^ ^^ra BH^eTH rji;e Kao ciapn cyi- 
TraHH nojiasH npe^ jai&HHapHMa Ha BOJCKy n cbo nenpqaTejbe 
'CaTHpe, Bao nrro je y cbothh BQ>HraMa h Bao nrro HHCxe npano- 
BepHH MycjQLOMaHH. A GejLHM, BoJH je BH^eo ][fi, je yspoB Hecpe- 
iaHa y Tone idto je y HenpnjaTejba 6oJba onpena sa Bojny h 
nrro cy 3a pax 6ojbe HSBemdaHH, nayicH ^a najnpe h TypcKy 
3ojcBy oHaso ype^H, na Ra^ ce uo^e BOjoBaTH, jubl ce nose 6ojbe 
noyajaTH y Bby. 

EsponcBe cnie, Boje cy HHCJiHie naiLH y cyjiTaHy BopHcna 
caBesHHKa npoiHB AycipHJe, a oco6hto npoiHB Pycnje, Kaji; 6h 

^Q OH ROIHBO T02HR0 HOraO KHtfa O^lJEHpaTH, OAaBHO cy nOHHIH- 

jBaie j^bl to Mopa 6hth. A oco6hto ce $paHii;ycKa pa^o ^aBHJsa 

O TOJ MHCJLH. 

OB^e HelieMo HHsaKo hh noicHH^aTH oneAe EoHBanoBe huh 

I ToTOse, KoJH jo^onie y Il^apHrpaj y cbhth ^pannycKora nocia- 

' HHRa; HHoroje snaTHHJe mro Ty HaiasHMo 1785 hhohitbo ^pan- 

'HycKHx o$Hii^pa HenpecTano nos naaiOM CBora jBopa, rje ce 

atypHo 6aBe oko yBo|eH»a bojhhhkhx pe^opMH^) 

Ohh iSHme xonoBe Typii^a h y^nme hx EaRO Baj>a H>HMa 
1 ynpaBJbaTH h naiHTH hx ; ly cy KonasH niaHii;eBH, to ce na &HMa 
I orxeAaJio, KaRo Bajba y^apaxH h 6paHHTH ce ; rpa^ene cy hobo 
I HH^e Ha ^paHuycRH Rpoj, axn je sa^p^RaHo h oho, nrro je ojs, 
1 T!ypcRHX Morao cayaKHTH. JIaRo ce onoMeHyra, c roihrom ce bojeoh 
' OHAa 3ay8HMao FaaH-XacaH, Ranyji;aH-nania, y oho npetfe totobo 
' ^HajcJiaBHHJH ^OBOR y JleBaHTH, ORo CBera, nrro je Morao noMokn 
; TypcRoj $JiOTH. IIoTOM cy ^paHDyBH joni 0H;i;a xeatHJiH naJBekMa 



') Relatione di Constantinopoli del bailo Agustino Garzoni con- 
tenutaindue dispacci del medesinio del 10 Nov. 1785. La Francia, 
che sempre ha preso cnra per la sussistenza di questo impero, se 
avvidde che tolto il principal baloardo della Crimea dovevasi riconos- 
car come vacillante il sno destine. AUarmatasi perci6 spedi a qaesta 
corte un copioso numero di officiali tutti pagati dalla corte stessa 
d'ogni genere e professione per introdar ordine disciplina e scienza 
tra li Turchi per renderli atti ad resistere alii attacci delli lore 
nemici. 



61 

sa THM ;i;a pycKy MopcKy CHiy CTecHe Ha caMO I]j)HoMope; ohh 
osiqiame Typiouia ;ii;Ba rpa^idia c o6e cxpane Eoc^opa yEssBJE 
H Phbh — iipe;i;cTpaasaMa ii;apHrpaACKHM — a Ha caMOH yjiacKy 
noABTOHie daiepHJy. HanHHiibajiH cy sa npeodpase ii;eo TypcKH 
HaqHH yTBp^HBaH>a. 

^HM HacTynH imp, cysian GejiHH no^ne CBOJe nonpaBKe oa 
OBHX orseAa. 

3a MopcKy CHJiy Kyns la^ hb EnraiecKe; a aeroBH cy 
($po;i;apH BekHHOM 6hih ^pamiysH ; y KpaxKo jxjbl peHeMO odaxe y 
Gehohh, Fo;iy h U^apHrpaAy o»EHBeme. 

UIto ce THHe Tonona npoHOHn CBe; HaHHHH TonoBe npeMa 
^paHi^ycKHMa, oco6hto nojbCKe. 

06paHy rpaHnii,a ciapaJiH cy ce a^* cnpeMe nonpaBJbajybH: 
rpa^OBe, Rao mTO y HcnaHiy bhahho y nocjiy HeKor enrsecKor 
i^eHepaiia, a jom Betna odynaBajy^H HHJRHHHpe. GejiHif in necTO 
je caK C060H noxo;i;Ho mBOjny y GpHii;H, Koja je 6mLS, xoHe Haxe- 
H»6Ha; npe;i;a h» cy hbhochih nsaHOBe h HHCTpyHeHxe; h oh je 
jexnaRo uoTHi^ao BOJby y HHTOHaii;a. IIpeBO^eHa je Ha TypcKE no 
HOKa OA Ao6pHx KH»Hra ^paHii;ycKnx, HSMe^y ociaiHx h je^an 
BotianoB chhc, na ce to h mraKniuio, bjlsl cy nocraBHiH h y^H- 
Tejiba 8a ^paHiijrcKH jesHK, h y 6H63H0Teii;H 6enie H3Me]^y ocxaior 
H eHii;HRj[one;i;HJaJ) 

Ila KOJIHSO je TO CBe 6hJI0 Ca CBHM npOTHBHO CTapHHCKHK 

noJKOBHMa MycJioMaHCKHM, oneT hk ce AonaAaso, jep HHJe ca cbhh 
y npeKo spe^a^io ycTanoBe, na KoJEva ce AP^sana ocHHBaxa. 

KaA cy^iTan none pe^opMHcaTH CBOJe apTHxepHCTe, To6vHJe 
— ^exy, soja je CTajaia onaKo HOKaKo, Kao hito cy CTajaiH 
ja&HHapH — Bet ce Ha to o6paTH khopo Bei^a nasoa, a na 
CKopo ce noKasa, ;i;a hh oh ho mhoih caMO Ha tok ocTaTH. 

IIpHnoBe;iajy ^a je HORaKaB pycKH 3apo6jbeHHK, po^OK Typ- 
^osHy KoJH je npHiH^o cxBaxHO pycKy BOJHHHKy csyxdy, npBH- 
nyr Ha 8iui;oBOJbeTBO BeiHKox Beanpy o6yHHo nexy noxypneKaKa 
Ha eBponcKH HaiHH; Ha nocieTKy je xomao h cyiTaH ^a bh^h, 
saKo ce TO 6ope HesepHHipi, h Ba^ je bhaoo, jaso My ce ;i;onaj[0.^< 

^) Jachereau de S Denys : Revolutions de Constantinople en 
1807 et 1808 I., p. 78. MaR^apiaa yBepasa jo^a cy H»eHy sa cbb to 
HOTBp^HBaiH RaKO je AOHcra xaKO. 

») Survey ot the turkish Empire 1798. p. 99. Of OhssonVII. 371- 



62 

ToMe TypcKOM Jle^opy 6hjio je hmc Onep. HeKo Bpeiie je 
aanoBe^ao ohoj hqth „Ty$erijHJa", Kojy je CejHM ype;iHo. 

OMep-arHH Hanpe;i;aK join Beirna yTBpjH CejiHMa y HaMHin- 
jbafty, aa y lypcKoj Boici;H saBeae eBponcKO bojho Be7K6aH>e, h 
TO npBo H npBO Ko;i; npaBHinnx nemaKa, ko^; jaiBHTOpa. Mie- 
TaHKO jeji;H0 hhcmo noy3ji;aHo yBepaBa, ^a ce o tomo jHBaH 086blt»- 
CKH joroBapao roauHe 1793.^) 

Caa ce naK jacHO BH^eao, Ha niTO CBe to H;i;e. 

JaH>H?apii cy CMaxpain CBOJa MecTa Kao i^pKBena ;i;o6pa, 
TO cy caMO y onaj jan, Kaj hm ce ii3ji.ciBajia nuara, HBaaaiiJiHy 
peffi H y Bpcxy, a no BapomHMa, y KoJHMa cy 6h;ih na noca;i;H, 
yje;i;H0 cy h aanoBejaiH h paAHJiH sanaTe. H>hx noBpaTHTH y 
BOJHHHKO CTaH>e H CTBpaTH Hx Ha OHO, fflxo npBO H npBo jecy, 
yBecTH HX no^ CTery eBponcKO BoJHH^Ke cayacCe, 6ho je nocao 
He caMO TB/KaK npexeacaK, nero h hoihth^kh o;i; najBefeer BHanaja. 
) y KOM je D,apcTBy ii;e3o ciaae ocHOBano ocsajaaeM h Hacmi- 

HHM 3ay3HMaH>eM, a D,apcTB0M Biaja bojhhhkh ciaaeac, y tom je 
i;apcTBy CBaKa npoMena y Bojcitji yjeji;Ho h nojiHTK^Ka. 

Bam cy jaan^apH o;i; HajmaBHHJHx Koayia y aaHii,y cxapax 
TypcKHx ycTanoBa h 3a MHpHO h 3a paxHo ;i;o6a. 

Ila ce jom MHCJinjio h no CBHMa ociajinM rpanaMa Ha ocHOBHe 
npoMene. Ohh HacjieflCTBenH BejiHiCH cnaxHJiyn;H Bajbaio je no 
HOBOM ype^oRy ^a upecTany, a h>hxobh ji:oxosuh aa no CMpxH 
Ta;i;aniH>er CTapeuiHHe o;i.Max no^ny yTHn;aTH y jipacaBHy Kacy, le 
Aa ce o;i; ftnx no tom ;i.pyra BOJcKa njiafea. Bnme HHJe Morao 
6hth nauia rocno;i;ap y CBojoj o6jiacTH; Morao je 6hth nocTaB- 
JbOH caMO Ha Tpn ro^HHe, hhth je Moriio 6hth ;i;a na MecTy h 
aaie ocTane, aKo ce ne noTpy;i,H ji,a 3a;i:oBo.i>H napoa y CBojoj 
odaacTH. IIoKaaa ce h jom je;i;Ha MHcao, Koja 6h, Ka;i;a 6r ce 
HSBpniMa, n,eJioj ^p/KaBHoj lypcKoj ynpaBH jtajia ca cbhm spyrn 
BHfl; Ta MHcao 6enie aa ce 3aKynj>HBaH>e n,apHHa h CKejia yKHne, 
na aa ce npnxosH oji h>hx Kyne y ;i;p;KaBHy Kacy npoKO ap»aB- 

HHX HHHOBHHKa. 

BesHpcKa CHia 6HJia je nefe orpaHEHena h OTBan je 6ho 

^) HHKOJia ^ocKapHH: II divisamente pure di rendere addestrati 
i Gianizzeri negli esercizi militari occnpava i pensieri de consiglio. 



] 



63 

A HCKaKO nocTao HaJiHK Ha esponcKn TaJHH caseT apjKaBHH.^) y 
H>eMy je 6hio ^BanaecT Be^Hx HHHOBHHKa, c KoJHMa ce Be3Hp 
Mopao CBeTOBaTH y CBHMa anaTKHM nHTaBbHMa. Bh^^hmo rje je 
je^HOMe ^urany hb jKBana oco6hto 6ai[o HaaoxeHO, ji;a npH6Hpa 
HeKe HSBanpeflHe HaMeie, kojh cy TpomeHH na jpacaae no hobom 
ype^eHe BojcKe. Hcxa je Majio no Maio yMHOHtena h KOBbHi^on, h 
i H3H0CHJia je nonpMHHHy CHJiy. 

Jl^ajbe ce Hefey ynymiaTH y KasHsaBe, KaKo cy nanpejoBaJie 
OBe yCTanoBe. Ho BpeMeHy, na te ce HHTaTH y CBeiy ;i;eao n;ap- 
CKor HCTopHJonHCU,a Hypn o thm roanHaMa, y Kojewyje, KoanKo 
HyjeMO, noraaBHTO roBop o noMenyTHM hobhm ycianoBaMa (HHsaMH- 
ne^HA). Oflja fee ce Mofen yBHfteTH jacHBJe CBeaa y n;e3ioj toj 
CTBapn, Hero niTO ce Moace caMO no HSBeniTaJHMa eBponcKHx nvT- 
H£Ka H nocjidHHRa. 

3a Hae je socia aa HanoMeneMO KaKo je npejaosHMa CeaHMa 
III, CKaonibeHHM npena ncKycTBHua nocjieaaera paxa, chhho y3- 
i ;n3)MaH h hhcto MycaoMancKH ji:eo lypcKora ;i;pxaBHora ype^eaa, 
\ Kopnopan,HJa peaiirHOSHo-BOJHH^Ka, najcHJiHHJa y;i;pa;aBH. 

^yx pe$opMOBaH>a, kojh je oiKHBeo XVIII BeK, oSyaeo 6eme 
I H TypcKy. 

I C Te CTpane ce MO/Ke CeJiHM CjIO^o^ho ynopeflHiH c raa- 

\ ;i;aou,HMa, Kao niTO cy : TycxaB III, KjieMenc XVI, Joch$ II, hjih 
: c flpH?aBHHH,HMa, Kao hito cy: IIoMdaa, ApaHji.a, CipyeHce, kojh 
cy MV MaH>e Bnnie 6h3ih cyBpeMeHHn,H. 

A Kaji; noMenoMO oBJKa HMena, HnniTa HaM jiajbe ne Tpe6a 
M3B0SHTH KOJiHKe cy onacHocTH c OBaKHM npoflysenHMa cBesane h 
8a apn^-ai^e, y Kojnua 6Hnajy, h aa Jby;i;e, kojh ce o^Jiyne Te hx 
no ray. 

Te cy onacHOCTH y TypcKoj 6H]ie ;au3a nyx jane. Kaja ce 
na CBe CTpaae y3;i.pMa ona KJiaca, hito je na BaajH, to Mopa 
ojMax H3a3BaTH Tea:H>e 3a HeaaBHCHomty y noKopeHHX Hapoji;a. 
OTyaa cy Mopajin Hsafen h Hsaman cy sanaeTH ca cbhm hobh. 
Ha TOMe ce ocHHBa n;eaa Hona HCTopnja TypcKora n,apcTBa. 
OTyja je h noKpei y Cp6HJH. 



^) ^ocKapHH: La prima ed essentiale (innovazione del Sultano 
Selim) fu quella di diminuire la somma autorita del visirato con 



T'JIJLBJL mSCTA 

OTicy^A cy Aouijin hemhph y cpbhjh 






He^y CBSMa jaftH^apud y uapcTBy Hiicy 6Hifl hh J^hr 
OHaKO npoTHBHH eyiTaHy Kao 6eorpaACKH. 

OcsM CBaRojaBHX ocrajiHx 8J![oynoTpe6a, Koje cy h OB^e icaa 
H CByxa Ha Kpyrsn xecTHxa tfecHeie, ja&iHapi ee y Beorpiugr 
ynycTJime jom h y HeKaBaB par c Typi^Hica h cnaxqana, h Kao 
xa cy HncTH Ha TO, xa rocnoxapeH^e aax seiiJbOM upeoTicy 
0^ Typasa k cnaxiga, h npHCBOJHBnui ra ce^H, xii ra aaBO^ . 
jom c Bekn HacHJbeM Hero mro je 6hio. Gbojo Bo^e cy 8Bau 
Bet Auiganay npexa ohhx 6ep6epigcRH]f xejeBHMa, jep cy r 
TaMO jaftH^apK kbvok KerxaH c namoM h oiejui ce, na mue^' 
CBoJHz 6yHT0BHHX ^oia HexaBHO y TpHHOJUicy rocnoxape — ffijene 
— H8a($pau/) llama nqe paxHo HHmra noKpig ara jaftHup- 
CKHX, Kao mro je 6ho A^er, Bojera 8($or operepaHe CMeiocTff 
npasBame ^eu-AxHeroM, h kojh je naA 1000 jbyxH aanoBexao: 
noBHaro je, xa je ^ap Joch^ Boieo yBOB yroBapara c araiia ho* 
c namov. Bam npex caxH pai Axxotobh jaftHHapH y6HJy Mex- 
Hex-Auyy 3aHM0BHbaH jom 14 cnauga, hhth ce ko ycyjvo xa 
IX sa to Ha oxroBop ysie ; nrra BHme Axhot ce noKa3a y ryp- 



V istitutione del naovo consiglio di state, in seguito — aumentato 
dal nnmero degli individai che lo comongODO e che lasciai in nno 
stato di Bomma attivit^. ed abbench^ possa dirsi cbe Tistitatione di. 
esBO consiglio abbia prodotto nn essenziale cambiamento nellaconsti- 
tazione di quel gOTerno, pareva a tntti probabile cbe sarebbe per 
continuarsi. 

*) Bai Encfdopedie L XXIY., 351. Hanoia&e, xa je lapen joio 
■eBax y ciapoj peiiy6imi MeicaBCRoj a ■ nocjie le^y IlciauoBmia. 
BHaHua crapemiHy. 



65 

«CBOj BOiQUfl mofi, liynpBJe^ Roja je 6Hia oApe^ena ^a Beorpa^ 

Me]^y THM HHTH BeorpaA ou ogso6oah, bhth ra xT6;i;ome 
^paHHTH H»eroBK jipyroBH. 

IIoniTO je BeorpavH onei noBpakeH y lypcKe pyKe nocpe- 
XOBaftOK OBponcRHX CHJia, cyjiTaH je npBO h npBO uomhcsho ;ra 
-ce oc3o6oAH OBEX ;i;oeaAHHx y^ecHHBa y bjlmtk. 

E6y-BekHpy, hobok nams, kojh je nocTaBJben y BeorpaiKy, 
JWfiJ ^epMaH, KOJH je jaftHHapHxa Hajiarao ^a He nose he jejaa 
•CTaHOBaTH HH y Beorpajy hh y namaiyKy deorpjmcKOM. Aim cy 
OHH o;i;Max Be^ y npBH Max laKo CHaasno 6iiDm npoApiiH, jsfL ce 
Ta sanoBecT Mona HSBpinHTH caHo lyKaBCTBOM h chjiok. E6y- 
Be^Hp HHJe CMeo hh o68HaHHTH ^epnaHa, ;i;ob ce HHJe onpocxHo 
JaH>HHapcKor cxapeioHHe. Ea^ je ni)Hcijeo y Hhbi, na rpanHiij 
CBora iramajiyBa, cnaxHJe noxHTame npe^a h» ;i;a ra j^o^eicigy. 
H ocraie npel^am&e ciapeiHHHe aeKajbCBe AO^onie ;i;a xy ce no- 
iKXOHe, a xe^y KHica h JI^ejiH-AxMer. Obo ^era je 6isjlo toihko 
npaTH:iaii;a, A&nncy CMesH OAMax y;i;apaTH na h». Hctom bBvQ; je 
ApypH nyr nomao namH h c OMaH»e npai&e, Hoy8;i;anie ee y ce 
ji;a yjtape Ha h>, ajiH h la^a HHcy cxejiH ApyK^HJe ho hb noxaje; 
uamHH je^aH BaBas kojh ra je Bpe6ao, ydaje ra c jiej^a. Onaj 
•^epMaH OAMax uo tom o68HaHe xe ce la^a h hbbphih. Gnax^je 
*ce BpaTHoie a& nyne CBOJe A^cexKe h oaBBHiij; Gpdn, kojh ce 
6ejaxy yKiOHHJiH hb seHJbe, caA Moraxy 6ojbe HOBepoBaxH a^ ^6 

ce HBBpmHTH OHO HITO jO CUDLO yrOBOpOHO y HiHXOBy ROpHCT, Te 

ce BpaTHme na CBOja Ao6pa; jaH>HHapcKO Hicafte CMaxpazo ce 
*o;i; Tajca Kao ^maBHO, a ohh ce caMH noyK:iaH>ame y oboiho 

062aCTH. 

J]j)yK^BJe HHJe dnso; npaBHi^a ce xona HBBpmHTH caxo 

XyiCaBCTBOM H EpBaBOM C0JIOM. 

Tora paji;H Hige hh xaio aa ^;i;o uito cy h obh yspolieHH 
nejiajiH ;i;a ce onnpy h mro cy xpasHJiH noxnope h Hacjiona koa 
<CB0JHx jeAHOMHQUbeflHKa. JaftH^apHJia je xa^a ($HJia npio Aodpo 
j^onnia 6yHa IlacBaH-onoBa y BnAHHy. 

y xBpAO ce He Kose pefan Ba xy dyny ;i;a je OHa 6ani h 
aiOHHKia pa^H roH>eH>a jaH>HHapa. 

KoiHKo MH 3HaH0, OcMaH-IIacBaH-Ony npBo ce OASHBonao 

PAHKE. OPBKJA H TyPOKA XIX B. 5 



66 






V 

\ 

•V 



\\ 



y paTy ro;i;HHe 1788, na oflfl;a chiom aaysMe CBoje HacaejCTBO^ 
H8 Kojer cy ny oii;a npoiepaiiH. 

Hajnpe je ciao y caBes c jpyniM BoJHHi;HMa, — c Boj- 
HH^HK HeTana Kpi;aiHHCKHM, Koje cy 6oe OTnymieHe h8 nop- 
THH6 ciyaide Ea^ je yriaBjBeH Msp, na Hscy 6ivie BOJbHe ;i;a^ 
ofl;Max naiiycTe BojeBaBbe, Te ysHeMEpiune CBy MatejOHHJy h Byrap- 
CKy. r^e je roj ycTajao nama Ha cyjnana, wm napoj na naniy^ 
Kpjjaaige cy My drae na pyii,H, a h onaKo cy Hk CBOJy pyKy 
xapaie h najiHie. Ea;i; y MakeAOHHJH nopymHine noBeby Bapom 
MocBonojBe, ocxa^ie BapouiH noxHTa^e ;i;a nx ce oxKynoH icaRO' 
xaKo ocio6o;i;e. Bhjli hbc je ji;HKa jaxaiH ;i;o6pe KOiLe, hochtk 
opyxje CBe y cpedpo OKOBano; npaxHae cy hx po6HH»e, l^yseH- 
jtHJe, y MyniKOM o;i;e3iy, h one hx HHcy caMO Becearae necMOM h 
HrpoM Ka^ je nnp, nero cy nm^e sa H>HMa n y 6oj, xe hm Ha. 
npifjiHKy KOH>e jiipxaie aKO cy ce ohh xyB^iH neuiKe. Kp]j[ajiBJa. 
je Morao 6hxh CBaKH, h xpHintaHHH h Typ^HH, jep ce y ftHx: 
Hige HHRaKBa BepcKa C2iys6a cayxH^a. Kao h Apyra BOJCEa, 
KpijajiHJe cy 6HJie ypei^eHe aeno noji; 6HM6afflaMa, Koje cy dnae- 
cxapeinHHe Haji; xhjbi^om, h 6yjbyK6aniaHa, OMafi>HH noriaBHi],aMa;: 
KO je roj xxeo oxpecxH ce HacHina rocnojcxBa, OHHcyMy 6wliil 
fl;o6po aoimiH, a h ohh cy H>era jejBa fl;oTOKajiH. 

G oBHHa je nacBaH-ony, Kao mxo najiadHMO, noriaBHxo 6h0' 
ycaBe3y; oh hm je penao: Bama njba^a, anoja csaBa. Hnomxo- 
je HOKo BpoMe xpneo namy nope;i; ce6e, oxepa i^a, h noHmxe caM' 
OA ii;apa xpn KOH»CKa pena. HaJMH k ce6H y Bhahh 10.000* 
Kp^aJ[Hja. 

Ys xo naK He xpe6a hh noMHH>axH KaKo ce oh noKasHBao- 
npoxHBHHE ceaKOM HOBa?eH>y. Ob, bojh je Hacae^HH CBOJ ^eys 
Haxpar noxpasHBao, npHMH k ceds h3 Gp6HJe Hpoxepane jaH»H- 
?ape H laxH ce H>HX0Be cxsapn ; CBOJe hmo ;z(aAe yBecxH y HiHxose- 

CHHCKOBe. 

I Moxe 6hxh kbl je c obhm y cbosh h xo mxo je aanoBeAHHic: 

[jaHiHHapcKH y BEjpmj 6ho Mei^y CBHMa jaH»H?apcRHM cepxax- 
anma ^) npBH, sa chomoh TypHa^H-6a^Ie, Kojera je joni BajasHx I 



^) Mhcjihm ji^a he xo jijbl snaHH: noKpaJHHCRHH hju KpaJEHCKHi 
araHa, jep cepax sea^H xypcKH RpaJHHa. Oco6flxa ypei(6a RpaJHmxa ho- 
BHaxa je ;ii;aHac h3 cxyAffja o cxapoH cpncROH xHBOxy. IIpeBOA. 



07 

Merayo na to MecTO aajejHO ca ineajeceT - ocmom op;i;oii hs 
ijeMaia. TaKo je nocae laj HasHB h ocTao y Toj opjH.^) 

Hero je h Ban OBora 62010 oraopa pe^opMaMa. Typnn Ha 
cKopo no^eine noMHinjbaTH ja cy pe^opne npoiHB Bepe, le to 
CBO BOOHa ysAHsame OBora ?acTOJby6HBora nacKiEHKa. Oco6hthm 
ce HOKHH cnncoM Hopaso ^(OKasHBaTE RaKo 6ajoHeTH h aaKa apTH- 
xepHJa HHcy irpoTHB KopaHa. 

OaHBHJe, KOJH ce OHfl;a naxojHO y l^apHrpajy, ysepaBa, ji;a] 
cy u;apcKH jaifcHHapH npocTO o^ipeKiH cyrrafly, Kaj Hxje nosBao / 
Jta Bojyjy Ha IlacBaH-oraa.^ 

roj:HHe 1798 nocaa na h> lIopTa jpyry BojcKy oj asHj- 
CKHX H esponcKHx ^BTa, asH ysasyji;. Bejie Aa je oh penao ;i;a 
B03H no6e}sjim c 10.000 MaBap HHao 100.000 BOJCKe. 3a 
ii;eao je h 6hiio H»eMy y BopncT TaKo. Me^y namaMa, Koje cy 
niHJbaHe na h>, C]ia6o je 6hjiio ciore; h IlacBaH-ony ce Morao 
yBOK HajcmiHHJe nocayxHTH yro;i;HHM TpenyTKOM. Ka^; jefl;aH nyi 
uoTpaja KHma, Te JbyTO HSMiaBH HenpHJaTejbe, koje cy 6hie y 
nojBy no KOiodaMa h HaAopniia Ha onca^E, KpijLaxEJe E3BaponiH 
CBaHHH odHnaTO, y^ape OAHopne h cnpeMEO, na ex onaKo yMopne 
Kyj Kora paciepajy. On to ji;o6a IlacBaH-oray ocTa CTpaman cbo- 
JEM cycoAHMa na ;i;aieKO e na umpoKO. Hoke nyr je ocnajao h 
HepHen;, Hhkohojb h KpajbOBo; na aKo ex je nocae h rydno, 
MopajH cy ce Typii;E s Baacs jaKo nanpesaTE, ji;a My ex npe- 
OTMy. Mhofe yTeBome E3 Maie BaamKe y Epsejib, na HHore no^a- 
apoBanie, jifi cy c HacBaH-Ony y caBOsy, to ex 3a to roHnme ^); 
y ByrapcKoj ce cne noMOTe n oropra jefl;H0 na ;i;pyTo: jok na 
nocjiOTKy He npexe IIopTa, ;i;a na^HHE MEp s jifi, IlacBaH-oray 
AOHCTa noni.i>e Tpn pena. 



1) Ohson VII. p. 310. 

*) Voyage dans V empire Othoman. Les soldats disaient hante- 
ment, qu'ils ne feraient jamais la gaerre a an Musnlman qui n'avait 
selon enx d'antres torts que celoi de vouloir cmp^cher que I'on ne 
portat atteinte k leurs droits. 

') Engel, Geschichte der Walachei II. 67. 3a IlacBaH-Orjia oh 
ynyfeyje na Cen;eHa y I^axcoBOJ Mecennoj KopecnoH^eHnjEji ISOSyasry- 
cry, Hero cy HsBeniTajH Tora Ceii;eHa Bpjio nenoTnyHH. 



6S 

A c OBHBC J6 Aora^jyHMa y pasjiH^HOHe OABOinajy ciajajia 
cjA^HHa cpncse seHJBe. 

E6y-6e}iEp h XaijEH-Mycia^a, kojh so]^6 sa h>hi[ h kojh ne 
syinrame y Gp6^jy jaH»H?ap6, Biajcanie aeiubox ca cbhm cynpoT 
jaHiEHapcRor HacsjBa. Paja je MHpoBaia, cpel^na jeAan nyr^ nrro 
je noA npaBH^HOM h diaroH Bia^OM. 

3eM.^a npoitBera, h ctotopctbom ce o6oraTH — noraaBHTO 
CBEH>aMa, Boje cy dnie naBuo h y EnrjiecKoj h y HexaHKoj, 
SOB ce HHcy BejiHBe inyMe Hcesjie h nonpaBHo naHira seHJ&o- 
pa^e ; pa^yHaso ce Kai je hbbob cxoKe cano hb AycTpsje ^oho- 
CHO Ha rojHHy npeso 1,300.000 $opHHaTa. XaijH-MycTa^a ce 
TOiHKo 6pBHyo uapojiy h Taso Ba h» jio6po hhcjihO; jsja^ cy ra 
Gp6H EpoBBajiE cpBCKOM MaJROH. OHHua, KOJH cy y ^paJRopy 
aycxpHJCRor ii;apa ciyacHiE, be j^b, je ^saKe hb nane HecTajio. 
AieRca HeHaji;oBflt je 6ho y ^paJRopy o$hii;hp, ua je nocie h 
OBaMO nociao o6op-RHe3. H Raja IlacBaH-oniy now HacpiaTH h 
Ha Cp6HJy, le otb Eza^oBO, HO»e 6hth naJBHrne no jaH>H?apcROH 
HaroBopy, orJiejajyiiH ja ocbojh HOCipBO Ilopeq, Xaij[H-MycTa$a 
ce HH HaJMaH>e He oHRnubame, Aa h Gp6e noBone aa opy^RJe. 
Oh hh Rasa, KaRo je 6ojbe sa h>hx ^a Hemro ctoro h nposa^y, 
TO ja noKynyjy opyage, nero janifCBe ynponaeie HenpnjaTejbH. 
y Hapojy ce BaTORJio Hsa nocaejaer paxa joni MHoro opyaya, h 
jtyAH jejBa joHeRame ja ra HBnecy. H laRo ^y^, kojh je noj 
AycTpqoM npo6y^eH, ca^a noTRpenn can TypcKH nama cbojhm 
npeABO^efi>eM. GaMH rhobobh onpeMHHie BOJcRy, h 6HM6aHia OranRo 
ApaMdamHt upociasH ce. Gp6H no6eAHnie Typne Ha hobo, jom 
HCTHHa Hauope^o c ocTanHM TypiiHMa, ajH obh Typii;H HHcy nan 
H>HMa BanoBeAanH. GiaBRO ne xtoao y OBOJ bojhh hh sa AJany 
nonycTHTH xypcRHM 3anoBeAHHii;HMa ; je^aH My noce^e po6a, aiH 
My GraHRO ho ocTa Ay^as, n oh noce^e H»eroBa. nama h napo^ 
OA^Hme BajeAHHHRH TlacBaH-orjia h jaH>HHape c ROJHMa je 6ho y 
caneay, jep je laRo ipaano HHxepec h jqahhx h Apyrnx. 

AiH je Tora pa^H y touhro neter 8HaieH»a 3a Gpdajy HMaso, 
HiTO ce Ilopxa ho cavo crjiohh, to ce na Jieuo cnopaByne ca 
HacBaH-orjioM, Hero npHCia join h na Heny yroA6y Rojajennraa 
y RopHCT npoTepaHHM hb Beorpa^a jaH>H?apHMa! TypcKH ce noHOC 
Hajia3H0 yBpe^en h na cany novncao, ^a cy hb je^Hora nama- 



69 



jjKB, jKJioibeHH cxapH upaBOBepHH HyeiOMaHH, h ;i;a Ty noHSftj 
la ce KBSsy xpsmkaHeKH no;i;aHHii;H. My^Tnja npoTyvaHH, KaKO 
je ca CBHH npoTflB saxoHa Bepne nporepaiH h3 H»HxoBa mcaaa 
7 RopHCT paJH. Ha to ^HBan sanoBeAH nanm, ;i;a ja&H^ape oner 
npHVH, naKap jia cy je;i:HHM ^epMaHOM npoiepaHH h HaBap ji;a 
cy H 6yHT0BHHKy noMaraiH y 6yHH DpoTBB ;i;psaBe. Jlfi ce xxeo 
y TOMe npoTHBHTH Xa^H-MycTa$a, joniao 6h y cynpoTaH nojo- 
saj ca CBojoK saKOHHTOH BjnaAOM h uao 6h nos lexaR yKop. 
JasbH^apH ce Bpaxe. 

Mose ce soneAaxH KaKee cy ce ^ajbe HenpHiHKe h3 OBora 
Hsiene. 

HcTHHa, c no^eTKa jaH»H?apii HHcy tojihko HaBajbHBaiH ko;i; 
naine^ A^' hv ce ibHxoBa Ao6pa Bpaie, HHcy npexHXH chioh, h 
3asouojbHine C6; mro cy eh ;i;aTa necia koji ii;apHHe esh koa 
^Bopa. He npo^e MHoro, a ohh ce onei noHeme MHrojbHTH no 
CBOM ofiH^ajy. Kao nrro je npHpo^iHO, paja to occth npsa. 

y ma6a^oj nax^JH, y GBHieycH, 6ejaine o6op-RHe8 y CBOJoj 
KHemHHH PaHKO, ^OBOK 603 HRaKBa upHFOBopa. fia^ ce joAaH 
nyx paspesHBa^ia nopesa, jaH>H?ap hb inaim;a, no HMeny Bero 
HoBJbaHHH, noTpancH 03; PanKa, jifl. nope3y noBHCH H»e]iy y KopncT 
c joAHO ;i;BecTa rpoma. EaKBO je.ciaibe 6h20, bh;i;h ce seb no 
TOM HCKaH>y, a FaHKo ra ho xTe;i;e iiocsyniaTH. JaH»H?ap onoT 

HHJe XTOO TO OCTaBHTH 608 OCBOTO. Y CQHJ EHJO CMOO nOTpaSRHTH 

RHosa, a ^iHM RHOB ^0^0 y niadau;, othao sa khh jom c horo- 
iHRo H»HXy na ra y6HJe. Hama hhjc 6ho he najio CRj[OH»eH, a& 
OBo Tpnn H jsfL HanymTa a^ oeot OBJiaAajy CTapH HopeAH. JaH>H- 
?ap ce MO^y thm ^oRona rpa^a inanii;a, h H»eroBH ce npHsp- 
xoHimH Huosaxy CBaRH A&H, a nama nonu&e na h> noTy bojcro, 
jej(Ho 600 MonaRa, to oncoAHO ina6aii;. Bero HoBJbaHHH yTo^e 
y BocHy, to ce TaRO cnace. A na XaijiH-MycTa^y noAHray ce h 
noMaaie cbh jaBH^apn y Gp6nJHy sa to mro ce oh ynnpao Aa 
Bera RasHH. 

Ha CBy npHJiHRy lie jaH>HHapE 6etr eoboa, nrro je HacBan- 
orxy CTao onoT 8avii;eBaTtf HenpoyaTejiiCTBa c namaiyROM. Hama je 
6eo npsHy^eH juai, nomjbe CBOJe Haj6ojbe Jby^e E3Me^y Gp6a r 
TypaRa ^a 6paHe rpaHEny, b npe^ ftHMa CBor po^enor CHHa 
JI,epBBni-6era. To cy 6ain h xtojib jaftHHapB. Yay^e caa 3rosHy 
npniSRy, to ce AORonajy Beorpa^a, a namy saTBope y ropH>E 



70 

rpa^. Ty 6h ce uama Morao Ao6po aP^^th aor My ce He 6h 
BpaiHO CHH; sojevy je o^Max ectof naca nocjiao mac, jia He 6h 
HeBor Kp^aJ[HCBO^ 6yji>yB6ame (jep je naina neKe o^ h>hx yseo 
OA jaH»H?apa no^ cboj HajaM), kojh jaftH^ape npoBe^e y rpas 
HeKaBHK japKov. Bam onaj hcth ^an, y kojh je J(epBHni-6er 
CTHrao 6j[H8y Beorpasa y rpoii;Ky, jaH>H?apH yxnaTe H>eroBa oisjbl. 
Hajupe ra HaTepajy, ;i;a OHy Bojcsy mro je ca chhoh HUEia cbo- 
joK sanoBemky yooHH ; na TeK nrro 6exy Typii;H oTHnmH k HHmy, 
a Gp6H ce padHiniH cbojhm KykaMa, ohh namy y rpajgr y6qy. 
JaftHHapH jane HopTH kiko Xaipi-MycTa$a naje 6ho upaBH Typ- 
?HH, Heix) je mypoBao c pajoH, Te je ca^ h namao oho nrro je 
TpasHo. SaMOJie sa hm ce nouiJbe Apyrn nama. 

Ajlb. to HHcy ^iHHHJiH 8a TO iHTo cy HHCiHjm Apyrora 6ojbe 
GiymaTH ; ohh cy h onora y6HJLH cano Tora paAH, ^a na ce BJiacT 
npenecy. ^othph Boi^a jaH>H?apcRa, ^owk MexMOA-ara, Aran- 
2HJa, Hyjia-Jycy^ h Ky^E-AiHJa pasjceie Hsxe^^y ce6e naJBHiny 
BxacT H nasoBy ce na hobo AaxEJana. GBaBOMe je Aonao no 
jejcaH jifio aexjbe; nero cy ohh coaojih 3aje;i;H0 y Beorpa^iy h 
ojiaTxe cy saje^^o BJia^ain — a CTapn $oto, OTan; MexHOA- 
arHH, yMejame yneK yTaioxHTH pacnpy, soja ce hocto ne^y H>HHa 
saveTajia. Hobok nanm XacaH-arn caMO cy ohojihko BiacTHOCTaB- 
jbaiH, KOJiHKo cy OHH Hanuui 3a Ao6po: ohh cTany o^pe^HBaTH 
H noAH3aTH Hopesy h ocTase uaMere, h yneiy ca cbhm Hony 

Baa^y. 

H>HHa HHJe 6hio AOCTa jaH»HHapa, bojh cy 6hih obo h»hx : 
OHH CKyne obo ce6e Hony opyaKany CHiy. Ka^ ce npony Kaso cy 
ce OHH uoAHTiH, HarpHy jihctom BoniH»ai];H h ApdanacH, noia 
Harn Jby^H, bojh cy lOH^e 3a]^e ByKiH. Gas y je^an Max noja- 
xame apancse xaTone, oAenynie ce y sa^HBy, diaio h Gpe6po, 
noHeme ce cnmo oa CBaBora, ciymajyliH nepno cano cBoje roc- 
no^ape. Ohh HHcy 6h:z[h iroTpe6HH hh 3a saRBO BojeBaH^e, ho tor 
Aa ce upeBo h»hx Mome ji;psaTH tochoactbo. 

Gbojo OAiflHHe ApyroBO, a oco6hto jaH>HHape, mHJbaie cy 
Aaxtfje no OBpysHMa no^ hmohom Ba6aAax]qa, to cy 6ojbe npn- 
TOsajiH ysAe ynpane Ha ftHxoBy CTpany, jep BaA^janHJe cieoHH 
je^aH HH pe^H nporoBopHTH. IIo cexHMa ce noRasame cy6ame 
Bao H8BpmHoi];H cy^CRe h npxoBHe BJiacTH : MaxoM oa ohhx 6ocaH- 
CBHX naAHHx H HBApnaHHx roMHia. Ohh cy ca^ Bpurn^iH npano 



71 

sax XHBOTOM H CMpky, cejbai],H ey ex xpaHHJiH k 6orataiH, a 
«0HH cy qa npBH kht nojierajm eBOJHM sanoBe^iiHHiprKa. YBBjipme 
ype^eibo o^ npHiHRe Kao y EnoTy, vjifi cy ce MaMeiyi^ y 
Kaspy cioacuK Te nojifiiauai seicjBy Hsve^' C666 no oKpysna 
H ][fiJLB. joj 8a nonasape CBoje taine^, He Mape^ hh HaJHafte 
^ namy, bojh hm je msjbaH h8 n^apHrpa^a. 

Hero ce OB][fi Tepaxo jom h j[fljbe. Moxe 6hth jl^ je y 
<!p6]gH 6H3a to HaJBe^a npoxoHa, mro cy jaibs^apH TeamH ffi, 
•ce yrH>e8;i;e Kao 6aiiiTHHHiiH. Kao nTiyK-caxH6ige ((^aniTHHfliiH) 
CTViome OHH noieaaTn npaBa Ha CBOJHHy seHajba no ceiniKa ; no 
neKU cy ansaJiH no ceiHua BejiHKe JieTH>nKOBii;e. IIpeKO ocrarax 
lepera ohh ci^ome norpaacHBaTH h jteBeTHHy ox Ao^ojsfiXB, h 
(HaTepHBaTH Jby^e na Kyjiy^e&e. Eojn ce ro^ oa cnaxHJa nnje 
xieo c H>Hva cioshth, nporepHBain cy ra. 

Ga^ nocTa^ome h jby^E h seifjba HKa&e nojeAHHHx y noT- 
uyHOM cvHciy, 6ani oho, mro ce xo ca^ npeica CTapHM ype^e- . 
fi»HMa y i^ipcTBy 6pHSJbHB0 H86eraBa2io. HeBaRO je lanexaio 1 
xao Aa ce xiesa no obhk o6jacTHMa saBecm noBa oTMH^apcBa 
{usurpation) CHCxeHa. Hcto ce Taxo yrBp^HO h IlacBaH-orxy. Ox 
ttera c y npBO h nocxaie cy6ame. TaKo je no^eo h y Bochh Am- 
^SerlBlAiEyn^ h3 SsopHHsa. Oh je npoiasHO Kpo8 ceaa xe neaao 
xyxOy xa* My onaso noBesaHH x^'Xy cavo nnctfeHO KaBo cy sevj^y 
fiieiiy BcnpoxaBaiH : na kbx ce laKo c npaBne crpaHe o6e3(iexHO, 
jiaxasHO je can Kao ?HTjiyB-caxH6HJa9 le nociaBJbao no cejnour 
<cy6ame. H canes CBOJeBOJbHHX kyxJbHBHx nonaBHi^a, bojh ce et^ 
€p6HJe caM xoKonao, 6ho je y najdojboj CBoan h c joxhem h 
•c xpyrHK. Jl^^xEJe cy csysHJie box IlacBaH-oriia, a Aj[H-6er Bh- 
xaJH^ xo^e y Beorpax xa y h»hxobo xpyniTBO crane. 

GynpoT cpianoBEK pe^pvana, Koje cy nnnie na to x& CBy 
xpaEaBHy BJiacT y jexnoj pyii;H ycpexcpexe, Kao xa ce oBaxo cacTaB- 
jbaxa xpyra CHCTOMa na ocnoBy aioynorpelSa n JiHHHora Hacnjba, 
npoTHB KOJHX je 6aHi cyjuxan h npexyaeo pe«opNe h Koje je 
xxeo HCKopeHHTH. TeniKO oHOHe y o6iacTH obhx nacHjiiHHBa, kojh 

^H ce HiHlCa XTOO npOTHBHTHl! 

A3n-6ery nosaBHxn po^ena H>eroBa cbojtb, xe no6yHH na 
ft syny Gnpeny. Hero je on c mbiom noMoliy ox x&^ft 6eo 
TOjniBO jaK, xd, ce vorao oxpsaxH h BasnHTH 6yHT0BBHKe. TaNO 
Je Taxii CBBKH jsjm 6isjlo najbeH»a^ saTBapafta n BeniaH>a. 



72 

y BeorpaAy je noHHnubao a^ ce ca cbojhm upm'aTejbVMa n 
cnaxBJava — a ly Ha csaKH na^HH Hiije ($icia sadopaBJbefla hh noxob 
o;i; p^e — no;i;HrHe na ;i;ax]ij6 neKH AcaH-6er, o][, crapHHe thhob- 
HKK XaqH-MycTa$HH, a HeKa^a le^ep-taja, ^eioBo^a y 6jsaraj- 
HKipt : Bell je 6ho HadaoHO h MyHnii,BJy, Te je hoaojiho ve^y 
sapoA, aiH je^aH H>eroB noBepenHE, 6paT My po^eHii, noHHe* 
npepaHO dyny, le o;i; ii;ejie cTBaps He 6y]ifi HHrnra* 3a THvdyxe 
OHO, niTo o6h^ho 6HBa hb^ 6yHa ho Hcnaji;He sa pyKOM : npHTH- 
eas HacTane join ja?H. Giraxige ce Mopa^Hy cbh ao je^Hor yuo- 
HHTH H3 BOHjbe, H eaHO CO Ha rpaHHi];aMa tor uo rxeBoJE ycy^H- 
Bao, ]sji AO^e y CBOJe ceio Kao deryHan;. Cy6aHie ey ^Dranie- 
nacHJba Kasna je rojh xtoo. ysHMajHH cy tojihko nyva o^ JbyxB 
eiajal^y xajBHHy, to H»OMe K0H»a noKpHBaiH ; HHcy AaBajnH e^ HHpox 
he ciymde 6o3rjq oinoiaTH; naTepHBaiH cy xene jvbl mt npe^. 
Kyi^oH KOJO Hrpajy, na cy H^'jienHie 0ABJia?H3H. 

OcBOTa je join Be^Ma ycnaanjia ypo^eny cypoBoer y ohhx 
KOJH cy npe^e 6hjih npoTepann na ce caA onei CHJie Ao^enasH ; 
CTBapn cy CT^jaie Kao y KaRBOH rpa^aHCBOH paxy, r^e ee ne sna 
HH 3a BaRBy Beliy BxacT. 

GnaxHJe cy HCiHHa, onaRO RaBO ce pa36eroMie, vpaxHJie^ 
noMo^H y II^apHrpaAy; h RHesoBH cy joni HMajiH cpi^a, le ce* 
CRynnme Herse y HanacTHpy n cacTaBnme nHCMOHo cyaraHy. 
TysHme nyce, KaRo cy hx A^'^flje ca cbhm noxapaje, 9 Bet y 
XHRy onacaie, na HacHJiHHnHMa nnje hh lora ^ocTa, naiety hh 
ce Ha syiny, nepy h nacT ; My» HBJe rocno^ap CBojoj xohh, 
HH oTain tepH, HH 6paT cecTpH ; npocHiiJbe ce rpA&a na Mana- 
CTHp, Ha n.pRBy, na nona h Rajiy^epa. Ila aKo ch naH niap^ 
ipHseiH cy JbyAH, xoah nac onpamxaj HacHJiHHRa ; ano im ne 
tem, a th naM 6ap uo^aj riaca a^ HHaHO, na a^ HarneHO y nsa- 
HHHy, HSH flfi^ cRaneMo y boay, to m ce jifi,mmo. Te Tys6e- 
ne ocxame ca cbhh nycxe joni h Tora pa^H, mro y xaj Max 
6ejaxy yxeRJiH y Il^pHrpaA BHAajnk HdpaxHM-ara, Rojera je panno 
H>eroB CHHOHan; AjiH-6er, h onaj XacaH-6er hito je hohoo 6mo AHsaiB 
6yHy na ^ax^je, na My ce HHJe jaao, le ohh noTHOMorny Ty»6e 
HapojBe. Ajih je to y^HHMO cano Joni Befey mreTy. Kao ja cya- 
xan HHJe Morao HHmxa Apyro hhhhxh y Ropncx cbojhm noAaHH- 
^HMa AO npexHXH ; oh nosApaBH a^^hj^^ &ko ne ospeny ynpan- 



7a 

jbaxH ApjKHHJe, ji;a ^e Ha h>hx bojcbj nociatH, am He TypcKj^ 
jep ce npaBOBopHOMe ssao rykn c npaBOBepHHMa, Bet bojckjt 
jQ^yre Bepe h Ha!po;i;a, le ke hm 6hth KaKo nnje 6hio HHKaA& 
HigeAHOM TypHHHy. Jl^atfoxe jia cy ce na to Jtaxsje nsrajre H8- 
Me^y ceiJe : Kojy he BojcKy to MHciin cyxTan nocsaTH na nac^ 
VJOL AycTpqaniiie, h3h Fyce? So 6h h hovhciho, jia ke oh 3BaT& 
y CBoje ii;apGTBO Ty^HHii;e ! „TaR0 naH Bora'', hobh^ ohh, „to 
OH HHCiH pajy.^ IIoMHGJie Aa je oh to nayxHo ;i;a nonube Jljep- 
BHm-6era, ;i;a npeABOAH npoTHB h»hx Gp6e hoa h>hxobhm Bneso- 
BHMa h CTapeniHHaHa. Hayne a^ TOHe CTany na uyT, jia nfj j 
yHyTpaniH»ocT, h ;i;a no6HJy cbb rojh 6h hk HoriH 6flTH onacHH. 
Eeme Ha HCKpaj janyapa 1804 ro;i:HHe Ka^ ohh no^onie 
CBaKH ycBOJ Kpaj, a& osaj CTpaniHH HaMHUiJbaj HSBpme. ^hk 6h 
fflmjOL y ceiO; ohh hih h»hxobh naHsypH, o6h?ho hh cejbaij;» 
H83iaaKaxy Ha cycpeT, jifl, hx nociyse jecTHBOM hih hm BOH>e^ 
npHXBaTe. — TaKo cyHMaan yro^Hy npHiHBy, ^a* ^^ko noxsa- 
Tajy Koje cy xtojh. Hnje hu 6iino AOCTa KnesoBa h KMOTOBa^ 
Hero Ko je roj 6ho nyBOH Ha no neny, 6hjio no jyHamTBy, hih^ 
no peHHTOCTH, HJHH no (^oracTBy, CBasora cy xBaTajin. IIpBoracy 
y6H3[H BHesa OreBana hb BerajbHn;e, a aa h»hic MapKa ^apannka 
GTanoja hb Seona, Teo^ana h3 Opamja 6jimj GMeAepeBa^ cse kho - 
30Be; JaHKa Tarnka n MaTHJy hb KparyjeBii;a, neKa^aHie 6yjby- 
tiame, HryMana nanacTHpa MopaBai];a Xa^H-'£epy, jep hh CBemre- 

HHHKH ?HH HHJe KO^ H>HX HHHITa SpO^O. ApXHMaHApHT FyBBir 

HB ManacTHpa BoroBa^e 6ho je jom naio nonpe yTOKao, a AaieKca 
HenaAOBHli, KaKo ce na H»era noAa8peBa:io B6or neKaKBa nncHa 
y AycTpqy nHcana, y roh ce 3RajiH0 RaKo ce sek 6eAa h HOBOJba 
He Mose CHOCHTH, o6opH RpHBHiiy Ha FyBHMa, ROJH je Rao 6ho 
6e86ejaH, jep ce yRaonno. Ajih PyBHM norojH Te ce BpaTH y 
najropn ^ac, y Taj Max, A^ioRca ra onoMene na Ranny je Myny 
Aomao H Aft J6 CMpT npoA OHHMa. PyBHM OAroBopn : Rano AaieRca 
He 3Ha HH niTa je Ty^a soMJba, hh Ty^a Ryka : pes je Aft h oh 
TO caA nayw. Ha^ajiH cy ce ^a ke npokn o6oJHii;a, Axenca aa 
TO, mro cy ra ynepHiH; jifi. ce* nek Bnme h ne mhcih, juaL je oh 
HHcao OHO hhcmo ; a P^bbm Ba to, hito je H»eroB HORaRaB chho- 
Baii;^ Moiep, mapao co(5e HOKora AasLHJe. Ajih norHHy o6ojHn;a; 
AjioRca OA ^OHHka, a PyBHM oa Araranje, Ha CTpamnHM MyRana. 



74 

EHeaoBH HjiHJa BHp^aHHH, IleTap h3 Fecase, Pani^a hb 3a6p^ 
H jom HHoro H>Hx — Ro ke hx cbb HHeHOBaiH? — H8rH6ome 
<HCT0 TaKo. Gna ce aeicjBa Hpeua^e. Hflje ce sHaio BOne je Have- 
H>eHO rHHyTH, a rjiacaao ce xai, xoke Aft HCTpe6e isfio Hapoji;. 
IloiiJiaiiin ce aa jshbot h HajCHpoKaniHiqH. IIo ceiBKa cycperazy 
TypKe caMO CTapnH h jifind, ; a mro je CHaacHo h ojcpac^io, no6ese 
J ropy H y xajflyKe. 



UIBJL CEAMA 

yCTAHAK HA ^AXHJE 

n Kaji; BoJH Hapo;i; y poncTBO na;i;a, He ua,sa o;i; je^aH nyr, 
HO Maso no Maio. Bha^ih gmo Gp6e KaKO ey ho cmpth Gie- 
^ana Jljinana CBe najio no vaao naxaiH, Kano cy tj6iiwil cBojy 
eHOJibannby uojiuTHwy caMOCTaaiHocT , na sa thm y^eo y jaBHOv 
ynyrpamfteH SHBOTy, Hajnpe y ^p^aBH; a nocjie y npsBH. EaKo 
je Kojer ;i;ej£H^a GJLo6oj[fi HecTajaio, CBaKH je ca co6ok ho Hemro 
o;i;hocho. Jl^oHcra, ^obck Mojse no;i;HeTH MHoro : 8a bjioh je ao- 
nawjLO rope. A caA, nonrro ce napoA Majo onopaBHO no^ AycrpHJOK 
H nomro je hoko Bpene ipajaso CTaH>e, Boje ce Mono chochth, 
na je;i;aH nyx cy HacH3HHii;H h 0TMH?apH CTasH nperHXH CMpky 
EJOL po6oBaH»eM KOMe cy roA xtoxh. SnaHo KaBo je y obom napo^y 
6mL0 npasor acHBOia napoAHor, 6h30 je ocetaH>a o ce6H , npo- 
6j^eK0T y nocie;i;H»H]f paxoBHKa, n mro je jom BEOie; Hpo6y^eHor 
Hapo^HTO paTOBaH»eM npoxHB thx hctex jaH>H?apa, bojh caA 6ejax:y 
HayMHSH ^a cbc nocaTHpy. 

EaA ce Bet ;i;oinjio na rpaHHii;y Me]^y cMpty h acHBOXOM, 
woL ce xo ocetaH>e Mopajio xpreyxH h nojpdiH, hjih ra Hiqe 

HHKaKO HU 6eJL0. 

EacHHJHM nocKaxpaH>eM mo^h ke ce pasyif exH KaBO je xo dam 
jifijio HOBora CKOKa napoiHOMe pa8BHJaH>y. 

CejbaijH H ?o6aHH, bojh ca^; Ho6eroiiie y HJiannHe ox cbojhx 
Byta, npBO cy khcjiajih BaBo te ce mo^h BpaxHXH cbojhm Bytana 
a 3;a ce Heiiajy ?era njiamnxH sa ce h sa CBOJ shbox. A aso 
•cy xo xxeM, 0Hfl;a ce HHJe Huaao ;ipyro mxa ^rannxH ao no^exH 
pax Ha CBe cxpane , xe chiom ynnHHXH spaj nacH^y , Boje ce 
BpmHio xaKo 6e3 o68Hpa. 

Ha xo nperome cbh jo jejHora. 



76 

3eiiJba, KaKo ce cnyniTa npeua JI^HaBy h GasH, ji;ejin ce Ha< 
TpH CTpane. HajsnaMeHHTHJa je cpeAH>a CTpana : lUyuaAHJa*. 
Oeiajie abb CTpane jme oji, inyua;zi;HJe : je^y HopascKa xoxHHa, 
Kojy ^ecTO MopaBa maBH, a APyry Koxydapa, Koja je HSHajiipe 
maxoBHTa, a nocae Tene xpos Hena 6apoBHTa Hecm. Ha cse 
ipH CTpane noneiH cy noKpoT ApyrH nona^apii. 

y lUyMa^H ee najnpe cacTany Tpn nomaBapa HapoAHa: 
'fiop]^e nerpoBsb, HasBaH oa TypaKa Eapa-'Bop^e, JaflKo EaTHb 
H Baco ^apamb. Eapa-'Bopi^e ce HSMaKao 6ain y oHaj Max Raji; 
cy ra xxejui yxBaiHTH. TproBHHa ca CBHH>aMa npoaasiiaa je naj- 
6ojbe H 6HJia je y seMJbH naJBHine ii;eH>eHa , a H>y je h Eapar 
'Bop^e pa^HO. TaKo je hctoh 6jlo HayMHO jta noiepa CBnH»e, Koje 
je 6ho uoKynoBao ;i;a hx y AycrpBJH npoja, a onasH TypKe kojh 
6exy AonnH ^a H»era noxpase. GBHH>e nycTH neK Hxy Ky^ hm 
Aparo ; a c ?o($aHH]ia; Koje je 6ho HaJMHO sa TproBHHy , yiene 
y naaHHHy. Oh je cayaKHO y #aJKopy , 6ho je nocae h y xaj- 
jyujHMa — MH heMO ce c h>hm KacHHje dMme ynoBHara — h 
ufiEEnuL cy ra y HapojQ[y Kao HoseRa, soJH je 6ho Me^^y Hajoxpec- 
HqiEMa H HajpasdopHT^HMa, Kao urro je h HuaH>eM 6ho o;i; hhj-^ 
^raTBJHx^ Ka^ ce BOJeBaao Ha nacBaH-ona h jaH>HHape, KaTHk, 
3;pyri! noraaBap, (5ho je 6yjByK6affla, xe je nosHao jyHaKe, Jbyje 
H BojeBaH>e ; a 6ho je naHexan, peHHx h jyHaK. Baco je naairreo 
Aa ocBexH CBora 6paxa Mapxa HapanHka. H>hx xpojm];a ce Aoro- 
Bope A^ He ^eRajy ^eaaTe h ceirse Aa>xHHCKe Aft hx semy h 
uory($JBaBajy, nero Ka^ je Bek Hpexn , a^ HsrHny Kao cjio($oahh 
jbyAH. Ys H»Hx npHCxa jom MHoro h»hx, CBe MaxoM JbyAH, sojn 
cy MHCJomiH A^ J6 rpexoxa yupexH a ho saiieHHXH ce HenpHJaxejbeM; 
cbh nperoine Aft ce ne AftAy ^68 Mpxee raaBe. XaJAyip to jeAsa 
AO^eRame, xe npHCxame h ohh, a Me]^y H»HHa cy dHiH HaJBHme 
Ha raacy PiaBaiD h Bej^RO. One sniie je Be^bRo y neRora Hynao ^ 
OBii;e H oseHHo ce. GaA Boxpa»H opyaye h xaJAy^KO OAexo. 
EaA ra bhah xena, ii;HRHe : ^TeniRo mbhh , tao no^ox sa xaj- 
AyRa!*" A oh je yxeniH peKaBniH joj : „He 6oj ce , cbh cy caA. 
xaJAyii;H,'' na oxhao xpaxHXH CBoje Apyroee. IIoBeaHKa roMHJia 
Roje xaJAyRa Roje oAMexHHRa yAftpH najnpe na ceio Gh($hhiij y 
6eorpaACRoj naxHJH. OAaxae cy ($hjih poAou Eaxnt h HapanHli. 
Sanaie cy6aniHHe ABope, nonaie hx h no6fljy oho Typana mxo 
ce 3axeRao, a Gp6e, kojh cy 6hjih sa opysje, nosoAy ca co6om. 



77 

riacHHii;H noiexe na CBe eipaHe: ^Eo Kome caMO noHeTE nyinsy; 
H6Ra norp^n y ^ere ; najiHie ABope cytfauiBe , a aeene h jifijj;j 
KpHJTe y 36eroBe.^ TaKo ce craHe h hehbth. Eo mge xxeo, 
xopao je CHioM. 

Ha Taj rsac noAHTHe ce HapoA c oee eTpane Eosy6ape. 
HajcBeToje ce ly uoKasa JaBOB HeHaAOBHk, o KOMe necHa neBa 
KaKO ra je 6paT AneBca na cmpth saKJieo xa ra ocBeiH. JlyKa 
JiasapeBHii, 6paT FanKOB, H^je xajao sa thh mro je non h nrro 
HocH 6pa;iy , BeK ce h oh npiixBaxH opyaja. Ha oboh Bpajy 
HBue^y xaJAyKa HHJe en jeji;aH 6ho cipamaH TaKo Bao 'Rypniga. 
Je;i;aH nyi je y6H0 y HMiaH, Kaj; je npBH nyi y aHBOiy noie- 
rao H8 nyniEe y HninaH, r^e Typip nocie CHsna nyi];apaH»a He 
Moronie y(5HTH, le ra ohh oj to jo6a oupsHy h CTany My pafljHLTH 
naBH, na ra TaKO naTepajy sa 6esH y uiasHHy. Ga^ ce CH^e 
c nuaHEHa, h Ras je JaBOB najnpe sano^eo ycTanaK, oh nonece 
npeji; h>hv sacTany. 

y HCTH Max ce noKpeny h c one CTpane Mopane. EttisbeB 
no3HaHHK OA BojeBaH>a na HacBaH-ona, MHaoHKo H3 £]iHHeBii;a, 
6ho je o;!i; npHpo^e MHpan, axH oneT H^e toshko jaKo na 
He onasH y KaBBOM ce My?HOM h cTpaniHOM nojioxajy Hasasso 
pajgi CBora yrze^a h 6oraTCTBa. G h>hm ce noAHrHe h HoTap 
Toj(opoBHk JIjo6pH>aii; h 0H;i;a, a h nocse sa nyro CBesan sa Mh- 
jieHBa hbkhm SajeJtHHHKHM HHTopecHMa. 

Ha CBe TpH CTpane ohhcto Gp6H c Mecia cesa oa TypaKa. 
Maj£o 8a THM y^ape h na najiaHBe. Hh ly ho na^ome HHEasBa 
OTHopa. Hajnpe OTMy Fy^HHR h nonajie ra, na OHja pejoM ocTase 
naiaHKe jejtny sa jpyroM; Typip noxHTajy ja ce CKaaBajy no 
rpaAOBHMa. 

TaKO ce no^ae cpncKH ycTanaK ; sa TpeHyTaB je 6initk nem 
soMJba ca CBHX jpanaecT oBpyra ca ceiHMa h najiaHRaMa y py- 
sana ohhx, rojh cy y hcth Max CMpxH (Shxh HaMeu»eHH. 

HsMe^y ce6e ce Gpdn pasroBapaxy: CBana Kyta HMa cra- 
pemHHy , h napo^ Mopa EMaTH naBy , Rojy Ke ciyniaTH. Ha 
^KynniTHHH oji; HajoAa6pafl^jHX jby^H ns IIIyM^ABJe noMOHy najnpe 
HOKO TiaBaraa, kojh ce totobo Haj6ojRe noKasao nporoneiiH TypKe; 
BJin OH nporoBopn: ]ifi, xaj^yKy, Rao hito je oh, rojh hhth HMa 
Kybe HH RykHnrra, hhth HMa HiTa HsrydHTH, note napo^ HHRa^ 
BepoBaTH. Ha^He peji; na Rnesa TeoAocHJa hs Opanija , hs Rpa- 



78 

ryjeBaHKor oKpyra. „Bor c Bama .i>y;i;H, noBH^e oh, una je BaHa 
naao Ha yM ? Xaj;iyKy nory khgsobh KOjeKaKo BspaOTTH onponrreBbe: 
aitH Ko ie KHesoBHMa noMoliH, aKo ce Bpaxe Typu.H?'' Kaji; Hirje 
y xaJAyipua 600 AOBOJbHo Bepe, mro Je 61L10 ca cbhm yMecHO, 
H Kaji; BHesoBH He xTe^onie 6aii;HTH na Koii,Ky cboj mhphh hoshb^ 
Mopaio je CTapeinHHCTBo uacTH na neKora , eojh je 6ho h y 
xaJAyii;Hira h pa^Ho MHpan uocao, Kao mro je h BojcKa CBa 6HJia Koje 
o^i; xajsyKa Koje os Mnpnax Jby^ff. TaKaB je HOBeK 6ho Kapa- 
'Bop^e. Ifcera npe^ioatH TeojocHJe. TDopt>e ee ciane HsroBapaTH^ 
KaKo OH He^e yueTH Bia^aTH ; mk My peKy, ;i;a te ra ohh cbo- 
TOBara ; — 'Bop^e nacTaBH, KaKo je npeK h jbyT, na ne Moate 
MHoro pasroBapaTH; Hero xoke oji;Max hb iiHmrojLa ; a khosobh 
ny peKy , a^ B»BMa TaKH ^oBeK h Tpe6a. TaKO nocTane Kapa- 
'Bop^e „KOMeHsaHT Cpdaje" *), HCTHna h 6e3 npaBe BJiasaaa^e 
BiacTH HavO; napoAOM h 6e8 BoJBOja;cKe na^ bojckom , jep je oeo- 
H»era 6hjio mhofo je^naKHx c h»hm, h caMO cy ra y inyMaji;fljH 
npHsnaiH yupaBo Eao roeno^apa , Hero , KaKo je laj Kpaj 6ho 
HaJBetH, TaKO My thm upanasHe HaJBobH yrae;!; h y ocTaaoj seMJbH^ 

GHJia Aa^HHCKa jom je 6HJi[a BHnie yspe^eHa h noTpecoHa 
Hero ciOMJbeHa ; y Aa>x^]a cy join 6h3h rpaAOBH , h3 kojhx c& 
Hono yBeK BzajtaTH napo^oM h bojh cy h>hx cane in^o 0603- 
6e^HBa3H. Ohh cy jom h to mhcjihjih, k^ Ke ce paja 8aji;oBOJbHTK 
o6e)iaH>HMa , h no tomo, j^^ Ke ce cbo to na MHpno CBpmHTH. 
Ajlbl paja 6enie Bek ocoTHxa , rojehko je jaKa , h noKopn cy 
6hih TOJimco npexepajEH nepy, ^a TaKo urro HBJe HHKaBo 6ejlO' 
MorykHo. 

O^CMax jom npnoM cacTaHKy y Jl^piynn no6Hjy ce npa-^ 
THoi^H HBue^y ce6e, aok cy nonaBapn nperonapaiH , to je h 
KpBH noTOKio. KacHHJe je ^onnk onesao cpeky , a^n h oh 
ysaxaH. Ea^ Hsgnocjie nomajby MnrponoiHTa JleoHTHJa, na Bojera 
cy"t!p(5H roTOBO hcto OHaKO MpsHiH Kao H Ha Typne , Cp^H* 
Ba»y oApeniHTO, ^a neva hh homhcxh oa nnpa aok je A^ixsja 
y CpfiHJH. 

Me^y THM HCKpcHe Ha Max na rpaHHu;H ?eTa oa xHJ&a^y 
KpvajLHJa ca cbojhh bo^oh FyniaHi^eM Axhjov, naHaMJBeHa npBHM' 



^) Te je peHH „R0][e^aHT Cp6ige'' Hiao na uenaiy, a leR nocjie- 

ce HaSBaO „BpXOBHH bosa''- 



7» 

nacoM Hepeji;HMa. Ohs He 6h 6hi[h c paeBH^a xa^a h jiisl ysa 
Gpde npncxaHj, ajiH Gp($H HHcy HHRano ifapHiH rjie^aTH noKpaj 
ce($e TypKe ; totobo hm ce ^hhhjuo ^a nopes Tora HMena jbck 
xopa H^H H rocno^apcTBO. Ajlsl ^axsyana HHJe 6hso j[fl OBioBa&a. 
n aKo HHJe Mono nsnoAaTH Bpso pasdopHTO y3eTH k ce6H y 
sapoin HOBOKa o kojom ce HHJe 6ain najjienine roBopHio h kojh 
je 6ho KoiOTep, Hnas hx je Ha to HOBOJba Harnaia, h mhcjihsh 
cy, ja je 8a h>hx y TOMe jiobojsho fiesfiejHocTH, inro cy My 
o^jpe^njiH CTan Hcupe^ npaBe BapomH, Ha Bpanapy. 

A Bet HM no^e jaBHo mhofo noysAaHBJa noMoli. H>hxob 
npBJaTOJb H3 BocHe, Ain-fier BBmaJHh, 6ejaine pa^j; ja hm Bpara 
oho, niTo cy ohh BOMy rojHHy npe y^HEHJiH : h oh uo^e e Boj- 
CBOM , Koja hhth je Ma h HaJMafi>e cyMH>ajia cana ^a* ^^ i^^j. 
noKpeT noTHyno yryniHTH, hhth je ocTaBJbaJia KaKBe cyMH>e A an- 
6ery. Kaj cy npoaasHJiH Kpo8 JLosHHuy, sanHTKHBanie no rjeKOJHr 
ja an cy TO ohh hcth Cp6H uito'ho noKpHBajy ryaoM iiEHiTOJbe 
H CHJEaae c KOH>a Ka^ onaae Typ^nna, a onano hx Hji;e noAecer 
opy;KaHHx c HenecTOM y CBaTOBHMa; aKO cy to, onja he h ca;^. 
6hth fl;ocTa jeaan Typ^HH na h>hx nejocoT. Ha TaKe p^ane 
HenpBJaTejbe apacao je AaH-6er ja HHJe npejipo hh y (5oj Hsaa- 
3HTH. Oh no BesHpcKOM o6H^ajy ocTane y Illanny, a ocTann Ha 
cydaniaMa $& npe^BOAe BOJCKy npoTHB 6yHT0BHHKa, to a& bjl 
Hay^e naneTH. Ajh Cp6H Bet 6ejaxy orpHSiH BaTpy, yneJiH cy 
HX cpecTH. Bam cy Cp(5H npaBKiH nraHan; y CBHieycH KaA cy 
npHcneiH Typii,H, ajiH jom HHJe 6ho iotob, ^a 6h ce MorjuH j 
H»eMy ;ipacaTH , to ohh cmhcxo sa naMCTHsye xfl. mana^ ocTane, 
a TypnH, MHCietn Jia je to dnjio o^ CTpaxa, oAnax ra c MecTa 
saysMy, na Boje ce Gp6H noBpaxe, to hx onKOse. Thmo je 6Haa. 
no6eAa OHor ?aca o6e8($e^eHa. Typn;H ce saTeKome onBOJbeHH, 
6e3 xpane, Ha Myip jifi, te ca cbhm nponacTH, jep nyniBapaH>&< 
He npecTajame, a cbo hobo roMHie nacpTaxy, xaKo ;i;a na nocieTKy 
Mopame petn, aa ce ohh HHcy hh mhcshjih Tytn, "Hero cy 6iia]it 
fprnim caMo m ce ynepe, RaKo CTOje CTBapn. Ha to BoniH>aBe 
nycTO HOK H^ , ajiH ne xTe^ome Beorpa^ane , bojh cy 6iouit 
c H>HMa ][fiiajm, H KaBo cy xtoih je;i;HH c Apyrnna ^a ce HBMaBHy^. 
mge hbhoo rjiane hh ;i;eceTH. Oho hito npeTo^e Typana , mhhi- 
:^nie ca^ o Gp6HMa ca cbhm ;ipyB?]^e ho sas cy ce Bpos JIosHHiiy 
BpatajiH. HpHHOBe^caiH cy KaBo je CBann Cp6HH ncnpeji; ce6e- 



80 

HOCHO mnpoK npomrau; hojihr na uitht, na ra cse npoA co6om 
J seMJby yASkpao, h KaKo je Hsa nponu^a lyKao nyjnROM Taso 
^63 npecTaHRa h noysjiaHO , xao Aa je ciajaia ysa & speka Ta- 
HaAH, nanx oh pyKou caMO XHiao Ha HenpHJaiejBa. Typip hb 
noApHH»a onpeHe CBOjy nejan npeKO JljpHHe. 

Tom cpei^oH oxpa6peHH Gp6H Bsnie ce hh msjio ho omhoi- 
Jbame noTpaacHxn h no rpaAOBHHa CBOJe epbheko. Tocnoxap ox 
UlyMaAflje y^a'P^ na BeorpaA; c OHe crpane Koiy6ape oncejiHe 
IIIa6ai^ JaROB HeHanoBHii , a c one cxpane Mopane MnjieHRO 
naji;He oro IIoHapeBiiia , rojh cy A^XEJe Ha 6p3y pyRy 6Hie 
yrspiHae. 

Ha Gp56 uoji; IIIanii;eM jom je^aH nyr ce saiipaHH oa BocHe. 

HeRH Ra6aAaxHJa aS'XHHcrh no HMeny Ho2RHHa 6eo je jom 
npe ycTaHRa OTHniao y noxoje CBojoj nopojHUiH y BocHy; cohhx 
ocaMAeceT ;i;hbhhx KpijcaiBJa, rojh cy 6h3h yaa h>, HHJe ce Horao 
BpaiHTE 3a mjLBj nasy , to sa to cRynn ao XHJsaAy JbyAH He 
caMo ji;a npo^pe, hito je hhcjiho sa ufino^ nero h jsfi, ony roHHiy 
ORO IIIanii;a paciepa. IIpBo My je Bajsajio HaA6HTH oro 200 xaj- 
AyRa, RoJH cy ca "Ryp^HJOM CTajaiH npes ManacTHpoM HoReniHHOM. 
To je 6iiJio Bpso Majno, na h Ras je JaROB aoboo Hemro noMots, 
. jom cy 6hjih xaRO csa^E, ;i;a je "RypHHJa MHCJrao je;i;Ba sa tie ce 
HRaRo Moi^H o^cpjRaTH MaHacTHp. ^nonajbOH ce ManacTHp , pe^e 
OH , Mose oneT noAnkn, aiH MpTBa masa HHRaAa.'' JaROB je 
6ojbe onasao, RaRO Ty HHJe cxajio tojihro sa MaHacTHpoM rohhro 
3a jifijbou HenpeRHHyroM oncaAOM org rpa^a, rojh je 6ho o^ 
HaJ3HaTHignx. „3ap th mhcshhi, oji;roBopH oh xajja;yRy; jifi, te y 
Te(5H ceMe JbyjtcRo nponacTH?** Ha to ce "Rypwja HajByra, na ORpene 
le^a; Te y niauHHy. Hh ocTa^ie He Morame JaROB hh no hito Ha- 
roBopHTH ;i;a 6paHe SHAOBe: 6wm cy cbh HaywjiH TybH ce y 
njiaHHHH H y myMH ; HHcy XTOiiii Rao nrro cy ohh roBopnjiH, a^ 
^ORajy cMpTH saTBopeHH Rao jRene. H ji;oHCTa ohh nperome ffk 
HORajy TypRe na je^iHOM BHcy onje 6iH3y, nenpBJaTejba ner 
nyTa ja^er. To cy TepMonnae cpncRHX xajjyRa. Je^Ba ja te hm 
ce BepoBaTH juai. cy ohh ^^eRaxn CMpx 6e8 Hr;i;e HRaRBa nsnie^ 
na noMot. JaROB ce 6euie noja;Hrao sa jom noMotn Aosejie ; ajm 
AOR ce OH Morao noBpaTHTH, cse je 6hjio CBprneno. Xajj)TKe 
onROJie 0H;i;e na BHcy, rje ce ohh finnie jyHa^RH oj jyrpa jsfl 
MpaRa. Bet hm no^e no Maiio necTajaTK 6apyTa, nyniRe je^i^a 



81 

Horaxy uyi^aTS oa chihof 6oja Bac aah, mhofh narHfioine, a r;ii;6- 
KoJH, nonajtaiH o^ pana, onei jom noKainxo Hsa 6ycHJe najbaxy. 
npeji; caMo sene npncne Typii;HMa osMopHa noMot, ohh yji;apHnie 
oa^HJbCEH, H jyHaKe CBe ^o jeAHor HceKoine. Aih ohh cy HMaiH 
3a niTO norHHyrn. Ho^EHHa ncTHsa 6eme oxeo bhc , aHa je to- 
3HK0 H3ry6H0, ][fi ce HHJe cmgo ua^nara ja te mro y^iiHHTH nos 
]IIanii;eM. 

JaKOB HeHa;i;oBHk 6eine HenaKO Ha6aBHo Ton, HCTHHa CKyno, 
aiH ra to 6eiiie jaKO hshbio na rjiac, h oh 6ani y Taj Max 
IIIa6an; tojihko npHTe"/Ke, ji;a je to 6ho npBH rpaa kojh je CTy- 
HHO y nperoBapaH>e. Join ce nnje 6ho JaKOB hh BpaTHo hs 
^OKenrane, a IUa($an; ce npeja aeroBy CHHOBi^y IIpoTH, cnny 
AieBcnny. noro^fia je ^oa a^ ce Hopajy hhcthth hs soHJbe 
HacHM«n;H n ynecHHipE y jaxancKOJ BiacTn; a ocTaan jia wry 
ocTaTH, cauo a& ho naiaae y cexa. 

C OHHM TonoM H c HapofljOM HiTO CO Morao oj;BecTH Hcnoa 
. IIIanij,a h bito aa npBH uax HHJe noTpe6oBao noA BeorpaXoH, 
oTH^y nocae Tora JaKOB h Kapa-'Bop]^e , ja noMorny MHaeHKy, 
noji: noacapenan;. Y tom MecTy hhm noca^a BH^e rje je onKo- 
.^ena, c MecTa saMO^n m joj ce a^, Aa Mose C3[o6oji;ho OTHiiH, aoiH 
MX Cp6H He xTejome nycTHTH, jok ho ;i;ajouie Bo]^y cpncKOM 
CBOJe Haj6ojbe apancKe KOH>e n caoje najjienuie xanijiape cpe6poH 
oKonaHe. OjaTae ce c nofiejoM Kpene BOJCKa sa CMe^epeBo. TypijH 
ce H Ty Mopame o6ekaTH Aa Hete nanasHTH y ceia h as* ^o 
ce BUdLj^^rsuL ca crh¥ npoHa onoMe nrro ce y Eeorpasy cnpniH. 
na nocie ce cjierHy Gp6H no^ Beorpa^ ca cbom cbojoh chjioh. 
H>HX0Ba BojcKa npoKpHJiH ii;e30 nojbe oji; Cane ji;o JIjHaBa. O^Max 
10 Case je 6ho JaKOB , ao JlynaBa Hapanst ; a H3He]^y h>hx 
Kapa "Bop^e h KaTHk ; cnaBs y cboho maHnj. H ^BypHnja^ kojh 
ce 6ho noMHpHo c JaBOBOM, na ce, onoT na hobo c h>hm saBa^HO 
Ra;i, je Aejbena njbaHKa y nosapeBn;y, no^e noA Beorpa^^^ nero \ 
OH HaHHHH maHaij, sa ce6e, h y^apn na h> CBojy sacraBy. Ajih 
ce H Ty HHJe jyro CMHpno. y^HHrao My ce Bpio hochocho h 
;^oca;i;Ho mro je BpxoBHH bosa KasHHO HOKora H»eroBa Apyrapa; 
TO 3a TO oje. 

Ha cKopo 3a thm CpCMMa jo^e na 'Byp^HHO MecTO y on- 
cajty HOBOK ca cbhm jpyror peja. Xaj;iyK othjo o;i; h>hx, a 
Aoi^e HH y noMok 6ocaHCKH nania. 

PAHKB. CPBHJA H TyPCBA XIZ BIKA 6 



82 

IUto je OH ja;oniao, to Gp6Hica HHJe 6ezo ca cbhm h3 HeHaji;a. 
ToJiHKo cy uosHaBaJiH CTBapH, ]ifl, cy t/lotjlvl sHain KaKO Aaxaje 
HHcy HH Ha KOJH Ha^iHH npHJaT6JBH cyjiTanoBH. IIpoTepane cna- 
xHJe HenpecTaHO cy hx o6aBemTaBajie ^ KaKo je to h ycjyra 
cyjiTany, nrro cy ohh yciaiH na h»hx. Yq h>hx ce nek fiopnao 
HOKoiHRO noysAaHHx Typana, horh je Xai^H-MycTa^zn 6HM6am.i 
jteJiHO Me^y bhx MyHHii;EJy h 6aTpH0 hx xa ao6po ra^ajy : ceaKH 
tie MeiaK o6opHTH no j[ymifaHHHa. Me^y H»HMa ce noRasa ne- 
KaKaB CTapH lypcRH xoija, h sa h> Ramy , ji;a je HsyHeo onaj 
^epnaH, rojh je Ty ujeiy CTBap o;io6paBao, h rojh je 6ho odeinen 
Ha inaHii;y. y ocTajioM ce sna ;i;a xaj ^epMan Hnje HHRaji; ^oinao 
m lJ,apHrpaAa. 

Ila H ;i;a ce Hsje A^BaH onaRo jacHO o OBOj cxBaps h3- 
jacHHO; xaMo jbyji;H onex ho 6h MoriH Ayro ne no3HaBaTH rojlhro 
ce Heo6HHHo jaRO TH^e Bjraje xa 6op6a. Ta to je 6ho no^exaK 
caiOHJbaBaH>a cnjie jaH>n<{apcRe, a xa CHJia h jecxe dnia cuex&a 
Aa ce Ma KaRBH riaBHH Ropaii;H y ApxaBS npe^QrsMy. Boihrh 
BesHp je Ao6po cmhcjiho sa xaj ycxanaR napo^HH AOBe^e y pe;i; 
xnif, uno lie ce y H> yMeinaxH cana BpxoBHa BJiacx, na a^ xaRo 
H ii;e3iy cxBap OROH^a. Xacan-fier ce join 6aBno y I^apnrpaiy 
OKO cxBapH npoxopaHHX cnaxHJa. IfceMy BeMRz Besnp jonycxn 
^a xe cnaxHJe oro ce6e noRynn. Enesa Jonana FamKOBniia, Rojn 
ce xaja a^cho y Il^apHrpa^ty Rynyjytn noxpe6e sa cpncRy Boj- 
cRy, nocxaBH oh sa n,apHHapa — 6a8p^aH-6aray — y Beorpa^y, 
a y Hcxo BpoMO Hs^a Hanor 6ocaHCROH namn Eefanpy, a^ ysne 
noA CBOJy pyRy n,ejiy xy cxsap oro HsroBeaa saxaja h nonpa- 
kaH>a MHpa. 

OHOMe mxa cy y^HHKiH XacaH-6er h PamROBHfe neMa ce 
fflxa MHoro petH. IIIxo je aoniao Befenp hb Bocho c 3000 Jbyjtn, 
(Shjio je BHaxHHJe oj cnera. Cp6n ra jOHORajy ca CBHMa nonacxHMa. 
Ha rpaHHn;y nocjiaine npe^a h» RnesoBe, a C6y;i;a My cnpoMaxy 
HobHmxa ; y cxany ra neuo nosApaBHine nioxynoM, h oh ce cnecxn 
noRpaj ocxajiHx BOJBoji;a na Eeioj Boji;h diHsy Bpanapa. 

y ocxaaoM oh Ha]^e n;eJio cxaae cxnapn Majio apyRHBJe 
Hero mxo je mhciho. Bam je on 6ho npncneo y IIIa6an; , Ra^; 
je xaMO cxHrao Tiyp^HJa ca cbojom sacxaBOM. Hokh cxapan; Typ^mH 
Raj Hy no HMeny pasrjiaineHor xajayna, rojh je eaa hocho sa- 
cxaBy, uoBHTO : 6paaa mh je eBo ofieaeaa h xor caj joieRax 



sa 

JUSL npBH nyT bhahm OHflMa xajiy^Ky 3acTaBy. H na j^pyrnna ce 
onasHJio KaKo cy ce HeKaKo HeMHio 3aHyji;iisE. MecTO noKopne 
paje aasene Beasp y Beorp^j^ sojeKy cnpeiiHy csaBor j(o?e- 
saTK, a BOJBo;i;e r;i;e ce CHJajy y naKHry h opyxjy oj TypaKa 
ynjbaHKaHOM. 

Ajih oh mra je mhcjlho ^a mhciho, ^ax^jaHa o;i; H»era 6h 
H6Ka jesa, jep BHAenre r;i;e ce nhina c pajoM cioacHo, n r^e ce 
<Jam CTeKio bito'ho H>HMa npe^axy, KaKo lie a^ ;!i;o^e na h>hx 
c ii;apcKHM Jby;piMa BojcKa apyre Bepe. Hajrope je 6eiio y CBeiiy 
mTO je H>HxoB HCTH HajaHHKK rynianan; As^a jaBHo boaho npe- 
roBope H e jejHHM h c spyraM HenpHJaTej»eM. JejtaH H»eroB 
noysAaH ciyra, rojh ce npeTBapame ^a ce c h»hm saBaAHo, ;i;a^e 
Te Kaxe H»HHa KaKo My je rocnosap HayHno ji;a oncaji;HnKe nycTE 
ynyrpa, 2ljle je Ha CBy npiUHKy CBe to HaMecTHO caM oh, h Ad'^'e 
cy MHCJHJie ja cy Ha so6HTKy aKo c oho 6jiara, nrro je npe- 
TOKiio, yTOKy. Ha jejHoj niajii,H cnycie ce jaxHJe hh3 JIjHaBo y 
HoBy OpmaBy. Y onaj Max Kaj cy jaxHJe H3MaKJie, yay^H Ty- 
fflanaii; srosy, le ce oh caM joHena npanora rpaja. Hirje nponycrao 
oHJbaHKkTH offiH^HHJe jByjo noj HsroBopoM Aft cy y np^jaieibCTBy 
c A^^^Ka. GyiTana ce naK tojihko 6ojao h nourroBao ra, a& 
je namy 6ocaHCKor oAMax 6e3 oKJieBa&a nycino y Bapom. 

JI^axHJe cy finae KyKaBHn,e THpaHH, h yaaayj hm 6h nrro yre- 
Kouie. BysyliH ce Gp6H HHcy xtojih 3aA0B0JbHTH HHKaKo 6e8 mptbhx 
naBa a^xehckhx, nama naiomH danoBeAHEsy y OpmaBH Aa Gp6HMa 
H3Aa HenpHJaTOJbe cyaTancKe. 06 not nycTH y rpaA neKOJiHKO 
Gp6a H MHneHKa npoA H>HMa. SanoBOAHEK hm noKaace Byty y 
Koje cy ce CBOiMaH nposopH. YHyipa cy 6HJie AaxHJe. Gp6H 
yAape. IlyBHe hokoieko nymaKa. Mejiohbo Ha CKopo Aonece y 
cpncKH CTdH rjiaBe HeTBopHn;e AaxHJa. 

BefeHp Ha TO Kaae Kano je caA cbo yHHfteno uito cy Cp6H 
xeiera, h ohh ce Mory noBpaTHTH c MHpoM Kyfen k cbojhm ray- 
roBHMa H CTaAHMa. 



6* 



KAKO CE PA3BH0 CYKOB GA Cy JITAHOM 

Gp6H HHcy noHOJin cboj yciaHaK hs ^KyA&e aa upeBpaTHna^ 
HHcy HE 86or KaKBO MaKap koihko Hejacue saMHCJin o 6yAH BaKBov 
caBpmeHHJeM CTaH>y, Koje 6h Bajsajio HSBOjeBaTE ; h»hx je naTe- 
pasa Ha yciaHaK Hesojba h inro je Bet ao XHBOxa Aonmo, j[f> 
HOsaTa Aoropeio : ohh cy 6h3H ycTaan na o^HrjiesHe Henpsja- 
Tejbe CBora rocno^tapa. 

Ila HnaB je 6hj[o Bpio MHoro TpaH&HTH oa HiHX ^a* ce no- 
Bpaie y CBoje ciapo CTaH>e, nomro cy le HenpHJaiejbe no6esiMH. 

Hh caM pai He 6enie jom OKOHiaH. 

JIjaxHJe H aKO cy H3rHHyse, H>HXOBa CHCxeiia H^je ^Hua joni 
yHHiBTeHa. Joni cy ce Apsaie no jysHHM rpa^OBHiKa y namaJiyKy 
BHXOBe cy6aDie h Ka6a;i;axHJe. Y Ysrwoj cy 6HaiH ce6H npncBO-^ 
JE3IH HCTO OHaKo HeorpaHHieny h HenpaBHHHy cHiy HeKH Onep* 
ara hb BHAHHa, kojh je somao Tano hb IlacBaH-oraoBe cjiys6e. 
H noBHaxH Ban Eero HoBjbaHHH, kojb je ^omao h3 Bocne ; y 
EapaeoBau; (EpajbeBo) cy ce oueT y noaceniKOM OKpyry cieKJiK 
6hih CDe HaJBeliH HacHiHHii;H Hsue^y CBqy cy6ama. 

H Eei^np ce Bapao, aKo je mhciho, ^a je oh h y caHOic 
Beorpajty rocnojap. 

rymaHaii; AzHJa, Kojn My je oTBopHo Bapom, ana 3av9[paKaO' 
aa ce Kjby^eBe oa ropH>er rpa^a, ca^ je Bao noMaicaH ipaaBHO 
Aa My ce la njiaTa, Kojy My js^Bxaie HHcy njnaTEse, H»eMy, kojh 
je vifiJLo lero 6paHH0 rpaA oa paje. H saHcia EekHp ce HHJe 
CMeo MatiH H8 Eeorpa^a cbo aohao , AOBie Gp6H ne npscTame 
Ha H>eroBy M0i6y , j^a. ohh caMH sBMHpe je^aH Kdo one niaie, 
K<>ja J6 y BOJHH npoTHB H>Hx 6iDia BacjiyseHa. ^) 

t^m •»— — — • ■ » ^ - ■ - i ■ ■■ ' ■ — - , . — ,m . » — '— - ■ I — i . ■■ ■ III ^ ■■- I ■ ■ M M ■ , , . ^^— ^ 

^) Cyce^H HHcy yiejiH pa8a6paTH icaRO cy OBe crsapH crajajtef 
Ohh npHHOBeA^iue o HeKaRBOi npaBOi yroBopy Haie^y EehHpa h Cp6a 



85 

Ila nnaR RpijianHJe He XTe;i;ome HsakH h3 rpaji;a. Ohh ce 
noi^ename HSHe]^' ce($e, to ce eTa^ome 611111 oko jjsfim, a hhth 
jix je K6 Ha TO Haspakao, hhth hx o^ Tora o^Bpabao; CHHOsai^ 
daHOBe^HHRa h8 Hone OpmaBe Feven h rymanau; AjiHJa^ na^ame ce 
•o6oJHii;a a^ ^e ce HeKaji; AO^eiiaTH namaoiyKa, Te ce 3a to noiRHnie, 
4k HaJHOcie ryniaHan; npoTepa CBora cynapHSKa. Hcto TaRo ce h 
pe^ HHJe HH y roxhbo hj Aparo noBpaTHO^ hhth ce uono ype- 
j(HTn CTaH>e, Koje ($h Ma na rojh Ha^HH Mono h ^ajbe oncTaTH. 

Ila 6am ji;a je h cbo to 6hj[o, ohot ce Cp6H ne 611 HHKaRO 
MoriH HOBpaTHTH y CRoje CTapo CTaH>e. Sap cy xtosh 3a h oa 
jaRO CHaaae c ROH»a h caRpHBajy opyacje npe^ Typii;HMa, KOJHMa 
cy jom A^^OBH npe CTOTHHaMa ro^HHa na^ H>HMa je^an nyr no- 
<^ejQ[y ojijMKaJiH, h sap to ab> ^hho ohh, kojh cy caji; obo nek h no 
Tpein nyT oipsaJin iio6exy na^ H>HMa ? Sap je momo hoahochth 
M H OA jaKO 6jjij Ay^HH cnymaTH CBaRora h BpniHTH CBaKS 
nocao RaA xo^y y Bapomn, Roje cy ohh caMH nek ocbojhih? y Rora je 
J pyRaMa Do6ejHo opyasje, ohbj te ce ynoR noBHBaTH na CBOJy cnary. 
Oa^ cy ^cp^Kajin aa Hpase CTapenmne, bhuio ho name h cnaxqe, 
•OHe, ROJH cy oHy CHJiy y cede cbmh 8aji;o5HaH , rojh cy HMaiH 
ORO ce6e tojusrc MOMRe, totobo H>HMa na CBaRy ycxyry, Rojn 
•HHcy 6h2h hh Maxo bojbhh HanycTHTH oho sa^OBOJBCTBO sanoBe^aHta, 
icoje je OA CBopa 6hj[o y h>hxobhm pyRana. Aro obh jby^H y 
noHOTRy H Evcy mhcjih^ih cacTaBJbaTH ce6H ca cbhm hobo CTaH>e. 
<;aMHM je torom eiBapn na to Hcnazo. 

HIto ce xaRO ocehaao c o6aji;Be CTpane, y^HHH Te ce saBpxe 
Henonepe^ m cyMH»a n npena OHHMa^ c ROJHMa 6h Tpedaxo 
fTHane Aa* '^y ^hih y ji;o6poM cnopas^yny , na npniHRy c namoM 

u KaKo je Hajuocjie Ee^Hp h npeiuao k Op6Hia. Th rjiacoBH ce uocjie 
pacnpocrpaHHffle. Bredow, Chronik des 19 Jahrhunderts. 1804 crp. 347. 
IQto ce Tose npHnoBe^aJio Hnane, 6hjio je OHaKO HCTHHa, Rao oho 
iUTo ce roBepHJEo Ee&Hp-naniH, Kano je noTKynno HeRaKBa Typ^Hna w 
y6HJe Kapa-'£op^a h8 Horaje HRaRO ceTajnpnaRao BpiOBHOi Boa;^ no^ 
HsroBOpoi, ^a HHa ^a xy Ra-^e snaTHe Tajne, ua OHAa onajiHO na k ss 
flHDiTOJba H OKpsHyo ra no o6pa8y. Tojchko je HCTHHa^ ^a je Kapa-'Eop^e [ 
Hvao HacHHfiy na ofipaay, ocTajio je y OBOxe: HenaRaB je Hryian hocho . 
HeHH 6y8AOBaH yxuba^Kau oa TypaRa ; a Houpc ra Kapa-'Bop^eBH yaaiy^ ; 
HOJiune Aa hv xa, na noBHHy najnocJie rocno^apa y noioh, rojh HapejuH . 
M ce 6y8AOBaH one ojn Hryiana. HrynaH pene: HHcy oa XapROB^a 
{raxo ce ssao) hh TypiiH HHnrra ]s,o6j[jlk Ha CH;iy; h norerne lan, Te ! 
y6oAe J e6pa8 Kapa-Xop^a. OflAa ra Hoiiqi Hceicy OH^e. , 



56 

dyaeJManoM , kojh je join o;i; npe saocTao. CpncKe CTapeiimHe 
noneme Ha h» toshko uoji;a3peBaTH a^ hhcj cirejie ^ he Ka;i; cj 
y j;pyinTBy, Hfen y Beorpaj; h Kaa jejan nyr caynaJHo ojonie, 
ona3Hine, hjih ce to H>HMa yHHHH^io, ^a hx oh xolie onaKO CBe 
fifi, ycTaBH H no6HJe, to layj^ te inia lie, Hero ce HS^asy, ^a* 
cy ($ajarH Aonmn ;i;a oj^necy hb BapomH lecBepe sa xapa% 
TO Aa* no H>nMa noKyne uopea. Ilocie cy ohh hecshiii j 
TBpjo , ja cy ce HsmaiurH hb lypcKHx pyKy caMO tom aaxjy 
sa HOBOJBy. 

y Taj Max noKasa ce ca cbhm y 6jin3HHH HaHHH bojeh ce 
tforaxy pacupaBHTH cbo Te HecyrjiacHii,e. 
I Kao iHTO ce npe pamflpnio oTMH^apcTBO y 6ocaHCEe oKpyre 

; c OBe CTpane JI^pHHe, TaKo caj npe^e TaMo h ycTanaK. To je 
yHHHHO 'RypHHJa. Y ina6a^K0M OKpyry, rje cmo ra ocTaBmiH, 
ofpim OH CBOJoj Hp%H»H Ha JaKOBa THM, inro je CMeTHyo cbo one 
HHHOBHHKe , Koje je Ty^a JaKOB nocTaBHO ; na oja;ifax sa thk 
uTHffe npoKO rpaHHite. Hhm nonaan ji;Bope AjiH-6era BH;i;aJHta 
H pacne caoje momko OHyji;a no Ja^y h Fa^eBHHH, napoA o^Max 
CKo^H Ha opyage, Te ca CBHJy CTpana ojaHje HCTepa TypKe. 

Obo CBe aoDiJfo je raaBe Beacy caMom, hctom llyp^HJH. Jep 
KHA ce Typn;H Maio uo tom BpaTHme, to hm ho 6e AocTa niTo* 
Ja^ap onycTHHie, Hero narome h Ha IIIa6aii;, a liyp^HJa hx He 
Morame ycTaBHTH, JaKOB to cee Ha^HHH Kao H>eroBy KpHBHn;y; 
ypa^yna Ty h neKa nacHJba BeroBHx jbyjH , h napaoi^ sa ee ! 
'Byp^^ja ocy;i;H na CMpT. ]\a, Ty npecysj' H3BpniH, JaKOB noBOBe ; 
xajjijiEca, HsroBapajyi^n ce KaKO xoke c h»hm ;i;a ce AoroBopn ^ \ 
os6paHH rpaHHn;a, y Hobo Ceao, a Hyp^nja, He cyMBajytn ce j 
HHHiTa H He MHcaeiiH MHoro na CTape pacnpe, jo^e caMO c ^otbo- ^ 
pHii;oM HOMaKa k JaKosy, y Kora je 6hjio OHja;e BHme o;i; xHJba^ 
jbyAH. Be^epaJiH cy h paBroBapaoiH ce : a cyTpa Aa>H yji;ape najnpe 
Ha je^Hor MOMKa 'RypniqHHa. Y Taj Max Tiypraja cnaBame. Ka* 
ce npo6yjH, onaBH na Max r;i;e My je koh> y pyKaMa nenpHJa- 
TOJbCKHM, na c nyniEOM y pyisaMa Harne Kpo3 h>hx ji;a ce j^oKona 
je^He KOJiH^e OH^e djiHsy, ne 6h hk ce6H ne^B, BaKSOHRo. Eaji; 
TaMO ;i;o^e , ohebo ne^ H8paH»eH , ncTepa hb H»e cbo Ha HOJbe^ 
eejHe h dpaBame ce nenpecTaHo, ji;ok My ne HCTe^e Kps Te hb- 
^axHy. To je npna. »pTBa ynyTpamibe pacnpe, jynaK, KojeMy 
ce 8eMJba^H fteroBH T^je Kaji; ra ca ro^; onoMeHy. 



87 

H>eMy ;i,aK3ie HHJe joinao raase hhko flpyra jifl aeroBO npe- 
;!i,y3e)ie, a ohom Kpajy 6h oho oa noMO^H, jep h OHy;i;a saBaa^a 
saKOHHTO cxaBe. Hokh sHaHOHHT ciapan; 193 SnopEHKa, MexHeji; 
KaneiaH; kojh je 6bo o;i; BaJKa^a hpothbhek AjiH-6eroBHM npe- 
BpaTHHa, HCTHHa HOBOK OH, ce^aMAeeeT roAHHa, a^H jom y cnasH 
H ydoJHica, AO^e ue^y Gp6e cacBojnx hot CHHOBa, h Ka»e bh 
RaKo je roTOB Aa cau no|e Ha TypKe ca CHHOBHua. Oh na nocjieTKy 
H caH CMOTpH KaKo JByp[ sa KHM He H^y TaKo pa^o, a;iiH H>eroBOM 
HOMoky H TpyAOM OH;i;aniH>HX CTapemnna AHTOHHJa BornteBHJ^a 
H JeBTHHBJa GaBB}ia, HaHHHB ce mhp b Ha toj CTpann. HcTepajy 
cy6anie h HHTayn-caxHdBJe ; nama o6elia ;i;a ke cnaxHJe J^OJi^,^wm 
ne^j Bapo;i; eano jejaa nyT y rosHHH ja noKyne CBoje, a HHa^e 
Beke Ty CMera npHCTynHTH hh jeaan Typ^HH , na h Ka;i; noi^y 
Ba Cp6HJy , yjapafee apyrHM nyxeM. HsMe^^y co6e sajBy jejHH 
ipyrHMa Taome. JByji;H odefeajy, ;i;a te naataTH nopesy h xapa^, 
a H>HMa ce . sa to ^a npano, ^^ obh canH Bia^ajy cbojom seMJbOM 
B aa caMH ce6H cyje, KaKo y MaioM laKo h ' y seMKOM. TaKO 
ce ypejHao 3a Jajap h Pa^eBHBy. 

ITa sap ce ne Moranie yaeTH, ji;a ce Be 6h Moraa h Cp6H 
y 6eorpaACKOM namaJiyKy 3aA0B0jLHTH c TaKHM uoBiacTEij,aMa? 
Me^y THM OHH Ba to BHcy MHcanan , h to ne Tpe6a ja je 
3a Hyao. 

Cp6H cy y 6eorpa3;cKOM naniaayKy ycTajH to BojeBaan ca 
CBHM spyrojaHHJe ho s^yjifi y Jajpy b Pa^esBBB, y spio MHoro 
Betioj onacBocTH h c Bpjio iiHoro Bekmc HaHpe3aH>eM. Ha h»hx 
ce MBoro H MHoro BHnie Kojenera CBaiHao. Ohh cy 6h3ih sanae- 
TeHH Bet THM y HaJBoty necpety, mTo je BpxoBBa BxacT 6Hfla 
BenoysjaBa, to jonycTHJia ja ce y BHXOBy seMJby noBpaTe jaBB- 
HapH , Koje cy obh caMB HCTepaaiH. BaacT ce Ta BpxoBHa 6e8 
npecTaHKa K0ie6a2[a, b noKpaj TaKBor CTa&a, ro je H>HMa Horao 
CTaTB Ao6ap KaRO JbyAB ^ rojh cy 6hjih H»HHa RpBBnH;H , Heke 
oneT ji;ocneTH ;i;o Ha;i;MotcTBa , Te yHasaABTH obo Majio npasa, 

BITO HM je Ji;0Ha3I0? 

H)HMa He Mo^e hbro iiphmhtb aa sao nrro cy noMBBi.'bajiH 
Ba KaKBo noy8;i;aHHJe o6e86e^eB»e CBOje 6y;QrfeH0CTH. 

H Taji;a hm HaAHO na yu MBcao, Roja je daAO^Hia Bpao bo, 
.iHRo 3flaHeH>e, naRO caMa co6om h ho ce6B, TaRo h na^HBOM- 



88 

Ha KOJH je HdBpoieHa, MHcao, ^a ce nosoBe y noMot nocpe;i;oBaH>e 
icaKBe xpHm^aecKe CHie. 

HeKo BpeMe cy pa^H Tora sacTa^JKHBaaH, xohe hh ce o6pa- 

TMTH AyCTpHJE ffilH PyC^H. 

y AycTpHJH je HCHBeio tozhko poAHe 6pake ; OHa Je 
HSHajnpe yBen j^aBaxa noBo;i; k napoAHHM noRpeTHMa ; oaa je thm 
deMJBana hei. je^aH nyr B2ia;i;ajia , e y nocJieAH>eH paxy je ona 
dHaa yapoK, Te cy ce JbjjijiL y Cp6BJH HSBeniTMH opyKJy. Mnoro 
Hx je OHje 6rao, kojh cy ciyatBDiH JocH$y II, hjih kojh cy aa 
meroBe BiJijje hocmh aycTpHJCKo opy»je. 

Ajih cy ce oDOMH&ajiH h Tora, KaKoAycxpHJa Hige HHKaA h 
OApsasa OHO uito je saysHMaia , KaKO je yseK seMJby k HapoA 
noBpataaa Typu.HMa. H y to jo6a AycTpaja 'afiaaa 6enie CBy 
CBOJy naHvH>y na aaua^; Ha Taj ce Kpaj o6paTHj[a 6wlb, H»e8HHa 
ueioKynHa CHJia 86or HOBe Bojne c $paHii;ycKHH i^apcTBOM, Koja 
6ejame Ha npary s Kojy je Bajka:i[o bo^hth na CMpT h na xhbot 
y HTaiHJH H y HeiiaTOoj. 

C apyre cxpane je y npomacTOM BeKy sa^aiodHjia roaeMa 
rsaca PycHJa ko^ CBHJy npaBOCzaBHo - hctohhhx, a nonaBHTo 
nrro ce PycHJa npe^ra BaauiKoj h MoajaBCKoj Bet oj neKOJiHKO 
AeceTHHa roAHna Ha:[ia3HJia y OAHoniajy kojh cy h Gpds pa^H 
finiH ce6H sajofiaTH. Y MHorHm KOHBeHn,BgaMa c Pyc^jox IIopTa je 
o6peiULa o6aABeMa KHexeBHHaMa c]io6oji;y Bepe h oAce^an yjnepeH 
jtaHaK. Jom ce cnaK schbo onoMHH>ao xaTnmepH^a oa 1 1 oKTo6pa 
1802 ro^HHe, y KojeM je IIopTa jaaa h TaMomBoj BiajH sety 
ja^HHy, H o6etajia ;i;a ho MOHce Knesa CMeTHyrn 6e8 ^oroBopa 
c PycHJom, H ja Banie y BaaiHKy h MoajiaBCKy nebe Motn joaa- 
3HTH Typii,H ocHM TproBHHOM/) HoBH jo KHe3 MaJTO Hpo Tora 
H3BpniH0 OHO ocao6ot)eH>e ok ;i;aHKa , Koje je Hspajima Pyc^ja 
Ha pa^yn nycToniefta h uajbeita IlacBaH-oraoBa. Cp6H, Kaji; cy 
BH^ejLH, KoaHKe je 3HaHaJHe ycjiyre noraHHia Taj^a PycHJa bhxo- 
BBLM cyce;i;HMa, HayMe ja ce h ohh k bojbh npHBHJy. Bet ABrycTa 
180^ rojHHe jarHy ce y IIeTep6ypr H>HX0Ba TpH nocaanHKa, 
UpoTa HeHaaoBHb, JoBaH IIpoTHb h llexap ^ap;i;aKJiHJa. Fo^tHHe 
1805 y $e6pyapy Bpaxe ce c o^roBopo]! kojh je y raaBHOMe 

*) HsBoa y EHre;ia N, Geschichte der Walachei p. 73. 



89 

^Ho n^no noBOJbaH. Pjckh je XBop nossao Gp6e, j^b, ohh KHSRy mra 
»eae, npBo y U^apsrpajiy, h o6eka jia, ^qex oh lauo noTUOMaraTH.^) 

UIto ey thbo 8aAo6iuiH saKpHJba y sejiHKe xpHinfcaHCKe 
CHie, ysHJe y Gp66 ca cbhm hobo y8AaH>e y H>HX0By cxnap; 
HiHXOBa HOTpaxHBaiba nocae HHcy 610.3, xano najieHa. 

AnpHia 1805 ro;i;HH6 ($Hia je y OcxpysHHipi, hih ($ojbe 
J IletaHEMa 6sH8y OcTpysHHii;e, neKa Rao napo^Ha cKynmrHHa. 
]ifl^j H Typi^H H8 Eeorpa^a, Ao^y h nociaHHiiH oa rocno^apa 
BiaiHKe H Mojqi;aBGK6, h to y hmo lIopTHHO, h Kao mro ee ro- 
BopEso, c THM jom HaioroM, Aa o6peEy norjiaBapnua o6op-KHeuiEe 
6epaTe.^) Cp6H ey MopaiH nacTaBHTH BojoBaibe npoTHB ryinaHii,a 
y £eorpaAy h npoxHB a^^ckhx npHBpmeHHRa y jyacHHM rpa- 
AOBHMa; OHH cy MopaiH y 3eu.i>H ctbophth CTaH>e Boje Moaie 
oncTaTH, H 3a to H8a^ome ca saxTeBHMa KOJEna ce odyxsaTaio 
i^exo CTaH>6, H caAamftocT n 6yAy}^HocT. Ilpe CBera ohh saHurry 
j;a ce npeRO jeAHor IIopTHHor KOMHcapa (MyxacHJta) onpocTe no- 
caAe y EeorpaAy h c H>0Me yjoAHo h cTapnx 6amTHHHKa cnaxHJa. 
no TOMO cy 6HJ11S Bo.i>HH A^ Ha BOK ocTaHy Bopna paja cyjiTa- 
HOBa. Xapa?, nopesy h ocTaae AB>HRe bojbhh cy 6hjih u^iakaTH 
H Aa3>6, ajiH Aa ce Typipc y RynjbeH>e ne Memajy, nero Aa ce 
niaka oaccrom h Aa ce y to ypa^yHa h cnaxm'cRO. YAecHeniH 
•OBO UITO HH je Tpe6aio Aa ce onpocTe TypaRa, daxTenaiH cy 
jom H Aa HM ce AonycTH seuajbCRa ynpana na H>HX0Be cpeAHHe, 
H TpasHSH cy Aa 6yAe ABanaecT o6op-RHe80Ba, no jeAaH H3 CBaRor 
ORpyra, h joAan rjiaBHH rhos, h Aa hx cbo 6Hpa HapoA, a cyixaH 
Aa HX 6epaTHKa noTsp^yje. FiaBEH khos Aa cmo AP^axn OApe- 
^eH 6poj MOMaRa sa 0Ap3RaH»e pcAa. Aro ($h ce oh sdor neno- 
ji;o6hocth hih hb Kor iiy Aparo Apyror yapoRa yRjioHHO, joahho 
H HCRJbyTOBO HapoA HMa npaBO HsadpaTH Apyrora na H>eroBO MecTO.*) 



^) TaKo upHiiOBeAa u cainpoia HeHaAOBHh y MexoapHia CBOie 

nyry, Koje je Kajiaj aa crp. 434 jieno ssBeo. OAftXJie ce jom bhah Aa 

je ^apAaRJiHJa 6ho Cp6HH hs AycrpHJe h Aa je cJiyxHO y ^^p^Ropy 

OHAa RaAa cy cpncRK ycTanaR PycHJa h AycrpHJa sajeABEHKH nornoiarajie 

*) y HapHTpi^y ce jeAHaKo Apaaao jia je naie^y AB0JHn;e rocno-. 
Aapa HBA KHe^eBEHaia dapei jeAan 6eo Ao6ap npEJaxeJb Kapa-'Bop^y, a 
TO HECHJiaflTEJa, fl Aa ra je upe CBeTosao Aa Be ycryna. (Juchereau 11 p. 36). 

^) Beae E8BOA H3 HJiEERa cpECRora HaconHca „To]ij6EUfi^ koa 
Kajaja, Serb. Geschichte. I. crp. 450, 



90 

Cbc cy TO np6A;io3E sHaxHora saMamaja. 3eii.i>H 6ii ce thmb A^ia 
CTBapHa caMOcra^iHocT, Koja ce Kao cTeinH>aBajia jeAHHHM o6eIiaH>ex 
BepHocTH cyaTaHy. Aan hhth cy Typu;H idto cy OHje (5mh, hhth 
rocnoAapn m Biaunce u Moji^aBBJe HMajiH DynoMoliCTBa Aa OBaice 
saxTeBe o^otfpe, bhth cy hx Moran HMaiH. Y Ii;apHrpa^a;y ce yBeK 
nperoBapaJio rocnojapHMa, ja cy tom bphjihkom Cp6e caMO yiBp- 
jiQiH y BHXOBOM yuopcTBy. JIfiL cy TH saxTeBH o;io6peHH , oHja 
6h HajcTapHJH cpncKH KHea HMao o^ npnjiHKe noiossaj KanaB cy 
H rocnoAapH y B^ianiKoj h y Moisa'BBJii HMaiH. y noMok 
K CBojeMy noTpa»HBaH»y cnpene Gp6H cbojhm nocjiaHHUiHDra r 
oco6ht jefl;aH joKyneBaT, y kom cy 6h3h no6pojaBE cbh Tponi- 
KOBH y^HH»eHH y npoDiacTOM paxy aa cyaiaHOB HHTepec. Ypa- 
Hynajy ly nrro cy y ipH naxa jaan FymaHuy Ajbhjii , Befenpy 
H CyaeJMaH-naniH, h ihto je aa h>hxob pa^H jaBaHO, ypa^^yaajy 
KOJiHKO HX je CTaao, ihto cy ipH name cejeae. y Beorpaay , a 
HCTo TaKo H TO KOJiHKo je H>HX CTaaa onpeMa ; CBera je panyH 
8aceii;ao upeno ji;Ba MHSHOHa rpoma. Xie^io ce ajbl ce na Taj 
Ha^HH aaRJionn 6apeM CBaKO HaMHpHBaH>e ohhx AaHaKa kojh HHcy 
6HaH AaTH, aKo 6h ce ;i,oniao ao uopaBHaH>a. 

A ja 6h to noTpaaHBaae 6hjio jane, o;i;jiyHe Cp6H y Ilefear 
HHMa H TO, jifiL HH TpoHyTKa ABJBO He o,i.jiaH{y y;i;apafi>e sa oho 
Maj[0 KpBHHKa H»nxoBHX DiTO cy 6h:ih no jy^HHM rpaAOBHira. 

Kapa-Tiop^e naa^e najnpe noji; KapanoBai; (KpajbOBo). Bpa- 
HHie cy KapanoBan; Bpio ao6po He caMO cy6anie . Koje cy ce 
y H> noByKie, Hero h noMofena BojcKa H3 HoBor llasapa h jom 
BoJHHKa KoJH cy ce Ha hoshb ctooh. 'Bop^e yji;apH jypnmeM, 
ajiH ra o;i;6^*y, n BpatajyfeH ce H3ry6H CBOjy ;i;yry nyinicy. Aih 
ce oBje CBpuiH CTBap nperoBapafteM. HoBonaaapcKora namy no- 
aapaBH Kapa-Toop^e KaKo oh HMa nocjia cawo c Typu,HMa h3 
(5eorpa;icKor namaJiyKa , h nama o;i;Max nouu^e y cpncKH CTan 
CBora CHJBHXTapa, ja noHy;i;H Kapa-'Bopijy ojyraaaK CBHJy TypaKa. 
Cp6H JiaKO npHCTany na to, je^iHaKo ce CTapajyfen ja caKpqy 
KOZHKO HX je Ty HarHHyio. Typn;H naa^y cbh. Kapa-Tiop^e joCHJe 
HaTpar ne caMO cBOJy nyniKy, Hero h na noKaoH aena apancKor 
xaTa noRpHBena CKopjieTOM. 

JaKOB HenajOBHh ji^me ce Ta^a na yjKHu.e. Kaji; je npo- 
aa3H0 MHMO coKOCKy HaxHJy, no;i;HrHe My ce y noirofe apxHMaH;i;pHr 
ManacTHpa Pane MeJiOHTHJe. HcTHHa HHcy cmejiH jypHniHTn na 



91 

ropcKH rpa^HK Goko, no komo ee h CBa HaxHJa SBaJia, jep je sa ^^y^o 
BHCORO H ApcKo Ha CTBHaMa osHAaH. Hero JiaKO Ty^a h no6yHHnie 
8eirj>y. IXoMorHyr MejieHiqex h MHiaHOM OtfpeHOBH^eM h3 PysHEKa, 
RpeHo ce JaKOB c 3000 jBy;i;H Bojcne h c ;i;Ba Tona, jep je oceM 
OHor npe^amfter jom je^aH Ha6a6Ho, ca cbiom sa cpncKy soMjby 
Bet Bpio cjaJHOM. n Onep-arH ce yHnHHjnaBpiiocTpaniHa. JIJBaAecTHHa 
CTapHX TypaKa, kojh HHcy neniaaH pyKy hh y jejan oj CBHJy hohh- 
H>eHHx noKopa, nsa^ome bojcii,h na cycpeT, ii;a je yTHmajy ano ce 
Morne. Gycperny ce y nsaHHnn D^phokoch. G upBa He xxeuie HHKaKo 
BepoBaTH AB> JaKOB By?e ca co6oh OAHcia h TonoBe, Kao inro je nyKao 
raac, H Ka;i; nx BHAeme OHHHa, jom cy hhcjehih ^a cy oa APBexa. A 
KaA npn^ome 62iB»e xe onHname, h set BB^eme sa ce Hena Ky^ ho cy 
iCTHHCKH TonoBH, yjapHme hm cyse Ha o^us. „KyA ch noniao — 
TOBopHJiH cy JaKOBy, — pamia je noniaa cyjiTanoBa paja ja ysapa 
Ha rpa^oBe ii.apeBe?'' JaKOB oAroaopn a^ oh HHJe nomao na 
i^apcRe rpaAOBe nero na ii,apcKe 6yHT0BHHKe, na OHop-ary h 
Eera, h a^ cy My h tohobh oa ii;apa; hhth tie Kora oa h>hx 
H rjiaBa 8a6oj[eTH, caMO hor Hy ce bjiheobdih npeAaAy y pyKe. 
Ohh OAroBope Aa ftHifa ne Aonymra saKOH Aa ceoje .T>yAe HSAajy 
y pyKe HeBepHHD,HMa. 

Ha TO JaKOB yAapH na h>hx. ?hm vy Hsa^e 3a pyKov Aa 
6aii,H Baipy y Bapom, — a APBene KyfeHii,e na cyxo roAHniH>e 
Ao6a MaHynie sa ^ac jeina oa Apyre — Onep h Bero Hob- 
jbaHHH OAMax yTOKy, a ocxajiH ce npeAaAy (1805 20 jyaa). 
jI^aAy pe^ Aa nefee HsaasHTH y OKpyr, a OKpyry JaKOB nocraBH 
CBora BoJBOAy. 3a Aouymrefte mro cy cMean ocTara y BaponiH 
AMHy oun no6eAHOiiy 50.000 rpoma h 80 apancKHX KOH>a. 

Thmo je H jyr AOBeAOH y onaKo CTaae y KaKBOic ce ii,ejia 
3eMJba HaiasHJia. FpaAOBH cy ce 6hj[h CByAa npoAaiH, a:i£H joni 
HHcy 6h3h sayaoTH. Typn;H, oAara cyjiTany h CTapon peAy CTBapn, 
y TOHO mio je coa AaxHHCKa 6wi2l yHHHrreHa bhaoih cy Kao 
H caMH Gp6H KopHCT HO Boicjby. AjiH ce caA TeK h HSBpse jacHo 
H bhaho iiHTaH>e, KaKo ^e oa jaKo h»hx abojo joaho npena ApyroM. 
Typip cy 6hm HCKJbyneHH h3 aeifjbe , aan ohh ho 6ejaxy na- 
nycTEXH CBOJHx npaBa na H>y ; a Gp6H noHenie TpamHTH Aa h 
rpaAOBH AonaAHy H>HMa y pyKe. 

Te ABO Me^y codoM npoTHBHO Te5KH>e h jecy 6Hae oho uito 
je Aomao npoA cyjiTana Aa oh pacnpaBJba — jep ne^y thm 



S2 

«cpneRO noGsaHCTBO Bek 6enie gthltho y II|apnrpa;i: h npeAioxHJio 
My mra Tpase Gp6H. 

EaA ysMexo Ha oro i^eJOKynHo cia&e ocxaHCKor i];apcTBa, 
^veMO pe)iH ji;a OBaj TpeHyraK iipHna;i;a xe^y HajdHaTHHJe, rojh 
•ey iRas xoiiasHJUi y yHyrpaffiH^ocTH bbfoboj. 

y TO Ao6a je jSiOHeiuce fiEJia caspeia h ona lemiba sa pe^op- 
xoBaflbeMy Kojoj CMO noeraHaK rope BEjifiHE. 

ToAHHe 1804 To6i^i[]e ce cj. cbhx Hsyseine Haxe^' jaftH^apa: 
;i;Ba cy ce HH3axH-ve;i:HA-eeKaApoHa c ii,pBeHHM h 602111 sacia- 
Baxa BeaK6a][a; iieinaii;! ey HMainnymKe c 6ajoHeTin[a ca cbhk 
no ^paHuycra; Bm^^ mmh j e xaKap jeaan AtfAypaxicaH y Eapa* 
xaHigH jpajpio cbo onaKo Kao mio je cyiTan npsH noTOH>ao.^ 

Kajcy tohhjIh xaj^y^e ^ere, Koje cy 6Hie paBacyre Koje- 
isyj];a no FyMexHJn, ona Hoaa Bojcna nociyxH mro 6HTn xoace 
^ojbe, TO Ceamc III nperne y xapiy 1805 na ojtcyian BopaE: 
H8Aa joAHy HapoA^y Aft ce ncTpaxe najja^H n Haj6ojbH csy^a 
nsve^y jaH»H?apa s iciaAHta no i^apcTBy, na jsjsl ce nonHmy, to 
Aa csyai^e xaj HH3axH-^eAHA•^) 

y HCTH xax KaA je cnjia pajnaa na jesHOJ CTpann cioxnsa 

jaH>HH[apeRy CHJiy, Koja 6eme y A^xnjaxa h Ka6aAaxHJaxa h Koja 

6eine oraeAaia ne 6e he ce na je^Hox xeciy yBopenHJia, Aecn 

je osro H Apyrx yiap, kojh je cxepao ja je CByKoraKy ynpo- 

nacTH. 

One xaJAyiKO Here, na Koje je BOJOBao HHsax-ijieAHji, Kao h 
KpvaJiHJe XlacBan-onoBe na Koje Bojesaine Gp6H, BHine cy 6nie 
y caBOsy c jaibH^apnxa ho npoTHB h>hx. 

AjIh cy onn join nxaiH a^ OKpeny npoTHB cyjiTana n ony 
npHBpatenocT napoAa npexa CBOxy mro je yo6H^ajeHo. 

3Ha ce Aa cy yAaBHJiH noKora Kaji;HJy, Kojn je oraoAao xote 
jiH Kofan HBBpmHTH BejEHRo-BesHpcKy 3anoBecT; cse ce JI^peHonojbe 
na TO y36yHH; a y jaan^apa je 6hjio cnare, Aa Heiaxa cyaia- 
HO6HK no HOBOX n3Bes6aHnx, EBBOAy na cynpoT BojcRy oa Aecer 
XHJbaAa. 

Onaasa ce jacHO, Aa 6e ce cyjiTaH xorao AP^aTH sa cpetiHa, 
Aa xy je csyAa n no ocxajrax o6jiacTHxa paAnsa na pyRy oHaso 
apadpa KaRBa paja, Rao mro 6eine cpncRa: xe mxe je nocraio 

*) Juchereaa de S. Denys II. 26. 



93* 

xea njT jacH^je nHTaibe, xa ilk te oh 6ap ly pajy k ce6H npH- 
By^H, ;i;a nn ke ce ch»om sdHJbCKH y^pysRHTH?! 

A H RaKo cy ce HKa^ ;i;pyKHige h nonanuui BJi^aoiiH rojk 
ey AonaiH 6op6e ca CTaiesen ochj&6Hhm MHorsic noBJiacTHi^aifa,. 
HO aaysHxafteif h noHoky hhxhx craieaca? 

Heepetia je GesHMOBa h TypcRora iiapcTBa CBa y tomo hito 
OH to nqe xorao, urro My to HBJe AonyniTao H>eroB noio»{^. 

Oh HHJe 6ho Rao RanaB Apyi^ BiaAaiau;, Roxe npsna^ajy 
CBH noA jo^HaRO : oh je Hajnpe h najnpe 6io bpxobhh norsaBap 
TypipLva. 

Jep OBa ApasaBa, Rao hito Maso BHme cnoMHH>acMO, HHJe^ 
6Hsa no^iHrHyTa na ochobh paszH^HHx cnojeHHx u novemanHx. 
eieMOHaTa, nero Ha cynpoTHOCTH ;i;Be Hapoji;H06TH, oa rojhx je^qia 
6enie ospei^ena ja Baaja, a apyra ;i;a po6yje. 

JI,a paja xote ;i;a ce naopysa, na xaKO ;i;a ce HSJeAHaHH c 
npaBOBepHHMa rojh BiaA^jy, paja Roja Tpe6a j^bl po6yje, 6iidlo ]& 
HecHocHo HyTH He camo Typn,HMa o6afl;Bejy CTpanana, h CTapo- 
Bojbava E HanpeAH>aii;HMa, nero je 6hjio npoTHB ochobhhx sevaii- 
CRHX saRona, npoTHBy nojxa o KaiH^ary h o caMOJ naJBHrnoj 

BiaCTH. 

Mh cho noKHftajm KaRo ce Xaj(^H-MycTa^H panynajio Rao- 
RpHBHii;a^ HITO je Gp6e boaho y 6oj na IlacBaH-orxa ; na pasuHiiiE' 
ce HSHO^y npaBOBepHHX h neBepHHx ocHHBajia oHa ^^exBa vy^^TH- 
JHHa, Roja je AOcy^HBaia ^a ce jaBH^apn oner y Beorpa^ npsiie; 
na Ha TypRe, Hnane HHpne, HHJe HHnrra yraHHjio toihro roieM 
yTHcas KOJiHRO xaj;iyHRa sacxaBa h tohobh, Roje je paja ca cofioifi 
ByRia. 

Hige ce Hono cynTany hh no^ RoJH Ha^HH, ^d, Ha CBe- 
npHCTane mro cy Gp6H y OcxpysHHii^ TpasHZH . Hxao je h AOCTa 
yspoRa OApHJi^aTH hm ycTyn rpa^oBa Ha rpaHHip. Ash Heica cyxibe 
JA HM je AyasaH 6ho oao6phth ocraxo hito cy TpaxHJUi, a Roje 
je HHDio TOR Ha HiHxoBy 6eB6eAH0CT. HiH je najb^a tpedaio ^a^ 
HM ysMO opyage, Koje cy ohh y- H>eroBy RopncT hochjih, Roje rai 
je CBOjoM CHaroM onpocTHJto najonacHHJe ysypnaA^je? 

na Ma RoiHRa jifi, 6ejanie HecynacHi];a y xaRone nociynRy; 
cyjcraH je GeiHM onex xaRo yHHHHO. 

Earn Rao ^a cy Gp6H nacHiEHii^ h aioHHHU^ npena H>eroBy 
BeiH^ancTBy, mocto HRaRBa o;i;roBopa, oh MexHe nojDC cxpasy bhxobb 






-94 

nocjiaHHKe, e n8;i;a HajLor namH HHmRoxe A^Hcy m pajy otfeao- 
pyxa. HenpHJaTejbCTBO je obo ca cbhm paajiH'^Ho o;i; AOJaKomftHx. 
Oho je 6hj10 os caMa cyaiaHa, fl;onajio ce jaKO Typii^HHa, a h 
«iipeMaHO je ca esaKOM 36HJbOK. 

Kao niTo npHnoBe;i;ajy 0Bji;e cas HHJe Mano npsnoMorao jifi 
ce irorio ciaTH Ha oTnop A^Hcy jejcan HSMe^y uoeiiaHHsa, HeKH 
dre^aH ^hbkobeIi HMytiaH iproBaii,, kojh je jiodpo snao rp^KE 

H TypCKE, E KOJE je CBOJEM BeMJbaUEMa jom EB paHHTJe 3HaMe- 

HETe ycayre eoheheo Ba6aBJbajyfeE em MyBEU^jy. Y I^pErpa^ 
icaace XEBROBflfe, KaKo BaJBa Gp6EMa Aa>TE sa 3Hau»e, ^a A^^sc 
Eflfi ;^OHCTa uo HopTEHy naaory, jep te caMO TaKo npotn, w ce 
KpB He npojuge, e Espa^jH, le H>era Tora pa^H nycTe. Y CpfiBJE 
Baxe ECTEHy caMO CTapeuiHHaMa, a ocTajuiEa Kasce leno KaBo je 
A^^EC ao6eo najior Aa E^e y Gp6BJy, ajiE cam c ipE CTOTEHe 
jby^E, E Aa* J6 cj[o6oAHo OAynpeTE My ce aBO 6e EaBajiEO c BekoM 
CEioM. Hajnocae ryuiaHiiy j'MJe y raaBy, jua je npeKo CBera nrro 
•ce sa E> paAESO oner Be on bo A^ec 3aji;o6EO namajiyB e to 
noTKynoM. ryuiaBan, ojroBopH: „na Jieno, be ra Ecxepajie!" le 
npECTane a^ ocTase y Beorpa^y ca cbojem BpijanEJaica Ha MEpy, 
aseica je obo H>eraEMajio oncaAHe BojcBe. 

TaKO je 6hj!0, to ce Cp6EJa Moraa cnpeMaTE, aso jifl^e ffl He- 
BOJbe, Aa* A^Eca OA^HJe e opy^jeM. Ha BpaJBHE rpaHEi^aMa y nama* 
-jiyBy, Me^y TiynpEJoM e IlapafeHHOM, Banecre ce MsjieHEO e Ileiap 
JI,o6pH>aD; c 2500 JbyAE b c jeAHEM rBosAeHBM tobom. Ha^EHe 
E ABa niaBi],af jeAan bo^e, joAan MaH>H. Hda b>ex je Ha iiesoj 
o6ai[H MopascBoj, y 6peroBEMa oko JaroAEHe, cxajao Kapa^op]^e ca 
IIIyMaAHHii,HMa. 

Hero Bsge OAMax aohijio ao 6oja hhm ce A^hc BORasao. C 
^OHOTBa cy Gp6fl caMO TpasEHH Aa e oh yAapn o6e?hhx Byreii 
BpeKo JaroAEBe, kojmm cy e jiflTue cne Bame BpoaasEie, jep cy 
ce caMO TEM ByroM ohe cacTapaoiE sa ao^ob. A^ec je Horao iobo 
^HaTH, Aa ra 6aui Ha tom Byiy HOBa Apyra cpBCsa BOJcBa, le 
ocTase BpE TOMe, Aa ce beb A^CBy MopaBCRy o6a3[y CH^e sa 
JiynaBO. Gp6E oAroBope Aa je 3eMJBa Ba tom ByTy paTOM y Bopes 
caTpBOBa E Beke mo^h ECxpaBETH bojcbo. Ha Boje OAroBopn A^ic: 
„3ap fey ja xaJAjRO BHTaTH, bojem ty ByTBM y BeorpaA?" loBope 
A;a je 6eo Boneo ysa ce yjROTa Aa BOBexe cTapeniEBe, a sa ocrase 
JByAO camEBeHEx RaBa (a6eB>a^a) e 6piTBEB;a sa xietfaii, Aa em 



95 

xa vecTo ca6ajBa h lenux Ha Tjp6aH HaaiHR ^eeosa, aa Koje hm 
je A^HC saMepao, jep no H>eroBOJ naMexH to Hnje 6iilho aa HiHX. 
HaJQpe orjiejDca cpehy c MaH>HM iiiaHi],eM h ysiie ra AOHCTa, vaKap 
Aa je 6ho Ha H>eMy OHaj rB03;i;eHH tou, hs Rojera cy Gp6H nyicain. 
Ajuh ud.K ce Apyrn manau; AP^ca ii;eo Jian laKO, a& ce Typii,H 
nonsaumme d^sjba o;i; mieTO Koja hx ena^e ; ki^ CTHrome ma- 
coBH fifi, HA6 Eapa-'£op]^e c ufinon chuom, a HKa HaJMafte 1 0000 
jbyjH — OH ce 6ho CHinao joHCTa c 5000 Syjjsji c nsaraHa y 
joiHHy — A$H6 HaMHCJiH ^^ ce Bpafea. One sacTaBe, KOje je 
6ho nocaABO HaoKOJio no oxeTOH maHi^y, nocKHAa Hoby, a fjaL ne 
6h Gp6H oceTHJiH ajbl to oh o;i3a3H, no3a6aji;a na h>hxobo vecTO jqlhc- 
HaTe rpane, n nsMaKHe ce y IlapabHH. 

Cyrpa jan ji;o^e Kapa-'Bop^e. Kaj bh^h rje je CTan ocTaB- 
jbOH, no^e y Hanpe^aK ao Ha je^an bhc npoA IlapatHHOtf , h jaBH 
ce HenpHJaTejby c neROUHKo Tonoea. Ilopy^n My: aKo je jyHaR 
HeR Hsa^e y nojbe, urro 6h ce najiHJie Ry^^e ja;i;HHM xennaHEMa, 

HH RpHBHM HH Ay^HHM? 

Kapa-'Bop^e ce xtoo onpocTHTH y^apa^a na IlapakHH h 
da TO, urro je ITapatHH 6bo name o^ JlecROBi^a, npexa Rove je 
OH HMao HeRHX o6aBeda. 

A A^HC CO; 6orMe, cxa^e ocBpTaTH h Haa thx BH^OBa. Hnje 
Bek 6njio HHmTa o^ uocjia, sa rojhm je nomao, sa to no^e naxpar 
y Hhui, H%je]^eH npjio nrro ce Mopao yRioHHTH Hcnpeji p^'e. 
Easyjy Aa> je o^ OBora jejca h 6Hia CMpT, Roja ra je Majro nocne 
WTeRsa. 

n Ty ce JOAHOM HSBpuiH OHO, ?era cy ce ao caA riohhjih. 
Bnnie ce nnje Hono pebn: cyiTan ce ApsH c pajOM, jep je 
BOJcRa, Rojy je oh y Gp6^y nocjiao, chjox OA^Bgena c rpaHHi];e. 

PaT, ROJH ce noHeo na AS'^HJe, yse Apyrn tor. Hb npocTHX 
<^MyTH>H, 6e8 BesHRora SHanaja, h86h na bhahr CTapa HapoAHa 
eynpoTHocT! 



-♦*►•- 



rJIABA PESETA 

CPnCKO PATOBAHsE 3A GJIOBO^y 1S06 h 1807 



Bet je c Kpajen ro;i;HHe 1805 6yKHyao na CBe CTpaHe ne- 
npHJaTejbCTBo Me|y Gp6HHa , bojh cy ^saiH aexjby , h xe^y 
Typipofa, KoJH cy, no ohhm npBainnbHH yroBopiixa, ocxaiiH y 
rpaji;oBHMa. Ea^ je jeji;HOH oTHinao y GMe^epeBO BoJBOAa HaxHJe 
CMe^epeBCKe "Bymo ByauLHeBsti, nocBa^a ce c Typi^HMa, bojh 
HHcy XTOJIH TpnoTH ra OHaKO leno o^eeeHa h opy;RaHa, Bao nrro 
je 6ho h Bao mro ce hohochto Apxao, to ra Ty ohh h y6HJy. 
Gp6H OHaj Hac CBone Aft ce ocBere, h to He sionHHipMa, ho* 
ii;eioj Bapomn. Y^ape na Bapom, 6oM6apAajy je h OTMy. Ga^ 
HaHecTe ynyrpa noca^ no CBHna ^opxana, xaBo nan ro^HHy npe 
HHcy ^HHHiH. Ha TO ce Typn^ no ocTaiHic rpaAOBHMa h najbyre 
H nonsame; npno h npno neAame ^a ce o6eB6eAe, na ^a ce 
ocBere. y UlaniQr nodfljy BHme Gp6a , bojh cy ceAeJiH HssaH 
rpaACBHX 6eAeMa, npiice y noxoti bobhx 6ocaHCBHx nera h yrspA^ 
ce; y Yxslhj cy ^hhjuh hcto TaBo; h y Beorpajy je soTie 
FymaHaii^ AiHJa shboo ca Gpdnxa noA HSBecHHx yroBopox, bojh 
je kyrefen npHXJbeH c o6e CTpane, a to Aa H>exy Gp6H A^y 
xpany, a oh oueT h>hx Aa ne ysHexHpyje: ajiH o^ CTaAe Hsie* 
TdTH Hac BOAOX Ha cpncse maHHOBe y OcTpyaKHHi];u, nac cyxHX 
Ha cpncBa ceia ^apBoso h ^eaesHHB , a oboso hobo roAHfle^ 
1806 AO^e xe^y H>Hxa h ao npannx 6ojeBa. 

Me^y THx saxyja paTHa BHBa n 113 AaJE>Hfle. CyxTaH 6effl& 
86H.i>a nayxHo Aa Gp6e yBpoTH. IUto cy ce Gp6H ocBpTa^m sa 
cTpaHHx rapaHT^'axa, to je 6am H>era flaroHHJio, Aa hx 3rH»aBH 
CBOx CH30X npe ho inro Taj nocao, bojh cy ohh sano^esLH, no- 
ciane CTpamas aa H>era. Haior, bojh nama h3 Hnmi He xorame 
HsspmHTH, npoTypH caA Ha chiahjo nonasHnie , na Besnpa oa. 



n 

EocHe Beiiflpa a Ha II6paxHH-uainy o;i; GKa^pa, ][fi, ohh ynopHy 
pajy y Cp(5iqH jejiHOM o6e8opy»ajy ii yrepajy y pej, Ba^aao hx 
je ^BRaTH c jifie cxpaHe, a ysa imlx je 6Hjia HajoAa6paHBJa Boj- 
cKa ii,eior i];apcTBa, c Be^npoji BoinH>aK n Xepii,erQBaii;, a c II6pa- 
xHifOM Ap6aHac h PyuejiBija . 

Gp6H He nponycTHme ;i,a ce flflTue n caiiH cnpene. 

y naBHOH je koa h>hx 6bio ca cbhm BoJHHqKo ype^eH>e» 
y Gp6nJE H^'e 6hjq[o HHsaKBa bojhhheof cxaiea^a, cfiaKn je 6no 
BOJHHK. Kjj je 6Mao neBOJbe , nmao je na 6oj hb CBai:e Kyte 
Ko je ro;i: 6ho sa opyaje; y MaitnM noipedaMa je mnao jejaH 
o;i; ABOJHite, ABOJHua oj; Tpojnii,e, laKO ;i;a cy ce mofjih h KyfeHH 
noc:i[OBH BpiBHTH ($63 npeKH;i;aHia. Ako je y Bojoj Ky^n 6ho HOBes 
EHOKocan, OH ce iieH>ao ca cyceAou, na je Hinao je^an jexHe^ 
^^pyrH ;i;pyre He^ejbe. Hsje 6hjI0 HHKOMe he Ha Kpaj naMeiH 
Tpaa^HTH niaTy hih je npiMaTH ; cnaKH je hocho CBOJe opyacje, 
CBaEH nozasHO y CBojeM Haj6ojBeir o^eiy ; xpany cy Ciiajie sa BExa 
xene oa Kyta. y cnaKOM je ceiy 6n;iio no hokojihso Jby^ii Hsy- 
seTHX OA BojeBaH>a, n ohh cy 6h2[h Aynmn na KOH>Ma na caHapy 
hochth Ty xpany jna nyi npoKo nejejbe rje je dnia Bojcna, 
6aebj nun ;ii;aJieRo. 

PaiHH neTpoBHii, ciapn bojhh ;^py^ap Kapa-TJop^eB, kojh: 
je ocTaBHO CBojy KanexaHCKy neHSHJy y Cpeny, Te ;i;ouiao ja upn- 
jaiejby nociy^KH, noAHrne ce y jysne njraHEHe, jijbl cycpeiHe nenpH- 
jaTe.^, H pauiHpH ycTaHaK h8 uecTa y mocto xaBo, jsfi, ce cveo HaAaxe 
e fee ifo&H c oiraio jby^H 6paHHXH one xecHaiiie. Ha Apyroj cipaHH 
saysMe MnjieHKO ocxpno Hopen, Koje je laMo raasa, jep 0H;i;e Jlj- 
HaBo ;i;epe Epos "Bep^an. Ca cxpane HBniEe je ona paBHHi^a, y Bojoj 
ce C2iHBa jysHa Mopasa ca 8aHaji;H0]r, najiaBnin yjiasaE y seMJby; 
xauo o^e Ilexap J][o6pH>au;, sayseBHiH cajoc Ilapa^HH 6eB HEasBa 
ovHniJbaHia; tfam na uyxy Ha a^choj MopancEoj o6aJUi nojprHe oh ma- 
Has; JifiiLBT^Hj^ , a Hsa H>eroBHX Jie^a MiaAOH ocbojh h sayaice Kpy 
HieBait. BoHiH>aii;Hiia je HCXHHa 6ho saxBopeH yroBopou, na bojh 
cy H caifH npHcxaiH , Jd^ap h Fa^eBHHa , aiH hm je cxajajia 
oTBopena Manna; xy JaROB HeHa;i;oBHk mme^y ocxajiHX HannHH 
H y UpHoj BapH je^an maHai;. 

TaEO cy Gp6H 6Hin hphjihhho onpeMJEenn, aiH hheo HHJe 
HH cjiyxHo, EaEO fee ce Jbyxo n ynopno pasBHXH B0JeBaH>e. 

Hhx npoielie, obo Eom&aBa na JlipHHy, Hjom cy H>HX0Ba 

FABKB. CPBUJA H TyPOKA XIZ BERA. 7 



98 

npsa Hacpiaiba 6Hia Mjie ciBapH. IIoBHine Ja^pa h Pa^esHae 
OcvaH I^opa npe^e JI^pHHy nonyr GoKOia h nouaJiH mhofo Ky}ia; 
Hero Ha h> Hasaie Gp6H h8 HenaAa, xe norHHe c Be^HHOM eBoJHx 
^y^n. CrapH Mexne^ KaneTan , kojh ce oji;aBHa nouHpHO oeme 
ca CBOJHM cynapHHiQiMa , xe Tano RHine Gp6HMa HBJe 6m npH- 
jaTejb, 6ho je MHoro sem^H: oh yna^ne y Mansy. Gpeba to je 
Ty 6ho dpaHHian; Grojan Hyira^, hobok na xecTy mro dojbe Mo- 
raine 6HTn. HynitieBH cy JBy^H 6h3ih ca cbhm y H»eroBoj pyip. 
HcTHHa je OH c H>HHa xHBeo y Jby6aBH; Hqe to HHnrra 6iu[o, 
xa ysiie jeAHOve H3 ycia njujy na kbl nymn Aa>^e, axn ce Morao 
HyTH r;ii;e n to Kase : KaKO ce ne Bajba hh jeji;HOMe maiHTH, 
CBaKOM OH CMpiiy cyji;H ; h Bpurao je CBOJe Rasne HeyMOJBHBO, 
cypoBo, CMemeiiH ce. Oh je 6ho CTapn TiypH^HH jpyrap, Bpjio 
OKoniT HOBOK, 8a jpffiHo ?yA0 ciodoAaH, hhjio ny je ($hjio mhohitbo 
HOHaKa, MHO Ao6ap nac o bojhhhkhm ^c^Ma. HajMo^iHy cnsy 
Mexxe^COBy cpoTHe oh npjio sajBaHo y GaJianiKOM IIojBy 6jimy 
Holiaja, o^aKJie je 6ho poj^oir. IIpHnoBeAao je sano je can oh 
Bok 6ho cTHrao MexMe^a, ica^ ce CTapan; o6pTe, to My HORaKo 
npoBapoM OTO na HaJBenrrflJH navH BonjBe n ojpiOTe oa H>era 
y CBOR na KOH»y. Ka^ My je sa py^KOM nenao noBan necny o 
Toj no6eAH , oh Henrro h Henrro nonpaBH , h hokiohh noBa^y 
TypcRora BOH>a. 

Hero je to cbo 6ho cano jiaran noHeraB: na jICTo y^ape 
TypiijH Ha HOBO ca cbhm c ApyroM chiom* llyT GoROJia npe|e 
ROA Gpe6pHHi].e Xai][n-6er; naBHa naR cma, 30.000 JBy;i;H jaRa, 
oji;Max ce 3a thm noRase y Manen. HcTHna Ty BojcRy HHJe npei- 
BOAHO BesHp, aiH je nociao ^BOJHiiy; rojh cy ra mofih AO($po 
o^pieHHTH, cepamtiepa KyjiHH-RaneTaHa , Msaior BOJBoxy, kojh 
ROMRO 6enie cypoB c je;i;He toihro 6eme jyHaR c Apyre cTpane, 
H CTapor MexMe^a. 

Ta BOJCRa nocTane nek necHocHa h CTpamna JaApaHHMa, h 
aRo je no yroBopy Tpe6ajio ;i;a y h»hx hhro He jpipa. KyjiHH je 
naiHO MHpna ceia, hb rojhx My je xpana AOBiaHena, y6^'ao je 
KMOTOBe, ojBojHo y poncTBo Heopyacane Jby;i;e. Hete ce HHRa^ 
saCopaBHTH BHoa HBan, kojh je j^ao CBOje nieiio HMaH>e, to HCRynno 
CBOJe seMJbaRe. Ilocae ce Mopao yBeR 6ojaTH Typana, jtoK HHJe 
Hajnocne h yTORao, to ce HaAHH^e&eM 3axpaH>HBao. 



99 

A KOJiHico ee Bsine sajbajio OojaTH xe Bojcse ApyrHN nosHa- 
THM H jaBHHM HenpfigaTejbHHa? JancB HeHaAOBH^, Bpxo caa6 pfi, 
Hx cycpeTHe y oxBopeny nojby, HHJe 3Hao mTj. te , ho noniJbe 
CBora ciiHOBita IIpoTy h CTojana Hyimfea y HenpHJaTejLCKH CTafl, 
;ta ^HHe KaKBe nperoBope. To HHJe 6M0 iiOHaj6oa>e. KysHB 
HHJe XTeo jta ^yje hh KaKBOj uoroffiE. ^Bhshdi Te nedpojeHe^ 
roMiiJie , pe^e oh IIpoTH, H8Me]^y CBHJy, mro hx BHji;Hni, Hena 
HH je^Hora, kojb 6h ee iionjiamHO ;i;a c tojIhm maicaMa ho y^apn 
Ha aaMaxHyry ca6jby.** MecTO ja npncTaire na uperoBapaBe, 
CTaHe TpaxHTH ^a* ce manau Ha IljpHOJ Bapn nopaBHn ca seMJbOH^ 
a Rajn; to nociaHHii;H He xTeme o;i;66pHTH , oh ho xto he h>hx 
uycTHTH. n to je Bok aa h> 6Hia uonpHiHHHa KopncT. IIoHeM 
cy Typip HuaJiH y cbojhm pyKaMa jB0JHn,y cpncKHX BoJBoja, 
MoriH cy noyajaHHJe npojHpaTn y cpncKy 3eM.i»y. Hapos ce 
Me^y THM 36yHH, HHJe sHao urra ^fflHe norjiaBHD,e; nrro ce one- 
jaoio, ja ce noHny Kao nperoBopn, to ce Hapo^ij mhieio, ja 
He sHdHH HHorra spyro, Hero ja ce xoke npejaja. Kaj ce TypuB 
pamHpHme no ma6a?R0M h BajBOBCKOH oKpyry , napo^ ce c thx 
crpaHa HHJe jao sa^psRaTH na bojcii;h: CBaKH je rpaH3Ho Ky^H, 
J^a o6Hi;e areny h Je^y ; CBe ce Ha jejan nfr pacTypn. 3a tum 
ce Ha CaBH naTpna mhohitbo 6eryHaii;a , kojh cy y HynoBHMa 
oemaJiH Ha aycTpqcKy otfajiy ; a uo cpncKoj ce seHJbK na cbo cxpane 
naanao h yCnjaao, neopyafaHo je cbo osbo^oho y po6jbe, ctoks 
je o^roHieHa. Mnora ceia caBHme BpaT xe npHMHme KnesoBe H8 
TypcKHX pyKy. Hapoj je h3 CBera rpia BHKao na CTapeniHHe : 
iHTo cy noHHH>ajiH pax, Ka^ cy snain, ;i:a ce nefee MofeH o;ap- 
sfiaTH? OBaiio cy roBopHUH: ne 6HJeM0 ce ca cyiTaHon, a oBasfo 
cyixan cnpoMHO xoJiHKy BOJCKy , Kdjoj hhjo he nonHcanxH na 
oxnop. CxapeniEHaMa ce 6h3io 6ojaxH sa ex Hapoj ne no6HJe: 
MopajiE cy ce ca cbojee MOEii;HMa no myMaMa caRpsBaxH. EyiEH 
jto^e JO Ym^a nyxoM 6eorpaj;cKHM, 6hmj Koay6ape. PacnJubOH 
T021ERHM nanpexROM orjie3;a Xayn-der Hefie m oj CoKoaa nyx- 
roA npoRO imaHEHa ho^e aB'Jbo bo^e. '' 

KonHRo je jaRO cxpamHo 6h2£o, mxo je y xaj hcxe Max e 
H6paxE]c-nania CRajapcRH, c bojcrom Kdja je 6pojajia na 40.000 
jbyjE, HaBaMo c jpyre cxpane, oj Hnma! 

n Hige JiE AOEcxa Hsnejocajio Rao nyjs, nocao, mxo ce xxejia 
jejBa Haopysana paja eb jexne joAEHe o6iacxE xa o^ynpe chie, 

7* 



100 



ano He ^HiaBora i];ipcTBa, a oiio CHia TaKO chihhx h paTHHHKHX 
TypcRHX nonaBHii;a? 

y OBOj je ifyitH Kapa-'Bop]^e sacayaHO HMe h ;i;ocTojaHCTBo 
BpxoBHora BO^a. 

Be:z[HKoj 6onis»a^Koj coh cxaBH Kapa-'Bop^e Ha cynpoT 
je^CHo 1500 JBy;i;H no^i; EaiHteM, a OBHMa ca sroAna HOKa MecTa 
Hcnaji;H6 sa pyKOu xe ycTase Typite, xaKap jifi, hx je to ciaio 
CKyno, CTaio h aKHBOia caiior Bpior Kainta ; a co6om ce ;i;HrHe 
roTOBO c ToaHKOM HCTOM CH3I0M Ha XaijiH-6era, kojh je nniao oj; 
CoKoaa. j^ecH ce c bhm koji; IleitKe, h tjKo ra cyafiHJe ^a My 
HHJe 6h][o BHine hh uncaHTH hh Ha KaEBo noBpaka&e y cpncny 
seji-iy. 3a thh no^e Kapa-'Bop^e npeRo naanHHa y OKpyre, 
Roje cy BoniH>aii;H 6hjih saysean. Enesone noy6q'a, Roje cy ohh 
uoHaMemraaH, Hige hh ohhx nrreAeo , kojh cy CBeioBaan fjai ce 
napoA npe3;aje ; nrro je 6hjio yreicio , h Morao hochth opyxje, 
CBe npH30Be k ce^H. Me^y thh one no;i;nrHe, kojh h ycpej xora 
CTpaxa He Harydnnie lyxa. HsMei^y ocxaanx js,o^e TavKa k fteny 
H Mnaom OroJHkeBH]^ hs noii,epja, kojh je 6ho hokh nncap koa 
HiHJe MapKOBHta 6yjby6anie y non;epjy, raaflinfe, o^rdjen koj[ 
nonoBa, OMaien, HjaB, yMHJbaT, aai cpi];a caotfoAHa. rocuo^ap 
My ce npejao Typi^HMa, Maxep My 6exy ojo^Bean y potfjbe, oh can 
mro 6enie yroBao c HOKoaHEO MonaKa y naaHHHy, G ibHMa h 
Hda^e npe^ Kapa-loop^a. Eapa-'Bop^e My Raase; th ch mh no- 
cHHaK, 6Hteni }ih o;9; jaso BOJBo^a na^ IToHiepjeM. Hne ra je 
HHaomeBO onoMHH>aao Ha cxapor Mnaoma oa noii,epja, no6paTHMa 
KpajbeBHha MapRa ; a hocto cy HMaan pajo y oho Bpene nope- 
^qaiTH Ma^A^ BojBo^e ca cxapHM jyHai^HMa. 3aje;iH0 no^y A^ie, 
TO cxany AHsaTH HapoA na cbo cTpane: h CRopo TypipiMa 6h 
cipaniHO H c aej^a h c 6oROBa, le MopaAome noMHmjbaTH, ^a je 
RopncHHJe noBaaHHTH ce nianiiy. Oa npnaHRe jeji;aH caxaT ox 
nZani^a CTHrne npejo; h>hx h Eapa-'£op^e ca 7000 nemaRa h 
2000 ROH»aHHRa h OAkax, no napoAHOM bojhhhrom odHHajy, 
HCRona OH^e npena H>HMa maHaii.. Hnao je ca co6om je^Hy 6oM6y 
H TpH Tona. 

Ha lOM je Meciy Mopaao jokH jo ojcynnor 6oja. TypB[H cy 
<5HaH joni Aocia oxoan ^a Tpaase a& hm ce Gp6H noRope h ^a 
opyaje noaoace, Gpdn hm o^roBope: ^Aro xoteie Hanie opyage 
eBo ra, jifl^me h ysMHTe ra caMH.'' 



101 

Ha TO ce noKaacy Typn;H. JIfiB> jyrpa cy jeffHo sa xpjtbm 
H3Jia8H3[0 H3 CBor CTaHa no^i; inaiiii;etf, y^apain na cpncKH maHait 
H TyRjiH ce no ii;eo ;i;aH, a y Bene ce BpakaiH Haipar y CTaH 
He CBpmHBinH HsniTa. HcTiiHa cy ce Cejol tomo sanyAHJiH, aJiH ce 
jom He XTeAome cyMH>aTH ^a* ^^ ^0)01 Haji6HTH ca cbojom rp;i;H0M 
CHaioM. IIopyHe Cp6HKa: ^JI^Ba ^Ha cie ce ;i;o($po xpacajiH, ajiH 
keMO jom jeiiaHnyT orseAaTH c mesoM chjom; na 0H;i;a ke ce 

BH^teTH HIH kCMO MH SeMJby so JIjpHHe OCTCTHTH; H3H teMO BaC 

ffl GMe^epeBa TepaTH. *" ^aiH 6exy rjnac h Ha ony CTpaHy Case, 
Te cy hhofh npenuiH ^a c BHCHHa c jtpBeka mejiiaiij 6oj; caj^a 
be ce, roBopHiH cy Typii;H; h H>nHa noRasaTH mra ce pa^H c xaj 
JtyUHMa. 

Taj je 6oj 6ho y noneTsy necenja AsrycTa 1806. OnyHofe 
npcA <$oj nonuBe Eapa-'Bop^e CBOJe B0H>aHiiRe OH;i;e 62iH3y y 
myMy jsj3k y^iape na Henpfljaieiba c jre^a, hhm c H>eroBe crpane 
npna nymsa nyRne, asH hhiuiko npe. Y manny aanoBepi jusk ee 
He nyii;a ^ok ce Typi],H ne npHMaRny xaBO 6mzy, KaBo nelie 
MokH Bek HH je^Ba nyniRa npoManiHTH. Hhm csase sopa, cepani- 
liep no^e c n,esoM chioh h3 CBora ciana no;i; inann;eM. Hajcne- 
ji^H cy 6eroBH 6ocaBCRn hochjih npeji; bojcroh sacTaBe ; Gp6H 
Hx neKame Mnpno ca saneTHM nynxKana. Hctom ri^ cy Typipi 
AonuiH na jtoMaR cpncRHM nymRana, a& snaR Eapa-'Bop^e, Te 
CBH npe;i;H>H peji;oBH onaie hs nymana; spna o;];onie cne y Heco, 
Rao niTO BesH napoji;; sacTaBe nona^ame, tohobh Ha^HBHuie naj- 
ropy 8a6yHy. EaRO jom ca^ roh>hii;h CTpara naBa^mme Te CTa^ome 
ce^H, a Kapa-ldop^e maHau; OTBopn na yierH c nemai^Ma y 
TypRe, 3a jejtan je TpenyraR nocTao noTnyn nepe^i; Me^y Typ- 
ii;HHa; BHxoBa je nponacT 6H2a CBpmena. 

HstHHy HaJ3BaMeHHTig'e B0JB0;i;e, GHHan-nama H3 ropaac^a, 
RaneraH hb JI^epBevre, h can cepamfeep Eyjinn; Ty na^He naj- 
nocjie H MexneA-RaneTaH ca CBOja ABa CHHa. Oro sacTaBa je 
HsrHHyo iiBeT ufize Bocne. Y Gp6a totobo HHJe hh 6hj10 sHRaROBe 
nrreTe : cauro neycTpamHBH non JlyRa JIasapeBHb 6h pa&eH, asH h 
jecT HenpHJaTe.i>a ronno cyBnme CHeio. Typi^H cy naR oAnek 
p^aBo uponuiH, TaRo ^a oho hito ocra BoJBOAa o^piy^H jom oay 
B0&, jDCa HemTO BojcRe ocTaBH y ma6a^0Me rpi^, a ocTaio jca 
Rpeke OAMax npoRo Jl^pnHe. Aih hx to y8MHn;aH>e HHJe CTaio bh 
Maio jeBTHHHJe bo h can 6oj : RaRO cy y ^eTaMa hudlHj y EnTory 



102 

ciaHj jjipaiH Ha ftax ea CB^ycrpaHa; yajiy hm 6oraTy njbaTOj 
II iiooTHJiiy CBe p66jBe, Koje join nacy 6bhi nperypHaa irpCKo 
,l,paHe. Ty yiLE>a?i^ Mejiodi IIoiiepai( ea6ji>y Eya^Hosy, Hajcijiy- 
iiH,je 3Ha,9ie8>d ohb Do6eAe; OTHe oa Typana h csojy xaiep h 
QoBpaTH je Haipar y cBoj sasaq^j. 

JI,oi; je saAOdxBeaa osa BeiHia notid;i;a, joui cy hokh, a aapo- 
1HT0 Ileiap ^ofipBait, yHHHHM aeiuM BaaaHHx ycayra. CHaa, 
Kojy .je BOHHO HOpaxHU-naina oa Caaspa 6aia je jom ja^a os, 
docaKL'ite : aaa je h ona y^apaia Ha otnop aico ne hcto oaaKo 
ejaJaH, oho hcto oaaKo jas. Earn hh je 6ho aa nyiy, aa Heeiy 
Bpio cpetiHo H8a6paROK, oaaj maEau; JI,aiiHrpaji;.') Ibera je mecr 
HeAe.T>)i 6paHH0 Ileiap JI,o6pH>ai;, a to My je HajcsaBHHJe seao 
H>eroBo. a aeBoaHKO OB^e 6ini3y QOHaHemTtoHx rovaxa hoa Haa- 
jeHOM II r^aBameH 6e8 npeciaHKa cy y^apajie na namy a saAa- 
Baie ny oocia. Hnje ee Morao Hanpes bh Eopasa k^h. 

TaRi) 6h oho iHTO ce je^Ba h OHeKHBaxaMorio: 6oj awie^y. 
Gp6n H TvpaKa CBpinao ce Ha cpety cpneny. HeupeciaHH HeKHpa 
no yiivTpaui&ocTH uapcTBa khijih cy acTHna Gpfinaa y Eopsci; 
ajiii je iinaK Cojiia cnara lypcna, Koja je Ha Cpfie nsiasHna, ^Bia 
jaieiio iipeTeacH^a oj aaxoae. OiyA h jecre cBaitor nomroBafta 
jioGTojaH oinop KOJH cy oaa on^a ywHain. 

H H^je HHoro npouuio, na ax sa to n sarpa^a CTHxe. 

Ka,i. ce Eapa^op^e nocie oae notJe^e na GaBH, AoURaa Bek 
y aeru 1806 rojaue, npevaie cjeAHHH jsfiion naposa e acTO<i- 
Hoj rpaiiima, Hfipaxaic noHyan nap, itao mro je Ha to nyny 
BflacT nsiao. 

Bes cyjifte ce ftoicy iHHHao, Ra je Bet h Typiuwa npeKa 
uuTpeoa upacrajaTH na ce Ta CTaap aapaBRa. Koa OHoiHKora 
iiaupesaita, aa cy y 6of6a ca GptSaxa caHBH nofierjiB: a eoiheo 
6k ncTH Gpfia nocTaiiB rpJ^H sa TypEe, a^ ce aeuiTO oTBOpn par 

') Obab ce jsji^saBaMo uoje;];BHOcrK mro Beiaao HHKaKBKx oirorap- 
HDX nsBeiumja Aora^aJHia b& obbi rpaHsqaxa Die Cbionikdps 19'ten 
Jahrhunderts npHnoBeja RaKO cy laio Tpn name Bhi, ^lej^je, CaKCB 
Eiaa-iB iiacjnpoi sanoBeAHiRe Jacob Levich and Stanoila Alas (1806. 
p. 42'.). )■ Ha CBy npiJiKicy khcih ce ly OraHOje I'jiaBam a JaROB-iesBh 
BoJBDja .lesaHKH. Ilame cy oner Bniae hs Onidaoia, BOJBOsa em XH^a- 
;;os, u ;i.e.iB6ama, BOJBOAa naK :ie.injaKa. 



103 

<; PycqoM, KoJH ce y Taj Max dam oneKHBame, h s^ ca BEva 
Pyciga nvmaa noysxaH cases? 

Ha cKopo ce Cpfin cacrany c Typn^ma y CMej;epeBy, Hjoi^e 
CTBap AOTie, Jia nomjby y H^apsrpaA CBOje nociaHHRe c irpejsr 
lOBHMa — noniJby ^ipa KHesa h ys h>hx jejtHor ByrapHHa, Be mra 
y THMa CB ercKHM noca osHMa, Ilerpa Hwa.^) — ~ 

' UsaK te Ha^H y^pesy~inTO cy "t/pCn ocTaan npH CBOne v 
nocie OHHX ciaBHHX no6eA&. Ohh npocTO noHOBe CBOJa irpe^aui&a 
noTpaa^HBaiba. H Ilexap je H^ro Beiirro ynyxHO 6ho H>HX0By 
CTBap, xa ce y je^aH Max Morame CMaTpaTH CBe Rao o;i;o6peHo, 
Heftax* je Ilerap H^ro 6ho lyMan ro;i; HeRaKBa TypcKor nocia- 
HHRa y EepiHHy ; Ty je nay^no maBHe jesHRe eBponcRHX Hapo;ii;a 
H nosHao HiHxoBe HHTepece; na noiuTo je 3a tam y Beorpa^y 
pa3;H0 OKO nociOBa eBponcsHX Tproeaua, iisa^e jaRO Ha rjrac, Te 
TaKo je HMao neKaKBO nocpeipH^KO MecTo; ($e3 H>eroBa yniHBa h 
caBeTa Xai^sMycTa^a HHJe Biajiao; a KaA saxHJe noMo]^y Typ- 
cRora name naAome y oncajiy, H»eroB ce HaAop CBe BH^ao noRpaj 
Kapa-'Bop^eBa y 6eorpaACROMe CTaHy. Ana H>eroB uocpeAHH^RH 
TasenaT HHRa^ HBJe EMao hh Beber SHaneibay hhth je Ra^ Beber 
HanpeTKa ynnHHo ho ca^. Oh je y DjapHrpaAy yMeo TaRO ;rkbo 
noRasaTH TypiqiMa, RaRO ce 6ojaTn ;Q;a ce ho AoroBope Gp6H h 
PycH, jep cy OBH Tajia tcr noqesH 6hjih yjiasHTS y BjiamRy h 
MoiA&BCRy; fifi, cy ohh ^OHCTa hohojih 6HaH npncTajaTH na noRe 
ycTynRe Roje 6exy ca cbhm irpoTHBHe onrrpHHH h>hxobhx na^eia 
BJia^aBHHe, h Mory ce Rao HemTo ca cbhm HSBanpeAHO o6e2[e:KHTH. 
G KpajeM oRTo6pa bp&th ce Beh IleTap M^ro y GneAepeBO, h Rase 
Gp6HMa RaRO IIopTa 0CTaB:i>a CBanoM cBojy seMJby HORa je H>eroBa, 
lonyiHTa BaaJ^J', na niTi Bmne xoke ja ;i;onycTn h ja 6yji;e cpn- 
cRa noca^a y rpaAOBHMa; cano aaApsaBa ce6H sa snaR h Aajbe 
CBOJe BJiaAO Ha^ H>HMa jifi, Moace y Beorpajiy ceAOTH Myxacni ca 
150 TypaRa; MecTo CBera AOcaAa&er ;i;aBaH>a ;i;a ce Aaje Ha 
rojHHy 1800 Reca, ROJe hhhh 900.000 rpoma, oro 600.000 
4)op.; na a& o;i;aTae IIopTa HSMnpyje h oho uito HMa c AOcaAaBHM 



^) Bhjo je HeKe cyiae o BpeieHy Kaji; cy obh nperoBopn nonejH 
(Kallay, Geschichte der Serbien, ans dem ungarischen vom Schwicker, 
erp. 578). Ja ce j^pxm ycienor cpncKor npej^aKa. He 6h 6hjio sa Bepo- 
BaH»e 3;a cy Typn;H npaciajaJiH na eefae ycrynRe, a ja HHcy nan npe 
Tora 6H.1II noTyHBHH, HJ[H;i;a hm niije npHnpeTHJia Hosa RaKsa onacnoci. 



(lamTUHiiiinHa n ca cnaxigava. Y cseay oho uno cy GpiSH n 
QOTpasnBajiH. Join jia 6y;iy Hto6oaHH oji; ^locajie, Koja je (5aaa 
ys i:yii.ieH>e aaRKa y Toue inio cy uopaiH no npe|ai[[ii>eH o6h- 
lajy i:yD.ieH.e Typqn HaftraeaaTa; ona serjBa, Kojy ey npe apy- 
Tosp, paAHJin, Aa os. c&x i^yie H>nxoBa; m cy C3o6oabh hochth 
opy^hje H lyaaiH rpajtoee eauo uofl lypcKHM bpxobhhb CTapeura- 
Hajra. Bho je to BeaHBH TpenyraK aa ofiasBe cipaHe. Thh ee 
nyicM Monio HsfieiiH aa ne nociaHe HenocpejtaH caBes le^y CpiSHMa 
n Pyemia. Gp6a ce HHcy syro npeAOHflmxHinH ;ta npHGraHy na lasy 
noro.T,oy, Oji;Mas oaaj ^ac jSMxa ce IleTap Hhko e Apyra jBa 
KKesLi j;i H3pa;tH noTBp^eme sraaHCKO. Ko ce irorao mio Tora 
pa;i;n uocyaibaTn? Saje^HO ca nocJiaHBitHMa je ojiiax ffomao y 
GiievpeBO h Myxacnn oflpe^ean sa Beorpaj. 

A.ia ce ue^y inu IIupTa 6eine npe^OHHCiHaa. Ha CBy npE- 
aany je tomc KpHB tor esponcKHX CTBapn. Kojbko ce oh y Hew 
llopTP TH^ao, ua teico flaie nocMaTpam, xypcKy naKGpHrypafl' 
Pyciijf Kao aa yuaBBine ocoChto noCe^e Kojaiia je UopTHH casea- 
Hiii: HaaoaeoH Kacae jecean 1806 Kopa^o na ITpycKy, h Kao 
jta line noflnroine nei^y Typi^fliia noysAaifce y ciapy cpety. A Ha 
cBann na^QH cyce Hopajm KpeHyra joui je^an uyr hobou cH&roH cbh 
cyjip'THQ HHiepecH, ?hh je CTBap aomza Beli aoTxe, aa ce EOHa'iBo 
nppKiiaa. Haneaajio je neKaso Kao KpaJH>a neupaBaa, cnaxHJe, Koje 
KncT HHKOK HHinia CKpHBHie, yuyraTH mocto itnxoBa fieafieaHor 
mmwd HA oHy jej[Hy cyay, aa Kojy ce n xaKo HHcy MoniH lapao 
noya,!:;!^!!, jep npeua p^aBOif ciaiby ^HBaHcnje Eor sEa nya 6h 
ce una asBana. Toxe ce o^eBHAHO n jacRO npoiHBHio h oho 
jiy^TimcKo Hspe^eibe, kojbh cy jaH>ii^apa nospat^eBH y Gp6^y. 
MacinM aa to hb 6b XTeae aaKo hh yieMe aoirycTHiH. Ila Kaa 
611 cu (5am aaiH rpaaoBH CpfiHaa y pyse, ko 6h CTao aofiap aa 
TbJixoBy sepHOCT? 3ap onacRocT, y Kojy cy naaaiH, HHJe (SHJia 
Moa:e Chth join Beta off one, H3 Koje cy ce xTejiH HaMafen? 

JI^ocTa aa je aHBaH yayqao npajiHKy, Eajt je Ba.iaao noTBp- 
ffiiTH yroBop, fla ce na hobo aorosapa fteicy h aa ra oaC^je. 

Me^y THM iiap IleTpa H^Ka nige ce aadopaBHo: 6ho je 
ysei; Kao HCKaKaB naeaa aoroBopa HSMe^y Cp6a n Typaia. Taso 
CY ra ciaipajiQ. 

A HTTO ce OH Hiye HaapinHo. yqaniEiti je tc ce CTBapn oKpe- 



105 



Tome pasBHjaTH ^ajbe onaKo Kano cjr Morjie, no^ex ce He capuiH 
BHoiTa WHO 6n hx ynyrHSo h noBeio. 

JI^oroBapaH>a cy BHine no^cTaiuia ho y3;i})sa3ia Gp6e jta ce 
jase uoj( rpa^toBBua ; Te roAHHe ce pax h noneo noA rp^iOBHMa, 
a Rao niTo rpausH cBana nonera MHcao ;i;a ce ;i;oBpniH, laKo h 
no6e;i;a. Hajnpe ce jaBe ca cbojhm MyxacHJioM noA BeorpaAOM 
H IIIanii;eM 3a sHaB ;i;a je HaHHH>eH Msp, Tpa»etH npeKa tomo 
xa ce Ta MecTa npeAajiy. Ajlh CBa H»HX0Ba yBepaBaH>a ho y^HHHiiie 
HHRaKBa yiHCKa kos TypaKa he y kom norjiexy. Hh Beknp ne jhslkb. 
HHsaKBe HapeA^e, Aa H>eroBH EoHi&aip n^y hs mani^a, Eao 
mro cy Gp6H TpasHJiH. Ako cy xtojih SMaTH rpa^OBa, a xieiH 
«y KaKO HHcy, jep ce Befc JbyjHMa joAHJajio y oncajtH noj rpa- 
groBHua SHMOBaTH — HHJe ce HMaao Kya, nero hx Ha hobo 

OTHMaTH. 

H Eapa-'£op^e HayMH najnpe ^a osdHJbCRH npnoHe oro 
Eeorpa^a, kojh je ca cbojhm np^aTejbHMa ^apanHlieM, FiaBauiev 
H Mejiojom Apsao onROJBen oa jI^yHaBa ao GaBe. 

Me^y Rpi^aJiHJaMa je ryniaHii,a Ajuge BSHajnpe borh Ap6aHac 
EoHAa, npaBOCnaBHe Bepe, MHoro y^HHO oro o6paHe EeorpaAa 
OA Gp6a ; a RaA ce pai HSMeTHy y pai ne^j Typipwa h xpHni- 
fcaHHMa, OH npe^e na cpncRy CTpany. Mhout cy Apyrn y^HBHM 
HCTO TaRo ; ajiH je 6ho oa CBHJy HaJRopHCHHJH EoHAa . TaRO ce 
Benrr h xpa6ap noRasHBao Ha cbo CTpane; Be)i je 6ho nocTao 
H 6HM6ama. Oh ce nonyAH Aa otmo Bapom joahbh cmojibm RopaROM. 
G ysyH-MnpROM, CpfiHHOM, ROJH je 6ho hcto ohoshro bojihr h 
jaR ROJiHRo EoHAa oiiajieH h oRpcTan, h cjom neTopHn;oH h>hx, 
RoJH HM HHcy ycTynojiH y jyHaniTBy h cueaocTH, AHrae ce oh 
30 H0BeM6pa 1806 roA. OAMax npoA 3opy Ha niaHn;e, a Apyre 
OA($paHe HHJe Bapom hh HHaoia. Snao je rva ce Mo»e npoHatn 
Kpo8 npne cipaaje, Roje cy finie CByAa pasMerayTe, h npo]^e 
cpefeno c ApyniTBOM, hhth hx je hro cmotpho. j^a ne <5h hito 
najio y o^us, ano oAMax ca maHii;a AO^^e na Rannjy, noi^e Majio 
y Bapom, a nocjie ce Bpara, na npano na Rannjy. CycpeiHe hx 
HCTHHa jOAHa CTpaxa h yoHTa : ro cy ? KoHAa oAroBopn : momii;h 
yayp-deroBH (to je 6ho horh ciapernHHa RpvajiHHCRB). OAroBopHo 
je TypcEH, H HHROM HH A^* j^ mTO HajxaBe Ha yx najio. TaRO 
Ao^e 6e8 CBaRe cxei&e 3a le^a crpaxH Ha RannJH, na OHAa 
OAxax 663 ORJieBaH>a yAapn na H>y. Bhio je .nmex upBH Aan 



106 

6ajpaifa; KaA y Bapoinn nyoiKe 8anyii;aine, mhgjlhjio ce ^a ce 
iiyii;a o npasHHRy. EoH^a je HMao Ka^ w cipasy caBjraAa, Maicap 
;i;a ee ona Bpio jyHa?EH ^paHiiia e y6iLiia My ^eiBopHi^ o;^ 
;ipy]nTBa, na aa thm Aa> h saiuijy pasBaiiH, paibeH h can c Mnp- 

BOM paH>6HHM H C JOOI je^HflM Gp^HHOM, K0M6 HSge 6WL0 HHIIITa. 

y TO jypne Mooje. y ohoj 8a6yHH, mro ce HSMOTHyia thu yxa- 
poM, OHyxa 6lLE^J npei^e npeso mmufL h Kapa-'Bopi^e. Tjpvfi^ 
ce m6jffi H nojiexe sa ce 6paHe. SaMOTHe ce o^aJHH^KH 6oj. 
Eyn^aie cy nyimce hb CBBJy Kyt^a, a HBJe ce Mono jypsmaTH 
Ha CBaKy, le Gp6HKyke sanaie, a HBHyrpa 6paHHoi];H Hdjeie hs 
one BaTpe Ha rojie^ ca6jbe cbojhs^ Henp^lafe^EA. ¥ obom 6^j He- 
rflHe ^apanntL, bojh je y^apHO na CJTaM^oji-KanHJy ; ji;o 1 caxaia. 
je Bapom 6iiljlk ocBojoHa, a jesrpa ce lypcKe bojcko cbjiohh y 
KaMOHH rpa^. 

yseTH BajfeHH rpaA CBaKojano H^'e 6ro nocao, kojh 6HBa 
aa xpeHyraK. Aih ^ KaRO ce hhko hhjo OMHnusao , xol^e he 
sayseTH jysQy cipany Heyxpainor paiHor ocipsa na JIjHaBy, sa. 
Koje OH;i;e h caMH AycTpHJani^H HHcy yMexH KasaiH xsk Aoncia 
Hel^e 6hth lypcBO, Cp6H Morome npeceliH CBaKH ;iobo3 xpaHe 
rpa^y — c Tor je ocTpsa neBaji h cyjiiaH CyxeJMas Hajiipe ocbojho^ 
Eeorpa^ — h I^anai^ AjiBJa jom ;i;eKeM6pa Mecei];a 6h npHHy^oH 
ji;a ce npejia. Ca cbojhm Bp^aI]gaMa Ha ocaM bojihrhx lai^a CH^e 
rymaHaii; y Bh;i;hh. 

Oxy^a je daia npsa nociexHu;a, mro je GyneJMaH-naina 
nocTao rocnoji;ap y cbomo rpa^y; Gp6H cy ra cbojobojbho ocia- 
BHM ynyrpa. 

OnaKO y naBHOM, mhhh:zio ce c noMeiica Aa ^e Gp6H 
6hth Bpxo 6j[arH. Eapa-'£op]^e ce laKo tbpao jipasao aafipane 
ujbaHKafta RaA je yseo Beorpa^. Aa je ABOJHiiy nenoKopHHRa 
Hory6HO, na ftHxoBa leina HceRao h uaBemao no RannjaMa y 
Bapomfl. IIpHJaTejbCRH je upHMao oho, rojh cy h8 rpa^a AOsaaHSH 
H>eMy noA saRpnjbe. 

Me};y THM je Typi^HMa CBHMa kq je^Hor jom Ta^a 6Hia nape- 
i^ena CMpT. Ka^ je FymaHau Aanja ca cbojhm na^^ana npoxasHO 
MMMO IIopeM, onaJiE na h> oAaHAe MnjieHRo hs 6aTepige TonoBa, 
TO ce rymaHaii; je^sa nsMaRao 6p80M bo^om. Ajih cy Gp6H 6hjih 
TaKO nyHH jeja , ja cy ra Ha raaJRaMa jypHJH , h ilerynite, 
RoJH 6n HaamiH na aycxpHJcRy 8eM.i»y, h TaMo tohhsh, na jom 



107 

ce u TysjiH c ftiHa. Ty hx je rymaHan; jaKo ocpaMoiHo ! MaKap 
;ia cy iiy h Ha momkc, kojh cy My cyxHM KOH»e Tepaiz y Bhahh, 
Hanaifl , omeHHJiE hx h no6H2H , oh ohot nonijbe y Eeorpaj; 
BApane MHrane Taon^e, rojh cy nocsaHH ysa &. 

Gp6H Me^y thm HanpleAOBajne y cbom nociy. Hhth cy xiesH 
TypBe TpnoTH y rpajiy, jep 6h hm HenpecxaHO octsjih na Bpaxy 
HenpHJaTejbH n HaAaJHi^e^ hhth cy hx xtoxh nycTUTH ;i;a 6eas6« 
3ap TO HHcy 6kjlb cbo npHBps6HHi];H hcthx s^iXHJa, o;i; kojhx 
cy ce ohh ohoshko chjiho nanaTBOiH, KoJHMa ce joui HHcy 6h2h 
HH ocBeTHin ^(OBOJibHO ? 3ap HHJe CBe oho nooTHnaHo oa Hapojra 
HiTO je y H>HX, OHaj HaKHx, OHo dorarcTEo? 

CyseJMany jane jia My ce BHine neiie aobobhth xpaHa, a 
Ka;i; hx saMOXH, Aa MO»e cjio6oaho oth^h, AonycTe My HCTHHa 
h jom My A^Hy npaTHiy; aiH TeK ce oh (23 $e6pyapa 1807) 
ca CBOJHX 200 ja&H?apa h c nopoAHKana, Koje ce c &hm y^py- 
acHuie 6ho HanaKao neROSHKo caxaTa, narasH na sace^y ; npaTH>a 
MecTO Aa ra 6paHHy npncTane h cana y3 one, to oa cBHJy hh 
Aa ce joAan cnacao. Y ^acy ce hokojb paciLiaMTH no EeorpaAy. 
JI,Ba A&Ha cy TpaxHiH TypKe, kojh noxHrame Aa ce ciRpnjy, xe 
HX y^HJaiH. IHto je npeTOKjio h y Tpekn AftH — BotHHOM cnpo- 
TH&a H npocjaii;H — oho noniJby y Bhahh. HeKH ce HCKpcTBme. 
Taj_KpBaBHjaH o6oraTe ce HJ^^ MHioje^ KHes Chmo 

MapKOBHtj^ Byie HMt n Apyrn. Y TaKO CTpaniHHM ce noKopHMa 
HSJiHJira Hajnocie ona maMOHa MpsH>a Ha Typne, TaKo Ajro ycTe- 
aana a jienpecTaHo noTnajBHBiHa yBpoAana h c joaho h c Apyre 
CTpane, jom Bebna naK ocHaasena paTOM. 

TOMe HOMa HHJOAHe necMO. CTapn cy RHesoBH BpTejiH 
naBOM, roBope^H, KaRO to HHJe Ao6po y^[HH>eHO h Kano ite KaA 
TaA AoliH Kajafte. Hero cy h ohh to roBopHXH KpnuiOM ; jep 
ce BdJ>BJLO 6ojaTH, A& MX Ko He Hyje, na ho homhcxh a^ ohh 
Typne 6paHe. TaAa 6h ce h jmlub, Bajbaio o^snpaTH si xhbot. 

A H>HX0BH Mj[a]^H soM-'baiiH, Kao Aa HHJe HHHrra hh 6hjio^ 
noTaRHyTH cpeliHHM HanpoTBOM, noxHTame Aa HacTane paT. 

Joffl y $e6pyapy naAHe IllaCau. H TaMo cy 6h3h hcth 
TaRH noRopH. 

0^ yAapH Kapa-'Idop]^e ca UlyMaAHHiJ^HMa na YaiHue. Typii;H^ 
nomro cy ce onpocTHJiH yroBopa ca Gp6HMa, 6hjih cy nonpaBHas 
OKO BaponiH niaHiteBe, KOJe je Bajbajio npBO na jypnm oTHMaTH. 



108 

Ty je Hajnpe Hsamao na bhahk Mnjioin 06p6H0BHk; h ly ee 
TemBo paHHO y npcH. YmEUfi je 6hio nocse Eeorpasa HaJHace- 
jBeHiga Bapom y cseMy namajiyKy, e HHJe 6ea^ Majia CTsap hh 
KopHCT, niTo OHO uBfifi Cp6HMa y pyKe y jyey 1807. Bnine ra 
fiHcy XTexH HE Ea Bepy ^aBaiE Typu;EMa. 

Ila no6eji;EoitH Beb HEcy 6iijiH 8a;i;oBOJbHE he ca cbojok 
po^enoH CTapoM otfsaniky. 

JaKOB, Kojfl je 6e3 no MyKe sayseo xpajeBe Ja^ap e Pal^e- 
BEHy, mro cy ce cas Bei e onaRo y Gp6fljy panyflaiH, ne xie 
HHpoBaiE Aa He orjie;i;a Moxe he ce no6yEETE e Eocna c OEe 
-CTpaEe JlpEHe. Hajnpe nonuBe xbojeuj nociaHEEa c npoKsaxa- 
T^iqaMa ; aiE My jbjm EEcy 6ejie so6po E8a6paHE : je;i;aE je 6eo 
xaJAyB E EHJaHEiia, H>era nHJana yxnaxe ; a sp}TEJe 6eo Kaiy- 
"^ep, KOJE ce node Hige cmoo caM jiajBe ycy^HTE. 3a tem JasoB 
nycTE, TO npe]^e eobojieko HaopyxanEX to ohe y^njy HOKaKBa, 
BOJE je KynEO xapa? e no6yse ^Ba ceia ; aJiE ?hm Typu;E so^y, 
MEp ce noBpaTE Bao mro je e 6eo. Hajnocie na^EHE JaBOB 
JL2L^jj BojoM ce Moma jneno spsaTE cnesa ESMe^y o6a;i;Be o6aie; 
npeiypH Ha osy CTpany obo xEJbasy iibyxE, e o^vax noBpaj BO^e 
ECBona manait e naMecTE na h> TonoBe ; ajiE aBo ce oe e nasao 
xa iie TaBo c yTBp^ena MecTa He]^y xpEmtaHEMa y TypcBoj no- 
TaiiE noBpoT, Typipr noxExe to noBpex cycperay. Hajnpe y^ape 
oncaAOM Ha onaj manait, a nocse e ohe npe^y na cpncBy o6mj. 
HecTO Aa je mro c obex y^apaBeM EanpexoBao, caA je JaBOB 
Eopao XEC2IETH BaBo lio jsj8i ce 6paEE H BaBo be ]Sfi, yiBpsE 

JIOBHEI^y. 

Kapa-'Bop^e ho nponycra npHrefen My ojMax y noMofe. Oh 
My noniJBe ojs, yxEii;a neniTO CBOje bojcbo, CBe Ao6pa e OAeBena 
BOftEBa c xpa6piiM BOJBOAOM Mejeojom, BOJH jo BasEBao CBaBOMe 
BaBO cy My Typi^H HHrnxa e juh ex mecjeh Ea roMmie y po6jbe 
ZBaxaTH. Hero nocao ne Esai^e xaBo sa pyBOM, mhoio je Boje- 
mra ocBy^eBaio; a cioBencBH cy e ap6aEacBE MycioManE Jbyjpi. 
«a ^^0 jyna^HE. O^Max c npnor 6oja BpaiE ce MEJioje 6e3 
Bane, e je^na ce na cbom 6p80M apancBOM Boi^y e caM cna- 
•cao: MecTo ciaBe CTHrne ra no^CMex. Ocxaio oho xero TysjiE 
«cy ce Ha tom Bpajy nac no nojBy, ^ac obo maniteBa, Boje cy 
Typi^E 6ejih ECBonaiE; no HExaBe sane 6e3 ERaBBa flanpexBa h 
^e9 EHEJe cpeke. Hpej jecen ce Typn;E Bpaxe npeBo JI^pEHe. 



109^ 

Meiijr tkm je MraeHKo oho 6s>uflo ohh Ha KpajnHy, r^e ce- 
TaRo]^e HHJe Horao oip^taTH ciapH MHp, mm ce Ha CRe cxpajie no^eiio* 
KpxaxH H jroHHTfl, a Kapa^aH^H)iH 6exy yreiqiE. Mhickkj ce- 
TaMO OAynp'o My^ia-nama, kojh je jiomw noGne IlacBaH-oria, na. 
H Ka^ Hy CTHse noMob oa Kapa - "Eopi^a, a neniTO h oa Fyc^a^ 
KOJH ce noji; HcaHJeBHM najape na tom Rpajy noKadame c no- 
Moliy, HHJe Morao Hnmra ojti;pemHTO cbphihth: Mopao je 6hti( 
8aji;oBo.i>aH mro je jipasao y pyKaMa njiannHy MnpoH Hsice^y IIo- 
pe^a H KpaJHHe. 

Me]^y THH je na ohhm KpajeBHMa yHHHHo SHaMeHHT HanpeAaK. 
jpyrH, oj Kora ce hhcto HHcy Moran hh Haji;aTfl, a to XajjtyK- 
BexKo. MoiHo ce Aa My ce ^a cano sacxaBa h AonymTeH>e tjB^ 
Mose RynHTii CBojeBOjbi],e : HHinra My BHme HHJe ipedajio sa ocio- 
6oji;h CBOj saBHHaj I(pHy PeKy. 3HaiH cy jj» ra He Mose hhhitsu 
OAp^RaxH KaA narne RyAroA? na My A^AHy nrro je HCKao. Hnje^ 
MHoro noxpajajio, a jo^^onie o H>eMy rjiacoBH. Komko je y no- 
HexKy HMao Maao xyaH, onex ce ycyjn xe oncejHe neKor 6era. 
y no^ropiiy; hobhcoko nacjiaase oko Kyie 6ero6e mhohixbo 6y- 
pa^H Hanyftene cjiaMOM, na OH^a sanaan, ^a je CBe n:iaMeH y 
^y^J ynyxpa jiHsao, h xaRo ra naxepa ^a ce npeji;a. Eera nycxn^ 
c npaxHiOM y Bhahh, caMo ce najnpe nsMe&a c h»hm KO&eM h 
xaJbHHaMa, n ysMO My 6jiaro, Koje je namao koa H>era. 3a xhm 
CKynn CBoje jsy^e. MaKap ^a je h caM 6ho xeK Mia^n BOJBO^a, 
OH nocxaBH Me]^y H>HMa sacxaBHHRe, 6yjby6anie, na n 6HM6amy^ 

Oa one HJBaHKe BejbKo noioBHHy nojejiH Me]^y CBOje Jbyxe,.. 
a noioBHHy nomjbe y EeorpaA, h KaKO je, mocto ^a Hmxe ho- 
Baii,a, oh jom ciao, xaKO My h oho BesHnafte nponycxe. H>eMy 
je onex 611010 Aocxa mxo ce Morao o^pTKaxH. H b4A Typipc nasa- 
iHme H8 BH^HHa na h> ca chiom HeHCRasaHO boIlom, xaRO Aa. 
ce HH nopoAHXH He Mose — oh onex ocxa, hhxh 6h ce h no- 
fflxo yKioHHO. Ymoo ce oa h>hx OA^pannxH, a eno KaRo APCRO. 
Hoiiy ce ca cbojhm MOMiQoca ynyne ycpoA i^nxoBa cxana. Ty 
BHKHe xypcKH : Exo BejbRa, pas^H cne — na osexe OAMax na oho- 
KoJH cy ce 6jffULEj onaKo nonsameHe, xe hx AOHCxa paa^HJe cne 
KyA Rora. Ta cy A^ia, Apxao je BejbKO, Aocxa, Aa ko Moxe- 
6hxh rocnoAap, h oa xo Ao6a je oh h cyAHo Rao CBaRH rocno- 
A^p y IIpHoj PeitH. 

TaRO BeiHRH nocao 6eme y riaBHOMo Hcnao 3a pyROM npeno* 



110 

CBaKor o^eKHBa&a cpekHo, h aRO HHJe ese, niTO ce ro;i; sano^eso, 
OAMax HanpeAOBajio. 

VfpujiL cy 6hjih H8 6eorpaji;cEor namaiyKa HCiepaHH : ocjio- 
6o^6Ha H opysKana paja ;i;pxa3a je seMJby h rpasose; h npeno 
OHHX rpaHHi];a HHajiH ey oa APjrHX namaiyKa Ja^ap h Ps^eBHHy, 
maHHHy MHpo? h Il^pHy Pesy. 

yJ6AHo je THX y CTBapH 6kjio npeKsnyTo ciapo no^aHCTBo, 
y ROM ce CTOTHHe roAHHa npoBexo. SHaMeHHTO je mro cy dam 
J OHaj jan, Kaj je 6ho OHaj noKOJb, y Beorpa;i; CTHrie TecKepe 
sa xapa?. H>hx 6enie sohco m Il^apnrpasa Ilerap H^ko HecTo 
noTBp^eH>a CBora yroBopa^ h cyiTan ce join je^aH nyr Ha^ao jsjsl 
^e My ce niaTHTH xapan. Mei^y thm cy h Cp6H totolho ^a^ieRo 
4iiDLJiL OTHmiH, A& cy MHCJiHiH, ji;a Boke HAKas Bime HopaiH xapan 
luialiaTH. 

npHpoAHa TesH>a xpHinkaHCRux Hapo^a X^ ce oc3o6oAe 
'TypaRa, y KHua ce na je;i;aH nyr noRase ca cbom coom h 
iio6e;i;oM. 

JIfl, npoMOTpHMO caj RaRO cy ohh cawH CBojy ynpaBy ype- 
.;tMD, uofflTO cy Bet ofiopniH TypcKy Biajy. 



-<•&•*->- 



KAKO CE yPE/lHJIA CPnCKA BJTA^A 

Oji npBor ycTaHKa na HaciDiHHKe h oTMHHape jioTepaiiH cy 
€p6H Ao CBOjnx BiacTETHx noTpaxHBafta roa BpxoBHe BJiacrn, 
a Raji; je BpxoBHa BsacT sa &HxoBa noxpaacHBafta HspeKJia, ji:a 
HAy upoTHB CTapHHCRor ype^efta He^^y TypiiHMaH xpHmbaHHHa, 
ja Hx Be Tpe6a ncnyHHTH, Kao niTO ce xolie, ho HapoA jom h>hx 
pa^H RasHHTH, oHja cy ohh othidjih join J^BJbe, to cy ce opy»a- 
HOM pyROM osynpiH cyjiTany h chiom nciepajiH TypRe h3 Op6HJ<>. 
Gas cy 6h2[h noTnyno cbojh, h seirjba je 6HJia y h>hxo6Em pyRaiia. 

Mono ce Tajia mhcihta, ^a lie h3 ohof MHpnor ype^eH>a, 
<2ejia ca cbojhm ceocRHM rbosom, h RHe»;Hfla (cpesoBa, sljua) c o6op- 
RHesotf, HaHHHHTH CO ca CBHH Ha npHpo^aH Ha^HH ype]^eH>e na 
TO HaaiHR H sa oRpyre h sa n;eay seMjBy — na hmo : Biaja CTape- 
niHBa, RHOTOBa h cy;i;HJa, Rao mTO je nose 6hth h dnia y ciapo 
Bpene, RaA ce HapoA onaMO ;i;oce3HO. 

To 6R jom Mono 6hth, s& je lypcRa Biasa Hpece^eHa ua 
]e;i;afl nyr, na irpHiHRy Aa* jy je npecoRjia h uoHHniTHJia OBponcRa 
CHia, na ;i;a je ona nocxe ociasHJia naposy noTnyny cio6oAy, 
•turn HHJe Mono HHRaRo no ohomo RaRO cy oxHCxa CTBapn nniJie. 

EaRO cy ce laTHiH opyxja y 6ypH0Me noRpery, RaRO 
cy HapoA CTase npe;i;Bo;i;HTH GJLo6o]Sfie n 6ojy Bemie CTapeniHHe, 
TO H no6e]^HBaTH c h>hm, na h>hx npei^e h csa BsacT. TaRo ce 
ox MHpHa ype^eaa saxene y Cp6HJH Ha jejtan nyx ype^eae Boj- 

HHHRO. 

Mn CMO uoMEftajLH, RaRO ce no cejiHMa cbo jifijio sa Bojay; 
RaRO cy ce Jby^n cbmh onpeMaiH h HSApHcaBaiH, xe xaRo nsjia- 
BH3LH y 6oj Rao cao6oaHH JbyjH, rojh ce sa CBOjy poi^eny cxBap 6ope. 



112 

A in OHH y 6oj HBcy usiasHiaH C-i cbojhu saesosHHa, hhth 
cy eeOH 6Hpa2iE CTapentHHe, set ey noraasapE, Koja ce tsyjifi 
ms.m'i<me, c&ue oocTaBJtaJiH nocne Baposy Bete h HaH>e 6y3,j6&m%. 

lloja^e crapeiDHHe BoJHHqKe, Koje ce asasy BOJBOje, HHey 
uH.ie I'.aMo QooaBapii oKpyssva, one cy HMaae yseic ca go<5oii 
CHoJy npaTH>y, noHKe, koje cy 6HJia jeAHaa KOH>Hi(a y aejiJbH. 
Mouiio cy CwLa cse sytaHH 3>yj[E as jio6pHx Kyta, ose cy ce 
KOX rucnoj^apa xpaHnaH. oh ce (JpEHyo le bx je o;i;eBao e Ha- 
OaBxau UH A^pe KOS>e. lli^ao bh, BCiEHa, B^je BEnrra, ann bb 
Je xauiw BOKioBe, h ohb cy c H>iiiie yBeK seasiB B:ba<ncy, le 

cy MV SS. TO fiHJfl ^aiBB H CHpky H XBBOTOH, H BBEaA Ce HBCy 

o;iBiija.iii oji; H>era. Ohh cy 6am ysa b> Raico opoiBB TypaKa, 
Tano II npoTBB va Kora ;tpyrora. IIoBeKB cy hx BHaiH e no 
ne;i;eceT. 

.laKO je onasETE, ;i;a je la oKOJiuHa MBaia BOJBOjiaBa BHme 
HtiKj locnojapcKy bo caao ciapeniHBCKy BpeABOCT. IIoKpaj bbx 
je c.ia''>o fiiTO Bpe^flo BKaKaB Kuea. IIoHeKB npBCBgjsoie cefia 
caMdBo.bHo oorpaHBHHe uapflEapHEii;e, icoje cy Cone y kbxoboj 063a- 
cTii : ^pyra onei sayseme sa ce A0<3pa, Koja cy npe 6Bia xypcaa; 
Kaj (') paspflSHBajia QOpesy, Koja ce aoKaaiTO jom ysaaaia, yseE 
cy HiiMeiajia ao nrroro^t B sa caoj pa^ya; acipaxaBaiH cy ojt, 
3,yA^i ,i,t:ceTBe, a jom cy HaroBBJiB aapoA a ji;a aa ayjiyqa. EaKO 
ce BeK Boneao CHaipaiB h>bxobo ^lociojaHCTBo roioBO mo ilr^jio 
HH^Hie bh;i;b ce ory^a, bito je ao cvpra Bacjie^Esao npe^aia- 
a-era ma HUB 6pai vy, aa obb ae 6b3b aa Hajaaae sa oh^ 
nocao. 

Aia Tfl BOJBoae aaaK aacy fiaae ca cbhk caMociaiHe. r;i;& 
ce ro;i aopeaera jeiuo rpa^aacKO ciafte, aa ce cactaBa xaRBO- 
Apyro, yseK be BxacT apaoHyia sa caaa ,iiesa. TaKo je chjibhx 
6aJio caao XMO ftax, caao obojibko, eoshko ax je join y no^eTKy 
ycraiiita eiaao aapo^iy CTapemoBaxB a cse ay c aotie^^oa ape;(- 

ffcaiUTH. 

JaKOB HeHajiOBBk je no;i;Brao BajbeBCKB oicpyr a ocBojao 
Ulaoaii ; Jlyaa JIaaapeBBk, koje je aocae 6bo Bojaojia y lUafluy, 
OTprao ce OS B>eTa caao noiaraao a CBe vaao no aaio. Ea^ je 
JaKOB npsH Byi yseo yxHi^e, oh i>;uiax uocTaBH OHjie BOJBOjiy; 
roABHe 1807 6e8 Hwjer oporBKbeaa sayaae oa docaacKe aae- 



«=^-=-J 



113 

XHHe Jajap h Pa^eBnHy, na je jpacao ja je oh rocnoj^ap h tj, 
Kao H no OHHH OGTajLBM seMJbava. 

'ULEnenjao h IXeiap JI^o6pH>aii; no;p[raH cy noacapesaHKH OKpyr, 
KCTHHa je 0H3;a MflJieHKo 6ho caM Ha rsaBHOMO CTapemsHCTBy. 
Ojatai3i6 je MmieHKO ocbojho ocipBo IIopeH h OKpyr nopeTOH, a 
Jleiap OHaj Kpaj oko IlapabnHa. Peeana je oco6hto 6Haa y CBesn 
c H>HMa. G one cipaHe MopaBe ohh cy BpinniH ca cbhh caMocTaxHy 
BiacT, H H>Hx H JaKOBa HeHa;i;oBHiia csy^ je napo^i; ;i:oHeKHBao 
Kao rocnojtape. 

TaKH je CTapeinnna 6ho y inyMa;i;nJH Eapa-'Bop^^e. 0^ KaKO 
uorH6oine EaxHlL h %panH}i, kojh cy c h>hm jifinami CHiy y 
no^exKy, H>era cy ce 6ojaaiH y rpon;Koj h y Beorptyiy hcto oHaKo 
Kao H y KparyjoBity. Iloatery je oh ocbojho. Moran cy ce c h>hm 
MepHTH y Bpe^tHocTH caMO MnaaH y Py;i;HHKy h ByJHU,a y CMeje- 
peBy, 6paT h Hac3ie;i;HHK y6HJeHor 'Bynie. 

Sap HHJe Mopajio HsneAaTH, Kao ;i;a xote Aa ce cee pac- 
na^He na m rocno;i;apcTBa, HaiHK na KaneTancxBa Mei^y KJie^- 
Taiia/) Kao ^a be ihhhh HHTepecn oxnliH jejcaH na le^Hy, ApyrH 
Ha jpyry cipany, xe laKo ce saMexHyTH cene tfancKoj nponacxn? 

nixo yrze;!; Kapa-'Bopi^eB HOKaKO CBy^a ne caMo npexesame, 
jep je OH 6ho HaA HajjaHHM KpajeM iiejie seMJbe, naji; lUyiraAHJOH, 
HO ce jom y neKoiHKO h npcKo nene seMJbe npocxHpanie, h xo 
Ha OHaj HcxH HaHHH, Ha kojh ce 0H;i;a y Gp^ign nonannxo h 
noAHsaxa CBana CHJia, xo ce uome ysexn Kao cpeiia. 

Axo je npe Eapa-'Bopi^e h HaHiasHO Ek janno npoxHBJbefte^ 
xaKO, ;i;a je JanoB HenaAOBH^ je;iaH nyx y onca;i;H npe^ 6eorpaACKHH 
rpaAOH ;i;o6oBao spoxHB H>era h 6e8 CBaRor OKosHHia onacHO KaRo 
H>eroBa Boac^oBCKa Biiacx npecxaje na Eoay6apH, onex ce to Haio 
HO Majio HpoMeHH. Jljora^aJH oa 1806 ro^pine Ha6aBe BpxoBHone 
Bo^Ay OAcysHy Hpesary. Ea^ je na hobo sayseo UoniepHHy, no- 
cxaBH y H>oj H B0JB037, a xo je juuLemo npeKo Eo3y6ape; 3a 
XHM ce noKaiKO ca CBanoM noMoiy h c oho cxpane MopaBe, xe 
cxe^e H xaMO yTHH;aja; Ka^ je ocbojho EeorpaA, xo My 8aji;o<5HJe 
yne^a na cbo cxpane. Y Eeorpa^y cy cxasH ;i;pMaxH BxaAOK 

^) Kjie^yre h apiaxojai asaJie cy ce BOJBO^e rpHKO, Koje cy ce^ 
nomxo je 6hjio ocBOjeno BHaaHTKJCRO ^apcTBO (1453), no ojianHHaia j 
cesepnoj PpHKOj ca cbojhh nexaia o^pxaJie y HeROJ caMocxasHOCTH, a j 
HOBHJe ce Bpene oj^eKo^eHO dopnjie aa cio6ojs;j. Up. 

PABBS. CPEEJJl ■ TFPCKA ZIX BBBA. S 



lU 

H>6roBH npieyaTejBH, h CBa mabeHa BojcKa j Beorp^y — cBe 
6eiapH, MaxoM oHe Kpii^aiige iirro cy oa ry]naHi];a npenuie k Gp- 
6HMa — CMaipajia ce Kao H>eHy nenocpeAHO noTUftOHa. Kapa- 
'Bop^e je sanoBeAao h TonoBHira, kojh cy hdlvl noKynoBanH hjih 
Hx je HeoHeicB[BaHOH cbojom BennEHOM hbjiho hckh MiJiHcaB 
neTpoBHt^) — OHO nrro py saTOKM no rpajoBHira Bajbajio je 
TeK onpaBJbaTH. Oko H>era je 6hjio HaJBHme HOMaKa, oh ce Haj- 
hHffle npocMBHO na bojhh. H aKo cy APF^^ HenpecTano jom cia- 
jaxQ BHHie Hanope^o c ibHH, ho nrro cy My 6van[ MJia]^H, onoT je oh 
rojiiHHe 1807 6ho HajcTapBgH. 

3a HajsHaTHHJe CTBapn 6HJia je CKynnnnna. GnaKe ro^HHe o 
MaioM EosBHty aom3hji6 cy CBe BoJBO^e ca cbojom npaiftOM Ha 
CKynniTHHy. Ty ce HHJe caMO ojpe^HBaao, mxa te ce na npo- 
jieke noMHH»aTH, Hero je cnaBH noKasHBao nrra je noTpouiHO na 
MyHHiptjy, Ha yxojce, na HeroBaH>e pa&eHHx, n noiarao je ly 
pa^ne ; xy ce ynaBJbSBaia HOBa nopesa. Ako cy Ha Kora Aoniie 
Ty»:6e, xy ce ncnHTHBaia CTBap, h Huje Majio nyxa BOJBO^a h 
saTBopeH 6HBao. GKynniTHHa je caMa CBpmaBaia HajrjiaBHHJe no- 
cjiOBe, Koju cy ce THu;a2iH paia, ^HHaHCHJe h cy^a. 

Ako je cjio6oji;ho ynopeAHTH laKO y^aJBeHe n no cbom ana- 
HeH>y TaRo pasisMHe ciBapn, obo ypei^ei&e onoMHH>e Ha MajcKe 
86opoBe ^pymRHX (^pana^RHx) CTapeniHHa, jep cy ce n na H>HMa 
caciajaae BOJBOje ca cbojhm jby^HMa, ja ce joroBope h ojjiy^e, 
saKo te c paxoM h ji3)acaB0M. 

y HeKOMKO ce OBHM H OHHiTe CTaH»e BoJBOja ypejHio. Jla 

') YBeK he oeraTH HyAHO sa Tora MHJiHcaBa : HcropHia nponajiasaRa 
HecTO no^H&e Ha hobo ojh nojewHEX Jby^E. Oh je 6fl0 y EanaTy hh8- 
lapcKH merpr, na je o^ je^Hora ca^Hje, y Kojera cy Kyhn cjiynaJHO 
cesejiH, TaKO yBes6ao laj sanaT, ^a je OTHmao ojqiax y Apyro Mecro, na 
je sHBeo OA ca^HJ!IyRa. O^aTjie AO^e y CpfiHiy, na ce noHy^H Aa Jorje 
TonoBe, caio jijbl kj ce MeraJt Hcrana. y noHerKy ne no^e nocao cpekno. 
Maca flirje 6iisa aobojbho pacTonJBeHa, le Raji; npBE nyr noHny jlhth, 
Banne ; Apyrs nyi je HCTHHa leKJia laxepHJa Ao6po, ajin je He 6h Aocra; 
E MHJiHcaB lajoro nrro He ^o^e no Tora, sa CBe noRaje xhbotoi Rao napa* 
joma; Tpehs nyr HcnajtHe cpehno. Ilocjie je oh y CBOjoj Ryhs Hiao na 
je^HOH Mecry jaie sa JiHBeibe, na jipjroM ^pBebe h aJiax aa TOHROBe, a 
Ha TpeheM naROB&e, iT^e je ROBao can nrro je Tpe6ajio; oh je rpsMpio 
CBe AO najMafte CHTHHn;e ; Hero je npeRO esera y co6h, i^^e je cnanaOt 
Hiao iHomTBO caxaia: Tora ce aanaTa nnje Morao HSRaRO oeraBHTH. 



115 

^OMe A^ HHKaKO HHcy npecTajaain enopoBs h noi];enaHOCT Me^y HaJ- 
CHJLHqEJca; Me]^y bpxobhhm bo»;;i;ox e rocnoji;apHMa ; KaKO je koje 
^HO CBxaH, onaRO je h caBeT0BaH>6 HcnaAajio, BHme idlsl uaibe 
no H>eroBOJ bojbh, mio je Ha cKynmTHHH' HaaasBjio HajcBexxBJe 

fia BH^HK. 

Am ce TO CBe HHBaKO join HHJe Horjio sBaTH Bia^a. Boj- 
iBOAe HHTH cy HMaaie bojbo, heth cy Morie pacupaBJbaTH pacnpe, 
Boje cy noGTajase CBasH ;i;aH. H^JBHme ee ftHXOBa BpeneHa npo- 
<6aBJbaJio y paxoBa&y e Benp^asejbex. 

A sap HBey HMaie npaso na y;i;eo y jaBHHM CTBapHua h 
xEpne 8aji;pyre no ceiHMa, BHesHHaiia h OKpysBMa, Ha BojiHa ce 
«6e ocHHBajio ? — jep HBJe Morxo 6bth ^a je pai 6ho cbo b csa. 

HBJe HaM noTpe6e A0Ba3BBaTfl, KaRO ce HHJe nono 6hth 
6e8 npaBHiHe ;i;o6po ype^ene B3a;3;e. 3a to je, rojihro ce mofiq, 
jom OAMax y no^OTRy yHflH>eH0. Ea^ cy npojiasHSH Rpoa Xap- 
ROB OHH nocjiaHHi];H nrro cy Hinin y IleToptfypr, na^y Ty je^Hora 
€p6HHa H3 yrapcRe, ^(ORTopa npasa ^BJiHnoBHlia. EaRO je uh 6ho 
BenaBBKHyT na BJiHMy, a h onaRO 6ojiemjbHB, menQo je ;i;a ce BpaTH 
na JljHaBO, to npHCTane ys nociaHHRe. Oh je Cp6e npBH ono- 
venyo, RaRO hm je oa npoRe noTpe6e CTaina RaRBa BsacT sa 
«y^eH>e h ynpaBJbafte, Te sa to npBo n npBO npH^odnje noHoiy 
IIpoTHHON JaROBa HeHa;3;oBH}ia. H Kapa-'Bopi^e, rojh je 6ho Ha^io 
^sa^axHyr pejiOM h npaBBioH y aycTpajcRoj cj[yac6H, 6ho je CRioften 
na TO. Ha CRynmTHHH y EopRy ohh h cspnie, jia ce TaRa HORa 
sjiacT cacTane Rao nrroje npeA;iiojReHO. 

3a THM ce jom na HCRpaj 1805 roAHne cacTasH aajnpe y Esa- 
TOBemre&y, a nocie y BoroBa]^B HanacTHpy, 3a cpnciBy seMJby HORa 
BxacT pajqi MHpa h pe^a, HasBaHa Chuoa hih Cobjot. Eavo; pcBoje 
<!lMe;i;epeB0, Gobjot ce upecejiH TaMo, a Rai. ocBoje Beorpas, oh 
npe^e Rao y CTOMny Ty, to ce h CTanH.' .. 

y CoBJeTy je 6h3io jBaHaecT ^jiaHosa , . ROIhro h oRpyra. 
3a ufino je 6HJ[a Hji;eja to, Aa ce cBaRH "uiau y cboh ORpyry 6Hpa 
na A^ CBOJ ORpyr OH^e npeACTaBJba, hie 6ap ji;a>. ce sHa, jifl, je 
fi>eroB. GoBjeTBHu;HMa je Hmjra HeRa Majia njiaTa hb Hapo^He 
Race, caMO hm ce Hopazo na Ty niaTy naRHa^aTH, jep hh ce ^aBaio 
m. ohbro y npnpoAH sa noTpe6e, bjih je to ^hboho ca cbhh na 
naxpijapxajiHH Ha^H : aRO je y ORpyry po^Hiro bhho, aohochih 
•cy ra h coBJeTHHRy ; Me^y thm yBOR je CBaRH oRpyr joTepHBao 

•8 



116 

CBOMe coBJexHHKy BosHliy no ji;b6 Kpaee sa nacTpvy ; Kyta y 
Kojoj je coBJeTHHK c6j];eo, dnna je Kao OKpyasHa, na je mrao npaBO 
ly ojjcecTH H HotHTH CBaKH HOBBK, KOJH je fls OKpyra nocaoM 
XoaasHO npe;i; Cobjot. Me]^y thm je 6raa jyacHOCT h CBaKoue 
coBJeTHHKy, jsfi> ce ogo6eto 6pHHe 3a nocjiOBe hs CBora oKpyra 
][fi, ce He 8a6ai](e, KOiUHKo je caMO ^Eonymiao rjraBHH hoshb, jep 
je CBaROMe 6H2a jsymEOCT nocBeiHTH ce ca cbhm HapojtHEM no- 

CIOBHUa. 

HoBeK, KOJH je jao npny MHcao 3a CoBJei, $HaHnoBHk, 
npHMH ce H Aa ra pyKOBo^n Kao ceKpeiap; to je Bpmno RaKo 
Bajsa, n ociaBHO je Hsa cede CBexao cnoMon. 

CoBJer je hoko h Hene snaTfle CTBapn ypafl;HO c *HMno- 
BHfeeM. ypejHo je npo^tajy HenoKpeTHHx so6apa, Koja cy Typn;H 
HMajiH no BapomzMa; Tpa^no je ^ace ojsfiojE ;i;eceTaR na nsj^p- 
acaBaH>e bojcko. Hna je^HO nncMO, y komo Cobjot 036Hj!bCRH ono - 
MH&e Ilexpa Jlo6pH>i],a jifi ce ocxaBH CKOJie no^apena^Ke, jep ie 
Ha H>y GoBJeT nocTaBHTH CBora HHHOBHHKa; a Ilexap je BoJBOji;a, 
Tpe6a ja My je jocia mro npejBojH Jbyje, hl Tpe6a ja c xarax 
CTBapn XHrne pyne! ^hhho je n Apyra ^EHancBJCKa ype^e&a: 
yxBpAHO je AanaK n nocTanno TaKce sa i^pKBene noTpe6e. A o;i: 
CBera My je Hig'Ba^HHje nrro je pa^no oko ype]^HBaH>a oiROJia h 
cyjoBi. 

npe cy'no napo^y dnjie jejiHHe oiKoxe no ManacTHpHMa n 
Ro;i; nonona, Koje cy 6nie BHine cnpeMaH>e sa CBemTeHH^H ?bh 
HO npane niRoie, h y KoJHMa ce y^HJio METaTS koihko je sa npesy 
noTpe6y. "Bai^H cy 6hjih AysKHH csymaTH CBe, Rao ro^ merpTH 
ua sanaTy MajcTopa, n o6hhho cy Bnme Bpenena npo6aBJbaiH 
^ysajy^H roBOAa h na kebh Hero y^ebn. Ga^a ce noAfli^ny He 
cajfo Maae niKoie no CBHMa oRpysiHHM MecxHMa, y ROJHMa cy ce 
yHHia npBa SHai&a, nero Jyrosnk RojoKaKO naroBopn h HaTopa 
xe ce cacTaBH y EeorpajQr h BejiHKa IIlROJia c Tps yHHTejba, y 
KOJoj cy ce y^HJie HCTopnjcRe h MaxeMaTH^e nayKe h noMaso npasa* 
JyroBHli je 6eo npe npo^ecop y Eap^onnnMa, to je ca^ h can 
HeBo Bpene npe^anao y BexHROj IIIroih ; n oh h H>eroBH noMoi- 
Ruajji 6Hjm cy Gp6H hb AycTpnje. IIpeKo cnera He^ioTynaBHora, 
OBa je niROJia HMasa sHaMennTa yTHu;aja na KacHHJe so6a.^) 

') y K»oj cy yHHU : IIpoTih, Mancn PaHsoBsh (caBeiBiR), Jasap 
ApceHHJeBHh, EomRo Tawb. 



117 

Join je anaTHHJe aa laj Max 6hjio mro cy nocxaBJBeHH cjaobh. 
CeocKHM RH6T0BHMa ocTaHG Ha cy^eibB Bpjio MajieH Kpyr ; j CBaRox 
oKpyxHOM Mecry, rie je oj npe ce;i;eo Ka^HJa, ca^i; ycranoBe Mara- 
CTpaxe y KOJHMa je 6ho je^an cxapHJH h je^aH mxs^h ^niaH e 
no jejan imcap. TaKo je Cobjct Jbyje ynyimao MaracTpaTHMa, 
a ce6H sa^pxH aneialiiBJy. 

Bajba ynaMTHTff KaKO cy thm o;i;Max npHca]^HBaHe jsjimsfi 
o6pa80BaHocTH y seMJbs ocjio6o^eHoj oa Typaica, ^pH(^a]^HBaH6 
ECTHHa npeMa ycTanoBaMa cycoAne Aycipaje, aiH y napoAHOMe 
Ayxy H y Hapo^HflM o6jiHi];HHa. GoBJei yaeBinfl na ce rajeibe le 
o6pa80BaHOCTH, 6ho je y je^HO e hoko joahhctbo BiacTS. Hsrjie- 
Aaso je A& OH sacTyna sexj&y oHaRo Kao hito je y H>eHy CBaKS 
coBJeTHEK sacTynao CBoj oRpyr. 

na Hige he temo yjoARO nocTaBJbena nena nperpa^a e caMO- 

BOJbE BOJBOACROJ? 

Mono je laRO H8rjie;i;aTE : aiE EHJe 6ej[0 lano. Hsje to 
MorxLO 6ete Beii no caMOM nocxaHRy tex eoBJexHHRa HcxEHa je 
cxajaio y ype^eH>y a& ce cnaRH coBJexHHR cjio6o;i;ho ss^epe y 
cBOMe oRpyry; aJiE rje 6e ce Brje eo cmoo ycy^tEXE j5a ojfiHJe 
OHO, mro 6h rocno^ap npe^iioxEo! Oa rocno3;apa je saBECEo 
Esdop, E no^OM je ao H>era cxajaio e to, rojiero te oh npsja- 
TOJby AOTypETE o;i; OHora mxo oRpyr sa coBjexHERa cnece, beah 
ce jacHO, ;i;a je yroAHO CTaH>e coBJeTHEROBO e HEa^e saBECEJio 
OA H>era. Je he caA Morao xaRaB hobor 6exe npoxEB RopHCXE 
oHora ROJH ra je E8a6pao e nenpecTaHO ra 3aRJiaH»a? Bajs^a je 
Horao Ha JaRona HenaAOBEi^a y^apETs H>eroB CEHOBan; IIpoTa, 
RoJH je 6eo horo Bpene e npejcesHER y CoBJeiy. JecT ECTBna y 
caHEH nocjEOBEMa (5hjio Rao E8a3EBaH>a na Hajio mnpy paAH>y ; na to 
je A&Baao GoBjoTy npana BelL caMo to, hito je 6eo u;eHTpajiHa BJiacT, 
am je ocRy^eBaJio xHoro RojeniTa Aa> ce to npaso yneR npEsna. 
IIpeRo CB^y OAiyRa cobjotcrex, Hene cy bojboao saApsajoce e jsja^jbe 
norpaHEHHe ii;apHHe e TypcRa Ao6pa ; cobjot ehjo Morao HERaRO a& 
yHHHH jifi, MarECTpaTE 6yAy nesaBECHE oa BOJBo^a. y BOJBO^a je 6hj[o 
HeRo caHOCTaiHo ocekame, Roje laRO ji;o:iia8E y jbysH Eaa cpeliHSX 
BOJHEHRHX A^jia; BoJBOjia He A^j Aa H>eMy sanoBe^a rpa^^annH. 
J^o6po je no8HaTO RaRO je Kapa-'Bop^e join ojpiax y no^eTRy, 
Ra^ cy y^&eHe noRe Hape^^e, Roje ce H>eMy ne AonaAome, E8a- 
mao na nojbe e8 CoBJeTa, cRynnb mohro,. na Hanepno nyinKe h& 



118 

npoBope y ony co6y, r^e ce Bebaio. ^JlaKO je iiHcaTH saKOHe j 
Bpylioj co6h, noBHHe oh lasa: ejus ko je jyHaR Aa 6yA6 npBH 
KaxTypipE HaBaie?** 

GaMO cy OH^a bojhhipe npHuosHaBain AparoBOJBHo CoBJer; 
Ka^ ey caMH o^eRHBaiH KaKBe noHokH oa H>era. 0^ CoBJeia je 
BeJBKo \jio6HO OHy c^acTany, e kojom je ocbojho ItpHy Peny. 

H jom je jeAHl) sxo hcko^hxo as Hauna Ha kojh je 6ho 
eaciaBJbeH CoBJei. 

rocnoAapn cy ce naAajiH ;i;a lie hm CoBJex 6hth na pyi];H 
^a orpaHHHe BpxoBHor BoxAa; a Kapa-'Bop^e ce Ha^ao sa ^e 
My GoBJeT HOMO^H Aft caBiaAa CBoje cynapHHse: na KaKo cy c 
TOM MHiHJby H 6HpaHH coBjeTHHip, OHaKO je H pacnpa, Koja je Bek 
(nsjLK Me^y rocHosapHMa, Mopajia npe^H h y GoBJex h noKasaTH ce. 
Jlja HorjueAaMO caMO h na ony CMyTH>y Koja ce o^aB^e nsieraa. 

Oa coBJeiBHRa AP^aiH cy ce Eapa-'Bopi^a HBan JyroBHli, 
BOJH je daMenno npepano HpeMHHyjuor ^HJiHHOBH^a y ceKpeiap* 
CTBy H 6ffo je y BemTHHH h 8HaH>y totobo je^naK c H>HMe, cajco 
Hgje OHaKO y BajbanocTH, h ys HBana Mia^eH MHioBaHOBHt, 
BoJH je 6no H8a6paH sa EparyjeBaii;. Mjia^eH je 6ho y JBy6aBi 
c BpxoBHHM Bo^ABM jo^Ho HiTO cy 6hjih aoMJbaip, Apyro H nrro 
cy 6hm Aocra jejHe cyA^HHe, jep6o je h oh BOJeBao y aycrpaj- 
CKOM paiy, a nocae 6ho y xajjiyD,HMa, — a xpeke h nrro cy 
je^aH pa^ paAHan; najnocxe mio je otbohho CBor CHHOBii;a }iep- 
BOM Eapa-'Bopl^eBOM. IIo beuito cy My Aa>Ba jih y Bojcn? aa x^ex- 
boji;h noBHine OMa&HX BOJBO^a; anH neKaBo pai H^je 6ho H>eroB 
nocao. Bho je ^obob bhcob, jaK h raoMaaaH: saj je oh 6ho 
npej; BojcBOM, caa6o je mio aniao 3a pyBOM. Y GoBJeiy je naK 
^HOHa CBOMMeciy. Ymoo jeKasaTH CBoje MHnubefte laBO pe^mTO 
H Aft TERO yBepfl, A& Jiy ce nocjre H^je hhro ycyAso oAynperH ce. 
FoAHHe 1807 CTajajDLH cy cbh hocjuobh ca cbhm y H>eroBnM pyBana ; 
TOBopHao ce OHAa: Maasen je can GoBjei. Ajih ce ohtomchiom 
HHJe yBOK caymio cano sa hhcto Hanepe. 

Bno je y Bpio xecHOMe npHJaxejEciBy c MnaojeM, xaBo^e 
HerAamH>HM apf^^ 7 TproBaiby: h bhx ABOJHii;a npeso cbojhx 
6eiapa h MOMaRa^ BaRO cy jom cexeiH aajoAHO y je^HOJ By^H, 
Baa^axy TifiTimL EeorpaAOM. Eao mio hm je jom o njbaHEaH>y 
Aonao Haj6ojbH a^o, xaBo cy ohh HenpecTano h Aa*^e rpa^HJiH 
no BapoHiH CBe Ho6ojbe Bylie h Ay^^ne, cbo najKopHCHije Maraae 



119 

E HiHBe Ban Bapomi. JeAHOKo ^xets uapuy j Beorpajor h ' 
OcTpyiKHHip, ysMj y CBOje pyne Be^HBy i^ejior cipaHor o6pTa. 
JecT, HCTHHa, sa cy ohh ii;apHBy saByiubHBajiH, aa cy one Byke 
H BHBe KynoBaiH, kjir CBe no to no inro cy ohh xtojh, to je 
H>HX0B0 HacHJbe caMo HsmeAaio Maio MaH>e. ^ecTo cy naroHHJH ; 
cejbaKe aa hm Kygy^e; HHJe hhko Morao aano 3ano^eTii_ KaKBy_ | 
r oi Behy TproEnny, ja ce HHC i,a,0Bfl..iMeina3iH. 

Cbo je TO nocTynaibe, Koje onoiiHH>e, KaBO je seMJba dma CBopo 
noA HeHBJOM npao nacmHiHRoy BsaAOM, n Kao Aft cy XTejin HeKS ]» 
ce yneA^jy na H>y. Bpio Ao6po 6h, bito H3a]^e je^na CTpaflKa, 
Kojo] je roTOBo 6h30 y jdhuom HHTepecy a^ ce obomo ycnpoTiBH. 

ABpaM .lyBHk aacTynflHK pyABn^or h nosemBor oxpyra, 
npBJaTOJb MEJiaaa 06peH0BHka, h Hsafl IIpoTHk n3 MHieHBOBor 
nonapeBaHKor onpyra, aaysiiy ce npoTHB Tora Bpio ;khbo, to 
HspaAe OAiiyKy aa ce MsaAen Mopa ysjioHHTH hs BeorpaAa. Cbh 
coBJeTHHipr noTBpAe to hcto cbojbm botuhcom wm nenaToic; n ' 
Kapa-'Bop^^e 0A06pH. MjiaAeny HSAaAy Haior a^ boa? 6ekape Ba . 
J^eiHrpaA, h oh ce OAMax ABrae Ha nyi. Ochm H>era je 6ho cobjct- 
HHij^iMa OMpaao h JyroBnli ; h oh ce Hopao yRioBBTn Hsne^y h>bx. 

Ha CKopo nan noMHCiB Kapa-'£op]^e, h to paAH horbx 
npBJiHKa, Roje cy jom Belina BaBajEHBaie ho ona MzaAOBOBa 
HacHJba^ Aa ^e 6hth paasoxBO ano h Apymica ho ocTany ca cbhm 
c3o6oAHe pyse. 

Ha sejby cpncKBx nocjiaHflKa, a nocxe caaeaa yriaBjbeBor 
c PycHJOM, Aomao je 6ho y BeorpaA pycKH ApxaBHH caBeTHHK 
PoAO^BHHRHH. JoBi y noHCTKy ce TO HHJe HH MaJio Aonaio Eapa- 
Tiop]^y: roBopBO je Kano je Poao^hhhkhb FpK, — Cp6H uaK 
HHsaA Be Bepyjy Fpn^a, yBOK ex totobo Mpse^ me^j tem cy 
6am OHAa 6eih HOKaKo y npio pi^aBOM pacnoioaseiBy npeva 
OHAaaifteM METponoMTy JeoHT^y, koje je TaRoi^e 6eo IpR. Ajie 
je n,ejio Kapa-'Bop^eno npeAOHEmjbaH>e 6ejio AOi];RaB : nociaBEn,H 
cy ce B&k 6b^r RpeeyiH Ba nyT c bcthm Poao^eherehoh. 

A RaA POAO^EBEREH, ROJE TOBIRO JSfL JQ BITO CBOMy TOMO 

E cayTHO, OAMax ^em AO^e, AOECTa ne cano CTynn y np^jaTejb- 
CTBo c JleoBTEJOM, Horo H Cp6e CTane 3a RojeniTa RyAHTE, Rao 

BITO APSe OHO HiEXOBe MOMRe, BITO jO TBRO HaCEIIHEWa BJiaCT 

y BOJBOAa, aa Kojy je CBOTOBao a^ ce orpaBEra e boa miaTy 
CTaBE, OHAa TO 6yAe HBorBMa senoBOJbBO, e CTasy RojemTa no- 






120 

AaapeBaiE na h>. Kapa-'laop^e je Mscino, xa '^J HBJe Hnnna Apyro, 
Hero ;i:a je PoAo^HHHRnH y CBe3H c H>eroBBM cynapRHi^Hifa ; Mjia;i;eH 
H JyroBHfe yaajy Beiry y raaBy, ja ce Ha '*hx JB0JHn;y yjapa 
caMO 3a TO, ;i;a ce oh obopn; ja cy ba to y jtoroBopy c nou^- 
liHM npoTHBHEiqiMa H JleoHTHJe E PoAO^EHH&EH. Ha oCaABa Ta 
TpKa He MHCie caMo to : ohh 'cy pa;^H ;i;a Cp6HJy 6an,e noj rp^Ky 
saajy, Kao mio je y BianiKOj h y Mo2ui;aBCKoj, h na to cy bhx 
^aHapHOTH 8a ce sa^o^EJiE. tomo je JyroBsk snao mhofo npH- 
noBeAaTH. Oji one ;i;BOJHi];e nocjanEKa hs L(apurpasa, koje cy 
6ajarfl jsfl^DJin ]ifl, noEjiifi mhp, a KoJHMa je sanoBei^eHO, j[» ce 
BpaTe o;i;Kyj cy e ;i;oniJiE, jejan je, e to no HMeny HEKoia, 
oneT ocTao y Beorpajy h CTao y cayxtfy koj JTeoHTEJa ; nocae 
ce METponoaET c h>hm jurao y Hapo;i y no sEMe, EaroBapajybE 
ce, Aa \Ae ^a Kynn ijinnnuj, a OBano je nomao ]s,b, 6yniE 
npoTHB CTapeiEEHa; oh je roBopno napo^y: „inTo 6e ce oh sa 
BEX TyKao? 3a Jbyae , koje cy HayMEJE ja ce o6oraTe, na nocae 
ft OHHM (iaaroM ji;a jfeity, a napoj aa ocTane Typn;EMa ? Fojbe 6e 
6ejio noKopOTH ce^" He ceo ce he homecjiete, jom je io;i;aBao 
JyroBEk, js, i HHJe Ty yiieHiaH h Po;i;o$ehekeh ; pamra 6e EHa^e 
Ha6aBJbao ce6E naior, Ka^ cy hobe nociaHEi^H es UapErpa^a 
npEcnejiE y EpaJEHy, ;i;a e oh c H>EMa Mo:Re nperoBapaTE? Oe 
je K H»EMa OTEmao c JleoHTEJeM e Heeoiom ; ajiE Ty nsje 6iVLo 
HEKaRBa na cBOTy nperoBapaH>a : Taji;a cy ce ohe noTaJHo ^sa h 
ji;Ba ;i;oroBapajiE o TaJHEM KojeBaRBEM HaHepana. 

Ha TO je Kapa-Tiop]^e totobo Kao npBy jyaHOCT OTa^acTBo- 
Jby6jba CMaTpao ja yTBp;i;H CBOjy BaacT — jep nrra ce Morao 
;i;ecHTH seMJbE necpefeHEJe e rope, ho ja naine noj paaCoJHHHKy 
jiaajiy ^anapHOTCKy ? Onora HEKoay ojMax c MOCTa yimoHE, a e 
JleoHTHJe je oceTEo, KaKO je Kapa-l)op]^e He3aji;oBO.T>aH. HorjiaBETo 
ce 6pEHyo ja He 6e TanaB lyx o6y3eo Baajiy y CoBJOTy, le yHEHE ja 
ce noBpaTe na CBoja necTa o6aABa H>eroBa npEJaTe.i>a, e hhko My ce 
HEJe CMOO ycnpoTEBHTE. HcTEHa je SfciajeH jojiasEO y Cobjot tok Kaa 
H Ka^^aJiE je EMao BEme yTED;aja, h 6ojaJiE cy ra ce BEuie ho EKaji; npe. 

TaKo cy nenpecTaHO KojeKaKBe cynpoTHOCTE obo jpxaBtto 
TOJio joffl y nocTaay H>eroBy Koae6aae; ^ac cy to 6EaE cy- 
Ko6fl HEpne ynpaBe c paTHEM nonaBapHMa, nac rocnoiapa c BpxoB- 
hex bokaoh, ?ac onoT CBaKojaRe saCyne pa;i; cnojbamH>EX e 
yHyTpaniibHX nocioBa. Me^y tbm CBa OBa Ko-ie6aH>a ne Morome 



121 

pacTjpHTH ApiKaBHora je;i;HHCTBa. Oho ce ojpxaio Bianiiiy BpxoBHora 
Boaciia, Koja jo HCTnna 6Hia jMepena, aiH ce Bek niHpujia Ha 
€Be CTpane, niiaia je npeBary y CKynniTHHH, h yBeK je ojifijjifio 
nperesaaa y CoBJeiy. Ty je BJiacT ocHOBaia cpeta y opyacjy 
no6eAaMa ; a HHJe ce voria ojipxaTE 6e8 BemrBHe h 6e8 npn- 
poAHHX AapoBa. Kapa-Xopi^e ne caMo mro tie ocTaiH He3a6opaBJbeH 
Me^y Hapoj;oM, jep6o ce 6opHO c Typn;HMa, ho h sa to, jep je y 
Hapo;iy ocHOBao pasBHJeHBJy BJiajiy napoffHy. HMaan cy npaBO hito 
«y ra CMaipain icao riaBy CBera napona. Saciyxyje Aoncia, ^a 
KOJH ?ac upo6aBHMO H H>eHy caMOv. 

'Eop^e IleTpoBHfe, npoBBan Kapa hjih D^phh 'Bopi^e, po;i;HO 
«e HBMe^y 1760 h 1770 y KparyjeBawoM OKpyry, yceiy Bh- 
ineBii;iufa. Oxan; My je 6ho cejBan so HMeny JleTpoHiije, Rojnce, 
c Kapa-Xopi^eM aaje^HO Kao jeTOTOM, npeceiHo BHHie y njaHHHy, 
y Touoay. Johi y npBOM noKpery HapojtnoM, kojh ce inrao 1787, 
OH^a, Ba^ cy ce Ha^aJiH Aa* te ynacTZ AycTpHJaHii;H, aiH npe 
HO HITO cy OHH joHCia yjapnan, Kapa-TJop^e ce yMenia, h to 
Ky HOKaKo Aa* npaBau; ii;ejioM skhbotv. Mopao je (5escaTH, na KaKO 
H^"e xieo ociaBHTH on;a *) Me^y TypitHMa, npeceJH ce ca cbhm, h 
noTopa H CTOKy : to laKo jo^e na Cany. Aih hito cy ce BeliMa 
BojH irpHMHD;ajiH, ouy (kojh ce joni c no^eiKa Boaeo npeAara 
Kao H TOiHKH jpyrH) 6HBajio je cbo Heo6H^HMJe, na je hocto 
roBopHO jB;a ce Bpaie. Joni jenan nyr nporoBopn h to naBajby- 
jyliH ca CBHu, 6ani Ka^ ce Bell HcnpoA H>era noMaJbajia Cana; 
roBopHO je: „Mh tesfo ce noKopHTH, na fee naM onpocTHTH, 
HOMOj, cHHe, y HeMaHKy, TaKO th moj xjie6an; 6ho HaupejaH, hcmoj!" 
Eapa-'Bop^e ce HHJe jao yMOJiHTH ; a h oTai; je onoT CBOJe 6ho 
TBpjo HayMHo. Kaae mv : „IIa hah can, ja nefey oji;aBji;e HHKyji;, 
'ocTajen!" „IIlTa, ojroBopH Kapa-T)Op]^e, sap jra joTOKaM, ja th 
Typn;H shbot noiaKo na MyKaMa n;eAe? Bojbe ja to ja na MecTy 
y^HJeM." HoTerHe hb HHoiTOJEia, onaaw na ou;a, h saMoaH nocjie 
jejHor apyra, to ra ca cbhm y6HJe, ja ce ne Myra, J npBOM ceiy no- 
py^H jbyjHBra : Eho mh on;a, na ra Tano saKonaJTO h no,naJTe My jafey! 
Ha TO HM noKaoHH CTOKy hito je jtOTepao, na npe^e npeKo Cane. 

^) FoBopHJiH eyji;a My je to 6ho onyx; aJiH cmo ce mh oji; Haj6oJBHi 
Kapa-'Bop^eBox H03HaHHKa HSBecrsJint ffa My je HcxsHa 6ho oxan;. H oaa 
B8MnniJbOTHHa He y6j[a»:yje ^eJio HHMaJio; uito je Ma&a jsydas, thm ;i;e;io 
ooxaje cypoBnje. 



122 

Ofio ffiJLO 6e:iesH no^exaK KpeuKHX MymBHX ro;i;HHa, h oho ra 
je HsCanoo hs Ko:iioeeKa o6HHHor acHBOia. G ^paJKopoM ce BpaTi 
y Cp6H[iy Kao napejtHHE; aiH H a CKopo ojte y iiaaflHHy y xaj^yKe, 
Kaj[ _cy jifiJLHjm Rene Koaajne, na H>eiiy imje jtaia . HHJeaHJL 
THSicMOJejta HB(je no npaB^H yHHRCHo. 3a thm ce onei noMHpH 
ea CBOJHM uyKOBHBKOM MHxa2>eBH]^etf, H noiHTO 6jKd yvzdiBJbeE 
KHp, npe]^e c h>hm y Aycxpajy Ha hobo, to nocTane nr^Map j 
nanacTHpy Kpyraejoay, A:ih Hiije hh c AycipHjoM HenpecTano 
^6 sasoBOJBaH; noA Xai^n-MycTa^oii ce HHje HMao ?era Bnnie 
6ojaTH y Gp6HJH, le ce spaxH, h no^ne xproBaTS CBHH>aMa. Ha- 
CHJba ji^xsLHCKB, o^ByKome ra onei y noKpeie^ y KOJHMa My je 
Aonao TaKo sHaHeHHT yjieo. 

Bho je Bpao Heo6HHaH HOBeK, BHHie nyra 6h npece;i;eo no 
HHTaBe Aane he peHii;e He npo86opHBniH, e camo rpECBajyts 
HOKTe 6e8 npociaHKa. Ea;i; cy xiein hito roBopHTu c H>HHe, no 
Bamro je cano o6pTao raaBy, HnniTa ho oafobophbhih. 

Oji BHHa je nocTajao pasroBopan. Ako ce paseecexHO, on^a 
je B[Mao7Bpjby ii koio noneciH. 

HHMajio HHJe iiapHO sa cjaJHOCT n sa BejiH^ancTBo: Ka;i; je 
Haj6ojbe ciajao, n OH^a je hocho cxape CBOJe iiJiaBe HaRmnpe, 
HSHomeH KpaiaK liypaK h Ao6po nosHaiy nipny Kany. ILerona 
je liepBa nnnia c KOTJioBHMa Ha Bojiy, nao h ociaie ceocne ^e- 
BOJEOy HaBap Aa je y oii;a onia Bsaiaia^Ka BiacT. Ila onei^ 
sa ^BHO ?yso, HHJe 6ho HenapjbHB npejra siaiy n H>eroBOJ ApaxH. 

y TonoiH 6r CBaK homhcjiho o;i; H>era, sa je cejbaK. C mom- 
ipora je HCKp^HO jejan Kpaj myne; o^boo je Bojy na jefljay 
BOsenniQr ; nocie je Hxao o6H<iaj c H>iiMa 3ajeAH0 XBaraTH pE6y 
y JaceHHim. Opao je h pajiHO aeirJBy; CBOj pycKH op^eH je 
noKBapHO jejapej naCMJajytH o6pyH na 6ype. Tok je y 6ojy 6ho 
npaBE paTHHR. Gp6H cy ce o^Max xpa6pHiH, hhm cy cnasHJUE 
r^e Hje on mq^j cbojhh M0Mu;HHa — 6wlo ra je JiaKO nosnaTH, 
HOBOK je 6ho bhcok, cyxoH>aB h nie^ai, na nmsj uj je 60a 
HOBa roieira MSCHHi^a, a o?h cy Hy dme chtho, ;iy6oKe h CBeTie. 
G KOH>a je CHJiasHo, jep ce naJBOieo ly^n nemKe. H ano My 
je A^CHa pyKa 6Hsa naao HCBpHBJbeHa oa neRe pane, Ra^ je 6ho 
jom y xaJAyn;nHa, onoT je Morao BajbaHo BiajiaTH opyajev. Tjifi 
ce oh noRasao, Typn;H cy ojpvax o^piajiH leJ^a; mhcjihih cy jft 
HHJe jpyro, nero je c h>hm no6eM. 



123 

Kao niTO cmo BHAexn, y khpho je Ao6a HeRaBo 6zo ciaioH>6H, 
xa CBe nfifi CBOJHM peAOH, h jaKo je KapHO sa KaHi^ezap^je h 
aKo Hiye yiieo nHcaiii ; nymTao je CTBapH pa^o h nosaji^ro neB 
my CBOJHM nyieii; a KaA Bet jejiaH nyr ffl^y 6iLmy H>era, b 
cana ny je npaBH^HOCT 60a cxpaxoBHTa h CHJiHa. Pa^yHajy^H 
Ha CBOJe Hue, 6paT My ce uonpniEHHO HSMerao H3 pe^a, a 
Kapa-Xopl^e ra je syro ipneo : aiH Ba^ on 60:iiOBa nesy je- 
BOJRy, H H»e8HHa poA^HHa ciase na riac BHBaTH, BaBo ce lora 
paAH H Ha Typse ycTajio, Eapa '£op]^e ce laBo HajbyxH, jsfk je 
CBora po^eHor 6paTa, Bojera je jaso nasHO, sa to He^ejio o6ecHO 
Bpaia Bytna. MaTepn sHJe a&o niaRaTH sa h>hm. 

y octsjIom je 6ho Bpjio AodpH^BHa; laRo je BepoBao, ano 
Hy je BO mToroji; p^aBo sa Apyrnn roBopHO, na seBa je h cau 
6ho ynepeH npoTHBHOM npe ABa TpH TpenyTBa; a rba ce Bek 
pacpAH, ua npcne, OH^a ra hhch Horao hhhhh yrHinaTH. Hnje 
xieo HH T03HB0 sasrydHTH Aft Base MOMu^a: y^HJie ra! Oh 
je y($HJao can, h HHJe saxHo HHBora. MaBap a^ je BHe3 Teo^o- 
cge_6H0 japoB, le je oh Aomao y AOCTojancTBO, oh ra je oner 
^y6Ho. nocae My ce o6htoo paaajiHao, Te 6h My h cyae yAapnae, 
£ oHAa je HMao o6BHaj pein: Eor y6H0 onora, bojh je BpnB 
BaB3H. Ajlisl ocBeTJbHB HBJe $H0. Aro je ROMe jeAaH nyi onpo- 
CTHO, nocse ce HHJe HHRaA BHme hh celiao ohhx yepeAa. 

TaBo je Eapa-'£op]^e 6ho npapoAOM neodH^He CH:iie, Boja 
cany ce6e hh noanaBaja HHJe, h y ce6H ce ByBajia h BJbyHaaa, 
AOBie je HBJe TpenyiaB bojh OArymno ; a OHAa je paAH»a h86h- 
jaia sa ^yAO eHeprHHHa RaBO y aiy laso h y Ao6py. 

y H>eMy HMa He^era cpoAHora c ohhm HapoAHHM jynau^Ma^ 
niTO ce y HecMana neBajy. 

Ma bojIhho m je Morao 6hth y npBOM npnpoAHOM ciafty, 
Kapa-'Bop^e je oner y cneiy y HCTHHy neniTO BpeAHO. Oh je 
HBHeo Ha BHAHB Ha^eio ocso6o]^eH>a xpHHii^aHCHHx napoAa hoa 
TypcBOM BjiaAOM HcnoA lypcBe CBie h ApaRane ; h cnaB shbh 
6eme y b ohh ynp'o. 

y ocTajioM HHJe 6hio jom BHurra yTBp]^eHO ; pai ce boaho ho- 
npeciaHO, nac BeliMa nac MaH>e, BaBo je BaA OHAauiH>e cBponcKO 
ciafte ca co6om aohocbio. Majio no Maio CTaH>e je to nocTazo 
TaBO, Aa cy ce 3a HanpeAOBaH>e cpncBO OTBopniH Haj6ojBH HsraieAH. 



rJIASA jrEAAHJLECTJL 

KAKO JE CTAJAJIA CPBKJA HPEMA OniHTEM CTAIfcy 

EBPOnE H TyPCKE 

BeMKa 6op6a y Kojy je Espona jByieHa nomro je ciapo 
upajBeBCTBO y $paHn;ycKoj ofiopeno, HCTHna ce HHJe Jtoraiuia lyp- 
«CKor i^apcTBa yciaBHEBi (^HsrnaTHJaMa h aHTHnaTHJaira, jep je oho 
ciajaio Ha ocHOBHBia ca cbhm ;i;pyK?HJ6 CKpojeHHM, bjih je nnaK 
npoMenaira y paxy h noiHiHi^n Mopaza HuaiH ciLnaa yrni^aja Ha 
-cnojbainae ofl;Honiaje s na yHyrpainae cxaae TypcKe. 

GaMa no ce6H npoMena ji3)a:aBHa y $paHii;ycB0J ^Hia je Bpio 

;i;o6po joinaa jHBaHy. TypcKa je paHynajia Ha to, ^a te caja 

'$paHD;ycKa npoTHB AycipHJe, Koja je OHjta TypitHMa 6HJia nenpH- 

JaTOJb, noHOTH pajtHTH MHoro ojcyAH^e, ho ihto 6h coto CMeao 

Hoa CTapoM B3iafl;ojr. 

y ocTaoiOM jecH ce neKaKo, to ce OHaj ocBajaiM jyx, kojh 
cuonaje yafiyftene $paHii;y8e, 6an;H h na hctok. HapojotHH. BeaHM 
i^oHepaji EoHanapxa cmhcjih ji^l noAHrne na HCTOKy ii;apcTBO; ocbojh 
EranaT h ynajtne y CapHJy. OjaTJie je Mopaio HcnacTH ja ce h 
Hopia o6pHyjia npoiHB ^panitycKO h yjipyacmia c JtpyroM KoaiH- 
niHJOM. Ha HTaiHjaHCRHM ce o(5ajiaMa noKase cjeAiiH»eHa lypcKO- 
pycRa ecKaApa, h Bain^ oa Pyna, Kao ihto ce cyixan nasHBaine, 
yoHBao ce 3;a noBpara nany y Phm. 

Ha nocJieTKy cmhcih h HanoJieoH aa je 6oji>e 6paHHTH h 
j;p«aTH $paHn;ycKy, nero ce no ly^HM 3eMJi>aMa lykn c i;ejior 
'«BeTa BOJEHi^HBia, KOJHMa 6e, HajnocJie, lano oii;enjBeH oa 0Ta^- 
<5HHe Mopao h no;i;iefeH: nanycTH h ErnnaT h CnpHJy, le ce norae 
-cnpenaTH ^a noAHme sananno ii;apcTBO mocto HCiOHHora. 

Ha TO ce o^nax nonpaBH npnjaTejbCTBo H3Me^y H>era k 
HopTe. Kaj HanoJieoH npHsna iteaoKynnocT TypcKe, h HopTa ce 
Me XTe HH HaJMaH>e OMHmjbaTH, ;o;a o6hobh CTape noBJuacTHiie 



125i 

niTo cy 6HJie ^laie ^paHuysHMa sa h>hxobhx Kpajbesa, h join hx' 
;i;oiiycTH caio6o;i;Hy njioBH;i;6y no II,pHOM Mopy. Moraa je to Typ- 
CKa y^HHHTH 6e3 HKaRBa ycxeaaBa, jep je, jo jyme pai Me^y 
XojiaHACROH H ^paHiijcKoii join xpajao, ajut ce HHa^e y Esponn 
;i;paRao Mnp, hsh ce cse HHHHiiio ^a ce Mflp canysa. TaRO je 6ejlo 
CTaH>e KaA ce najnpe noKasao aycipHJCKz n pycKH yTi[i];aj na. 
cpncse nocjiOBe, Kao inro cmo npe HaroBecTELiH. JIfiK je cnop* 
6no Me^y ^a^HJaMa h Gp6HMa, AycipHJa ce Apauuia na cpncKoj, 
cipaHH. HoKoaHKo je nyia AycTpnja nocpejoBaaay KopHCTCp6a,. 
H H>n$ je TO HaBOJio na MHcao jifi, ^e ce h>hx AycTpsja c nyeox' 
CHaroM npHMHTH, aEO ohh ys H>y noTnyno npncTany. Kapa-'£op^e 
je i;apy $paHnj nyjEo ja My npeia cpncKe rpaj^oBe, ua h Beo- 
rpaj, aKO ra ocbojh, n ja i;eiy aeirjby hot^hee AycTpHJn. Ami 
ce TO HHHHJio y BpeMe, KaA je CBa nasH>a 6e^ora ;i;Bopa o6pa- 
^ena dnjia na HanoseoHOBe yna^e y HeMa^ny h y ETai^jy h 
Kaa ce cnpeMaaa ocHosa 3a xpefey KoajiHii;HJy. Y spyroj je yne- 
CTBOBaaa h TypcKa; npn OBOJ Tpetoj Tpe6ajio je ype^TH cana 
tojIhko, Aa TypcKa Ha Jinpy ocTane h jia ce HOMa pamxa oji; H>e 
CTpaxoBaTH. L(ap ^pami; OA^^'e Eapa-'Bop^eBy n ny^y, am ce tom 
npzJiHKOM KopncTH, Aa ua»H>y lIopTHHy odpaxH na cpncKe TeacH>e^t 
8a caMOCTajiHonriiy h as* j^ nosose Aa nx npoAynpeAH yxEma- 
BaB»ex TaMoniB»HX HOMnpa.^) Ha 0A6q*aH>e cpncicnx npeAiora: 
AycrpBJy cy naBpakaiH jom n paasosH hhcto yHyipamiLe H>eHe 
nojiHTHRe. 

IIoKpeT Gp6a y nania:iyKy 6eorpaACKOH BeoKa je asHBO ys- 
6yAHo one Cpfie kojh cy ce y toahhi 1690 h apfa^ y Ayc- 
Tpq'n naceJiHaiH. KapaoBa^KH viiTponosHT GrpaTHMnpoBH^, HHane- 
no HsnoAy y H^'dojbHH OAHomaJHMa c 6eHiaoc ABopov , cmhcih a& ce- 
ocHyje cjioBeHo-cpncKO ^apcTBO noA saEpHJbeH Pycuje, Roja je na 
TaKaB caBOB 6Hia ynyteea caMOM npHpoAOM. To 6h i^apcTBO 600 
y noTnynoj iq)BBeHoj s napoAHOCHoj HesaBSCHOCTH h HacnpaM 
KaToiHRa H HacnpaM FpKa. Te GxpaTHMnpoBHteBe mhcih nsne- 
Aaie cy Rao nojiHTS^o caibaH>e, ajiH cy HMaie cnasHy cxBapny 
noAaoiy. y TOM CMHcay je MHTponoairr cacTanno MeMoap,*) m 

' ) Meioap i^ipy ^pani^ oa 13 (25) laja 1804. KaJiaji, cip. 422 
(HlBHRepoBa npeBOAa). 

*) Meioap CipaTmpoBHha oa Jyia 1804 y K^aja I, crpana. 
430 H A. 



/ 



126 

npeKO pycKor CBemreHHKa kojh je TaAft SHseo kojl, rocno^e yrap- 
€Rora naiaxEHa JocH^a, AocTasH ra y pyse pycsora MHHHcrpa 
^apiopHCKor, aiH ra oBaj njpocTO BpaTH. Y laj Max ce Hqe 
■ono HE MHCiHTH Ha K0][6HHaii;ige lase spcie. 0b6 cy H^eje 
jcaBajie Henrro HpaBii;a, h Ka^ je HsainnjBaH npoia Heni^OBH^ y 
Pycigy, mio je rope cnoMenyro. Y Tone nocjiaHCTBy ynecTBOBao 
je H HeRH KaneiaH; kojh je npemao r Gp^HMa, a bojh je npoKO 
sene HMao nesa c ;i;BopoM BeiHKe KHerHibe y YrapcKoj, a yrHCifH 
o BOJHMa je roBopHO npoia Heni^ORHk no CBone noepaTBy c 
nyra, 6hj£h cy HaxoH o cjaJHOCTH Bepe mio je 6enie BHjteo y 
EfgeBy h y Mockbh. Eo xote jifi, pasyne cane ^ora^aje, Heon- 
xoAHO tfy je A& npoy^H one les&e, Ha xa* cy ce one KpeTane 
Hcnoji; HOBpniHHe. y laj Max 6apeM, HHcy le Te»H>e HHaie hh- 
KaBBa oco6HTa yrnniaja. AycipHJa je caMa HSBemraBasa pycRH 

XBOp H CBOJHH OAHOCHHa HpOMa Cp6igH H OHOMe mTo joj je 

S3 n^apnrpajia jaBJBaHo o cpucBHH nocioBHHa. 

y PycHJH ce nrro ce thto CpC^je mhcmuio Kao h y AycTpqS; 
;ia cpncKHH nepeAHHa ipeda y<iHHHTH Kpaj. PycEone jcBopy HHJe 
^juiLo npaBO nrro ce y AycxpHJn roBopHio o cpucKHM sejbana ji;a 
<ce OG2Lo6ojce, jep ce thho ysHennpaBaxy Typii;H, h HsasHBaxy ce 
^a ca CBOM CHaroH na Gp6e yjtape, mro HHJe 6hj£0 xexeTH Tora 
pasH, Aa ce ne 6h THHe Gp^n HarnaiH a^ CTyne y Bpjio HearojiaH 
«aBe8 ca ^panniysHHa. Bajbaio je, A^RJie, yuoxpe^HTH cee mro ce 
Mono, Aa ce nocTHiHe ^lenHM Ha?HH0M BaBaB roji; cnopasyM ne^y 
TypcBOM H GpdHJoM, jifL ce Gp6H saAOBOJBe, a h Typi^s jia ce ho 
o3jiojeAe. HapaBHO Aa> cbb to la^a HHcy SHajiH he Gp6H hh TypiQi; 
ajiH ce onasa saKO cy o6e CHse na o6a necra Aonme jifl BeiHBor 
yxHi^aja. TypiiH ce 6ejaxy ynepHJiH; cpncKH saxTeBH nocTsyaxy 
<SBe cMeiHJH. Gp6H y je^an Max 6exy othhuih npe^axeBO, h to 
OH^a BaA ce cbo cnpenajio na OBponcBH pax, h Typipi ne Moraxy 
H>HX0B6 saxTOBe OAo6pHTH. TypiJ^H ce h Gp6H onei noBasame 
jeAHH npena ApyrnMa y noTnynoj cnpeMH, KaA CTHace mac o 6ojy 
Ha AyciepjmiQr. Beona je 6hjio no BOJbH HapoAy y n^apnrpaiAy 
mio cy PycH 6hj[h no6igeHH. GaA ce h Ilopia uohho BHme ys- 
juaLTSL y HauoieoHOBy SBOBAy; hctom caA npnsHa ra OHasanaAH- 
maxa ^pauujcBe. IIocjiaHHBy lypcROM bojh je nocxan 6ho Hano- 
jieoHy, OBaj OAroBopn Aa cy y H>nx joahh HenpHJaxeiH h Aa je 
«pe^a H necpei^a HCTa o($aABOMa, Aa je cyjiian H>eroB HsgcrapaJH 



127 

fl Hj^KopHcinJH My casesHHE.') Ha cbojhh aaciaBaHa eaDHine ca^ 
HanoaeoH h pe? : qeJiOKynHocr TypcKe, Kojy je paji; 6no a* hb- 
Beae ca cbh¥ y jtpyroja^eir cirHWty Hero mro cy to PycH pajoira. 
Jep n PycH HHCy pajyi 6hih ^Hpaxa y ueaoKynHocT TypcKe; h3 
HiHxoBHx noBepjbHBHX caomoTeHia AycipQJH bs^b. ce, jifi cy ohh 
o;(pxaB6 TypcEe CMaipaiK Eao norpeCy esporicKor unpa. PycH 
cy paji;B i^iiiH ^a y khsobhm pyKava oeidHe yrHi^aj kojh cy ohz 
jroTie BprnmiH na spHnrfeaHCEe napojie y TypcKoj, h iio;i tom 
noroafioM npHHaJiH cy iteaoKynnocT. Me^y thm HaooaeoH je to 
■6aiD xTeo yKHHyTB. C Tora ce paasa Me^y tbm iipenn CHaaBa 
paazHEa, o Eojoj ce roBopaio h y ftHxoBHa nperoBopHHa ca 
HpycKOM. Moa:e ce CJiofio^HO petH Jia ey nociOBH m TypcKe 
aero tooheo kosheo e neiia^EH nonpHKeiQ jia. 6yKHe pax oa 
1806 roMHe. Haa jyrora Koaefiaita HpycKa npHCTane ya pycKo 
■cisaTafte. IIpycEoj ce ^hhhjio aa Pycnja wsa, noTuyHo onpasaaH 
QOBOji aa pai c IIopTOii, aso dQ' IIopTa Tprjia narpar flfiTaji.a,ms,B 
pycse noBiacTHue HacnpaH xpHmbaHa y TypcKoj, s aEO 6b 
Tora paju ;toinjio ao paTa Me^y *paHuycEosi a PycajoM, IIpycEa 
Je H3JaBJ>EBaia j;a te CTaiH ya PycHJy.*) yianaj kojh je PycHJa 
BpmHsa Ha xpHmbaHe no lypCKHX oCsacTHua, y oRaj ce uax iHi^ao 
E Cpi!ia. YcrynKa caHOCianuEX npaBHua, Rao mro cy nx Gp6H 
rpajKEiB 1805 ro^tEBe, fiEja 6e ca cbem y jjxy pycue nosHTHKe. 
AiE ce To»e npoTHsao yrni^aj $paHi(ycER. OHa BeanKa irpeay- 
aeha, Eoja y aero 1806 Typiia aa CpOajy oKpeiiyrae, 6Kia cy 
yapaBAeHa a npoTaa pycse noiHTHse; nQ6eji.e oust mio hx aa- 
jtofia Kapa-'Bop^e fiEie cy aero laKo e y KopacT Pyca. To hcko^h 
jom BHme Ea be;iek, e^a ^paMUjas ycseji; uoxyacEora iiapa 
sayseme a ,IlaiKiB;HJy, re teh a caHH 8aji;u6ame Heuocpe^taa yrn- 
Ei;aj y okoiheh TypesHH oCaacTHHa. EHniecKa a Pycaja Haaac^iase 
(iejasy ah he to ae j;onycTe. 

Ta ABa caBesHEKa 6ejaxy paj:a, a^ ce KaKo thx upaiHopjeu 
EOifflcre, Te Aa yJiapajy arojifl^'e sa ceaepHy HraJiajy, Koja je 
TaKO^e 6flia OEja y ^pani^yaa. Pyca cy AP^aaa Kpi|) h oAaiie 

') it^3>on8e de I'emperear k TumbasSBdeur extraordinaire de la 
'Stiblime Porte, Paris 5 Juin 1806. Correspondence de Napoleon I. 
Al 10, 315, ral XII crp. 629. 

^ Denkwttrdigkeiten des StaatHkanzlera Fiirsten von Harden- 
'berg I, crp. 578, 608. 



128 

ciyue y cases c ItpHoropu,HMa, ja ocBOJe aajiHB KoTflpcKH. — 
IXpHoropi^ ce AwvEj xhctom Ha ^paHiQrse kojh cy 6hih Hasa- 
nBJLEj xe aRO HX H HHcy 6hjih ji;oBe3H y onacHOCT, oho cy hx 
oneT jaRo sdynHiH. Onxa EHriecKOJ HHJe 6hio HHurra npoTHBHO 
Aa je Pycqa aayaeia h caH EeorpaA- 

AiH OBe TesH>e, Koje ne Morome ocxaTS caRpHBeHe, noMO- 
rome caMo 6o.i>e ^enepaiy Ce6acT^*aHHJy, Kojera je HanoaeoH y 
U[apnrpajn; nocjiao, ^a AHBan o6pjiaTS ca cbhv Ha ^pannycRy 
crpany. Oa HajsHaTHsJHx pidiora KoJHMa ce nociyaEOHO 6h30 je h 
mxo je o6pHyo iia2BH>y Ha Besy Pyciqe c xpHmJtaHCKHM uojiaHH- 
ilHMa y TypcRoj. Snao je oh Bpjio ji;o6po uira je pa^HO RaA je 
no;i;roBopHo IIopTy ^^ 36aip rocno^ape y Mo^iAaBCROj h BianiKOJ, 
Koje cy oRpHBjbaBaiH jlzk&^j ocrajiora h thu, ;i;a cy ca Gp^HJOM y 
j(oroBopy. noHOM je y TpaRraTHna jacHo-ciajajio, ;i;a to 36a?eH>e hh- 
saKO He cs[e 6hth aok ce h Pyc^'a He sauHTa, Mopao ce Tora paff;^ 
aaMeTHyTH janan pax c PycigoM. GaMO ;i;a ynaMXHMO RoiHKe cy 
rp;(He RopHCXH xHMe si^odHBOHe. He caMO ;i;a je xaRo Pycqa 
3a6aBJbeHa, xe HHJe Moraa padBHXH uoxnyno y Kopncx IIpycRoj 
CBOjy paxHy cHary, no^eM je o^Max y MojiAaBCRy nociaxa rojoieva 
BojcKa; Hero ce xom paAH>OM cane PycHJe no o6iacxHMa na AO&eM 
JIjHaBy, noji;6yH>HBaJio h cynapHHmxBO y Aycxpqe. llo ;toKyMeH- 
xHxa, RoJH cy cax nosHaxH o xhm cxBapHMa, He Hoxe ce BHme 
cyifftaxH, xak je y xone 6ho ohi^' najnaBHHJH hoboa, nrro ce^ 
Aycxpqa HHJe xxeia OH^a y^py^HXH c ajurjani^otf He^y IIpycKOH 
h PycBJoM/) OHja je Aycxp^H npewiaraHo aa cxymi y canes c 
^anqycROM h TypcROif, Roje xano^e hh xo;ihro n^je Koria npH- 
iiHXH. Me^y XHM cy oxHomaJH veJ^y ^panii^sHMa n Typi^Hxa 
(HBajifl CBe xeniftH. Hano:iieoHOBa nodosa koa Jene HsnexaAaj^ 
Rao RopHCx H sa TypcRy. TaRO je HanoaeoH can cxBaxao cner- 
CRH no^LOSRaj, RoJH je y x^' Max sa^o^Ho. JlHRyjyliH Hax npycROK, 
OH je xoBHRHBao Typi^HMa, a^ caua cyA^HHa nonasRe ftHXOBOMe^ 
uapcxBy H Aa je H»eroB, HwojieoHOB , svtaxaR a^ cnace Typ- 



^) MvcJDDi OHO mcio y Historical memoir of a mission to the 
court of Yiemoa in 1806 by S Robert Adair p. 104, p. 108. Jep ce 
BHme HHKaRO nrnje Beposa^io Aa ^e $okc HRaAa nexH ocxaBsrH Bsmo- 
jieoHy Cmvjnrjy. YnopeAi h Denkwiirdigkeilten des Staatskanders. 
Fttrsten Hardenberg, I, crp. 629. 



129 

€Ky.^) Ed CBora rjiaBHor cxaHa koa IIosHaBa nsBeniTaBame oh cpiana 
;ii;a cy ce no6yH9]iH Ilojbaipt s jifi xote ;i;a noBpaie CBOJycaMO- 
eTaiHocT, na nosHBa cyiiaHa Aft h oh CBojy caMociaiHocT ffospaka. 
„H:ijypH*, roBopH Ty HanoieoH, „rocno3;ape Koje ch orjiacno sa 
HdjiaJHHKe ; o^peniH Cpdnica yciynKe Koje th c opy^joH y pyEaua 
xpasRe.^ ^ y T0H6 je CMHCJiy ji;o6ho ynyrcTsa h GedacTqaHs, koje ee 
Ta^a HaJiasHO y Etapnrpasy Kao rocno^ap ; H»6My je napei^eno la 
o6pe?e cpiany mesoByiiHOCT i^apcTBa y CHHCsy Kano cy je ohh 
pasyMeBaiH, c napo^HTOH HanoxeHOM o MojgiaBiqH, Bjiamsoj h 
Gp6HJH.^) Taj chihh o6pT y ;ora^aJHMa h uo3hthii;h yHHHHO je, 
TO je IIopTa npeKo cne npeTi^e oji; cxpane EnnecKe, onacHia 
PycHJH pai ca eBHica Bepo8aROHCKHM njepeHOEBJana, c noTnynoM 
CBenaHomky, JI^eBeM6pa 1806 ro;i;HHe. Typip cy canH cetfs :iiac* 
RajiH j» ie cpecTH ^paniijcBy BOJCKy na JI^&ecTpy, hih jom h 
Ha JIjHaBy, na cy ce nasajiH, sa y toh onmreif samery noBpaie 
cedH EpHM. A B4A EnneBH h yHHHHHie oho hem cy npeTHiH, 
le ce uoKaBame npe^ II^apHrps^otf c uonpHiHHHOM ^iotoM; ^HBaH 
je 6ho ;i;ocTa ciajian, Te je oa6ho cna norpasHBa&a. Ohe hcth, 
ROJH cy TypKe na to HaBpaiiaiH n noApssaBasH hx jj^ ho Kiony, 
a oji CBHJy oco6hto GedacTHJans ca cbojom bojhhhke o6pa80Ba- 
HOtf npaTHiOH/) nornoMarame, hie ynpas pelifl, caHE ciaAome 
ype^EsaTE otfpany, xaKO, ffi cy ce EHiJieBH, Esane cfiy^a nodeAflonE, 
osaB^e xopajiE noBy^E ca cbojoe MopcKOH ceiom. Ilocjie OBora 

^) Les destins out promis la dnr^e de votre empire ; j'ai la 
mission de le saaver et je mets en commun avec vons mes yictoires. 
Au Saltan Selim. Berlin, 11 november 1806. Correspondance de Na- 
poleon I-er JW 11232 vol. XIII CTp. 638. 

^) N'accorde pas anx Serviens ces concessions qn'ils te demandent 
les armes k la main. Camp imperial de Posen, 1-er d^cembre 1806, 
Corr. M 11338, vol. XIV crp. 5. 

') Vous 6te8 antoris^ k signer nn trait6 secret offensif et de- 
fensif par leqnel je garantirai k la Porte I'int^grit^ de ses provinces 
de Moldavie et de Wallachie, et de la Servie. Posen. 1 er d^cembre 
1806. Corr. Jtf 11387, vol. XIV, crp. 6. 

^) Bhh»oh t. YI, p. 193: L'ambassadenr de France est en mSme 
temps le premier mimstre et le conn^table dn Grand Seigneur. Aj^ep 
23 lapTa 1807: General Sebastiani is completely master at Constan* 
tinople^ presides over Uie deliberation of the divan, and directs all 
their measures. 

PAHBE. CPBHJA H TyPOKA XIX B. 9 



130 

HaMBHMO y HBBemtaJHMa HanojieoHOBHM, rjce ce Haiipe;i;aK Tjp* 
CBor opysja npoTHB Pyea cnoMHH>e Kao H>eroB. Kaj( je 6HJLa pe? 

HeKOM ROHrpecy pa^H HHpa, HanoieoH je xpaxHo xa ce npHMe 

1 TypcKH nyHOMokHHip. y rpa^Eky ^HHReHoiTaJHy nseejiy npe^a 
H> 16 (28) tfaja 1807 lypcKora nocJiaHHsa. HinoieoH My je 
peKao jifi, cy oh h cyixan can HepasABOJHH Kao AOCHa h leBa pyKa.^) 

KaA noTpasHMo ca;s; KaKBH cy ycieji; CBera Tora ojo^HoniaJH 
HacraiLH ve^y OBponcKEM CBJiaMa h Mei^y yHyrpamftHM nocjioBHica 
y TypcKoj, Heke Han 6eth leinKo ^a hx caBHano. 

Bek CHO HanoMenyjiH Kaxo je PycBJa ^oiasEia cbo y Temi&y 

Besy ca Gp6fl[Ma, laEo a& hm je na nocJieTRy h Henrro bojcro 

y KpaJHHy y noKot nociaia. HHa joaho imcMO c 6oJHor nojba 

Ha Toj CTpaHH, y KOMe Kapa - 'Bopj^e c paAomiiy npHHOBeAa: 

- „KaKO je TypaKa Ha ueciy 1500 MpiBHX ociaio, KaKo je yaexo 

/ ocav manmeBa ca CBHxa TonoBHMa h 6oM6aMa, BaRO je ynjBa^KaHa 

' nyna Kaca ;iyKaTa , KaKo je E^o6lSM. caji; y h>hx apancKHx Koiba 

H doraie KOH>CRe onpeHo; na h oa ohhx mro cy yreKiH, RaRO 

j HHKo H^e HHiHTa BaH SHBOTa HBHoo H RaRO CO CEM Haoia Ha 

; HeKaRBoj BJiamROJ 6eAeBm'H je^Ba HBxaRao.'' Ty ne yve aobojbho 

; A& naxBajiH pycKo jyHaniTBO. 

HcTO cy TaRo noMoran PycH II,pHoropipaia y nponefee 1807 
npH Hana^y Ha lypcKO rpa^oBe HHRmsk h Kio6yK. II,pHoropa,H 
cy noKasaiiH npoMa ii;apy pycKOM oxaHocT Roja je 6ani h y TaRHX 
npHiHRaHa Heo^eKHBana: ohh cy ce na je^HOj CBojoj M0ji6eHm^H 
noTDHcanH Rao fteroBH uojifissiJijir) 

JI|o6po cy ciajaae c PycHBia h rp^Ke Kae^xe (apMaioJiH), 
Koje cy HB roAHHO y rojijmj cbo BHHie onaaaae kojihro Bpeje, 
HCTO laKO H OHaj EHTHM^je Bjiaxana, bojh je jom on^a mhcsho 
RaRO te CBy fp^y ocio6oahth.^ Y laj Max cy PycH no apyrn 
nyT cnacM Ilapry oj AjiH-nanie. 

Me^y THM HanoieoH je ciajao c AjiH-nanioM y nenpeciaHoj 
CBOBH, a AnH-nama ce Ao6po ciarao y laj Max c ohom chctomom, 



^) 77-me bulletin de la grande arm^e Finckenstein le 28 mai 
107. HcTHHa Ty nHme caio : on assure aJiE je y tohb j^ocTa CBejuo^aHCTBa. 
YnopejiiH TnfiaKO Empire. 

^) Sujets fiddles de V. M. Bapport de Stroganoff k I'empereur 
Alexandre. Lebensbilder II, p. 194. 

*) EiepcoH History of modern Greece 11, 500. 



131 

\Boja je Biaxajta y IIjapHrpaAy. Hva HeiAe r^e ce HanojieoH 
/SBasH RaRO je m xao h TonoBa Ajm-nanni ; s no Tone noT'^ 
njEUfl B3neAa Rao xa cy ohh HaMHiiuBaii a& sajesHnHKH yxape 
Ha coAax JoucRHK ocTpBa. IIj)Horopipi jBopaB^'y, a& cy TypaiHua 
j^omim y novek $paHii;y8H hb JIjr6poBHHRa, Raji; cy ohh (Hipuo- 
ropii;H) yxapajia Ha KiotfyR. Easy, ^a cy ^paniiycRH o^Hi^Hpi 
pyROBaiH OHHM BojeBajRbeit T^aRaT BofflH>aRa na Cp(Je y 1807 
rojpiHH ; TO cy Cp6H Hara^aiH napo^HTO no tomo, nrro ce oro 
^6mi>aHKnx ionoBa oH^a mhofo SKHBJbO pajiiuio h mro cy MHoro BHine 
niTeTe hhhhjih ho npe. noysAano ce ne Hoix^e nnniTa petiH o' 
OBOMe; a no CTafty CTBapn Mono je 6hth BeoMa JiaRO.^ 

nocse one Bojne y Emnry Hanoneon je nxao bhcor nojax 
BpcHo^K TypcRHX BOJHHRa, OH jo nosHBao cyiTana jia ocxaBH 
capaj, na jsfk CTane BojcRy npeABOAHTH, h TaRo jifi, na hobo 3a- 
noHHO cjia^HO ;(aHe lypcRor ii;apcTBa. HanoaeoH je hhciho j^a 
je OBO HoryJ^HO cane ohhm nyroH BoJHHHRor pe^opHOBa&a, rojhm 
je GeiHM nodiao, 2 RpenHO ra je roihro je Morao jubl onaRO 
HaciaBJba. Ta HanojieoH je h laRo MHCjmo sa imaAOCTE, Aft 
ce oh npEXBaTH Tora BoJHH^Ror npenopa^aH>a y TypcROJ, hhcjiho 
je oH^a, RaA y ^pannycRoj jom HHcy 6HJ£e orojlhocth yro^He 3a h». 
HMa je^Ha deieniRa, Rojy je oh y to Ao6a nncao h Roja je 
ocHOBana na ucie, RaRo je aa ^panniycRy noxHTH^a npena 
uoTpe6a, ^a ce noAHrne BoJHHHRa cnara y TypcROJ h ^a ce TypcRa 
HaHHHH cTpaxoBHTa CBOJHM cyceji;Hxa: to je Ta ncTa MHcao, Rojy 
je OH y OBaj Kax H8pHii;ao. Ta 6am cy y hcth ?ac h $paHn;ycRe 
To6^Bje H HHQHHHpn tfRJiH y DjapHrpaAy h yHHHHJ^H, jifi. ce L(a- 
psrpaA Mose 6paHHTH oa EHnesa ; Ty ce h noRasaso mra ce 
;(o6poM ynpaBOv HO»e yHHHHTH oa Typana. 

TaRO cy BeiHRe CHie enponcRe 6Hie ca cbojhm CHMnaTS- 



^) y jeAHOM nHCMy HanoJieoHOBy, Osterode le 7 avril 1807. Corr. 
■Mt 12777 vol, XIV. CTp. 17 DHrae ce cyjiTany Cejuwy: Dej^ des ca- 
nons ont ^te OEftis a la disposition da Pacha de Janina. 

^) Bap y rjiaBHOHe crasy JaRona HeaaAOBHha HHcy HHKaA hh nyjiK ', 
HE BHAeJiii Aa je yxBahen KaRas ^^paHnycRU To6^Hja, o.KOJHHa bbrk ', 
HdiHDiJBeH BOJHHHRH HSBeniTaj EoF 8Ha ROJiHRO npHnoBOAa (Ostreichische i 
xnilitariscbe Zeitschxift, 1821). Jecy HCTnna h Cp6H nara^ajiH Aa Hia \ 
le^y TypniHia ^paHiiycRni o^Hi^Hpa no xoie mio cy TypcRH tohobh 
6os>e nora^ajiH ho o6ii^no. 

9* 



132 



jana H 3a jeji;Hy h sa jpyry oj oHe jBe cynpoTHoCTE, Koje cy 
ce y caxoj TypcKoj Me^y co6otf (JopHJie : caBe8HEii;H cy 6hih sa 
Hapo^e, Aa ce uopirHy h passBJy; a ^paeiQrBH cy 6h3lh sa Boj • 
HHwy pe^opMy. 

AiE sHaMO Aa je ocnv thx jpejy cynpoTHHx t6»ih>h dHJia 
y TypcKoj n Tpeta, Koja je Hmia 3a thh, Aa ce o^psn CTapa 
TypcKa cncTeua 6e3 nxaKBor pe$opMOBaH»a, ;i;a rocnoji;apcTBo eb^ 
pajoM 6yAe 6e8 orpaHHHeH>a — h Ta ce cipaHKa y OBaj Max jom 
je^aH iiyr no^Hase. 

3HaM0 BaRO je jom mhofo Boje^era Tpe6a3io GejiHMy ni, 
xa HBBpinH oHy CBOJy 3anoBecTy no Kojoj je Tpedaio, a^ ce cbb 
jaftH^apH no eBponcKH y A^cniHnjiHHy ciaBe. To je Morso 6wm 
caMo Has <}h ce yHHinTiae ilexobo ynopne norxaBHi];e h Ba^ 6h 
ce sanoHeo npaBH pax Ha one o6sacTH^ y BOJHHa cy ohh naj- 
MoiflHJH 6H3ur. A sa Taj nocao oh HHJe HHao oho prro je npe 
CBera oa noTpe6e Baa;zi;aoiQr kojh yBojpc pe^opve, HHJe HMao* 
HHRaBBa cay^emfea nei^y hhxiim HenoBiamtLeHHM Bsacaiia^ Koje ne- 
caMO Aft cy 6Hie HBysere oa noBiacTHii;a, Hero ce jom cyiran, 
no Bepo3aKOHCRoj npHpoxH CBOje BsacTH, CB»HMa H jfiJhe Mopao 
6opHTE; a TypaBa noAaHHBa, Boje AOHCia 6effle vaio ype^Ho^ 
Hjye 6wL0 AOBOJbHO, Aft ce Ta CTBap HSBOjyje. Bam npe a cans 
pycBH paT, saA cy vy ce Bek no^eiH HaAaTH, Bp^aIiQe h ja&H- 
Hapn 8£geAH0 cycperny Ha hoboii sroAHOH HecTy y Ba6a Eckh — 
Ha JeHH — RapaHancBy (ype^eny) BojcKy, soja je dma nomia 
Ha JIjEBBO, H noTysy je Taso crpaxosHTO, Aft ce Bnme HHsaBO 
Hqe Mona onopaBHTH/) IQto je cyiTaH yrBp^Hnao npecroHHuy no- 
HO^y $paHiQr3&9 TO je npaBHM Typipma, y ocraioH, xorjio 6hth 
HHio, aiH HH je AHpaJio y nonoc h (Sai^axo hx y (Spnry, Aa 
cynan ne ocnuse y HknpeAaB nasAa HaBioH>eH Ty^Hm^na h 
OHXOBHX ype]^e&Hxa. H AoncTa cysixaH ce ycyAH, Aft. jom jcAftH 
nyr 086ei»cbh oneAft, Hete in mro ho^h 6hth oa ypel^HBafta 
jaftH^apa, jep 6ejame ocio^o^eH h oa EHmesa n oa Fyca, nomTa 
ce H pycBa ^oia 6H3a yKiomuiay a $paHi^8H cy ra h noxa- 
num n otfpHi^aiH ny Aft lie ra h kb^s^ noHaraTH. Ajoi ce caA 
TOB noAHse A7^ crapor HciaHa y spenBOM AHBJbeH n oxojioir 

^) 29 jyia (10 asrycia) 1806. Jnchereaa des St. Denjs Revo- 
lutions de Constantinople 11, 30. 



133 

<>inopy BaKaB ce cano y nycJioiiaHa Haia3H. IIpBH BopaK, kojh 
je cyiTaH ymnvLo c JlasHxa h apHayrcsHK JavaipDia y rpvi;H- 
^Hxa Ha Boc^opy, nodyns Ha h> uflnj npecTOHHiQr : jaH»Hwpfl 
noRSBp^y CBOje KasaHe, y sHaK a^ BHine neke npHMaTE mKaxBe 
xpane o;i; OBor eyiTaaa. Hsmra hji HajnaKe He 66ffle cnpexjbeHO 
9H1I6 6e ce MoraiH na AyaraocT HaiepaTH. Ha cyiTaHOBOj CTpami 
He 6ejaxy he To6jpiQe^ oko kojhx ce cyiTaH totihbo ciapao, h|i 
xy^^a, Kojera je oh caH 6ho noexaBHO. Hajnpe HiaTHme sh- 
BOTOH HHHHCTpH, KOJH cy Te HOBe npoHeHe o;io6paBajiH; sa thh 
6e d6men h cax cyixan, mio ce o^ao xpMmkaHiBBHX nopoi];H][a h 
fliTO je noBpeAHo CBere sanoBecTH RopancBe. Oh je npomao sao 
9 TOSHKH xgjTK BJLB,j[fioufL ^ BOJH cy yBOXKKH pe^opiie a HHCy 
HMajiH HHBaBBe BanpoAHe CHJie ^a hx OApsKe, noxierao je ch- 
aaiia, aa Koje je yxapao. Obi cy hchhph nocie BHme oa roAHHy 
AaHa, y hcboshbo ce tfeH»ajybE[; BOJietfasH H^apiirpaA- Gcjuihob 
HpHBpseHHB, HesH MycTa^a Bapjasrap, bojh ce cav no^Hrao na 
BesHBO BesHpcTBo, HpeAysMC oner sa neso BpeMe pe^pHOBa^e, 
ain mreAekH iiaio BHioe cxa&e, Boje ce Baresiio ; Hero jaH>HHapH 
CBOHO H Ha Hicra; yxena obphbh h H>era, sa xote sBk oa npa- 
BOBopHor Hapojia Ha?HHH HapoA naiHB Ha HOBepHEBe, na fji ra 
H^jnocie H noKopH H>HMa; h nocie syre h mhofo nyra cyn&BBe 
6op(}e noAJierne najnocie h oh ca CBHiia cbojhm npHJaTejbHMa. 
CrapoBOJbCsa peiHrHOSHo-BoJHH^Ba CHCTena ca CBHtfa cbojhm na- 
cieAHHX npaBHi^aMa h saioynoTpe^aMa ojanaia 6enie caji Betna 
HO mro je HBaji npe 6H2a tom TpocrpyBOH no($eAOM, no(ieAOM HaA 
BapaMaH<^BOH bojcboh, hsa cyiranoM h nan HanpeA&aBOM BeanpoH. 
MaxMyA, jeAHHH joHi bojh je 6ho npeieBao oa ocMaHCBor Bosena, 
H aso je ($H0 Bell Hanojen MHCiHMa CBojera CTpHii;a GeiHMa, 
Hopao je Ao^po spHtH CBOJe cbjiohocth sa pe^pny. 3a Ayro jom 
HHJe 6hio hh uohhcihth Ha pe^j^opHO, Boje je Ge^iHM CHHmjbao.^) 

Me^y THM ce hoihthhbo cxasbe 6eme npoHenHJio h y EBpons. 

Ha th:ii8HTCboh NHpy Hanoieon nanycTH lypcBy CTBap. He 

') Jnckereaa de St. Denys II, 238. On renon9a 4 jamais aax 
institutions militaires des Francs, — on pronon9a anathSme 6ontre 
ceox qni en parleraient, — I'ancien ordre des ohoses fat r^tabli: 
les janissaires et les enigmas reprirent lears droits et leur iaflaence 
politique. 



134 

Moxe ce ysexH caMO kso ro HsroBop niTO ce Hanoxeofi novHBao 
J Tone Ha bsm; caBesHHsa hj CeiHMa rao Ha yspoB. Jep je leiHHa 
jta t^ BxacHHUH ROJH cy y II|aparpaA7 ^tkBuaffusR HOBasHBaxH 
<^paHiQrc]soj npoTHBHe TesH>e. noncro ce npoHeHOM paenoioacefte 
taojEDipaBajio h npoucB Pyca, HsasHBaHa je HSBeeHa HCioBeTHoer 
Me^y HHTepecHMa pycKEx h ^paHiQrcKHii. Hh ohh, bojh ce Haj- 
BHme ;!i;HBe HauoaieoHy, He npneTajy HnaK jijik je w 6m noBoji. 
y Toj CTBapH; aa hobo^i; cbh ;Q)se BHme to, mro je HanoxeoH 
MHeiHo Aa 6h noBOJbHHJe 6Hao ano 6ii Horao Aa KaKo roA nps* 
Byne Ha CBOjy cipany Pycigy npoTHB EnraecKe.^) TjiaBMO je, nrro 
HanoxeoH 6eme y to:iihko pasBHO esojy CHary, a^ jfi ca cbhh 
oeiaBHO speAa&a erape ^pani^cse nojiHTHBe, HanycnBiiiH CTape 
caBesHHBe h>hxobhm npoTHBHHi],HHa, nomro je H>eroBa BsacTHia 
KopHCT y Taj Max TaKo HBHCKHBaia. GaA je noHiinf.M€^ upBO b 
HpBo Ha TO, KaKo lie HeKoiHBo otfiacTH OA TypcKor i^ipcTBa y 
eaBesy e Fyem'oM caii ocbojhth. JeAW nyT cy SBajiH h AycTpigy 
y ApyniTBO Aft TO maperBo noAese; sa thm je oner eMHHUbao a& 
HycTH PycHJy HOKa oenaja y TypcKoj, ctom noroA^OM, ]sji ee im 
HaBHaAH y HenaHKOj, a (?ho je 6ai]H0 obo na HLiieesy; a na 
CKopo My ce ^crojbydHBOCT o6pHe Apyrnn nrapHM nyrex, Ha nina^ 
HHJy : BaAOBOjBaBao ce, Aa ra Ty nycTe c HspoM, a HHJe ce oxh- 
HUbao hh Haio Aa ooiaBH Fycqn noTHyno h BianiBy h MeoAaBCKy, 
HOB 6yAy H>eHe. YcieA MHpa THiBHTCBora HaHHH>eHe je spiHHpje, 
ajiH ce c nperoBapa&ex nospaj toihbhx noTpaH^HBa&a HHJe hofho 
BHHiTa Bonawo nocTHikH. Ioahho 1808^ 31 cenTeM6pa (12 
OBTo6pa) o6e}ia HanoieoH y Ep^ypTy, Aa ce ok AOHAe neke 
vemaTH y paT, bojh 6h ce noBoo paAH Biamse h MoaAancBe, 
aBO ($am ao paTa Ao^e, AOB:iie roA yspaTyje IIopTa caMa, a ixm 
ce yiienia Apyra Boja cnaa, Aa ^e h oh npncraTH ya Fyeigy» 
HapeBOM je (hio OAo6peHO, Aa ce pycBe rpaHHi^e pasMaBHy ao 
JIjHaBa; h c EHrjiecBOtf Aa ce HHBaBo ho hhhh imp, ano He 

^) Bhh»oh (YI, 346) nocMaTpajyfaH np thji8Htcrh icnvryje, Aa 
2H je ocHOBaH ,le reproche fait k Napoleon d'avoir sacrifi^ la Tnr- 
qnie.^ H OATOBapa: Tout se redait a savoir, quel ^tait en 1807 le 
parti le plus utile a la France on de procurer a la Tnrqide one 
complete satisfaction on de faire entrer la Rnssie dans le systeme 
continental. Le choix alors ne poavait pas etre douteux. 



135 

npHSHa Bianucy h MoiAascBy h ^mmmjL Kao seajbe c FycqoM 
cacTaBJbeHe.^) 

OBje Han He nose 6hth HaMepa ;i;a Masap h c noraeAOH 
Ha cany TypcKy npaTHMo niaHOBe n npoMeHJbHBe xesae, Koje 
cy HHn;a3ie y obom ny^OM rpenyTKy, y komo je Hsriejaao jifi, 
uocTOJe caMO ipH CKie: EHraecKa, ^panu^ycKa h FycBJa, y to* 
jiHBo Kaibe, fflTO OA CBera HBJe 6nio HHKaBBa nocjieTBa. Haina 
je noTpe6a cano a& otfyxBaTBiio none^ioii npHKHse y HaoBOio 
Bao BOHcreiaipge, ue^j BOJHNa cy h Cpdx HacTaBHiH cboj pai 
e Typipua. 

Ilpeiia npe]^aniH>etf cxafty h Gp6H cy caji;a ciajaiH HHoro 
jpyBHBge. 

Ohsj paaAop Hsve^y cyiTana, bojh pax 6enie pe^opMaHa, 
I HBiie^y 6yHT0BHH?BHx noiHTH^o-BOJHH^BHx noKpeia, Hffje 
Horao BEHie hhhhu noMO^H Cpdnna. Taj pae^top je s 6ho npBH 
uoBOA yciaHBy. Ajle aera BHine HHJe 6010. Ilpes H>HMa je cas 
6Hia ciapa^ ca cbhii TypcKa Biajca, Kojy cy xiejiH ji;a h H>Hua 
HaMeiHy, h bojoj ce H>HMa Baibaio oinynHpaTH. 

Me^y TBM Ki^ ce no^e na bobo pax 1809 roxHHe^ Kao 
HiTO ce HBJe BE Korjio ApyKuqe oHeKBBaTH, PycH BXHOcraAome 
OApeniflTiqH caBesBHi^H Bero jol npe. EoiBxa 6h bm jom h to 
6HJia noTHopa npoTHB Typaxa, a^ cy noxyHaBCKe EHeseBue 
ocxaie y pycKBH pyicaiia, Rao bito tfeme yrBp^eno y Ep^ypTy?! 

AiE, Ma jifL TO H BHJe 6hio oxeyxBO npeBHHyTo, 6hjio ix je 
OA KopHCTi H TO, BITO CO HHcy HHajiH (SojaTH BHBie HiHera ca 
CTpane HanoieoHOBO, kojm je xpaoio npBMopje; HHcy iiorjii be 
noMECJiETE, Aft lie BHme Hsas ^paBi^ycRe Todysje ynpaBjbaTE 
6omH»aHKHtf TonoBEMa. 



>»<#»< 



^) Article 5, 10 TpaRTaia y EHBosa Histoire de France depnis 
la paix de Tilsit t. II tjl. I. 



rJXABA ABAHAECTA 

PATOBAHjE rOAHHE 1809 H 1810. ^JOKJIE CY CK HAJ^AJbE 

PASMAKiTIE GPnCKE rPAHHIlE 

* 

OAMax y necMH, eojom ce nesa tfyna na ;i;axqe, npern ce 
EocHH, RaKo te h to speMe jijokH, Kaji; fee ce JI^pHHa npeJiasHTH 
H EocHa noiasHTH. 

To ce sano^HBaio jom 1807 ro^HHe, ajiH keko bhabcko 
c HaiieHOM cpekoM. ro^HHe 1809 nonne ce to hcto Ha hobo, h 
TO c 6ojbO]i onpcMOM HO npe, jom h c HeKoinso ?eTa no espoH- 
CEH TpeJ^eHHx. IIpHiEKa je dHxa yrojpa, Ezmejpi hhofo 6ojbh, 
a J noHOTKy CTsapH 6exy noniJie h c bojiheom cpetoH. 

Ehos CHMa, Kojera 6enie nocTasHO Kapa-'Bop^e Ha JaKona 
HenaAOBH^a necTO, jep JaEos 6oiOBanie o^ pane, npei^e npeso 
^pHHe Ha TpH HecTa, na o;i;Max ousosh h 036HJbCKE nanajiHe 
jTBp^^eHa MecTa^ soja cy diciia npsa Ha neTH, EejbHHy, JaH>y, 
CIpetfpHHmy H noBHHie rope BHmerp^in;. C 0Aa6paH0]i chjlok mshih 
ce KHes GflMa 6ocaHCRHx raaHHsa. Typip ce o^iynpy shbo, asH 
BavaH. Mopajm cy ysiiatH. Tajia je norsHyo onaj Mexo Opynp[t 
HiTO ce y necMH nena. Jlysa ilasapeBnk je necTO nocse nosa- 
SHBao Ha? MexoB, na komo ctojh HanHcano : Kaposyc VI. Jllooe 
cy roA Gp<$H CTHsaiH, na cbo CTpane ce nosHsaia 6ocaHCKa paja, 
a npes h»o]i 6ejaxy cbo na nacy s>jj[jil, sao cnaj ehob HBan, 
KOJH je on EysHHa po6jbe OTsynjbHBao. 

A Eapa-'Bopi^e nperne jom CKejiHJe nemTO. 

Sua je^Ha 3;HBHa h nojeTH^Ha noxBaia oHxam&er BJiavii;HKe 
iQ^HoropcEor jyHamrBy h cjeobh Gp6a y Gp6HJH, roje cbojhh 
opyffijeH o6apajy TypcKe 6oroMOJbe h paBrone xo^e. Tyce^ajm 
Sapa-'Bopi^e, kojh je oner pasBSO i^apa Heiia&Eka sacTaBy, Eojera 
je BHia jiaBopHEOM BeH^aia — narpasa, Koja ce ne Kynyje aia- 



137 

TOM HO cajf BejiHKHM AejuHMa. Jl^ajbe ce roBopH KaKO jyHaicy nqe 
^lOGTa T6 CTe^ene csaBe, Hero ce no^Hrao js^a Typse HCiepa s 
m BocHe n Xepi^eroBHHe, na ;i;a ce nocjie qacTaBS c UIphom 
iopoK, Boja Bek TOJULKe ro^HHe h oa ciapHHa 6opaBH HdMe^y 
saTO]iHBa H TypaKa ca cbojoh cjio^oaom sp^ibiy HCKynjbeHOM. 

H AOHcia je laKo tfamynpoxete 1809 roAHHe Eapa-'Bop^e 
H HaMHmjbao, iia ce y necHH neBa pa^ocT, kojom je; oneKHBaH. 
I KoA CeHsi];e upe^e Eapa-^Bop^e npeBO njsaHHHa, ^a naj- 
npeuu nyreM CTHrae y CTapo rH>e3j;o cpncKor itapcTsa aa Pam- 
Koj E ea rop&eK Jinny, iiej^y ceoje . jia^e jeAHOBepii;e. 

Typnn My ce o^ynpy c jaKou chjdlom Ha bhcokoj paBHH 
OyBOftoay. HoaoaBaj hm 6eme Bpao yrojaH. Ty cy roaoMa paBna 
sojba, ea Kojinia ce Mona pasBHJaTH xypcBa KOBHi^a Ka,BO je 
xTOjia ; a Kapa-'Bopi^e, kojh ce, Bao 6e8 EOH>Hi];e, neupecraHo .^ 
juioHHo paBHEUia, Ha je^aH nyx onasH ca* CTpax^K jua. je onEO&eH. 
BojcEy no hobom na^HHy ype^oHy npHBynH Kapa-'Bop^e oko 
Tonosa ; aiH ra hh tohobh He 6h o^aTJie .H86aBHJiH. Gpeka re ce 
n y &era AecHio KOBanHBa, h oa h»hx jejuaH, Byie Ebiflk h3 
€MeAepeBa, H36aBH cse upeBek cmcjehh bojhh^bhm syBaBCTBOK. 
Oh ce Ha 6p30M cbou apancEOM E0H>y sasexH na Typ^ejeAHaEo 
BEHy^H TypcEE: IIo6etotue Typvfi! le Taso na^EHE toieeh 
«epeA sa cy naniy OHjote ao Hore noTyEra. 

IIofflTo ce Ty TaKo CBpnraio, Kapa-'Bopi^e je Morao notn 
j;ajBe. CeHHii;y ysiie Ha jypEm. Fa3BajrHse cy oa H>e, . saEo je 
oia^a 6Hia nopynieHa, noEasEBaaE sacHEJe nyTHEipHa, eqjh cy 
osy^a npoiasHJEE. 3a the noi^e y BacojoBEbe e JI^o6B»aEe. XpEm-' 
•^aHE ycTajaxy Ha opyxje CByxft; a na CEopo ex cycpeionie e 
HpBH L(pHuropii;E, EOJE nfi^mi'i m H09AP3>Be AodpoAonmEniOM 
CBOjy 6paty no6eAHOii,e. HaJBEiiie ce ohh ^y]^axy TonoBHMa, Eoje 
cy Gp6E ca co6oh ByKiE. HexE ex ne 6ejaxy HEBaA he BEAeJiE. 
C ftHMa ocTane jeAan cpncEE BOJBOAa, e TaEO ce y ncTHHy ca- 
CTaBH CBesa nei^y Gp6EJ0H e I^psoM TopoM. H Bocna onyAa 6sE8y 
'E Xepn;eroBEHa OAwax ceohe na opyacje: y Bochh ce Bet no- 
EEBUbaao, Aa CBe jiectom, nrro je Gp6EH h mro y XpEcia Bepyje, 
^so^ Ha Typse. Kapa-'Bople ce Hajnpe EpeBO na Hobe IIa3ap, 
lEoJE je Ha OHOH Epajy cpeAEHa o6pTy e nyroBEHa seiiajbCEEM e 
TOTOBo joAHHa CBCBa Mo^y BocHOM E PyMeaHJOM. Ty oambx oxepa 



138 

noea^y y rop&H rpaj^. Hane^aio je xa hj ce hh rop&H rpaj(. 
Hefce MO^H syro nponBHTH. 

AM ra (Jam Ty crarny raacoBH c MopaBe KaKo Moraxy 
ropH tfnn. 

3yHaB ee tieme jaKo Harao, tb 3a to FycH He Koraxy upekm 
y Cptfflijy. Ty HpnHKy yiyne Typip, na Hasaie eb HJama ea 
CBOM eraoM Ha ep&cse nraHi^eBe kox AieKCHHi^a. 

Ileiap Jlo<$pBait je tojiko nyra cpe^HO e ciaBHO 6paHH0- 
rpaHHi^e ea toh xpajy: oh je h eaxa 6ho Ha 6oJHmTy c nose- 
iHBHM tfpojeM eBOJHZ JbjjsfL. 7 0B3j Max n»K Eapa-'Bop^e tfeoie^ 
noB6i)H0 oaBHO sanoBexHEiiirBOy no ijpenoi7n:»- MxaAevoBaj, M^ 
lojy, HOBOKy, Kojera Ilerap nqe Horao csymaTH, a kojh HHeaH 
HBJe yiieo eaBja;i;aTH Mpx&y CBOjy npeiia IXeipy h nexposHK 
npBJaTejbHMa. Ona 6op6ay Koja ce xone noBasHBajia caHo y 
CoBJery, eax ee na Taj naHHH npenece h na rpanHny h to Ha. 
OBy, Boja je HajonacHHJe CTajaxa. 

y jjHy 1809 roipHe Typip y^ape spso na manaii kox 
KaHeHH]](e, kojh je ()paHHO pecaBCBH KHea OreBaH CHH^ejiEk, npH- 
jaTOJb IXerpoB, c 3000 JbjjsjL. H koxhko ce CHH^eiHt jyHaHKH 
6paHH0, OHOT My Tpe($ame noMoi^H, h MnJioje 6enie toshbo sa- 
csenjbOH, jfL He noMose. Kax Bek TypiiH kptbhm cbojhm Teste- 
CHMa HanyHHme poBOBe, na ce na manait noneme h Bet y ohomo 
noEOJby h pBaH»y cra^onie OTHxaTH Max, GTeBae bhao r^e ce ho 
MO»e 6paHHTH; a y lypcBe pyxe nsje XTeo hh ;rhb; hh MpTaa, 
TO BanaiH 6apyT, h can ce maHai; h ca Gp^HMa h ca Typu;HMa 
pasieTH y Ba8;iiyx. 

MpTBe nane Cp6a norntfaiaua na tox MecTy TypiiH nocie 
noByne h ysq^iajy hx e KaMeiox y napo^HTy Kyiy Kojy onxe na 
nyry HaHHHHnie. 

Uocjie Tora je Typipina nyT 6ho OTBopeH. Ohof hctof Mh^ 
jioja, KojH ce XBaiHO h can ce6H jiacKao, ^a ^e ocbojhth Hhhi, 
TO TaMO ce6H yaoTH craHHrnre, HaTepa caA npeTesHHJH 6pojeM 
HenpHJaTOJib^ to yeiynH h3 cbojhx maHi^eBa, ocTaBH OH;iie h tohob^ 
H npTJbar, na yrene y J^eiHrpaA- Ilexap Jlo6pH»ai], je 6ho nerjsfi 
HaoKOio, TO o6H2a8Ho MecTa, a kba ce spaTH, saTO^e CTBapn y 
TOM CTaBy. Hh oh hbjo HMao Bojse, ja ce Tyne sa Mnioja; 
Rase OH^e cbojhm Jby;cHMa: 9H86aBJbaJTe mro MoseTO/ na hx 
nycTH HOK H^e Kyx je komo ^iparo. TaKH raacE Ao^y Eapa-'Eopi^y 



139' 

]ipe;i; HoBR-IIaBap. OnacHOCx jHyrpa y caMOJ Cp6qH npeicHHyjia. 
je esaKo Aajbe npo;zi;HpaH»e y TypcKy. Space ($ojbe noaoBO RHesa. 
CHMy H8 EocHe, MraeHKa, koje je Hei^y thm c pycBOK bojcbom 
oncaJ^HBao Kia^oBO, c ohoh OH^e chjsoh, Ha MopaBy; oh can 
BanycTH h oncasy, obo Roje ce 6H0 3a6aBHO, h CBOJe noaosajey^ 
CeHHipt; Te na npax Ba hoc, h ho cekqy^H ce oBora bojbo^^o^ 
BiTo ra 6eflie nociao y HipHy Fopy, Bpene ce narpar. Jom je 
sa paHa cmrao na onacBocr, le oji;Hax nonube neBoiHEO BojcBe^ 
y 'BynpHJy. Thm ce necTou Mose 6apeH yBOB OApacaTH cnara Ha. 
jrecHOJ o6aiH MopascKOJ, na o6e»6eA^niH H>era noi^e na JifiHE- 
rpa^. H aBo Bek 6enie npHcneo h MnieBBo, oner cy cbh 6ojeBH. 
HcniviiaxH Ha mTOTy cpncBy, h hb HMaAome Ry^) bo ;i;a ce spaTe- 
y 'EynpHJy. Ty ce one? 6wlo BHme ^yao sa BHxoBy nrroTy, Ha 
BITO (!eme y ciBapH. Ilponyjio ce 6eme ^a cy ohh paadigeflH ca 
CBHM, na ;i;a cy c oho najio bojcro bito je jom ociasio, othheih 
jq)yrHM nyTOM y IIIyMajij^y, xe BOJBOje y 'EynpigH Pajpra h 
JoRBk, HBa?e necTHTB JbyiH, na^y ^a iie 6hth Haj6oj&e nopy- 
BiHTH yTBp^eH>a. Jom ce Fa;i;HH 6aBH0 npeBxa^eliH xonoBe h boj- 
HBHRy onpcMy npeno MopaBe h 6a^ajytH y Mopany, btto ce BBJe 
Mono npoBecTH, a Jorh^ pyBiekH masi^eBe, Raji cxHrne Kapa^ 
'Bop^e. Kapa-'Bopj^e je Mopao rxeAaxH rjie njiaMOH npoassHpe onaj 
manaii, y rojh ce 6aBi ysjcao, ;a;a te H»HMe mo^h oA^paaHXH A^cny 
MopaBCRy o6aiy. OnaRo paasjbykeH HoxerBe h8 HHnrrojba na JoBHfca, 
am ra ne uovojsji. Ho)iy je Mopao npe^H y Jaro^HHy, xe ce xaRO* 
noMaraxH. 

TavKa ce HBJe Morao ipxaxH hh BejBRO y BaBH diBsy Ajior- 
CHBi^t. Jejcan sae onasH BejbRO sacxaBe cpncRe sojCRe, Roja My 
je y noMok xonasBxa, h xoshro je 6ho CMOJia cpiia, ^a je npo- 
Biao Rpo3 cpeji; xypcRora cxana y cpncRy BojcRy, xeyHHHHO wro- 
Bop Aa aajexHO ysape. BejBRo ce BpaxH Rano je h soBiao, ajoi je^ 
CBO 6hio saMaH. IIoMok je 6BJ[a Boona cjiada, h Eaoa ce Bq> 
Moraa oxpsaxH. BejbRO tfeme h c xhm sajioBOJbaB, bixo je npo- 
xyRaBBiH ce Rpos Typne HSBeo b8 BaBe horoihro jyBaRa. 

Ilocie xora nase no;i Typne i;eo npaj c ^cne cxpaae 
HopaBe j[fl IIosapeBi^a: i^eia xa paBHHi^a orpeae y 6esaHBJH, 
y6qaH»y h CBaRojaBOM noKopy h cxpaxoxH. HIxo BBJe Mono cxh^h 
y niyMa^pgy, oho yxe^e y OMOJbCRe h IleHRe njiaBHHe. Foxo^h* 
hhrhh je MHCiHOy sa nige Bet bh y Beorpa;iiy 6e36esaH, xe ra. 



liO 

Jlexap JIiQ6pH>ani Hcnpara npeKO JIjHaBa. — A TypitH ce Bet 
fCnpeMaxy aa npeaiase h na JioBy MopascKy o6ajiy. Oco6hto 6eine 
paji; rymaHan; Aim'a He 6n jih ce o6hcthhh2o, nrro je oh npe- 
OTO Kapa-'Bopi^y, m te ra noxojHTH y TonoM. 

Hh y ^eMy racy Cp6H oKieBaaH, hhm ce roj Morao obo 
CMecTH. Jl^ojie Ha MopaBH npeMa nosapeBii;y ciane MsaAeH, KHe3 
€Hua H ByJHi];a, a Sapa-'Bop^e ce ciane yrnpi^HBaTH na 6pAy 
JlHnapy koa Jaro^iHHe. Ajih <$h ce npeBo CBera uorjio nocyxBaiH, 
;i;a he 6k ohh caMH Horan niro vojs, y^HHHTH, ^a hm na Hocseisy 
HHcy AOBEKE y nouot bhxobh caBe8HHii;H. 

I^CKa BOJCKa npe]^e npeKO ;j;oHier JljHaBa yaBiycTy 1809; 
H rpa^oBH no^effle je^aH aa ApyrHM ns^aiH PycHMa y pyKe, xe 
TypujB 6Hine npHHyi^enH, ]idi Hemxo oa CBOje CHie y Cp6HJH 
Bpaie. Tajia Gp6H na hobo OAaxnyme. rymaHaii; AiBsja denie 8a- 
CTao, jifi. yjiapa judiJbe na Gp6e h m mxgmL OTeiH Kpaj, aiH 
OpdHHa He caMO jifi no^e 3a pyEOM, xe cpetno oA^Hme H»eroBa 
Hanama&a, ho ra jom Hciepanie H3 CBBJy OTeinx Mecia; noRpaj 
xora cy onex 6HaH toxhko y CHasn, a& OA^mne h EomKaBe, 
KOJH 6exy ysapHiH na JIoshhuj. IIIto cy HMajoL mrere y Jby^HHa, 
^Ho HM ce nonyHHJio Eoni&aqHHa, kojh cy ysa Gp6e y Bochh 
CKOHHSH Ha TypKe, na BaA cy ce Gp6H noBJiaHHXH naipar, c 
H>HMa npemiH y Gp6HJy. H>HMa A^'AHy seiiJbe y KHiory. 

H TaKO je seno cne 6hso cnaceno. OAp^ame Hemxo h oa 
OHHx seMajBa, nixo cy 6hjih npoKO cxapHX rpaHHi];a saysejiH, ass 
je OHO cxaae, y kojom cy OAMax nocae xora cxajaan, (5hjio neoMa 
HenoysAano. 

Gp6H cy Hajnpe BojoBajiH cano c Aaxigaiia, a nocjie c Boj- 
CKOM, Koja yAapanie na h»hx ho i^apcKoj sanoBecxH, ajiH caAa, 
orxeAaBBiH Aa npoApy y oKOJiHe namasyEe, saAexH cy HeKaEO 6oj 
H 3ace6Hii;e c HjesoM cnaroH y namaJiyAHMa ; caA cy name h Jin^rao 
npnxBaxHJie cnop h aaMexnyse pacupy ca Gp6HJou. 

A p^aBO HanpeAOBafiie y nocjieAH>BM BojnaMa h Me^y caMHM 
Gp6H]fa je jom Betna pacsHHyjio yHyxpamH>y cjiory. 

CyHapHHii;H cy Kapa-'Bop^^eBH npHmHBajocH KpHBHny meKj; 
mxo cy PycH nocjiaiiH caHO OHoinmny noMot, xyMa^HSH cy 
OHH, Bao Aa* te 6hxh c xora mxo Kapa-'Bop^e ne napn mhofo 
da Pyce. 

A mxo je jom mhofo sHaneHnxqe 6hjio, Eapa-ldop^e ce 



141 

Ha HOBO 6ein6 noiniaiimo AoroBopa Me^y fteroBHM npoTHBHHii;HMa. 
H FycHMa. Tajia je oh ciao pasiinnubaTH KaKo 6h 6h3io, aa c& 

nOKOpH AyCTpHJH, H ^HHHO JB KO^ TO CH36 H ^OpuaiHO HpejC- 

nore 3a ly cieap. 

He&eMo pe&H, ^a je obo y Be?y npomio 6ed HRaKBO nasfto- 
IIoniTO je AycTp^ja ro^pcne 1809 npeTpneaa hobo leniKe ry6HTKe, 
na ce BH^ieia upnHy^eHa Aft CTane y caBos c HanoieoHOH, ^hjio^ 
je y H>oj jby;cH ysepeHHx, a^ ke onei na CKopo ]Sfi^z ao pas- 
Aopa na h ao 6oja ne^y PycHjoK h ^pamijCKOM, h ohh ce jom 
HanpeA AOMHinjbaxy KaBBy yjiory Tpe6a Tajta a& ysiie AycTp^ja. 
ysHMajyliH 8a MorykHO, Aft ce noBpaiH TypuBiia Becapa6iga » 
KpHM, HHJe HM ce HHHHio HOMoiyliHo, A& caHH co^H HB^y HaKHa^y 
Ha cpeAfi>eM JliyHaBy sa ry6HTKe y FaiHnHJH. KaKO cy ciajaie* 
CTBapHy Ta^a 6h H>HMa jsflmjio jom y Haj(5ojbH ^^ac Aa ce Gp6iija^ 
XparoBOjbHo Aycrp^JH noEopn. 

Hero Aa is ce to hohio hsbphihth xe^y GpdHMa? 

ToAHHy Aana npe o tomo ce nek 086njbCKH roBopnio; Eapa- 
'Bop^e H MaaAOH, CTpaxyjyhH jeAHaKO Aa ho 6yAe KaKO pycKB? 
yTHi^g y noMO^ HiHxobhh npoTHBHHi];H]ia, (5ejaxy ckio&bhh Ha 
TO jom TaAa; aiH ce HHJe Mono HHmTa hhhhth aa to, hito ce- 
HapoA c PycHMa dejame hhgto bojhh^bh no6paTHO n mTO je y 
Cp6HJH 6ho joAan pycKH hbhobhhk. CaA Tora vHOBHHBa HHJe 
6wio. MopajiH cy HSApaicaTn naJBoke onacHOCTH h HSAP^BajiH cy* 
Hx, a HHFAe HH A& ce noHOXEsa pycKa noMoii, to caAa je to^ 
noKopaBaH>e AycTpigH xono 6bte npe Hory^HO, h Eapa-'Bop^e, 
KOJH je 1808 roAHHe AP^Rao Ty CTBap 3a HeHorytny, cba CTaAe-. 

can XHCJIHTH BOJ. 

Pasyxe ce a^ <$n AycTp^ja Mopaia noKasaTH OAMax oz6jvb- 
CKy Boi>y H OAxax ca cbhh npecyAHo nonyAHTH CBOjy Bamrnry.. 
Aisi cy one xhcih 6EAe cemo nocMaTpa^a oBor hih oeor ApsKas- 
HHBa; H jom sa jsyvo HHcy 6Hie CTBapn actio caspeie, Aa 6h. 
iVipcBH ABop xorao y Toj CTBapH Bopa^aTH OAcyAHHM BopaKOx, 
Hju A& <$H ce Horao naBaHHTH ae npHn Eapa-'Bop^eny nonyAy. 

PycH cy ce ne^y thh boIi CTapajiH, Aa npesHHy cbbbo a^^b 
H npecyAHO o^prafte to naBiOHOCTH na Bojy Apyry CTpany. Hobh^ 
pycRH naBHH 3anoBeAHHB KaMeHCHH, nasHBa y npoBiaHaipgH,. 
Bojox je oriacHO Bojny 1810, Cp6e ho caHO pycBOH dpakox,. 
jeAHonj[exeHHi]HMa h joAHosepi^Hxa, o($pH?ytH hm CBOjy noMok,. 



142 

:H6ro Kapa-'Bop^a HspeKOM HasBa epxoenuM booicaom. Gaj( Hige 
jcfloro Tpe6aao ^a ce Eapa-'Bopi^e noinyHO yHHpH, jep je bhabo 
jfk cy ra y neicy pysy upKdHaiH. Gaii;a My He Morome ojtpe^H 
noKopHocTH HE OHH, KOJH cy ce HapoHHTO HBAaBaJTH sa pycKe 
npEBpseHHRO. npeBO Tora, koshko ce b jeey o Bojewxy rao^KU 
lisif e^' ee6e, na npoieke noseieiHe cbh Ha hobo, ^a ce 6HJy 
c Typn,HMa. 

TaKO 1810 rojtHHe fto^e jotjib ja ce pax y caneay c Pyemia 
<Ha hobo no^He. Gp($H cy naMHinjbaiH npBo h npBo ;i;a osChjibckh 
HpHOHy TO j^a ocBOJe EpaJEHy, Kano 6h xaBo yxeaTHJiH TBpjiy 
BOBy c PycHna. 

y KpaJHHy ce npeHe o^Max Haj6ojBa BojcKa, 4500 nefflaBa 
fl 1500 Eo&HBa, CBB 0Aa6paHEX, ;i;a 6h caBe8HEii;E, c KOJEMa ce 
tauo BajBaio 6opHTH saJBARo, EMaJiE no ^oHy ^o^po hecieth o 
*0p6EMa. neTap J(o6pH>an; EapasE, le &era nocTaae bojboaoe na^ 
•OBOE BojcKOM. FycE BB^ 6exy xajta npBiniE c bojboaoe rpo<t»OE 
njxaTOE, TB ciBapE noj^y BeoMa nanpe^iHo. Ocbojb ojcMax Horo- 
TEE E Epsy IlaJiiaHBy, a KiaAOBo oncesHy. 

Me^y TEE E TypiiH xoBpniB cbojb onponaBB. MaKap ^acy 
•CB jaRO MopasE 6paHETE OA Pyca aoxb na JljrHaBy, Enan cb no- 
<CTapajy tb e na cpncKB rpaHEii;B y^ape c abb CTpase. 

Ha MopaBy cb Bpese hobe hedibe nama XypniEA/) cboj- 
-CROM, y Bojoj J6 Ceio obo 30.000 JbyjE. Oh jb 6eo onacaB 
jBocTpyBO, JBp JB pajEo spyBHHJB HO DafflB fflTo cy 6bib npe 
&Bra. Hhjb cb oh Ayro sajipsaBao na maHiiy JIJBiErps^, boje 
.JB npB^ainH>EE namaMa sasaBao tojiebe nocao; box J^eiErpaAa 
ocTaBE HBEiTO BOJCBB A^ ra oHBOiE, a OH ysMB KpyiEBBai]; E maHai( 
Ha JacEipi, ua nowe na cbb CTpano nycTOuiETE SBMJby. To JB 
•6b8 cyMH>B 6ejq[o HajsBmtLB HBHpnjaTBJbCTBo, BoJB JB Horao yHE- 

BETE Gp6EMa. Gp6E E8 OBEX SpaJBBa, BOJB JB OB HaJIEO fl po6EO, 
y8HBMEpEBIB CB ; HECy XTBIE BEBIB 6paHHTE niaBIi;BBB, BOJH EB 

6BJaxy HE OA BasBB noMo^E: cajc cy ce 6pHHyjra cano BaBO hb 
6paHHTii SBHB E ABH^, Ha CB pasE^onxB Bytaxa. Eiuc ce pa8E- 
j^omB KpymBBJbaHE e JlBB^anE, Ba^ cb cxpaBa none bb^ npEME- 
i^aTE fl BparyJBBaHBOE oBpyry, tb cb s KparyJBBHaHH, boje cy 

') Oa HamHX aHcaii;a oeora aamy aoee ByR: Pymah-aama, a CHia 
IfKjryrEHOBKk: PyaiHA h Pyniirr. Ja cai ocrao nps OHOie mro cai Hamao 
J HeEaHEOM opH^iBajy. IIpeB. 



143 

<SpaHH2[H JlfiiLttvpdi^, CTa^ome (SpsHyrH o Kj^aMa, 8a6pHHy ce Kapa- 
^p]^e Aa He 6jjifi onei Bao npomacTe roxsHO. Hxa H»eroBO iihcmo, 
KOJHH nopjHjje neipy Jifl6^mTsy jifk AO^e, o^ npnjuiBe obhm 
pe'raMa: „^a jsjoi^e ejol oh c i^esHM Hapo^oM nno je Kpsg ftera, 
WLE Aa CKjDioHH Fyce a& ohe nonuby Koje oiejbe&e ojn; CBOje 
BOJCKe. HiiEJeAHO, hih Apyro! A 6pse 6ojbe na Koje! Jep BaA 
oponaQHe cse aHO, mTa tie naM oHAa EiaAOBO noMotn? Heica 
He ^esa h Apyrora nncifa, Hero neKa OAuax OHaj ^ac nojiasH, na 
•HeK noTp^H H SBL&j H Hoky. GaA Ao Tora ctojh ene.'' 

Ha TO QjBaTo nqe osieBao hh naca, nero uoHute oAxax 
3000 Pyca h npoA KHiia nysoBgHKa OpypBa. BeJBBO hx je npo- 
BOAHO. Gp6e Ha]^y djiHsy JacHKe y nsaHEHava, to ce ohh Epaj 
-Tase noMokn oxpa6pe AOBOJbHO e CH^y ce cbh y nojbe BapBapHH. 

To 6euie Bpso mhio XypmHA-namn. ^Gbo ce TysHie, roBo- 
^anie oh TypuiHMa, Ha Gp6e, a^ ce ne Hoseie c H>HMa HHrAe y 
oojby Aa A^CHie. £to Bax nojba, a exo BaM Gp6a! Jl^e ce caAa 
AOKaacHTe Aa ^m cxe bpoahh Aa jeAore ii;apcKH Xjiie6.^ Thko oh 
yAapH Ha Gp6e h na Fyce. Ajih ce FycH OAKax CKione y Bapy, 
Boja 6enie nenoMH^Ha Bao ciena, a Gp6H ce npHJby6e ys H»y , na 
isao roA HS.niaHHHe cxany Bpio cpekno yAapara na TypBe, le 
JIM Taj AaH OTMy coAaH sacTasa. Y se^e XypniHA ^enie npHHy- 
^OH Ai Kona ce6H uiaHau;. 

AiH AOB je TO CBe 6HBaio, npaBa ce onacnocT tob pasBHJia 
H noBasaia. Gnjia hb Bocho 6enie npemia JIj>HHy, a H>e 6enie 
40.000 JbyAH. TypnjH Hajiipe nasiinie h po($Hnie aeiuby neBo 
BpeMe, na nocjie yAape na ^03HHiQr; ABanaecT je Aana 6Hme hs 
TonoBa H ByH6apa, n BOJBOAa jio3hh?bh AHTa BornkeBHt, h 
BOJiHBO 6enie jynaB, c TemBOH ce MyBOH joni Morame AP^aTH. 

Eapa-'Bop^e je roBopno Aa Hsye HHKaAa - sanaAao y ropy 
TecBo6y, ho BaA cy ce cyRo6EJia ona ABa yAapita. SaHnrre na 
HOBO noHokH OA nerpa, bojh ce joAHaKo 6aBH0 obo KpaJHHe c 
noneTHM TaMO CTBapHxa: ^He OBieBaj hh MHHyra — nncaoje 
Kapa-'Bop^e — cnaBH Mnnyr npoAH; h ao Tora je jauo CTajio 
xote 2h BOJCBa na KHHyT pan^je na JI^pHHy ornliH.'' 

Gpeta 6k, to je XypniHA-nama, bojh 6eme Ha hobo yAa- 
pHo H OA^HJen 6ho, yHopen ysMasap. Mono je Ty 6hth yspoBa 
M y toho, hito cy FycH, oa^hjohh Bet BHHie nyxa, najnocjie 



» 

I 



144 

PymqjK ocBOJHiE c HSMaKOM cenT6H6pa 1810, le ce MoraocTe 
CTpaHe naKO ojl bhx no6ojaTH h nama hhuikh. 

To CBe naR o^ipeniH pyne Gptfniia, Te ce ojDiax cbh oKpeny 
Ha ;i;i»HHy. 

Eapa-'Bop^e ociaBH caMO ohoihko BOJCKe na MopaBH, kojihko 
je npeKO noTpeCoBaao, a CBe ociaio : KparyjeBa^Ky, CMejepeBCKy, 
rpoHancKy h 6eorpa;Q;cKy BOJCKy h neKOiHRO B03aRa noBeji;e aa 
^HHy y noMok Io8hhii;h. Hs inaiiii;a no^e JlyKa lasapeBnk, a^ 
JaKOB HeBa3;oBH)i h3 BajBeBa. Earn y ohr 5 OETo6pa CTHrny cbe 
Ha no caxaTa ao lypcKor CTana, h xy HCRonajy maHau;. T^ii;h 
noKa»y jyiamTBO, re cyrpa y sopy caMH aanojieny 6oj; ajoi hx 
GpdH o^Max o^arHajy Hcnpeji; BaponiH h CTepajy y H»HX0Be BejULRe 
rndkEUfiBQ Ha JlipHHH, najom to boho o^wax nenpes caHHx thx 
niaHii;eBa lypcRHx h ohh ee6H niaHii;e n3rpaji;e. JI^pyrH a&h jifll^e 
jifl ojipyjifior 6oja. Hajnpe yjape jejipn na jpyre hb TonoBa h 
H8 nymaRa : a nocxe ce HSMemajy, to RaRo je Roue 6hjio JsaRBie. 
„HHJe 6HJI0 jpyRHqe — roBopH Kapa-'Bop^e — ho cmo ce h3- 
MemajiH, Te ce nyna A^a caxaTa RJiain HoaceBHHa. Ty hsfh^^ 
HHOFO TypaRa h o^ceRocuo hhofo TypcRHx rjiaBa; h»hx je TpH 
nyr BHme ho nanrnx HsrHHyno; semkera 6oja HHJe hhrsa 6h2o; 
Hama je nodosa. * — H joHOTa cy Ty Typim toihro cTpajaaiH, 
Aa Bek HHcy hh mhcxhjih ^a ke Hokn jom nrro nouH>aTH Te 
roAHHe, na ce BpaTO npeRo JlpHHO. H Kapa-'Bop^e npei^e o^piax 
3a H>HMa 6p2&e 6ojbe y noTopy. Ajih Apy^H ^an Aoi^y namsHii 
DocjraHHi];H, to nonyAe noroA^y A& ce noABOsy o6e CTpane : x& 
Heiie npeiasHTH JlpHHe, na na toho h ocTane. 

Eie, RaA ce na nocioTRy nonoAa, to ce roAHHe BOJHa CBp- 
mHia cpe^Ho no Gp6e. EaA m je OpypR nomao y noMo]^^ ocBOJs 
EaH»y, Roja je jom oa npomacre roAHne 6EJia y TypcRHH pyRana, 
a RaA ce Bpa&ao na JIjrsaB, ocbojh FyprycoBaii; (E&aseBaiO. 
KiaAOBo je ^hio Mei^y thm naio. GBa Ta MecTa npe^aAy FycH 
cpncKOJ noca^H. 

HcTHHa cfu; HHcy 6HJie hh roihro toihro HSBprnene one 
BHCORe Hanepe: aa ce Bocsa ocbojh h a^ ce y caBesy c U^pHO- 
lopqHMa Ha hobo BacRpcne CTapa cpncRa Hapo^HocT — Rao mro 
ce y no^exRy naMnnubaio; na ho caMo to, nero je h Cp6qa 
XOiiaBHia y Hajseky onacHOCT, jep ce abo ro^HHe ysacTonnie^ 
Hopaia HO sa mro APyro^ ho sa caM shbot cboj 6ophth; mr 



146 

je 6am sa to 6sD[a HHoro jana ho npe. Ga^a Bet HHJe 6riuiA 
Gp6q'a caMO namaijK 6eorpa;ii;cKH. Yftoj je 6eilo Kpajesa saKa- 
HOEHX ox CBHJy OBOIHHX HamaiiyKa h caH^aKa : oji; bhahhckof je 
namasyKa dHia ocBojena Epajma^ H^pHa PeKa h Kiby^ ; ox hhdi- 
Ror je 6ho ocbojoh AjieKCHHau; h £aH>a h BapomH h ORpysH; 
OA 3ecKOBa?Kor je namasyBa 6ho y bhxobhm pyKaaia IlapakHH 
H EpymeBas; ; ox HOBonasapcKor ciaBHH cxapHHCEn ManacTHp 
GryxeHHitay no Boxe ce oxxax eax nnraB oKpyr npoBBao ; a ox 
3BopHH^or namasyKa y Bochh 6exy em y pyEaMa 6ap Kp^jeBH 
e oBe CTpane JlipHHe, Jaxap h Fa^eBHsa. 

£ho je jsfixjie otot ox HciaMa h noBpaken xpHmtiaHEMa 
XOHCTa BejiHKH xeo seiube, Koja je poxHa h Hoxe ce o6pa^aTH. 

CaMO x^ cy ce join Mone yxBpxHTH yHyrpam&e yciaHOBe, 
He 6h hr HHHyiH HenpeciaHH yHyrpaniBH pasxopH, jep cmo 
BHxexH rxe ce ohh h ycpex <$oJHe xyKe ne CMBpHsaxy! 



PAHXS. CPBIJA V TyPCXA ZIZ BIKA 10 



mSA TPStHAECTl 

yHyTPAUIHsH PA3flOPH. UOHAPXHHKA BJIACT 



Osae nan Baaa join jeMH nyi noaeHyra bojhj oj 1809 
roAHHe. jep je osa, sao niTo cmo bhabjih, ea hobo ooiaBia ne- 
npiy'aTejbCTBa roeno;i;apa opoTHB BpxoBBOr Bos;i;a, c lora mro cy 

OHH UO^eJIB HECIHTB A& OH ^ FyCB KC HapH. 

OH;i,a ce aaHeTBjjia Easra jom y ioshbtook ciaHj van ej 
TypuH ysuiKHH. JaBOB HeHajioBHk ynnia: ,Ko be u;i; jaKO (Spa- 
BHTu OBB rpaRHi^e ?" A Eapa-'Bop^e Ky oAroBopH : ..OHaj, eoJh je 
If Ao caA. " » Ja Hety, o^roBopR aa to JaKOB — jep je to Hieiy 
q; RDa;i.ajii) — 6ojbe nea oraeM OHiy, eojh nax HaBia^H na spaT 
HtitipiijaTe.T,a, a offiaia noKob ea CTpaHe." Ha to cayna caojy 
Bojcay, na HSBe^e npe^ ay eaora eHHOBua IIpoTy: .Eto 6'paiko, 
noBHqe oh, ja can Docaao oBora, na sax je oh Hainao HHiocTHBa 
H,apa. Ajih UjaseH h Mn^ioje npesHpy Taao BaapHJbe, obh xote 
Aa caHH (^jAy i(apeBH H BpajbeBH".') 

Ha cKynmTHHH o hoboj roAHsa 1810 Jaxos aobbab BHme 
MDMana ho heo, AOBe^e CRopo 600 3>jm- Ohh ciany BHitaTH oo 
yjiHi^aHa: ^Xofceio niapa!" Ha CKynmTHHH BasaiiH aa MiaAeaa. 
Eapa-'Boptje My Kawe: „Ako je UiaAeH p^Bo paAHo, ero letfe. 

') CHOp^jaH Fo6ep je Ba^HBio on oeora crasa j JTosBiaa diftte 
armee. Vem Roje je Eye no opBoi K8AaH>y OBora jifisa. seno yaeo: „il 
Tons a tronr^ an graMeox empereor" . ob je HsBpBjo obsro: qae le 
tzar avait claign^ d'accepter la coar-nne de Serbie. KojHiia 6yA<uianrniHa! 
na Tu Taito DiKiJiaai. JaRflBsrae peii aa cRyoinTHBi, kojp Bye npeBoxi 
OBaKO : „Bi Uladen a Dial fHit, prenda sa place, et fais mieox", oh 
yania ns pe<in up )>em ; a r^e Eye jmjbe sp^io ao6po Eia : toub vonlez 
I'etnpereur, moi aassi, CmipBJaB EaBOAK Be isroho OBaso: runs aatres, 
Tons voalez t'empeieat raaae. 



U7 

na ce^H th Ha KeroBO uecTO o^ jaEO, re 6ojhe pa;t;B ; bh ocTanE 
xohoTe itapa, na no6^o, xoh; a ja". 

JaKOB Tajia HapaxB j CTBapi toubbo, j^ ce nopaxome yiuiO' 
HHTS H3 cesaTa Ma^neH h Hraoje , jep cy max. ynfiau join 
Be^Hi H OKoiiHii;e OKpHBJbHBiXH HO Kap&-'Bop1^a, a oh, Jeeob, 
nocraHe npexcejHHK y CoBJery. HaroBspajyfei ce, aa ce iieiiajy 
OTKie mataTH toihbh ?hhobhhi;h , noysaaKa oh coBJeTHHEe 
EOJH Hy ce HBcy ;(oaaji;aiH, h HdEaao H8rj[e;(ixy CTBapit laEo, 
sao ]^ ie oh oa Jj.bo amhth BiacT c Kapa-'Eop^esi. Ho;; Ke- 
roBHK yTBU^eif Domjby ce HesH noczaRBD^ y pycKn CTaii m 
Bnrry novobH. 

AiH oeraaE joni HHCy 6bie sa^oBOJtHH c thh iipoHeB.eHH« 
CTafteH. Tpe6ajto je m B^e ue^y noMaHHi^Ha h MiijieHiEo, ao 
ee H>eiiy, bha ey 4!hih y Ilope^y, y?BHH na je AOCTa ji.a noin:i>e 
CBor ceEp^apa; a os ce leno OAveTHe os BpxoBHor Box;ta b 
□odyHH cBoje noApy^Je. 

A Jipyra ce onei rocnoaap, Heiap JoCpwm, HiiMeiHyo sa 
DOCJiaHHEa CMOK. Ofl oraae c Poao$HEHMHOK y pycKH CTEH, na 
TV crane MoaaTH, kw a* je to aapoj fteiiy HaaoHinn, ja ce 
FoAo^HHHEBH BpaTH B M AOBe;i;e HeEoaHEo BOjcice y iinuok. Taso 
uojifijHB Fyce sa Kapa-'Bop^a, a Cpdaia jaBB: ^a, oiiit nehe 
Ao<Shth HHKaKBe noKokH, ^OKie roA Re B6aafi a. RpxoBiior Bo;K;i;a 
E caB CoBJfT. H OHjia Eaj je Tavo opHcneao apiBo nociaHCTBo, 
OH H^'e Hanymtao cbojbx niaHOBi. Benre Benn, Te yjinjo y naBy 
nonanapy nociaHK^so¥ MBzany 06;ieH0Bi[ky as Pyj^miia, na 
Eapa-'Bop^e rpaiiBH sa HeorpaffH^eHoi Biamby, — ii,B.mo je lyjto 
Ey^a cy tb i>yAa sazasa^H — na ra HaMa^B, ^ Hpiiciaue aa 
HOKo nojiHeTHyTo nyHOxotiCTBO, Boje je IleTdp fiao Hi?HHKO ca 
CBOJHM npBJaTPjbBHa caH ceda y KopHcr. 

IIi>3HaTo je nas, Jia hx to HHurra H^je noHorjio ii aa HHcy 
HoniH Humia yqauETU. Kapa Xop^e yayqa itpHJiBEy, k DpeBO 
Heicor CBor iipigiTejba, apxaaaiiApaT k ^H.iEaoBBka, u^BecTH 6oa>e 
CFtevy rpt^i KaveacEor, a rpoif) asAa OHy apOEC:iaHa]i,iijy mro 
jfi y ABiHaecTOJ raaBH cnoKenyTi, a Koja jesHHa h j(i{;T yapoK, 
TO cy rojiaae 1810 cbh aajejtHo npioByaa oaaKu hihbo oeo 



Hero H TO B^e oHeso rocnoA&pe, ohh cy hhchiiiii Ha CBOJe 
■e^yeo6ae paa^ope 6ani b aoe ce BojeBaio. 



148 

IleTap, Hbibbko h MH^aH caciaHj ce y riaBHOu KsapTspy 
DjKaTOBy; y crany Ba loaHHUi 6eo je JaicoB ca CBoJHxa: t&ko 
ey H jejHE n xpyPH hxmh r^e paaroBapaxH ce sanely ce<Se h 
yroBopHTu, saxo ^e ce sa hobo. Hncy nana an ooxhcihtq, ;^ 
oAHax yK.ioH6 Eapa-'Bop^a, jep je oh 6ho spso emaH, a i spao 
je uHoro y sojesaiby Bpe;qio £ pa^HO. Hero cy uaasssE, ^a ra 
orpaHHHe, h ja aoiae soBejj crsap, Aa ra jeflHOM nocse Kory 
H B^auHTH. Cuio cy ^esaaH ^ ^o^e pycica BojcKa, a MHsaH 
6eme oiHinao no H.y x& je H3kojih ; y ocTaaoH cy 6am ties 
HsauBe cyMH>e, ja he la Bojcsa, ^hx ce iiomoih h sifl^e, ym- 
HETQ Aa ibUXOBa CTpasa npererHe. H TaKo ee ohh ys^axy 
Aa cy .i.oho.LH0 jaEH, Roje rnxo cy oaobho Ha nacy, Roje orro 
HHajy cBesa y Beorpa;iy, Koje nno paT^axy Ra cBoje noMse, 
Koje onex uno pa^R 6ejaxy noCyHHTH Hapo^ BeaaAOBoxaH c Mia- 
jieHoM, ua UHflix>axy ^a ^e ce iiokH urrorox oji,cyji;HO y^EHHTE. 
IIpBa cKyumTBHa je Hopajia dnrH o;;^ ocofiHTOr 3Ha?eKa. 

Te picope Hsue^y .ofisacHRx rocnoAapa h BpxosHor Box^a 
HHCy 6ii3e TeK o;^ nycxe caHOBo^e, soieeo is saaHo, Hero hx 
je CBC npupoAa OHAanobRX ciBapR soHocoa. 

Cauo je ^jcBosaio yoSpaxeae, nno hcrh xoke ji?. naTOHe 
o;i; rocnojtapa Hapojue yrH>eTa?e, a o^ Eapa-'Bop^a Rapo^or 
6paHHoii,a. TaKAB nooeA Biye jom hh Ha sanajiyi OTKy^a je 
yser, noTiiyHa pasdHCTpeH, a sa hctoe HHKaKO h He npHcr^e. 

KojiHuo je la pacupa 6bjlb, snaqaJHa, nono 6a ce aaKine 
oueHBTii, KaA i5h qoBCK saiiHCXHO boohko iSh ce ca cbhh Apyro- 
jaiBJe pasBHiE noauj^fl rp^SH noenoBH, jsfi je soJH op, khxobex 
RaneTdHa -jajijaCzQ OHoaHKO HaayokciBO koihko 6eme saAoCHo 
Kapa-'ljopije. Tpefiaio je y aaposy jeAHHCTBa, a Bopaio ce paTo- 
BaTz; na ce spos to otioje HSHCKHBaio h jexHRCTBo y BoacTH. 

Heheuo pebH HoaR, ^a 6^ cnacefte seHajbCKo iShxo y Toie, 
HiTO 6b ce rocnoi;£qtH noEopHan; niia BHme y khx cy 6bji& h 
HeKa Hpasa Ha caxocTaiHocT, jep je cBaRH 6ho h^j^ojbh y cboh 
Kp^y y cBs^eK, cBaKH je Rvao xE^Hor Te jaRor sna^eKa. Mnoro 
6n 6o.i>e uoHorao He^ycoHiHH AoroBop. EaBo ce ouer HHje iiorxo 

UBUlTi yiHHHTH C AOFOBOpOH, HO Cy CBaBH SaH OCBHTaie HOse 

pacnpe, — ■ KBJe vjao nrro je jexaH nyr Hopaao jifiiiE ao cynofia 
ne^y o'lajBoJHH Texaasa, Aa ce bhar Koja ^e (Site jaw. 



149 

Kapa-'fiop^e je 6ho j soSbikj toihko, mro My je 3a ape- 
Mena 6ezo nosgaTo Ha nrro haj aeroBs npoTaBHiii;H. 

JejaB saH no^e Kapa-liop^e w noso;(H Jlyity .laaapeBiifea, 
KOJR je jom ; t02S.6a nenao BHAajy^H paay sa^nt^nBeiiy imaj 
AaK 7 6ojy npe^ tjpckhn main^eiia. Eapa-'Bop^e aj pe^e nuia 
y mais: ,E, laKo Bajba CBaKOHe, kojh npaso iiefie !** JlyKa to 
a&nasH. H oh je SHao sa cbb n 6io y soroBOpy, na o^Max uoMHCJin 
xa Eapk-'Bop^e cse aaa. Ga^ oh sa to nno ra je TeKuyjta ciapa 
npHBpxeHOCT npesa spsoBHov BOHtAy> oh kito re nofiojao cpa- 
Moie, aBO He Morfiyse crsap npospen — jep je .lyKa 6ho 
Bpxo ?acT0Jby6HB — nocTa m ob sase cse dtth je 3Ba<\ Maso 
no TOH AO^e y ct&h MKaaHOB ceEpetap JIasap BigHiioBsk. Kapa- 
"Bop^e Be nponycTH BHmra thk 6h ra caMO H^rau cefiH npn- 
BoaeTH, a OH By HCKaate cb^ noysaaHo h niiBecHu Kao mio 
je (}hiq. 

Ta^a Eapa-'Bop^e layHB He eaiio isfi fipaiin csigy B:iacT h 
xoii, Hero jsa yje^Ho h ony caobh, Koja je 6ina y H.er<>BHS 
npOTHBHHEa. Ohh By caMH H aa TO aa^HHe Hajy.i.i>(-imjy upn.iKi:y. 
ToAHHe 1811 oaoiwe ce na CKynniTHHy MHieiniu u Ileiap sa. 
TO, nrro cy pasH Shih aa ^o^eaajy pycsy bojckv. a JaKoB 3a 
TO, nrro B^e xxeo b^b 6m cbojhx caBesHBKa, Te thko je bpxobhh 
Boaca BBao Kaji a* aaaofi^e npeTesH^B yraea khji, imaibHx boj- 
Boaa, KOJB ce caBX oajifi saTesonie, y toiheo setMa, uito je yxeo 
xa caeraBH CBOjy Kopncr c bhxoboh. 

H TaKO fteiiy no^e aa pyKOB, Te na oboj cKyumTHHH npoape 
c BeKBM ypes^aHa, KoJHHa ce Jifino cTaH>e y aeM.'hH up<>HeHH. 
Upaa je ype^fia (iHna, Aa BoJBOae oa to ao6a m (iy,Ty uoj.pyjwHUH 
BeliBV rocBOAapHMa, bo npasi^e BpxoBHOB Box^y " CuBJeTy. T'itobo 
ce CBa 86Bi>a ca cbbb ApyK^HJe noaeiiH. Oaaj Kpaj, kojhh je 
HHieHEO ynpaBJbao npeico 6y:&y6aHia, caa ce miA*^^" lue^y ocait 
BOJBoaa. Hoom, Koju je apsao y Hxe MHsautiDn jua uicpyra, 
jeaan H3ry(}H i^eo, a oa jesHor abc TpekHHe. B<<JHi>;ie Rau mro 
ey (5hjib AnTOBHJe EoinkeBHt, Mhioib Jloiiepaii;, ii ('lojaH ^Tnab, 
Boje ey aotub crease boa aanoBemby JaBOBAennH iijih .lyiitHUH, 
ofipeTy ce na joAaa nyi caHocTaoHe. JIaKo je iinroj;iiTH, ^a, ce 
TO AonajiMo CBHMa HasiHif saaoBeABH^KHa, h X'^ cy ohh hubt 
jTSAisajH BxacT BpxoBHOra bo&a&, KOJa je T03hr<> H>nua yniABia. 
ys OBy je ypesdy OAMax Aonnia h c kox je y aenpeKHAHuj cseaH 



150 

xpyra ype^itfa, kojom je Coi^ei h8 TeHejba npespojeH. GyxcKa ce 

BJiaGI O^BOJH OA aji;MHHHCTpaTHBH6. 3a CJACKy ce BXaCT HaHEHS 

BeiHBH GyA oa coBJerHHica, kojh hhcj Ohjiii toihko BHaMeHHTH; 
a ynpaBJba&e seif^ii upexa ce HaJBHaMeHMTignif JbyAHna, kojk 
cy cacTaBjbaiK Bao ebk^ MKHHcrapcTBO. Ohh cy ce SBasn none- 
HHTejbH, jexaH je 6no paiEH, Apyrn iipaB^e, Tpekn cnojbam&Hx 
nociOBa, npocBexe, ynyrpam&HX nocioBa h ^HeaHCHJe. Hmjio ce 
pa TO, ^a ce noBpig o;ii;aTHX Eapa-'Bopi^y npEBpseHHsa, MsaACHa^ 
Bflesa GEve MapsoBE^a e Jl^ocEiEJa 06paji;oBEi^a, nai^e nocia y 
TOM HBSECTapcTBy fl JaBOBy, MEieHBy E rioTpy. npBOK je j^ejifioM 
02 BEX Be^EHOK ojtyseTa ;i;ojaBonis>a ftsxcBa BsacT e 6eile cy 
y HCTB Max OTprByjB oji, cbojex o6aac*E, a J^py^0M je ypex6oM 
HaHEHkeHo 8a kex MecTO xpy^nje o;i; crapora h ca cbem ebbbh 
oflor Kpyra, e to TaBo mccto, y bom cy Morsifl spio Maio cio- 
60AHO pajqiTE, no tomo, nrro je ^ajraaBEHJa CTeap, paTso mhhe- 
CTapcTBO, 6e20 ;i;aTO MjiaxeBy y pyBe. Abo 6e ohh aa to npncTasH, 
Kapa-Xop^e je 6flo y ^otfETBy. A 6hjie cy cmhcibie mTa te h 
aBo 6ani ae 6h npHCTaiE. Ha CBynoiTHHE je 6hio ysaBo&eBo e 
TO, Aa ce HCTepa as seMJbe, bo ho 6h xtoo npncTaTS Ha Ty 
ypoA^y. noniTO ce cbo tbbo saBJbyHHio, bpxobhh BoasA saayHe 
BOJBOAe, M te obh 6hth sepHH H>eMy h hebomo APyroM; sa 
THM ce no BeroBoj aanoBOCTE paan^y, m cfiaKH OTE^e Bytn y 
CBOJ OBpyr. 

Ka^ Meiohbo e IleTap Hajnocie CTHrny y BeorpaA c pycBOM 
BojcBOM, saTOBy CBe Ha Taj namH CBprneno. Aah cy ce ohh 

boOT MOrJIH npOTEBETH, CBMO JSfL Cy yMOiXH 6eTH y CI03E, H Ta 

6e H>HXOBa cjiora, npena yneAy boje cy EMain, mhofo 3Ha?H3a. 
ya H>Hx je 6ho h XaJAyB-Bejbso, Bojeny Hsje 6e2o npaBO BEBaA» 
aRO ce caMO mro paAHSo 3a pes, h boje je jom oa iiponiie roAHHO 
6ho hobe oamotheb e ^hheo npBoc. TaAa cy cBynmrEHH 6EMe 
Aomse Ha Hiora TOJiEBe Jjm6e sapaA BeroBEx nacHJba h cnaBO- 
jaBEx HorpemaBa, a^ cy 6HaH BayMHSE 6ai;HTE ra y TaMHHuy. 
Bej&BO CRynn ceoje mombo, na hm CTane fobophte: „EaA can 
Aomao aMO, mhcjiho can Aft ^^ mo nuTaTE bojihbo caM pana 
'sj^o^Eo, BOJiHRO caM AP0pHx ApyroBa HsrydEo, boshro :ie je 
BOH>a noAa mhom EarnByjio: a ohh mo obo HHTajy^ boshbo can 
AOBojaBa no2>y6HO ; xajfAeMO me oAasAe?*^ GaA naB upHCTane ya 
MHieHBa H IleTpa ca 70 Ao6pHx MOMaaa — Henrro ^eKapa, 



151 

t 

nrro mx je oh can iniabao, a Hemro MOMaKa, nrro cy ihhho dmra 
xyaEHH ciymaTH ra — kojh cy 6iiduil fotobh Ha CBamra. H y 
BapomH cy HuaiH Mhji6hbo h Heiap jany CTpaHKy. H laxo cy 
MoriH no^OTH mreFOJt ca cbhm ob6emlo. Ajol ce ftHxoBa cnara 
H (Mora nopeMOTH, mro mhoio Kojemia, Ha mro cy ce y8;i;aiH, 
HciipoiiiUi;a. y MflJiaHa cy ce Monn noyaxaxH ;i;oBOJbHo, aiH ce 
OH pas^oiH y ByKypemry, najio no tom nomTo ce laifo BpaiHo 
Jlaaap BoJHHOBHik, na HaHdMas 1810 roAHHe h yxpe. ToBopHso 
ce OHji;a ;Q;a je OTposan, cavo Aa> ce yRiiOHH c nyra. Jom je BHOie 
dHa^ow^, mro ce Jaxta^ HeHaAOBiii. opoxeHEO. Oh ce npnicH 
OApe^enor xy xeciay GoBJeiy; oxeHH CBora cnna Je^pexa ^epsox 
Mia;Q;eHOBox ; h npHCTane ca cbhx p Eapa-'Bop^eBy cipaHBy. 
Jifi^e y BeorpaA h ne AOBe^e HHBora, ho xecTo chihhx Jby;iqi 
xo^e cax Ha caoHHi],axa c ji;BOje xox?a;p[. IleTap h Mhiohko 
ocTaHy ca^ caxH c BejbKox. 

AlX ce npOTHBflHI],H HiHXOBH AOBHJy, T6 O^CBOJO OJ H>HX H 

BejbBa. Eapa-'Bop^e noRjroHH BejbBy jiocxa HOBai^a, jwifi xy 
jlEnioxy Ha bojboxctbo y Ba&H, Rojy je 6ho Hsrydno no6eraBmH 
npe ro^HHy ^ana hb Beorpa^a MnieHBy y Ilope^, o6iacBa ra 
BojeKaBo HaBHBJby^H ra cbojhx chhox h roBope^H xy, aa ra ne 
Ae:iiH OA AjieKCO; CBora npfieni^a^ h laKo ra ca cbhx npHAo6HJe. 
A Aa ce BejBRO ne 6h xopao B02e6aTH xe^y ciapox h hobox 
o6aBe80x, y^ece lano, ^a ce oh o^xax yKjroHH hb Beorpaxa. 
HansHiy caxH nxcxo, Kaxo cy TypAH y;i;apHJH oji; Hnma, na 
Bet H ;q;o BaH>e aohuih ; ;i;oHece ra cypyyiga Tp^e^tH koihko Hrsa 
xose. BHHie HHmia HHJe Tpe^aio c Xigxys-BeibBox. IIoBynH 
6etape, na ce ojpfax onaj ?ac Kpene nyr CBora BOJBOACTBa, 
Aa ra H86aBH. 

Ha TO KioHy h nexap e MnieflBO. Gre^an SChbeobh^, Hsg- 
6oraTigH ?OBeB y Beorpa^y h ciapx npoTHBHHB MjiaAeHOB, napoHETO 
je jom je;i;aH nyi HaBajbHBao na to abo nomaBHi^e, He 6h ih 
oner cpe]ty oriOAajie ; oh 6eme pa^ A^ npBO h npno y^apn na 
MiaseHOBy icyty. nexap h Mhichbo Basy H>exy na to : ^Hexaxo 
jby^Qi.'' A Xhbkobh^ oAroBopH: „Ja h Bac ^Ba, to cy TpoJHi^i, 
a Kaxo xoxQH ? Rano nymse sanyi^ajy, cjie^H te ce HapoA, kojh 
Bp:io xpBH Ha Miaxena, a HaBainke nax y noxot h ceJ&a^H 
Hjbaue paAH.^ Ohh xy OAroBope : ,,Hexaxo i;e6aHe, KaKo anaxo 
nonexH 1*^ Xhbkobh)! naa^e to xonece nyne 6Hcare BHHieKa. Ahe 



152 

ey OHH o6oJHita 6iidlsl w\i Rnonyjui ajxom, nrro m xoiie cTBap 
He flo^e sa pjeoh. Eax je to Xebkobh^ roBopno, ohe cy eejLeias. 
uspto KOA oi;^aBa h ]faiiiHii,aMa ^apaIH no yrjbOBJby. 

J](a 6h y CTBapE Morao 6sth noinyHO o6e86e^eH, jom ce 
Eapa-'&op^e Mopao yBepHTH h Kano ctojh c pycBOM bojckoh — 
y Beorpa^ je tfma HajnaoTCKa ^eia — h KaKo hhcih BesKH 
nysoBHHK Baia. Ako ce oh HKax noKasao HeHaKJioH»eH Fycnira, 
TO je 6hjio y ob^' Max, jep je HHemo h y ynra cy My naTpnaJiH 
HCTH npoTEBHHipL H>eroBH, jifi PycE noHaTsy H saKiiaHiiyy KeroBe 
HenpqaTOJbe h cynapHmce. Eapa-'^op^e je xtoo, xa je;i;aH nyr 6yxe 
c THM Ha ucTO. Je^aH saH cy ^hile Ha py^Ky koa IbaAeHa 
CBE, Kapa-'Bopi^e, IleTap, MHieHBO h nyKOBEHs, na nocjie py?Ra 
Qo^y CBE Aa Baiy, Kao crpani^a, sa nonacT EcnpaTe jxfl Bybe, 
E osaMO Kapa-'Bop^e, xose 6ete HanajiHite, saMOTHe o MEieHROH 
xecTOKy HOKaKy paciipy. SanoBejiiH cbojhm MOMi^Ma, ji;a xy ca6jBy 
OTnamy. Bajia CTane hojieth sa MsieHKa, kojh je c h»hk y OHOj 
ECToj RybH ce^ieo. A to je 6ani Eapa-'Bop^e h noKao. CKEHe 
Kany, na daRyne Baiy xjie6oH i^apeBHH, sa My Rase, je joe oh 
xomao ;Q;a 6paHE MnseHROBy cipaHRy. Bana osroBopn: ;Q;a je oh 
somao noA Eapa-'Bop^eBy sanoBocT, ^a noMorHe naposy. Ha to 
My Kapa-'Bop^e oxroBopE: ^Eaj je TaRO, ;i;aj a& to nojby6EM 
y pyRy mocto n.apa.'^ BHme nqe xtoo HERaRBa yBepaBaH»a; Me* 
lOHRa ce OHaj nac npoi^e ca cbhm, saxoBOJban je 6eo, nrro je 
BHAeo, x& je H c TO CTpane o6e36e^eH. 

Ajie cyTpa ;i;aH ce CTane CTapaTH, sa i^eiy CTBap HCTepa 
Ha Rpaj ca cbem. Ilomjbe ojqiax IleTpy h MHieHsy jtEnxone, 
ROJHMa ce h»hx ABOJEi^a ca cbojex npel^aniH>HX MecTa nocTaBJbajy 
y CoBJOT. Aro ex npEMO, bex cy SBoJEi^a dnaiiE ji;o6po, jifk £e 
fl y GoBJOTy ocTaTE y MaH>EHE, hem je JanoB npemao na CTpany 
H>HXOBa npoTEBHERa, E A^ Heko MHoro 3HaHHTE ; a aRO EX BpaTe, 
SHaiE cy ^a ex ?eRa nporoECTBO. HnaR CMECJie na nocaeTRy ^la 
^ptujioMe BpaTO, Ha^aJytE ce, sa ^e em ce ^onycTETE, ^ft onaRO, 
xaRO cy ce moieiie, xebo na cbojem ceiuMa, Bao e octejie JbyxE. 
H>EXOBa naR cnara Hige tojiero soaasEia oTy^a, eito cy ohe 
6EXE 8aR0H0M oBJiaEikeHE, HO EITO cy je caMH lopmo EMaXE E 

9SLJip6sULELj TO sa TO cy ce E KEXOBE UpOTEBEEIVC yMeiE ^yBaTE, 

Aa EM TO He xonycTO. J^pyrn saE 3a ufino ocBaHyme npecy^e 
Ea pacRpDiliEMa, RaRO ce IIoTap e HEJieHRO Esrone e3 seM.'Be. 



153 

Ty cy 6rae no6pojaHe KpHB]m,e, Koje cy noHHHKm, hjih cy hx 
una 6exffn ; laKo Iletpy ]I,o6pmiijj kebo je no6erao h3 jOteiH- 
rpaxa, BaKo je noeie OTHmao ez Gp6qe c Poao^hhhbhhom, BaKO 
ce HaMerao sa 6yji6 nociaHHB napoj^HHy a Ha to ra Hige 6ho 
HHKo noeraBHo , Baso je «^sao nesaKBe Eowfi ox ii^ap^e ; a 
MueHsy, saBo ce 6ho y Ilope^y ow^flyo, Baso je Hesase pyese 
HOBi^e, BojH cy 6h3IH nociaHH y noMot Hapojiy, yaeo le CBOje- 
BOibHo noTponiHO Ha 6ekape, h jom BOJesaBse ciKOBOJbHoctH. Ilocse 
je erajaio y iipecyAE: i,Ebo AycTpqe, a eno Typcse, a eno Ban 
I BiamBe h PycHJe, dnpajie sy^a BaM je ^iparo!'' Ohh ce aaHnrry 
y Bianny. Jljk hm ce crpasa, o;i; KosaBa h Gp6a, to hx npo* 
Be^e Bpo8 noaiapeBa^H onpyr ^o na JQ^ynaBO. y Ilope^ h y 
Kia^oBO 6h2ih cy jom sa panqe nocsaiH noysx&Hy BOJOKy. 

HcTOK Bas cy ohh othqeih, CTHrne y Beorpax hhcmo oa 
Mmioma, bojh je na MniaHOBy neciy HacneAHO h noiHTHBy H»eroBy 
H Bojera cy laBo^e le hobo ype^^e orpaHH^Hie, bojhm o6pH?e 
HOHob Ilerpy h MiajieHy. A nonrro cy ohh Bet 6h3lh npenniH 
npoBo JliyHaBa, ckohh napox y h>hxobhh oBpysHxa sa h»hx. DiaBHa 
je CTBap Bek 6Hjiia CBpmena, a Eapa-'Bop^e ce h Ty yvexHe 
nocnysHTH HiyyroxHBJHX nyTex. JIaBo je Mono 6hth x& ce o6H?Ha 
Bojcsa ox Hapoxa ne 6k XTOJia Ty^H ca cbojom 6pakoH. 3a to 
Eapa-'Bop^e CBynn mogto h>hx tfekape h bojboxo c uoKOfoiB, , to 
Taso 6e8 HBaBBe xyBe CTnma flo6yHy. EaBo je tom npHSHBOM 
He^y ocTaiHK BOJBOxava 6ho xoniao h MHHom, Eapa-'Bop^y je 
6hio lacHo xa ra noaoBe na oxroBop niro je nncao oho hhcmo. 
IIhcmo je 6hzo xonajio y pyse Hiaxeny. IIocTynaio ce c Hh- 
lomeM B(io 63aro. Gbh cy My hheih na pyi^ xa oxpeie hhcmo, 
aiH ra Mniom npHana. GTany o6pTaTH, xft ra je na to naroBopno 
fteroB xonaBHH MonaK JI^HMHTpHJe, aiH Mniom h na to oxro- 
Bopn: x^i je oho y nncMy cbo hb fterone niaBe. npeBo CBera 
Tora oneT ra nycTO c mhpom; na CBy HpHJiHsy mhofo h sa to, 
bito jom Hqe 6ho Taso CHsan x^ ^m ra ce MopaiH 6ojaTH ; sa- 
XOBOj&e ce nrro OHxa o6pe?e x& te y Hanpexas 6hth nepan 
CoBJeTy H BpxoBHOM Boacxy. 

leoHTHJa, Bojeny HHBaRO jom HHcy nepoBaiH, npenecTe y 
Epai^jeBam, a c Sexo^oM, hobhm pycBHM nyflOMofcHHKOM, ciaraxy 
ce Bpao xo<$po. 

H TaBo ce nnaB ciomh cnaa boihshx rocnoxapa^ Koja ce 






154 

TaBO jij6oiio (Seme jBopeHHia y napojiy. Eapa-'Bop^e octaHe cax 
Ha BI2UIH H ynpaBH y Gp6flJH. BoJBOAe, Boje cy seHJbOM ynpaB:Mie 
HenpecraHO ociaine ca cbojom BJtam^y HenoinyBO o6eJie»eHO]i, a 
ftHx je 6e8 paaxBse noHaxeniTao can Kapa-'Bop^e, hjh cy 6hu y 
BaBHCHOCTH OA ftora; jiocTa bito Be 6eme hh y jexBor toubo 
eaMocTauoeTH, Jia 6b My ce Morao OAyirapaTB. Mecro Ilerpa h 
MBJiesBa noHaMeflrra ob y CoBJei CBOje Jbyxe, le GoBJei nocie 
B^e noTeaao BBsasBix upaBa hb HeaaBBCHOCT, b yspaBjbao je 
BpxoBHOBe Boaoty no bojbb. IIoxBrxa ee (Seme BpxoBBa Biacr, 
Boja ce CBa Haxo^Bjiia y Eapa-'Bop^eBBX pyBana. H BajcBJLHigH 
jby;i:B y seMJUi nocTa^oflie Bek caMO sa to cbjibh, bito cy ce 
6H3IB TBpw npa^yeaaH ya Bbera. 



ByicypEinKH mhp 



H npeRO CBera Tora mro je 6hjD[o ctbhoho, ouex y Gp6a 
Hige 6rao HajmaBHigera ocHOBa cnaRora nojiHTHHKora »HBOTa y 
HOBsyoj EBponH, HHcy jom 6hjih npHnosHaxH no ApsKaBHOK h 
Me^yHapojtHOM npasy. 

Ako craHeifo pa3HaTpaiH, BaKo ce mofjuo s^Tie ao^h, bhsh 
ce, ffk sa TO HHJe 6HJ[a AOBOJbHa npocra cyiiaflOBa BBJasa, 6a]n 
xa ce oflaHMorjia HspaAHTH. ^ TypcKOM je i].apcTBy CTaH»ejaBHe 
BiacTH CT^'aio Bpjro poBHTO, H TO A^TO npaBO Horjio ce laKO h 
yaeTH; bh cpncRH BiaAap HHJe xorao OHeBBBaxn a& ^e ce c 
H»HM noerynaTH Kano AP)Kqige, ho bito ce nocTynajio c TypcRHM 
namaxa naoKoio. y Tove je 6ho KapaKxep Typcne Bia^e, mro ce 
H>oj Hi^e Mono HflJBTa BepoBaTE 6ez jeMCTBa Boje BOjiHBe CHse. 

A Ko ce oner cneo npHXBaTHXH TaKor jevcTBa? H aKO 6h 
ce TO jeHCTBO Morjio r^e aajiodHTn, Baj6ojbe 6h aa CBaRH Ba?HH 
6hjio, Aa H>era npnun na ce CBa Espona. H Ras je xHpBo BpeMe, 
OBe cy CTBapH maze o6h^ho so ana Bora xemRo; to TaKo ce y 
OBO xo6a ycBoxemaHor CBeTCRor CTaH>a fl^'e hofjuo aa to bh no 

niTO Hfl nOHHCJIHTH. 

Majio je ?eMy 6mio sajiaTH ce h oa nojej[i:HHHx CHsa. 

EaRo ce Morjia AycTpqa naRaHHTi a^ TaRO neyroABix jom- 
ctbom yBpejqet TypcRor cyiTaaa, CBora jexHBora cyce^a Rojn je 
ce^eo c xxpouc y onaj xax, RaA ce H>oj Bajbajro 6paHBTH nenpe- 
CTano H ca CBHJy CTpaaa joabbo sa shbot cboj ? 

HanooeoHy je Bet je^aa nyr roBopeno. ToAHHe 1811 
Typi],H cy 6HjrE npHJiB^Ho pacnoioacenH jta c neRHM orpaHH^eftHMa 



156 

7 HeKOiHKO npHSHajij und^j cpncxy ^pxaBj.^) XypmEA nama je 
Hy^o Eapa-'Bop^, ^a ee y^ece CTsapH, na ^a ctojh oh npeiia 
TypcKoj Kao roenoAaps y BiamKOJ, h bojieko nyjexo npHciajaiEH 
cy H jusk HanoneoH to no^geii^H. OH;i;a ce set sHaio 3a Hano* 
leoHa, ;i;a Hige BEme y upBJaiejbCTBy c Pycq'oic. JIjbl jol je la 
noHyAa 8a i^eio xaKo Hyaena, ne SHaxo noyaxaHo; 6apeH ce 
noGie He flosaaa hhkjlkbhx nocne^Hita. A aap ce Konia h Gp6]ga 
yaxaiH tojihko Ha noxoti one CHJie^ Bojoj 6ejame npspoAHH EHiepec, 
sa TypcKa npexa PycEJH oja?a, oco6hto mro ce laj sHiepec, 
8a6a?eH xajio sa neKo BpeHe, 6ani la^a oner noKadHBanie? 

OcHM PycBJe jipyre CHie nige H^jexne hh 6h2io: c bom 
ce Cp6E 6exy yxpyssHiH jom ox no^eixa, a cynTan je c h>om 
HenpecTaHo BojeBao. 

Kax je Xypnms npaBHO OHaj npeiior, npaBHO ra je Bune 
H3 BOJHHHKHX HaMepa. Oh je TpaaEHO j^a ce xonycTH EomHiaipuia, 
Aa cjio6o;i;ho xory npo^Q Epos Cp6igy. H xa ce Hemro ca cpncse 
CTpane 6enie tojihko nonycTHio, na sa Gp6H ocTany na MHpy 
a xa ce £oniflbaii;H npe^n nyrex cnycre na cpexH»e JijHaBo — 
pa^ynajiH cy Typii;H, BaKo 6h to H>HMa 6aiH KaKo Baiba noMorao, 
Xa OTMy o6e noxynaBCKe BHexeBHHe ox Pyca, rojh cy h onaBo 
6hxh noByiuEH jexan xeo CBOJe bojceo na nojbCKy rpanHiQr. 

AiH sap je Horio hoxhcth Eapa-'Bop^y xa npncraHe na 
oBiucy noHyxy? 

Oh HBJe Morao hh ho mro xonycTHTH, xa Eomftai^H npo^y 
xpoB Gp6HJy. HpsBH>a Typasa EomftaKa na Gp6e, Koja ce ohhx 
BpBaBHM H jsjTEU 6ojeBHxa jom ynesiH^aia, nxanyia 6h ox naj- 
xaH»e BaBanse, h oxaT2ie 6h ce oxnax Hsierxa npana nenpoja- 
TOJbCTBa. To HHTH jo xona cnpe^HTH cyiTancsa hh nanuiHCBa 
sanoBOCT. 

HcTo ce TiBo HBJe cxeo Eapa-'Bop^e hh ox Pyca oxbojrth. 

PycRa Bojna 1811 roxHHe, Boja 6enie y noHersy p^aBO 
nonna, na CBopo ce oBpene 6ojbe ho h jexna npe^am&a. Boshbe 
BOBHp HCTHHa 6ejaine npemao 3a pycEox bojcbom na 2ieBy o<$aiy 
xynaBCBy, aiH Bpio HecHOTpeno, TaBO, xa I^CHia no^e 3a pysoM 

^) FoxHHe 1810 jom npe ocBoje&a CEJUicTpirje KaHencKK je 6ho 
HOCxaBKO y yjrnaaTy: une constitation pour les Serviens qui tonne- 
raient nn itst tribataire sous la protection de la Porle. HsBenrraJK 

HopBXHOBH GHJaCTpHJE. 



157 

Te H8 HeHavii;a yx&pe Ha ymaHneHH TypcRH cran Ha a^choj o6a3fl 
AjHaBCKOj^ HaHflH>6H sapa^ caese c jHyTpamftHx i^apcTBOM, h 
ocBOJe ra. To AOBejsfi y loneuj onacnocr BejiHKor Besnpa, na 
iejifik ee cnaeaBmE oaii, 086ujbCKH cxaHe uhgihth o Hipy, ho 6h 
iH cavo H86aBH0 one Typxe, mro cy 6ishe daociaiH. 

To je Mopaio noMokn h Gp^HMa. Eapa-'Bop^e je 6ho nociao 
y pycBH cian oHe noHy^e, ROJHMa ra je nyjpio MspoM XypuiHi;- 
nama. Eajoi; My oiyia CTKree oxroBop, oh jasH TypmHua, jta hhjo 
HaHepaH HHorra ^axbte eaic, ho xa tie npHcraTH na cbo, xaKo 
^apeBH HaTOHO y Itapnrpajty n y neiepCypry. 

Mopa 6hth jifk cy ny Pycn y TBpjto o66kaj[H, jsfi, ce Heke 
8a6opaBHTH HE cpncKa exBap, BaA ce crane rpaAHTH HHp. A 
mTa 6h 6oi»e Horao h 6htii sa spsasy, ho ji;a ce H>eHa cxi^ap 

YpejtH KEpOM, KOJH ^Q Ce HaHHHITH Me^y THH J^OMa CHiaHa? 

To je 6am 6hjio oho johctbo, Boje Gp6HMa ohoihko Tpe6ame. 

Ha Taj ce nauH cpucBH napoA ca cb^hh ociohh ya Pyciq'y. 
JacHa je CTBap^ ^a ce thmo ociohho Kaso yaa cpeky h HanpesaK 
TaKo H ya necpeky n onacHOCT pycBora i^apcTBa. 

H PycHJy 6ani Tax cna^e HS^JHyraHJa 6op6a, KaKBy nHKa^ 
jpTue He 6eHie naApasaia. Ona c^ora xei^y PycHJOM h ^^pani^y- 
CBOM, mro ce no^eia 6enie y TnisHTy a yiBpAHia y Ep^ypiy, 
o;i; ro^HHe 1810, Maio no Maio ce, na owraieA CBOj EBpomr, 
npeKHxe. Y noieTKy 1812 ro^HHe csas je Horao onaanrH, 3;a 
te xokH AO ojifijsaoT 6oja na cne cnare ne^y la XBa ii^apcTBa* 
He Horpaja jijTOy a na PycHJy ce ahso Bojcna, saKBe Hige HHKaA 
BH^ejia Espona, c bojboxoh, kojh ]te ocTaxH na bhchhh h iie^y 
H^aeliHM BOJHHHK0H xaieHTHxa CBqy BexoBa. PycnJH ce Bajbaio 
6opHTH He aa xaKBy naiy ao6ht hih nrreTy, ho aa oho, aa niro 
cy ce Bek spyre j(p»aBe xopajie 6opHTH, aa CBOj hoihthhkh 
oncTanaR h aa caxH shbot. 

GaA je HanojieoH hhcjiho ho 6h iu EaKo h Typxe onaxo 
otfpnyOf Bao mro 6eaie o^pnyd Hena^Be CHie, jsjak h h>hx noByne 
aa coooM y ly Bojny. niTa je Horao nane^iaTH laBine ho to, 
oco6hto htto cy Typip h onaso 6hih y paTy c PycqoM ? Hano- 
leoH rpaAekE yroBop c AycTpqox upnana oneT ii^eiOEynHOCT 
lypcBor ii;apcTBa; a y je;i;HOM TaJHOM HsaHsy Tora yroBopa ctojh: 
sa ce E TypcBo i^apcTBO noaoae ^a npECTane y caBoa npoTHB 
Pycige. Hanoieon je can ce^E MCBao, a& ^^ ^^ xaio BpeneHa 



168 

8u;i;eTii Tjifi 100.000 Tfpasa npo^Hpj yHyrpa j FjCHJj, aso caiio 
OS o^pflve IIopTB, }s» te EpHK ^hte ea hobo kob. 

FfieK ce roBopHXO c (^pasvjzze crpaHe, saKo je HanoieoH 
n cyBHme OKieBao, a& y^as ioa Typasa Ty nonyAJ OBaso 
oj;cyji;HO. Hero osaKO, mo mro yfiepaBame H>en}B HBSHcrap eao- 
jbauiBiHX nocxosa 7 $e6pyapy 1812, KaKO ^paHuycKi nociaaHR 
y Il,apHrpaAy He hhhh HHiiiTa nporsB pyCKOr BHTepeea, roBopH 
H JeA&H acTOpHK, EOJH J6 iyp&n6jtfio nBore TajHe xapTBJe h 
uoTBp^yje, ^a je to atJajba h le KaKsa HCTHRa, h ;ta je oHxanifteH 
uocjtaHHBy (Shio □ocraBs.eHO y syasocrr, a^ ce jaKo yaspxaBa.') 

JIaKo uoxe 6wm, Aa je HaaoieoH nhciho, Aa Bebe hhesa 
HatiH BiRaKBa upoTHBJbeiba eh cveiHie B>eroRBH Bpe^qEOBEva KaKip 
y Koje ;io6a 6HaK BOAHeceHB, jep je oh HCTHBa By;^o roneiiy 
upii.iHKy TypiiHva a^ csojy cisy Ha bobo CTBOpe. Y OBaj lax, 
Kaj. je 3aDOHHH>ao Bojay o;i 1812 rojpiHe, R>eroBH cy doshbh 
Gain Bpxo npemaB h xbtbh, oerosa o<5ekaBA seoBa cjaJBa. 

Hero My je ty (Ihjio sio noys^iaae. IIIto cy ee Typqa 
uoKasaiH CKioBeBH Ba asp H boa OBassx npHOBKa. He Tpe6a 
HpnoBCOBaTB caBO eameeRBX HOBB;HHa aaa CBaeTicaHa oee abo- 
jHi;e Uypysa, sa Koje Kasyjy, xa je je^aH o;i; bhx SBOJBn;e y 
casc^j opecTOHKUH paABO aa OBy CTBap, a Apyrs, do BBesy 
JI,ui)Tap. Aa je npaTBo peaa-e^eBAiijy Kao Tysav: Ty je (Sbjio x 
ipyrBX 6os>EZ. paajiora. 

He ciBO Aa 6eme HanoieoH je^an nyx npHcrao Aa Pyci 
Hory sayseTH BiaiOFcy b UosAaBGBy, aero je ob orsap^iykB ca- 
cTaHKe saEOHOAaBBor xeza ca cbbb AparoBOJbHo pesao, Aa to 
oio<5paBa : h y Fye^'a cy no^eiu cMarpaTB HCTe o<lsacTH set 
Rao iipaBB Aeo ocT&xora uapcrsa. DlecT roAHaa cy ce Typi^B 
:taHaR TtjiKSK Aa Te oUxacTH ysHy ; a csa bb je uap AieacaHAap 
By;iHo CflH TO HCTe otJjiacTB, saApxaBajytiH caMO oho, mro je 
ii|)e]:o Upfra. Hi sap Typi^i Aa ee npHve? KaEO 6t voriR 
ociaBHTH Ha BapjbBBy paiRy cpeliy noBpaTaK TaKO «BaBeHHTHi 
o6jiacTH y CBOje pyBef . . . Bam Hexa 6b ce pax h epefcHO CBpniHo, 
He BordHie xk xaKO IShtb AOUBBJe oneT obskb xaRaB AoroBop, 



■) BHEbOH : Histiore de France spTka la paix de Tilsit IV 390 
Napoleon n'a en effet aapr^s du grand SeigDcnrqa'un simple chargi 
d'atlaires, anqnel une grande reserve est pr^scrite. 



159 

xao 7 THJUdHTj H y Ep^ypry?^) H EyryaoB, kojh je 6apex na 
jeffiou Hecry Hopao npeicopaiHTH CBOja ynyrcTsa, xopao ce 6ojaTH, 
xa ^e THxe iMo Hoks nacTH y HeMiaoeT ko;i; cboiu roenoAapa.^ 
y nHCHy, mro ra je nHcao iiapy AneRcaHxpy 0H%j ji;aH, k^x cy 
nperxoxHH yroBops noTHEeaHH, jom 4 Maja, HanoHHfte EyiysoBy 
Xa ce c BopHCTHxa, soje je 8{V(o6io, TeK je^sa xoxe OHpasj^dTH 

mro HBJe HHBaBBHX BetllX BOpHCTS, 8a,^0<$H0. 

JIficn, j[» cy Typi^E dam y oHaj Hax Ha^HHEiH HHp cHa- 
sojieoBOBHM HeupqaTejbHMb, BaA ce HauoieoH ysxao, Aft My ohb 
noMorBy y npejyseTOii nocay. 

y TOMe je MHpy HeuiTO Maio s Cp6BJa cnoMeHyia. 

Ty ce Gp6H jom h las^ noMH&y sao HapoA, bojh je noBopen 
I BojH cyiTafly j^mm Mopa luia^aTH ; oho mro ce yciyna, ycTyna 
ce sao H8 HHiocp^a h BeuBOAymja; oa KasBa noAJeM^aBafta 
Heiia HH noMCHa: axH bo^, 6hio saso 6hjio, caMO to, bito cy 
HapoAy oAo6peHa npaBa y ohov yroBopy, soJH je c PycfljoM na- 
?HH>eE, 6H3ia je HOBa CTBap oa neoi^eBbeHe BpeAHOCTH : yroBapafte 
je 6njro CBenaHO CBprneso, h Pyciga ce Monia ocjiohhth, wl Yie 
CBe H 6hth icaBO je yroBopeno. 

HcTHBa can Ttg yroBop HHJe A^^Bao Cp6nHa cbo^ bito cy ohh 
xejieiH H Tpa3KHiH| aiB bk je Hnas 8aAo6HJao npaBa, Boja HHcy 
6ua flesBaTHa bh Ha bojh HaiBH. 

UpHJiHBe ce 6exy npoireBHie, HsaBo IIopTH jaBo npHrene 
y noxoik BOJHa HanojieoHOBa c PycHJOM, Taso ce 6a fi>e y laj 
xax HHsaBO BBJe xorso 8aAo6HTH 6aBi obo, qeuy ce IIopTa h 
jecT flaJBe^va npoiBBBia, a to Aa rpaAOBO no Cp6BJH ycTyns 
cpncB^j nocaAH. EyBypeniBB joj Hsp A^je npaBO, Aft nocaAft no 
rpaAOBHM^ 6yAe KeBa. 

^) M^moires da dac de Rovign V. 290 : lis se rappeUrent qu'i 
Tilsit on les avail abandMin^s apr^s qu'ils ne s'^taient mis encam- 
pagne que pour nuns; ils nous rendirent la part-ille. 

*) Toie Hia I8B0A y MHxaHJbeBCRor j^aHVJbeBCRora Bojbh pycRoj 
I, crp. 74. Thbb naAaiy h BpvnoBeTRe Onor BaiiinubeHor Homme d'etat 
CBecRa XI. crp. 317 caie co6ob. EarjiecRa je nonHTHRa jom BOOAasBO 
yseira Ha yi ocaoBe Tora BHpa. Jom y jeAHoie BHCiy oa 18 jaeyapa 
1808 roAHBe BejiH r. Po6epT AAep : It is hoped that this peacp may 
be brought about by prevailing f»n the emperor, to depart from his 
pretpnsii>ns to Wallacbia and Moldavia and tn be content with some 
augemutation to the security of his frontier on that side. 



160 

npeifa Tove h Cp6Hxa tfeme thm MHpoM o668(Se^eH ho eaxo 
noTnyH onponnm' CBera, Rao mio ee caMo no ee6H pasyiie, Hero 
HM (Seme o6e36e^eHO h 6o^e exafte, onaKo, Kao nrro je 600 y 
HOKHX ocipsa y ApxHneiary. Jl^aio je C!p6HMa, jia yHyrpainfta 
ynpaBa 6jjifi y bixobhm pyxaxa; ^a sjiatajy IIopTH yMepeH 
xanaK, na sa ra ohh caMH icyne h IIopiH npe^ajy; noBpaj Tora 
Aa ce OHOxe, mro aapax Tora saTpetfa jom ype^HBaiH, Ilopia 
AoroBapa e napoAOM, a xa HHnrra caica He hhhh.^) 

PeHH je HCTHHa xaio, aiiH Bpe;i;e Bpno XHoro, HsraeAa^ nao 
sa oHe Cp6Hxa yxBp^yjy noinyHy ynyTpanifty HesaBHCHOcr. 

Cairo ;i;a cy h H8BpmeH6 y ohok CHHCiy, y xoxe cy HspeTOne. 

Bexy CTBapH y noHersy nonue Aodpo h 8a eaico H8BpnieKe 
OHor uaHKa y yroBopy. Haxepam ey jta yxape Ha $paHiQr3e y 
JIjaixaiiqH, h to yje^an xax h ^iotoh, Kojoj je Bajbaio xoiksL 
c H^pHora Mopa, h BojeKOM ca cyxa, Kojoj je Bai>aj[o npokn Bpo8 
Cp6HJy H Kpo8 Pyifeujy. Ha to je 6hio o^pe^eao npoKO 20.000 
BojcKe e TonoBHMa^ aaxoM koh»hi(ok h K08auHxa. IIpeA^e CTpaxe 

') Taj HJiaH (8) 6yRypeinKor TpaRraia fjech OBaRO : ^Ilpei^ ce 
no Hjasy 4 npejDoiHBapKJa ho aaJba cyi&aTH, j^a be BKCoica Ilopia no 
CBOJn ocHOBua nocrynaTH npexa Cp6na Kao npeia napoj^ koje je 
oj^EBHa y ftenoM noxpy^jy e AanaR joj mt^a, obot je sapa^ Tora mro 
cy m OBK 6HJDI noBemaHH y osaj paT Ba^eno, jqi be 6hth npmRa yni- 
HKTK HapoHsry noroA<(y 8a B>HX0By fieatieAHOcr. YcjieA lora nopraCpfioa 
onpannu k xaje a caBpffleay aiHectqy, hhth h.e hx kro lohji nrro yase- 
iHpHBaTH sapaA iq^omacrax ^ejia. YiBp^fta, Koja cy obk no CBOjoj aexsi 
noBOAOn para norpajpuDi, a rojhx npe nqe 6hjio, y rojihro nicy o^ 
noTpeiSe sa y nanp^naRf nopymsbe ce, a BncoRa be Ilopra no npe^am- 
&eiy y cBojy BJia^y npey8eiK cne ipaAOBe, naxanRe k ;q[»yra leeia, 
Roja cy 6ua oa bb^^ yiBp^efla, h Ha6aBHTn y mwi TonoBa, lyHmqe 
K ocranx bojhh norpefia, noneiaBoni y khx rapHHaoHe, rbro 8a;i(o6po 
HB^e. Ajek ]sjBk TK rapHi8on He 6h hxbui HHRBRBa yrfteraBa&a cynpor 
noi^aHK^RHx npana, BicoRa be ce Ilopra, no6y^Ba nuocp^en, cacrapan 
KaKo be Gp6H 6hth upHX oa TBRor nenu Kao mro cy ce h hojooh, 
nopia be ^th Cp6na one icre BopxcTH, Roje aajy neRi noA^nqi no 
ocrpBna na Apimeiary h no ji^jtem lecxna u^uMa ucriiMa ocTaeuemu 
jfttpaejba^bs y }huaBoe%LM ynyrpamibUM uocAoeuMa^ ojq[>esxbe a ;^uiaB 
o;i(ceROK, Eons be joj ra comu upeAasarUj a 8a cBe to oaa be cejon 
6oJbe AoroBopEXE ca cpncna aapoxoE. 

y Xxocy Hqe ZEBea oa l^pana hero aaa RBAEJe x sycema, 
aiE cy E onx aaBHCEJn oa npBEX ^y^H ESE^y xpEmbaaa. yEyrpaniba 
Bja^a Ha ocianE ocrpBEEa HassHua je aa penyfiJoncaHCRy. 



161 

noj rpo$OM OpypKOM Kpeny ce 27 (15) jyHa. Capeiiaao ce Befc 
ja ce Ha JIjpHHH nojifirEj MaraipHH, ipaaceHH cy Jbyjin kojh 6h Ha 
ce npHMHjuH ;ta Ha6aBJbajy noTpede h ji;o6pH bo^h sa nyTOBaH>e 
no BocHH. 

A^in nt npo^e MHoro, na ce OBa MHcao nanycTH. Koihko 
uaM je noBHaio, EnrjiecKa Hsje npHCxajaia na OHaj see n;iiaHa, 
KoJH ce THn;ao noMopcKe BOJHe. Ilapy AieKcanapy ciany noKa- 
sHBaTH, Raso te H>eMy ^ynaBCKa BOJCKa 6hth o;^ mhofo Bete 
KopHCTH aKo ce yspyacH c apyroM kojom bojckom BeroBOM, na 
ciane (5paHHTH ii;apcTBO; ho aKo ce ynycTH na nocao laKo ne- 
noyaaan/) Itap H3;^a H3 CMOJuencKa 15 jyia fl;yHaBCK0J BojcitH 
aanoBOCT jifi, ce cjejtHHH c ipetoM aanajipoM bojckom y Bomhhjh, 
Koja je TaHo uMaia nocao ;i;a ne as* AaJbe npoAnpaxH Aycipn- 
jaHHEMa H GacHMa^ kojh cy 6hjih no a sanoBemky je^Hor ^pan- 
nycKor ^enepaaa. 

PycHJa je 6e3 CBaKe cyMfte miaaa nyno npaso ihto je npn- 
dnpaia cbo CBOJe cnse, Aa< 6HJe 6oj; o Kojen je can ^hbot H>e8HH 
bhcho. BojcKa, niro je dnsa na JIjHaBy, 6opHjia ce nocjie na 
EepesHHH. 

GaMO je TO sa Gpdnjy 6wl2l sesHRa necpeka. H ona pycKa 
BojcKa, fflTO je 6H2ia HacTaBena y Beorpajy, othjo y onaj Max 
H3 Gp6irje; h laKo nan je noBepoBam ^a* ce Gp6H HHcy e 
H>0M pa^o pacTaiH. Bnnie HHJe 6mL0 HHKaKBe BeiHRO CHJie, 
Koja 6h h8 6jiH8a rposnia Typn;HMa h TaKO hx saApssaBaia, 
TO caA Morome 6e8 o^Bnpa pasHTH oho, neny cy no npnpoAH 
Tesme H>nxoBe HaMope , paAHTH jifL ^OTopajy cbo Kao mro 
je H 6mo. 

Il^eia TypcKa noiHTHKa OEpene ce o^Max Apyi'HM npaBii;eM. 
EaA y Il^apHrpaji; cthko ^paHnycKH nociaHHK Afl^peocH, 6ani 
H8a^e Ha rjiac onaj hcth npanan;, Kojeny je 6ho cynpoxHocT 
Maio npe noMenyTH MHp, h Kojera paiH cy ce y EBponn tomo 
MHpy sa^AHiH. 3a6opaBH ce dpso na onaj AO^nraK, ncTa^e ce 
onaasaTH caMo to, saKo je noKpaj TaRO Heodnnno yro^nHx npn- 
XHKa nnaK nanyurren jeji;aH leo npe^amfte o6jiacTH. JI^MHTap 

^) BaieHTVH y CBOJoj rbhsh Lehre vom Krieg Bd. Ill Ttlrken- 
krieg p. 157. I^ap je AjieKcaHAap OAcyjpro aayivo ^aTyBOJCRy noBpaxK 
y PycHJy no npejpEory j^enepaJia JaHrepona. 

FAHKE. CFBH.TA H TTPOKA XIZ BEKA. ll 



V 



162 

MypysH KoJH je pajiHo oko CyKypeniKor Mnpa, caj je to cupty 
nOKajao.^) 

Bam Kiyi; cy cpncKH nocaaHHip npncnejiH y TypcKH ciaH, 
ja ce no6jiH»e joroBope o oHOMe ihto je ocmhm ^aHKOM caMo 
y onniTe ospe|eHO, H3BpniHJia ce Ta caMpraa npecyjta. Cp6H cy 
ce naK napo^HTO ysfliaiH 6am y noinoMarafte HCTora JI^MHTpa. 
MopaJiH cy c Mecxa oceraTH, KaKo cy ce CTsapH o6pHyjie spao 
HenoBOJbHo 3a h>hx. 

BeiHKa je niTeTa 6HJia y TOMe, idto je dyKypeniKH yroBop 
MHpy 6ho yfljemen Kao Kaj 6r ce HMaao nocaa c ype^eaoM 
BJiajoM Koje eBponcKe jpataBe, n HHJe ToaHKo 6ho cpanyHai h 
npeMa oco6htom CTaay lypcKora ii;apcTBa. 

no OHOMe KaBo cy ohh cnaTpaiiH TypKe, ^hhhjio hm ce jusl 
je MoryhHO ;i:a Typn,H ;^pxe rpajOBe, a ja onei napos 6yae cao- 
6oAaH n a& ce can co6om ynpaBJba, asH ce to y caMoj CTBapH 
cyiLieTaJio o MHore Tero6e. Ilpe^o cy nocaje dzae h nocaji;e 
no rpaAOBHMa n rocno^apH 3eMJBn. Join cy 6sie y snBOTy cna- 
XHJe, Koje cy ce nasjia h o;i; naMTSBeRa cuaTpaie Kao 6ainTHHHii;H 
y ceiHica. Ila KaKo ce mhciihjio o KHMa, ji;a jlk ffi, ce npaTe? 
Ila KaA <$H ce BpaTHin n CTa:iH noTpasHsaTn ;i;a noBpaTe n CBoja 
npe^ainH>a npasa, na komo 6h on^a ocTano pfi. Gp6e saKioHH? 
En nvL ce n H>EMa AonycTJiJio caMO oho npano, ;i;a Mory n jifljbe 
HOCMTn opyacje, Kojntf cy onaKO c^iaBHO Bojesain? 

He CMOMO npefeyTaTH, ;i:a yroBopoM o Mnpy nncy jacHo oipe- 
^ena 6ain oua nnra&a, oko kojhx je najsnine 8annH>ajio nsBprne^e, 
MaKap fl;a je thm yroBopoM cpncKn napoa yaeT y saniTHTy. 

GpncKa Biajta, onpeMajyJin c nanosnua CBOJe nocjiaHHKe, 
yaejia je, Kao mro ce Moxe JiaKO iincJiHTn, onaKo TyManefte, 
KaKBo je 3a H>y 6n20 naJKopncnnje. 

GpncKa BJia^a n3JaBH, j^o, ke IIopTn niakaTn ^a-HaE, jijsl ke 
npHMHTH y Beorpaj nainy n c H>Hjie bojcko y ojpe^enoM 6pojy; 
ji;a fee nycTHTH TypcKy BojcKy n y ocTaae rpaaose Kaa je paT, 
a y odn^flOM CTaity paji;a je dnia 3a;i3)acaTH npaso ja rpafl;oBe 
ona caMa Tfsa; euto ce TH^e ynyrpainRe ynpase, aa iby ce 
Tpasnao ja dyae HesaencHa oj TypaKa. 



^) Be;i;h y Bejima Narrative of a journey from Constantinople to 



England, p. 277. 



163 

A TOMe HHcy xTein nocaaKHKe hh ja caciymajy y I],apH- 
rpajty. Ynyie la Ha BenzKor Beanpa Xyp^IH;^-^affly, oHor Hcror, 
KOJH HM je npe jsfie Toj^jnue y CpfizJE- OHoaincy Mysy aajao, a 
Eojn Tav2i;a 6enie H3peK0M 3a to nocTaBJseH Ha Hajsefie mccto, nrro 
je oH^a Cp6e yrpejao. Ea^ cy cpncKH noexaHHip noiasHJiH hs 
Hnina y D^apHrpaji;, oh hx je jo6po npHMHo: a Kaj cy ce Bpa- 
TJOH H3 K^apErpa^a, noKaaRe em ce ca cbeh jpyKHEJe. Hqe em 
xieo ji;aTE HHKaKBa xa kojieko noBOJbHor o^roBopa 

Oko BoMtafea 1812 ro^iHe Bpaxe ce KyfeE cpncKE no- 
€]LaHEii;fl He cbphthbeih HEmra. D^eio ji;oroBapaH>e 6hjio je oa- 
jroaceHo na cacTanaK, ype^en ja 6yae y HEiny janyapa 1813 
rojHHe. 

Ty je KOMBcap IIopTEH Hea[e6B-e$eH;i3aja noKaaao Cp6EMa 
KaKaB MEp xofee Typip. 

He caMO ja je TpaafEO ja ce npejajy cbe rpainoBE Hero 
H aa ce E3sa TypitEMa opyafje e csa liredana. TpaacEO je ja 
ce ECTopaHE Typii;E BpaTe y BaponiE e y najiaHKe. Oh nano- 
Mene KaKo to CBe TaKo ctoje y yroBopy ByKypeuncoM , na cavH 
HOKa Eapa-'Bop^e o^pa^E CBOjy pe? h nexa ce noKopH ohomo 
nrro cy ji;Ba ii;apa Ha^HHEia. Eomo hejo npaBo, MO^e ce cjio- 
6oj[fio ceaETE. 

Kaj ce TpaatEHo ji;a Cp6H Esjajiy opyatje h j^a ce Typn,E 
BpaTe Ha CBOJa ji;o6pa, onja je Tpe6aao ojMax o^eraBaTH e no- 
BpaTaK cTapor CTaH>a y CBOMy. CpncKE noc3iaHBn,E heth cy xtojib, 

HETH cy MOraE UpHCTajaTE Ha TO. 

Ilocae Tora, ojijiax o npeMaaefey, uo^e ce Typcica BOJCKa 
CKynjbaTH oko cpncKBx rpaHHn;a. Ty cy Typii;H EMaJiE e spyror 
nocaa c IlacBaH-orsoBEM Hacse^HROM y fiEji;EHy, Myjra-nanioM, 
Kojera cyjiTan BEme ne xokame TpnoTE, jep ce 6eine caEOBOJbHo 
sananiEo. U^eia je ECTEHa ^a je Myiia-nanra je^apeA, cano Aa 6e 
ce cnacao, HyjEO Cp(5e ja em npeja cboj rpaj. Hero na to 
HHJe Morao npernyTH, sa oh, Typran, 86Hjba y^EHH TaKo nrro 
ojcysflo y KopECT xpEmfeaHEMa. Y ocTaaoM Moxe 6ete ja ne 6e 
HE Cp6E npHMHiE HOHysy. BapoM cy EMaan ynyTCTBO eb HeTep- 
6ypra, y komo hm ce EspeKOM HanoMEmaao, ja dyjy na MEpy 
H ja He apaae TypKe. Typn;E y Taj Max he caMH ne 6e cmojie 
nperajaTE MEpa. Y ecto A0(5a Myaa-namy npHTecne npoTEBHEDiE 

II* 



I 1«4 

f OHje 



oHje y caioj BaponiB, s xopao je najnocxe nperHyiH le DpeAaiH 
rpw TypiWHa.') 

JacHa je cxBap, oa je OBaj ^or^aj y VHoroHe Ha rope 
oupenyo uoioxaj cpncEH: b ne%y spzo HeHHSEH caynbaiia 
aanoiHy ee nperoBapaaa xaja 1813 jom jejwH nyr. 

H Eapa - 'Bop^e ce cas; JioHcra y je^aH Kopas npHxaEHe 
Ty{ii;aKa. npHCTase Aa 6yay no rpaAOBBva BHxoBe nocaAe; a 
HCKito je caMO Aa dy^e caofio^Ho Cp6HHa eocejs chtho opy:q'e, 
Koje cy H oBaKO Baa^a hocoz, HasaiEBinB jaBO ^a noBpaTan j 
y Cp^BJy ocxane aafipafteB CapeM ohhb Typi^aia, kojb cy 6mM. 
jejiipej; HcrepaHH — jep je 6m CBase cyitH.e oa Tora saBHcao 
Miqi y seitiH. — HHKas ce bb Cejaxy Coae cjoxhjih. ^eaefiH- 
e(I>t'H;i;BJa, ^oseK BeK y ro,KHHaHa, roBopame KaBO je coBsme 
TeiQKHX uocaOBa CBpmBo, na h laj mhcsh cBpniBTH. Cpncsa noipa- 
xiiHaB>a nomsd y UaparpaA h o6e)ia CpdHia ^a be ce BExosa 

CTBiip fipao OEOH^aTH. 

HefaeHO OB^e acTpaxHBaTB je ih oh Cam TaBo b. mhcsbo : y 
caMoj CTBapH y laj «ax HHje Borao 6ma HHinra oa cnera. 

To 6exy one ncie cynpoiHOcrn kojhs ce pa^H h npe 3a- 
MeTHjia pacDpa h koJex ee pa^H Taj pai nonaBHTo b eano^eo. 
A sap ce uorao hhcihth jia <5h cnaxige npHCiaae j[& eh ee ysve 
ifaQxoBO BacaeACTBo, one Hcie cnaxaje, oji bojhx 6e^anie se^ see 
BojcKe uiTO je Ha cpncEHH rpaHHuaiia CTajaia, sa 6a npHcraie 
y oKaj Max, Ka^ je CBe HaosoJO 6hjio Ha pyu;Q jifi, ce oner 
cTa])i> noBpaiH? 

Typi^ cy I5H3H aaysejH onei BxaniKy E Uosji;aBCKy, y 
jhiixiiBEH je pyKaxa 6eo Bhaeh na hobo, a ApicaiE cy ByrapcKy. 
Tor ncTor Hpoaefea Sexy oc3o6o^eHH 03; BesafiHia CBeiH rpajOBH 
y ApaucKoj. KjtyTOBe ox ftKX ;toHecy y IlapHrpas, h to TypEe 
HaiiyiiH ocodETEH y8;i;aB6H. 

Ila uno He 6e CHiEa b nodejtaHa oEH^eHa cyiTasoBa BOJCKa 
y Taj Hax y^iapaaa h ea 6yHT0BHy cpneicy pajy i 

I^aeoBH 6ojy sa JlHifeHy, kojh (Jam y laj Has CTErome, 

') Aajipeoci ysepasa njo, Myjta-nama BBJe noryfijbes (ssao ce Myu 
sTTo Je 6ko Besaii nxcap koa IlacBaH-orja) hith yfiqen xao uno Kaayiy, 
H^ro je yip'o o;i Kyre y CKyrapna. To laa noxBp^BO jom c jejiHe 
crpane. 



165 

raacHuie sa Fyce Kao xa ey ca cbhm no6njeHH, le to jhhhh 
xa ce 8a6opaBH cbeko o68HpaH>e Ha FycHJy. Ta Tjpip cy 
H OHaKO mtSMia norasETH ByBypemRH yroBop. He 6eme nn 
jacHa neTHHa, BaKO cyCp6H 0][fiwjLK oho h>hxobo TyMane&e Tora 
yroBopa ? 

na HaynHBHiH 3;a 03j)xe CTapemHHCTBo nciaxy HeyMaH»eHo 
ve^y rpaHHitaMa lypcKor ii;apcTBa, naBajie Ha cpncKe rpaHBii,e h 
sanoHHy pai. 



rJIASA nSTHASCTA 

EOJHA CPnCKA y rO^HHH 1313. 

y OHaj HCTH Max, Kajt ce cnpeMaaa h jejifia, cynpoT Jtpyre 
ype^^HBaxa csa esponcKa CHara Aa no^eiH Hajee^H Mer;i;aH, kojh 
je HKaji; 6ho Ha cbbtj, Ha Haj63HSHM rpaHBii;aKa xe ncre CHare, 
H Me]^y oHHMa, Koje mh Ho^^eMO HasHBaxH BapeapHMa, ano hh 
ce B60Ma 6jiB8y h6 spHicaKHeMO, no^ejia ce (5op(5a, Koja ce HCTHHa 
He Mome c OHOH eaponcKOH MepsxH Jio yrHU^ajy, mro ra je Mona 
BHaiH Ha ufio CBeT, ajiH je HnaR Huajia BesHKor snanaja sa BJia- 
AaBHHy xpHmtascKy h HCinaMCKy. 

Ona nocjieAH>a 6op6a Hnje dHsa 6e3 CBese c ohoh npnoM. 
OHAaniH>H ^paHHjcKH nociaHHK, kojh je na xaiocT Bpjio ^yTJBHB 
Ka^ roBopH CBOMe pajy Taji;amH>eM, nanoMH&e toihro, aa ce 
Ilopxa HHJe noBesa 3a HaeajbHBa&eM caBesHfl^KHx cH:ia, Haicap 
Aa cy ^paHD^ysH 6hsh Hecpe^nn; nrra Bsme, j^k cy H>eroBH hocjiobh 
Ta^a MHoro jiaKme hhuh. 

Hapo;i;Ho MHmjbe&e 6enie hhofo najbe othulio. TypoH, mro 
cy iipo;i;Hpa2[H y Gp6HJy, roBopniH cy ca cbhm 6e8 odsnpa ;i;a 
cy OHH HaMepHOT y nonofe *paHii,y8y, h ;i;a cyaiTan xofee fl;a 
nocTaBH Ha cpncRHH rpaHHU^aMa CHiy, kojom ke rposHXH AycTpq's, 
Aa ce He 6h h ona yApysHJia c Koa2[nu,iyoM. Tsxe cy ohh nsjam- 
H>aBaiH, uiTO BOJCRy Ha Cp(5iyy boah rjiaBOx BeiHKH BesHp Xypom;!;, 
jep6o 6b HHa^e 6hjio cpaMoxa BOJeBaxH na Gp6HJy h je^HOHe 
namn oa EocHe. 

AHApeocH HHCiH, jsfi, je EHFJiecKa Hmia na pyKy HeMHpHMa 
y Bar^aAy h ohhm Kpexa&HHa nepcHJaHai],a na xypcRo i];apcxB0, 
Koja cy c XHM HeMHpHMa 6HJia y cnesH, caMO Aa 6h Typne sa^a- 



167 

BHia H ;i;a 6h hx keko xaKo CMejia, m ce pax Ha JtjHasy na 
Ha KOJH Ha^HH He o6hobh.^) 

y OHaj Max KaA je BajBaio cey cwij odpHjin caxo jsfl, 6e 
ce jeji;apeA npeKHHyio sejiHKo sanaAHo nHxa&e, ao Kojera cia- 
jame onciaHaK hib nponacT CTapnx AP^a^sa, 6oa 6b 6e8 cyHH>e 
roiena necpe^a sa CBe, xa ce join AycipHJa h:!ih Pyc^ja Mopajia 
ojBajaTH Ofl; h>hx sapaj Bojne na Jljnasy. Pyce cy tomeko nyra 
KopmiH, lOTO cy y noc3ie;i;H>eM npycKOM paiy 1806 ro^HHe pa3- 
jBojmiH CBOJy CHiy, le ce y hcth Max ycyjMH ffi, Banojeny 
BOJHy H Ha J^yHasy! 

Ila Ka^ cy xaRO ciajajie CTBaps, hh noinaaceMO nnxaibe, ;i;a 
3H ce BCTHHa sa Gp6BJy HBJe Mono HHinxa ynHHnxH, aiH ra 
ocTaBJbaMO HeoAroBopeHO. y Ebpohh je CBe (5H30 xaKO jaKo aanexo 
H pa8ji;paxeH0, ^a ce hhko hhjc hh ce^ao obex lypcKHX saAe- 
BHii;a. JI^ocTa je pebH, KaKO je Gp6HJa xa^a ocxajia 6e3 H^'e 
noMotn. 

A Gp(5n cy noxnyHO cxBaxHiB h kojihko Bpe^n h KaKO je 
036RJbaH 6oj, Ha kojh ce Bajbajio cnpeuaxH. 

^BH je Aoinao nac, jsfi je y^apHo HenpBJaxe;:B, Kapa-'Joopi^e 
sauoBOAB xe ce ope^ IlexpoB ji;aH HBHHJsa HOiiBXBa no CBBMa 
KHoacBHaMa. KaKO ce xora pa^n CBJian napoA 6bo CKynBO CBy^a, 
?BM syxoBHBipL o^Bxajy HoiBXBe sa node^y Has HenpBJaxe;:BeM, 
npo^Bxa ce bobbb, KOJBJe Eapa-Xopi^e 6bo onpexBO Bojeo^aMa. 
y xoM ce no3BBy onoMBBO Hapoi pamxa ce ycxaao Ha Typne 
B KaKO ce A66ex roAHsa c BBMa BOJoBaiio c node^OH; KaKO je 
cnaKB BOJeBao b sa cede b sa Bepy b sa j^enj CBOjy. Jl^ajbe xano 
cxoJH KaKO ce namao Hapo^y aamxBXHBK (noKpoBBxejb), kojb je 
HaHBHBO c TypuBMa Msp B yroBopBO jifi, ce ohb ho CMOJy BBme 
BpaxBXH y BapomB b naiaHKe; Kano je xo b i^apy y U^apHrpajiy 
MH30 B no BOJbB, aMa BBJe no bojbb cnaxBJaMa b jaBB^apBMa, 
BapomaHHMa b BcxepaHBM b3 Gp6BJe Typn^na; KaKO cy ce ohb 
npoKo BOJbe i^apene noABniB Aa xo cne onex saysMy b KaKO cy 
HavHBJiB CBe, H MymKo b mencKO, mxo je cxapBJe o]i ce^aM 



^) AH;npeocn 209 : L'Angleterre favorise et seme des mesintelli- 
gences da cot^ de Bagdad pour preoccuper* les Tares et les emp^cher 
de r^tablir I'^tat de guerre sur le Danube. — Le general Andreossy 
entretient ane correspondance avec Mirza Ghefi, premier ministre de 
Perse. 



168 

rojpHa, HcetH, xene h jeii;y y po6.i>e OABecra s HCTyp^HTH, a 
no cpncKHM ceiHMa Apy^H napoA HaceiHTH. Hero ro 6e ce oa 
H>HX nonianiHo? Sap to HHcy ohh hcth HenpHJaTejbn, Koje cy 
Cp6H no6e^HBajiH join y no^exKy, OHja, Kaj cy roanx inana na 
H>HX ycTajiH? A ca^ BMa y cpncKHM pyRana 150 TonoBa, C6;i;aM 
rpaAOBa CBe o^ KaMena, HOTpAecoT inanu^eBa, oro rojhx cy Typipi 
?ecT0 npoiHBanH RpB a HHcy ex hofjiu yaoTH; h cyBsme napo^a 
ji;BanyT ohojihko, Roje ce cbo o^ po^ene 6pake m OROiHHe Hace- 
jiHio. Ta Monn 6e ce ojipiEaTn n ^ecei roAHHa 6e8 HHHJe noMotn, 
a GTskji ^e noHO^ oa cpncRHx caBesHBRa, He^e npokn he noia 
ro^HHe. GaMo sa* HapoA cro^k ciioinRH, ^a* ce npEXBaiH opya?ja 
H ^a He sajiH RpBn. IIoshb ce CBpinyje hoshtboh h Ha Rpajy 
CTOJH ji;BanyT: aMun, a Ha nocJiexRy: ^HoRa caM Bor oxpa6pH 
cpii;a cpncRHx CHHOBa ; HORa oh CRpmH coy nenpigaTejbCRy inToje 
HayMHJsa ^a npany cpncRy Bepy HCRopoHH. "" Ha xaj hobhb cnpenH 
ce CBaRH, noHece xpane h npeo6yRe h no hobo onanRe, na ce 
Rpene na Rojy je CTpany rojh 6ho ojtpe^en, sa dpann aeicby. 

GaA ce Hopano noRasaTH, jxa jqlh 6h ce Gp6iga Morsa cana 
o;!ipsaTH 6apei[ AOTjie aor ce sa sana^y ne CBpnrn sano^eia 
BOJiERa Bojna, aor ho 6yAe MorytiHo, a^* ce onex na ector 
noraeja. 

HsnoAajio je Rao js,^ lie 3a to 6ete Beona yro^aH onaj 
Eapa-'Bop^eB noioxaj caHOApum,a, roJe je npe Tora 6eo Espa^en. 
Eapa-'Bop^^e je ca^ EHao y pyRaMa snaTHy cnsy e Horame je 
pacnope]^HBaTH OHaRO, RaRO je r^e no onnneH neAEinry 6ojBe 
Mono 6ete. 

Ajie ce to TaRo ne noRasa CBy^a. 

Kapa-'Bop^e je Mopao Hajnpe pacRHHyrH ype^eH>e 3eMajBCR0, 
OA npnpoAe CRionseno, na je tor oH^a 3aji;o6Eo CHary cano- 
Apnii];a. G rocnoAapEMa cy h>bxobe Msai^H, 6yjbyR6anie e MaH>e 
BOJEOje, 6miE y tochoj CBesE, hecto ce Moate pekE, ja ce to 
CBe JOAHO c APF^H Gejame cpacjio. EaA cy nocTaBJbeHe HOse 
BOJBOAe noA sanosecTHva BpxoBHor BoxAa, ECTsna je joahhctbo 
ycaBpmaHo, ain je yjeAHO e onaj ceihe xhbothe tor no noje- 
AEHEM RpajeBEMa OHeTOH «E saycTaBJben ca gbee. 

H noiHTO ce c to cxpaae nncy EMaxH y mra ysAaTE, a^ 
cy 6apeM EMajiE toiero OAcyAHa Ayxa, na Aa e ne MECie Ha 



169 

HaHHH BBMajbCKe OA^paHe kojh je 6ho MorykaH jejicnHo aKO 6h 
esa offAamiba CHara BOJbHo cyAeiosaia! 

Eapa-'Bop]^e je 6ho Hajnpe ghhcjiho sa nopyniH inaHi],eBe 
no rpaHHU^, na ^a* HenpHJaiejba n cbj H>eroBy CHuy ?6Ka y 
nkaHHHaKa y DlynaAqH. Ha laj ce HaHHH Morao noMoIiH CBHKa 
KopHCTirHa, Koje My saBame can noioxaj 3eM.^e, h ECTHira 6h 
ce noMarao na onbHorry h Bpesy CBOje npaBe MobH. A:iih ra 
oj Tora o^tBpaTe. Kaxy ja My je Ty naKocT yHHHZo Mawen, 
<oJH My je CBOJHM npHjaTejbCTBOM join toihko apyrax Hearoja 
HaBynao h bojh ce, KaKO Basyjy, oHxa nonjiainHO, xa My ne npo- 
nasHy HeBaRBe H>eroBe seMJbe na rpaHHip. 

TaKO ocTane Ba TOMe, la ce h y ob^j Max o;iQrnpy SenpH- 
jkrejby uoAejbeHH Ha TpH BojcBe, a fla Tpn CTpaae, jep cy ce 
yBeK TaKO dpaHHiH; Ba ^hhh, sa MopaBCBHM otfaiaMa h na JIj- 
HaBy. Eapa - 'Bop]^e je pas 6ho Aa y Jarojo^HHH saMecTH seKy 
pesepBy, Eoja (5h ciasa noMo]^ oaaMO, r^e 6h HajonacHHJe 6hjio. 
' Taj je pacnopeA 6no y HeKoiHKo BeliMa CBCTeMHcaH, ho 
niTO je JO xaja 6hjio. Ilpe je Kapa-Xop^e B^jpa^HJe ycpej (5oJHe 
3BeKe cajf ip^ao c jejBe ri)aBHii;e na spyry. rxasHaje paasHEa 
^HJia, mro y OBaj Max sa JIj)hhh Hqe sauoBOAao HenaAOBHli, 
Hero KHe3 Chnca, bhth na JIjexHrpaAy Ileiap ][o6j^ibBH, bo bofob 
npoTHBBHK MjnajeH. yTBp^eH»a sa JIjyBaBy A&AHy mocto MnieBKa 
XaJAyx-BejBKy. 

H TypitH BacpHy npBO Cam na XaJAyK-BejbKa. Caj je Typ- 
i^Ma 611D10 na pyii;H BebMa bo npe h to, nrro cy mofjih pacno- 
2faraTH h chjiom hs BnA^Ha, bojom je npe yBOK sanoBOAao KaKas 
roA nama, kojh ce o63Hpao Ba obo, uito je no H>era 6oj&e. A 
TypitH cy meaejiH, Aa 6ani BejbKa npnora HaAfiigy. Y H>era je 
napoA noAao Bao y CBor Baj6ojBer jyHaRa. BejBKO je h 6ho 
jjflaK, BaKaB je cbmo Morao nocTaTH y Gp6HJB y oho Ao6a h y 
oBaKHM npniBKaMa. 3a Pyce je 6ho TaKo jaKO saysoT, Aa nq'e 
XTeo HBRaKo BepoBaTH, Ad* je HanozeoB npoAp'o y MocKBy, na 
Bfsu; cy My roBopHan, a^ ce ne nasHBa xaJAyKOM, jep6o to snaHH 
pasdoJHHBa, ob bm OAroBopn: a& ^h H>eMy s&ao 6H10, esa oh 
He 6h 6ho HajcTapflJH Me^y H>HMa. H AoncTa joAsaKo bh 3a hhm 
HHJe 6ho TaKO mkom^ Kao sa njba^KOM; 6ho je totob sa ABa 
rpoma skbbotom ce nonrpaTH, a nocie 6h oaaj ?ac cbo hcho- 
KiaBao. Hnao je o6H?aj pebH: RaA HMa y Mene, Ben hmb y 



170 



eBEKora ; a naji; Hena y Hene, xeinRo OHOMe y Kora Hxa; na ho 
Aa. Bho je ^OBeK Ba8;i;a ;i[o(5pe Bojbe, Be^ap, A0<5ap h npocTo- 
jijinaH, Morao ch My C3o6oaho noBepnrH acHsoT, ajin Tajny HHKaAa. 
3a pax OH HHJe napHo pa^ KaRBe mhcjih bsh saAake, Hero OHaKo, 
mro My ce AonaAa^o, h CBarjxa ce mojiho Bory, Aa ce y GpdHJH 
8a BeroBa ncHBOTa nenpecTano Bojyje, na icaji; oh yMpe, neKa 
OH^ta noKioHH seMJBH MHp. Hnje MapHO 3a BOJHHKa, rojh je 
;i.oniao oa njiyra, a ^ynia cy My (5hih kohlbji debapn h npaBH 
BOJHHD^H. GBaAHO CO ca »ceHOM, mio My MOMsa nnje nociyxHia, 
Kao n H>era. „To cy gbo Moja 6pa^a/ roBopso je Bojbko. Ako 
je Tpedaio RyjcroA npoJiasHTH c rJiaBOM y Top6H, hsh m Hena^ia 
y^apHTH, BejbKo je 6ho upBH, H^je 6hjio 6o2>er oa H>era. 3a 
njiaHHHe 6h oh 6os>e Bajbao, 6ho je noTuyno KaKo najba ^a 
6paHH lecnai^e. Ajih My caA to ho (5ejaxy OApe^HiH. Mopao ce 
noRasaTH, jifi, ih yMO cbojhm jyHamxBOM 0A<5paHHTH rpa^OBe h 
ymaHHeHO rpanni^e. 

Te roAHHe npBH ce no6Hje c TypipMa BejbKOB 6paT Mh- 
jiyTHH. TypoH ce noKaxy roa KiaAOBa h y^ape na cejbaRe, rojh 
cy CBOje HMaH>e y niaHHHe CRjia&ajin. MnsyTHH pas^HJe Henpn- 
jaxejbe, aiH hm ho MorHe ototh CBera po6.i>a h njba^Re; H^'e hx 
Morao ca cbojom robhd^om jypHTH na cbo cxpane no 6pAHMa. 3a 
THM H8a]^e BejbRo, to OHORyjyliH nenpq'aTejba npoT}^Mapa Kpos 
noj>e. Oiepa la^a y HeroTHH HOKoaHRe XHJbavUe roBeja. Bojbro 
ce saiOTao h npeji cane Kaunje bhahhcro, hb BnAHHa cy ra 
rieAaiUM c rpa^a, Kano Tp?e no nojby cBor apancRor KOH>a. Ha 
ByROB^H pacTepa npBy TypcRy neiy, Koja ce noRasaaa na THMORy. 

Ajih hem TypitH HSBe^y BojcKy oj 18.000 ."by^H, h Be^RO 
ce o;i;Max saiBopH y HeroTHHy. HenpeciaHO je CBaRH flfiM h 
CBaKy Hob HBiexao us HeroTHHa, le y^apao Ha HenpBJaiejbCRH 
ciaH HHRaRO My ho ^ajytiH MHpa. TaRO je TypiiHMa MHory mxeiy 
no^HHHO; npoMa Rojoj cy H>eroBH ry6Bii;H nsnieAaJiH MazeHH. A:ih 
My HnaR HsrHHy cBe 6o:bH h 6ojbH Jby^H, h hs ;i;aHa y AaH ra 
je CBaRH rydHTaR cbo BebMa 60100. Ese cy MopaiH na nociexRy 
TpaHiHTH H jejESR H Apyrs noMo^H, Typii;H oji BOJiHRor BesHpa, 
a Be-tRO oji, CoBJera. 

Typn,H HHcy jjro HORajH. H)HMa JtOBeje noMofeH Peyen-ara, 
KHes BJiamRH Eapa^a, na h cann BeiHKH Besnp. Ochm lora ce 
Typii,H CTany cbo BefeMa h Hoty npHMHuaiH rpajy, noTKonaBajyta 



171 

86HJby« Kyae HeroTMCKe CTany oCapaiH jeAHy aa apyroM. 06ope 
Hajnocie n OHy HaJBefcy, y Kojoj je 6opaBno can BejbKO. To 
BejbKa HE MaJio He noKoieda. 0^ to Ao6a je CTanoBao y noxpyny. 
niTO je roA 6h30 oiOBa h Kaiaja y HeroTUHy, cbo BejbKO caiige 
y ]^y2eTa. Hnje sa^paKao bh cbmhx BaniHKa h nnpaKa. Ila kb^ 
ee H TO no6aii;aso h3 TonoBa, BejbKO je uyHHO TonoBe mocto 
KapTe^a H0Bii;HMa, to ee cpe^HO dpanno o^ nenpnjaTejba. GaMO 
jom ;ii;a My je CTHraa noM ok ! Ajih ce Kapa-'Bopl^eBa pesepBa ho 
Seme HHRaKO hh CKynHia, n oh ynyrH M0Ji6y BejbKOBy na Msa- 
xena. Msa^eH OAroBopn : HeKa ce noMaace RaKo sna, H>eMy 
noBajy sa pyTEOii no a^cot noBa^a, a He hohh ; noKa ce ji;p»H 
caja; Ka^ je jynaK ! GoBJOTy je Bojbko nHcao niTO uome xembe 
6hth, HHcao My je: „KaKO be jio^e h HaoiH BosHk, to ^e ce OH^ia 
ynHTaTH CBaK KaKo ce bomjeiOm B2a;(a'',HGoBJeT My Ha nocjioTRy h 
nomjbe la^^y Mynnipge, aiH ona cththo ksji; nek HBJe Tpe6ajia. 
Kai je Bej>KO joaho jyrpo o6jia3HO maHii;eBe h dam nape- 
^HBao Ha jeAHOM jifl. ce onpaBH neniTO hito cy Typu^H 6iliih o6opHJiH^ 
no3Ha ra TypcKH Todi^aja — jep cy net finjia joahh APF^^a 
Bpao 6jiH8y — na HaflnniaHH na h>. Ton noroAH Ao6po, BejbKo 
noBHHe: „/lip»,'Te ce!*" na naAHe, TeaoMyje 6Hao na abo nojie 
pacKHHyTO. MoMU^ ra MpTBa noKpBJy cenoM, a y ne^e norpeCy 

y ^pKBH. 

GaA ce tor KaRo Bajba nosnasO; roihro je onaj hobor BpoAHO* 
Oh caMO jom a^ je AOHenao a^ -^y AO^^e HOBa MyHHU^'a, jom 6h 
Ayro 6paHH0 h ce6e h OHy rpannuy. A a^ je oh cano srzbot 
HdHeo, jyHamTBO (5h h OTnop BasAa 6H3H noRpaj H>era. SaMan 
cy ce KouBji TpyAHJiH Aa canpHJy H>eroBy cupT, h cyBHme ce 
6p30 onasHJio RaRo BejbRa HOMa. OHajaH>e ce noRaace Hajnpe y 
HeroTHHy. 3a BejBROBa SHBOTa hhro HHJe cmoo hh npocioBHTH 
6eKaH>y h o npoAaJH; a nern a^'H no H>eroBoj CMpTH nocaAa 
yiew npeRo joaho 6ape H3 HeroTHHa y Uopen. Uocjie Tora HHJe 
XTeo HORaTH HenpHJaiejBa hh napoA y Bpsoj IlajiaHn^ n na 
fiesHROM OcTpny, ho ce cbo AHrne nyr Uopena. ^hbro KocTan- 
THHOBnh, RoJH jo 3a jby6aB MjiaAeny nocTaBJbeH sa BOJBOAy y 
EiaAOBy, hh Aa> ce cotho ROiiHRe je chjiho xyRO CTajio aor je to 
xecTO OTOTO; oh ce AoroBopn c MarHCTpaxcRHM npoAceAHHROM 
Joi^OM, ROJH je Rao H OH 6no BapomaHHH; na yreny noMoky 
debapa h MOMaRa. Bochejio HenpHJaxejbCRO, Rojeny EjiaAOBo 6eme 



- *'. 



172 

npeaaTO, oceiH ce tj noinyHo. Jby;i;e cy HaraitajiH na KOJbe, a 
HCMesajytH KpnrreBe, j^euj cy y KJbyHaay Bo;^y noianaiH. 

Typu^H ce cxany pacTypam no okojihhx spajeBHMa, a cse 
niTO je Morjio deaam, 6eine notferao y Hopen. OnacHOCT je fiHJia 
Ha CBe CTpane, le hb top yapoKa y IIopeTry npeoTMe ynpasy Has 
BOJCBOH OA npaBora BOJBOAe, bojh bbjo Bpe^HO h Kojera MiaxeH 
<5enie xy nociaBHO, neKH XaijH-HHEoiia. Hero bh oh HHJe Morao 
HHmTa noHO^H. Ha ji;oH>eM Kpajy ocipsa oh HCKona maHau^, mm 
ee Typi^H HSBOsy He^y BaponiH n nraHi],eK, h kok hx Jby^pt cnase, 
£aRO cy 6hjih HaBHicnn na dexraibe, o^Max naray Ha hobo. Gfie 
noTpHH Ha 3ia^e h ?)'HOBe, hobh h na ^acKe, a nesH h sansH- 
Bame, cano aa ce AoxBaxe aycip^'cKe o6ajie h ^a yxoKy oa TypcKe 
ocseie. XaijH-HHKoay yxBaie h noceKy. H laKO so caMor CMe- 
AepoBa ho 6eme BHme HHnrra mro 6h Mono saApsKaxH . TypKe. 

3a OBHM HanpeTBOH na JljHaBy, no^Hy Typi],H HanpeAOBaiH h na 
HopaBH. BeiHEH BesHp XypmHA-nama nnje ce xieo caji; saApsaBaiH 
Ha JteaHrpajy, hh kojihko 1810 rojHHe, a j^eanrpaA je6paHH0 xpa- 
<5ap BOJBOAa BoJHii,a. H y OBaj Max XypnraA-nania ocxaBH na ]lfiiLBr 
rpaAy, Aa ra onceAne, neniTO CBoje bojcko, a c BebHHOM ce Kpene hh3 
AecHy o6aj[y HopaBCRy. MaaAeH h onaRO nnje 6ho bojhhr ; caA je 
naRnpoMa rojieiioj xypcRoj chjih oce^ao Aa je Bpio cia6, na hh a^ 
je oraeAao a& ce oAynpe. Bojihrh boshp je xaRo Morao ca cbhh 
cnoROJHO cHaasHTH HH8 poRy. KoA HexRe ce cacxane c bojcrom 
EanexaH-namHHOM ; ua OAaHAe 6iH8y, na MopaBCROH yniby, cxany 
ofioJHita cynpox Cp(?a, rojh cy 6HaH na APF^J o6a3iH. Bmie cy 
HM y noMobn h maJRe, oa rojhx ne^e HHcy HHEaA BH^ane na 
MopaBH. H OA xpH BeiHRa A^aa Cp6HJe, jeAan je, oHaj npeRo 
MopaBO, 6ho ca cbhh Hsry^Jben. 

FoxoBO HHJe 6ojbe cxajao hh onaj a^o npoKO Koay6ape. 
Ehob GiiMa HHJe 6paHHo Typi^na npeno JI|pHHe npeaasHxn, nanap 
Aa cy CBe bojboao H>eroBe naBa-^HBaae Aa ce 6HJy. Typ^H naAHy 
noA JIemHHii;y h onRoae j^, a rhob GflHa hh Aa ce nonaRao Aa 
je 6paHH. Mraoma je noii;epii;a necpefeoM abo roAnne npe xora 
y6H0 HOBH xaJAyB BaA ce Mnjioni 6ho sa h>hh naxypno y no- 
xepy; aa bhm je Aomao na bojboacxbo 6pax My, rojh Hige hh 
jlaio 6ho nasHB na h», h romo cba 6ejaxy nonepHiH JleniHHiQr. 
OBaj yHHHH 6yAaj!TanixHHy xe ce ASAHe HaroBopnxH oa BJiaAHRe 
BBopHHHEor, BOJH je HHiao y3 xypcBy BOJCRy, RaRo fteny h ite- 



t 

roBHM jbjrjHMa Hefee TypitH HHrnra, na ce npeja. Taja Typii,H 
c MajiOM MyKOM noBpaTe npe^^e .yujieH>eH7 cadi>y Ey^HHOsy; a 
po6jBe oHaKO noji, opyi^jeM onpane y D^apHrpaji;, oj^BXJie ce HHJe 
HHKo HH BpaTHO SUB. Hh AflTOEHJa BorH^6BHJia HHJe 6eilo BEine 
y XHBOTy, KOJH 6h JIoBHHnj Kao H upe^e 6paHH0. HcTHHa ce 
Ilerap Moaep, kojh je 6Bro Ha AHTOHHJeBy Meciy, HBJe ;i;ao naro- 
BopHTH on BJia^HKe, ajiH ce h He noys^^a y ce ji^a ^e xokn 
oj^psaTH JIoBHHUj. Bho je 8aji;oBOJBaH nrro je oa can HSHeo naBy.^) 

TaRO KHes GoHa nponycxn TypRe 6e8 npaBor 6oja. H OH;i;a, 
Kaj cy Typn;H yaapHJin na maHai; na PaBH>y, y kom cy 6HJie 
xpa6pe BOJBOjte CrojaH HynHfe, MHJioin 06peH0BHfe h IIpoTa 
HeHaji;oBnk, Gniia ce, Kas^a je RaKBHM ^yjoM sacjien^ben xe HsniTa 
HHJe HH BHseo, H He noMane hs CBor cxana. Hhxh je cjao ny- 
HHii;HJe, Koja 6p8o npn^e Kpajy y fflaHii,y, hhxh JbyjH, kojh cy 
jaKo xaMo xpeCaaH ja 6ap one 6opii,e o;i;MeHe, jep JbyjH 6exy 
KajiaKcaiH oa xemKa HecnaBaH>a. H noHenyxe BOJBO^e ^psame 
OHaj niaHan; nynnx cejaMHaecx jana. Kyny ce ja cy npexypnaa 
MyKy KaKBa HHJe HHKaj npexypoHa y maHity. Ha nocaexKy ra 
ocxane HeHpnjaxeJby. Typ^H ce ojMax sa xhh Kpeny na IIIa(5an 
r^e je 6no cxan Knesa Ghmo. 

Hj^'e Cp(5HJa join HHKaa 6HJia y xaKo rpjtHoj onacHocxn^ 
Mhofh cy MHCiHiH ja je cne nponaao, Kaj; cy Typn;H 180ft 
ro^lHHe 6HaH npo;i;p]iH o^ JlpnHe ^o inanu,a h ho AoxaRaBmn c& 
OGxajiHX KpajeBa. Foahho 1809 ^hhhjio ce Aa* j^ csa aeHxa upo- 
naaa caMO sa xo, nixo cy Typii,H MoniH npekn na A^cny cxpany 
MopaBO. A caA cy Typn,H Chih npojpjiH c no6eji;oM h c je^He 
H c spyre cxpane. Cane mxo hx jom ho 6eme y IIIyHaAqH. 
IIpBH nyx je Kapa-'Bop^^e cnacao seMJby ohhic cpekHHH 6ojeH na 
IfHHiapy, ApyrH nyx je 6ap yHHHHO Bajbane nape^^e, xe Typipi 
HHcy MonH npekn h na agbj o6ajiy MopaBCKy, na ce nocie Morjia 
Ha HOBO OCBOJHXH H A^CHa o(Saj[a. H ca^ ce odsHpeno h xpaacHMO 
ra BHme ho HKaji;a« Gas <^^nie Ao6a jifk onpaB^a mxo ce 6eni& 
seKJBH sa nocxojana noriasapa naMexnyo; ca^ ce yxasaia npH* 

^) JH^pyranqe join npHHajy, ^a je Mojiep ocxao 6e8 HRaRee noiohs^ 
y^ BHJe p^ 6ho ^a noA 6emHacHHi noroA^aia Typxpaa nonymxa h ^a^ 
je aa xo noRymao ^a ce HO&y hs Jlosmaifi Rpos TypRe npoxyne. Tn 
je HaHHHOM lajio khx oa aeroBe bojcro ESHejio rJiaBe. Eanitz, Serbien^ 
Hietorisch-ethnographische Reisestndien, cxp. 89. 



174 



jiHKa xa ce nocjiyxH npaBBMa n KopncTEHa uoHapxH^He saacTH. 
AiH sa AHBHO ^y^o, H>era uhth 6h Ha JI^phhh hh na JIjyHaBy, 
HH Ha MopaBs; oh je npoBOAHO BpeMe c neKOJinKo HOMaKa ^ac 
y TonoiH, nac yBeorpajy, ne pajehH HHinra. Hnrje o;i; H>era 
raaca He 6h. IIoHeme Befe JbyjH mhcihth ;i;a je yMp'o. 

Jifi je noA H>eroBOM sanoBemt^y 6ho kojh oAejsaK BojcKe, 
HLJLH jifi, je H>eMy Ba:!ba:2[o 6paHHT0 KaKan inaHaii;, mhcshho Aa 6k 
Kapa-'Bop^e uoKasao CBOJe ciapo jyHamrBO. A ca^, Ka^ HBJe 
CTajao 6ain upej caMHK nenpHJaTeJLeM, Hero je rae^ao h cayinao 
GaMO 3a pa^dHJeHe, sa 6eryHii;e h sa MasaKcaizie, h can je KiOHyo, 
caymajytn h>hx : oh HHJe Morao oceTHTn oHor ysfiy^efta, Koje oceta 
jynaK Kaj carae^a nenpHJaTejba. Cbh DpMjaieJLH, kojh cy 6aD[H Kpaj 
H>era, 6exy y onajaay h noMHinjbaxy na 6ercTB0, na to oumre 
]fHmjbeH>e h pacno3o;iieH>e sanece h o^Byne co6om h H>era. Hva 
jby^H, KoJH 6ojbe ymejy sasodHTH ho ospatara. HaAa y A0(5HTaK, 
y BeaHHHHy, Koja te jotn, h>hx HenpecTano tohh nanpeji;: a 
KaA ce nonjuame sapaji KaKBa ry6HTRa, H8ry6e ca cbhm mhpho 
pacnojioateH>e jynieBHO. Ako ce ne BapaMo, Kapa-'Bop^e je 
MHCJiHO, ja y OHOJ onnrroj nponacTH cuace ce6e y noysAany spifiaBy, 
a sa CBoje diaro y seMJby saKona — 3Ha ce uoysjaHo, aa je 
OH saKonao HOBite — na sa ce spyrn nyr, yrojCHHJOM hphjihkom 
H y 6ojBe BpeMe, BpaxH c novo^y caBeanHKa KOje noMHH>e y ohom 
CBOM no3HBy. To My je cbo Morao hotbpahth h pycKH KOHcyi, 
sa Kojera hokh sasy, Aa je y OBaj Max HMao yxHU^aja na Eapa- 
'Bop^a, HOMy mh hhcmo HHUiTa AOBHaaH. Ajih to Kapa-'Bop^a 
HHKaico He MOJKe npaBAaTH. HapoA je fteMy 6ho noBepno CBy 
CBOJy cpeiiy, fteroBa je AyacHOCT 6Haa »hbot cboj sa napoA hojdlo- 
acHTH. Cbo HHJe 6hio joni Haryfijbeno hh y kojihko. FpaAOBH cy 
ce MorjiH 6ap ao bhmo AP^saTH ; mofih cy ce jom h hb njiannna 
dpaHHTH. Typu,H 6h h caMH yTOKJiH hb Cp(5BJe sapaA p^aBa npe- 
Mena h HOMajyiiH o ^om ^khboth, na ano n to ho 6h noHorio, 
OHO 6H*ce 6apeM iiponaso cmbho! Ajih HHJe 6hio Kopena oHoj 
MopajiHoj CHaBH, KOJa Moxe Aa hbapsh EaA necpeta HanaiH, a 
Koja caMa ce6e SHajytn shbot nooiaxe Ma n aa roay ?acT. Thx 
upeBucoKHX TpenyTaKa mh y obo] namoj HCTopnJH HOMaMo; hh 
eaM Kapa-'Bop|e HOMa^auie cnare sa TaKo nrro. GenTeM6pa 19 
(1 OKT.) jaHHo ce y CTany na MopaBH. YnpaBo ce ne SHa urra 
je OH 'xy paAHO h Aa an je CTaH>e, Koje je Ty saTOKao, jom BekMa 



175 

yrspAHio BeroBo o^ajaBe. Typn;H npe^y Mopany Hcnpes aeroBiix 
oH^'y 20 ceDTeMfipa, hhih zh ce Mono CTaxa Hii oyx. A 21 
eenieitfipa Kapa-'Bop^e nofierHe c HeaoGoji. .TeoarnjeH, *h- 
SHnoBHtieH R CBOJBU cespeTapOH JaHH^Fjeu iipeKo Jljuasa y 
AycTpHJy. 

IHto ce Kapa-'Bop})e yKJOHHo, 6zo je uoc-ie Be.T.KOBe cmpth 
jipyra TeacEK h oicy;i;aa yjap- Bea HKaBBa oTUopa y^y Ty!>n,H 
y CMe^epeBo h Beorpaji;. y Te rpajoBe y teiuKoj xmifcH HHje 
6bro he £paHe npa^aBseso. Uesa 8eii.i>a j> Cman rdA oTsupeHa 
TypuHKa. 



V31121 nZECHASCTA 

HOBA TyPCie-A BJIAJIA 



H aKo ce necTO AOKasHBaio jsfL ce y :!ByACSoj cyA^HHH h 
330 n Ao6po J6AH0 sa Apyro spalia, toihko ce hcto h cyMH»aJLO 
Tone. HekeHo ce sejiHHaTH jia mh yiasHHO y Tpar KaKo to 
npeBej[HKH cyAHJa HenocpoAHo hjib npejecTacTBOHo csaEOM CBOje 
Aaje; ain ApyK^je ho 6HBa, h noEaayje ce nao npHpoAan tok 
y CTBapHMa, Aa one naKioHOCTH h CTpacxH, Roje cy 6wie yspos 
KaBBOM BJiyAeiy, pa^e h ab^^) nomro je jsfino cBpnieHO, AOiuie 
roA He o6ope caicor sioTOHii^a, na paAe Mose 6htb[ thh ja?e 
HHM je jifijio noBOJBHHJe Hcnaio sa pyEOM. 

3aB0H HasHB Ha OBaj BiaAa h y jaBHHM nocinoBHua ; 6apeM 
xomoMo y epncKHM nociOBHua oiiaaHTH KaEo yspoK necpeliH, Koja 
Op6e nocTHse 1813 roAHHe, najba Tpa»HTH y ohhm HeAeiuiMa 
no?HH>eHHM y Eeorpf^, KaA cy Typi];& lUBa^ncaHs h ydnjaHH. 

3a OHO cy oHAa 6e8 cyMH>e HaJBHme 6h3h bphbh ohh, kojh 
ey OHAa sanoBeAaiH y BeorpaAy: MjiaAOH, hoa kojhm je ^Hia 
nocaja, MhiojO; bojh je 6ho hsa 6etapHMa h GHMa MapsoBHt 
KHe3 6eorpaACKor ORpyra. Ohh cy ce OHAa njba^EOM o6oraTHis 
H 6h3h cy y TemH>oj bosh h ca caxHM Kapa-'Bop]^ei[, bojh je 
OHO cBe AonycTHO. 

To je 6h2io yspoBy to ce HaHSHSJia cipaHEa, Boja je CBOjy 
BopHCT BesHBaia sa sHrepee BpxoBHora BosAa> h Koja ce, ao 
Aynie, h sa HHTopece Tora bosa& 6opHJia, ain, sao mro je (SHia 
xaxox sa HacHJBe, thko je bpxobhoh BomAy h npoTHBHHBe H3a- 
BHBasa. BHAeiH cmo boihbo cy nyra ycxajajm rocnoAaps na 
yrm^aj MjEaAena h Msjioja, bojh cy y Eeorpf^iy fotobo hcto 
OHaBO Eao h TypuH sapniH h naiHiH, oco(Shto uaB Ha ymnfij Mjia- 
AenoBy Hajja^H ne^j CBHMa. FocnoAapn noAierome, ohh H3Me^7 



177 

ibisx, BOJB (5exy HajOAcyAHBJH, Mopa^oine ce jkioheth , ajiH thho 
HeeTa h ibaxoBe CHare, Roja je Moraa 6nTH le of, Tsk&o BeiHKe 
KopHGTH, Jia ce 3aTeB;!ia y soMJbH BaA je ouacHOCT nacTaia. Y 
Gp6HJH HHTH 6eine pasBBJeHo rpa]^aflCRo ocekaH>e sa ApsBany, 
HHTE KaKaB BoJHHTCH po^, H no npHpo;ii;noM ^ey;i;aiHOM Ha^esy, 
0Bji;e ce Mopaja o6paHa ocHOBatH laKo, fffi. CBaB dpasH oho nrro 
je oj CTapHHe H>eroBO, h Jbyje je Morao npejBojtHTH caMO ko 
je r^e nosHax 6ho h bo je ice^y Jbyjpma ymeA^ HMao. 

Ona CTpaHRa y Beorpasy, Boja y^SHH HajBHine jsfi, ce ocnyje 
caMOApxa^Ba Bjnacx, to yse cama ce6H h HaJBHine y^Bia y 
BpineH>y, B^e 6oa Ba^pa HaBHaAHTS co6oh nrro je Hsry^JBeno 
y OHHM HCTepaHHM JBy;i;flua. To je SHes GHMa, npeABOjieliH bojcbj 
ji;Ba nyr ocboaohho, a o Mzdiffiuj ce sHajio h sa MHpHO h 3a paiHo 
So6a. Eho BaBBe cy BoiSne cpete Chm iipeflpo;i;etH BojcBy y naj- 
oAcyAHBJe Ao6a! MjiaAeH nycxH xe npona^e XajjijB-BejbBO, h 
He OApjsa MopaBy ; a bhob GniKa nycxn TypBe npeno Jlj)HHe so 
caicora II[aiiii;a, 6e8 h jejrHor 6oja. To je dnio oho 6aui, ca ?era 
je uejioj seHJ&H j^oniaa nponacx. 

H exo ce cxobjio nixo cy cxapn bmoxobh join y no^exBy npo- 
pHii;ajiH jifL }ie j^oim BajaH>e. 

^M Seme necxajio Kapa - 'Bop]^a, yxesy 3a rhm h coBJei- 
hhii;h y Aycxpnjy. Y Hia6a^B(»i cxany 6exy naynHJiH ;i;a noniJby 
y Beorpa^t MEJioma 06peH0BHka c 2000 Jby^H, a BaA "^yjy ^a 
cy Typii,H Bet ymjiH y Beorpajt, ocxaBe ce CBera. H riaBHH aano- 
BeAHHn^ H HajsHaHeBHXBJe BOJBOAe no6erHy npeBO Cane. Ta^a 
ocxaBH H Byjmi;a ca cbojhx 3000 Jby^ JI^ejiHipa^; na ce h 
H>eMy yHHHHJio ;i;a je 6e86eji;aH xes 0Hji;a Ba^ je 6ho npeso JIj- 
HaBa y IlaHHeBy. r;i;e je roj; 6idlo bojcbo, cbo npnrre Byj je 
BO 8Hao. 

KaBo ce sa jejiaH xpenyxaB cxaH>e ca cbhm npoMOHHio ! Hgg- 
3HaMeHHxqe nsMe^^y ji;oTaAaniH>Hx cpncBHx naBapa onpaBe y 
aycxpi^'cBe rpa^OBe: Eapa-'Bop^^a y Fpan;^ Mza;i;eHa y BpyB Ha 
Mypy, JaBOBa, ByJHi^y, CHHy h ^eonxEJa BojoBy^^a na Apyra Mecxa. 
Ilocie cy Hx, ycaea pycBor nocpejoBaBa, cbo oxnycxHiH y Be- 
capa6qy. OMa&e nonaBHi];e HCXHHa cy ocxaie y AycxpHJE cio- 
6oji;He, aiH ce hh je;i;aH HHJe ycyi^HBao Aa> ce Bpaxn y Gp6qy. 
HoBOSHBo je BoJBo^ia ocxajio h y GpfiHJn, aiH cy ce h ohh 
HopaiH BpHXH no nefeHHaHa y luaHHHH oji; JbyxEne hcxhx cbojhx 

PAHKE. OPBKJA H TyPCKA XIX BERA« 12 



178 

jbyAH. A Typi];H Bayseme seMJby oneT keo rocnoAapn, h HHrxe hm 
ce HHKo He ycupoTHBH. Be3 HRaKB6 MyKe BpaTB ce ohh oneT y 
rpa^OBe, naBap Aa je Gp6e ohojihk6 MyKe ciaxo aok cy hx nooTH- 
HajiH. IIIadaHKa ce noca^a ^asderjia ?hm je Aomao rsac jtfi, ce 
Typii,H npHKHHy. H sa TpefiyraK HacTa TypcRa BJia^a Ha hobo 
no BapoinEMa, naiaHKaica h ceiHMa. 

A je nnL Morao odHOBJbeae TypcKor rocno;i;cTBa y Cp6HJH 
TaKO AOHCTa 6ez HRaKBe CMeT&e oncxaTH? 

Sap je napo^Ha cnara 6wlb. cjioMJbena TaKo, a& je ce TypHHH 
Bek HHJe HHao pamTa 6ojaTH, caMO jo^hoh bojhom, y Kojoj Gp6H 
HHr;i;e HHcy 6h:!ih ca cbhm noxy^eHH, csoMJbeHa caMO 6ercTB0H 
CTapeinHHa H>eHHx? Ona ce jiipasajia aobot nyHHX roAHHa; Kpos 
HaJTese 6ojeBe, na sap Morame laRO oa je^aH nyr HmHesHyrH? 

y TaKHM je npHJiHKaMa 6hio o^ oco(5HTa 3Ha?aja inro je no 
r^erAO join ocrao rojh BOJBOji;a n nnje yrcKao, h mro je H8Me^y 
HesaBHCHHx nasapa, rocnoAapa, ociao y 3eMJbH xa h onaj je- 

JHHH MHIOffl 06peH0BHt. 

Ea^ ce BojcKa ma6a^a pacTypn, a CBe bojboao npoKo Case 
yreKoine, caM je Mmioin ociao y Cpfiajn. Heneceo sapaji; onora nrro 
je 6hjio h padMmnj&ajyliH o dy^yi^HOCTH jaxame Mhiohi HHsa 
Cany. JaKOB HenaAOBHt npe^e jom jeji;apeA npeno Cane ho 6h 
jiH H H>era naroBopHO ji;a no^e sa q»hh. To je 6mL0 y 3a6pea(jy, 
r^e ce MHJiom 6ho ycraBHo ^ta KOH>e naxpaHs. ^lUxa me je 
Baj;ii;e oa sHBOia y AycTpq'H, o^roBopH Mnsoin JaKOBy, KaA ^e 
MH oBaMo Typii;H CTapy uaJKy, jKony h jifiuj y pofijbe ojijaecTH? 
Ja oAox ; na KaKo dy^e ApymMa, HOKa 6j}s,e n Henn.'' Mmom je 
ocebao saKO ce y bojihkoj Hecpebn ne BajLa o;i;BajaTH o^ CBora 
Hapo^a. HcTHHa ce JaKOB ciapao a& ra yBepn BaKO HHJe teko, 
aiH He xorame Hnnrra ynnnHTH. Mhsoih ce Bpene o^Max CBojoj 
Kyfen y BpycHHnj, Ha jyry oko MmionieBa BOJBojciBa join HHJe 
(Shjio TypaKa; to ce Mnjiom Haji;ame, a^ lie ce xy moI^h KaKo roA 
spKain. SaysHe ysHi];e, pas^a detapHMa, rojh ce ca^ oko Bera 
CKynHHie, jep6o ociaae noraanm^e cbo 6ejaxy y AycTpnJH, opyaja 
HxajLHHa, H ysAame ce m lie ra napo^ ciymaTH. Ajiih hhh ce 
TypiijH noMOJinnie, noRa3a ce jacHo RaKO ce BHme He nose cynpoi 
CTaTH Typu^Hxa. GBan je paA ^ho ji;a cnace RaRO laRo CBojy Ryty, 
ateny h ;n;eity; CBan ce xTeo npejaTH, jep je to 6ho jejHHH nyr 
EOJHira ce JBy^n Horaxy H86aBHTH. Hnje ce xona OApsaxH hh 



17» 

jeji;Ha ^era^ h eaiia jmE^isA nocasa pasdexe ce, hhm so^e nae 
xa ce Typi];H npH^JUHsaBajy. 

Aur je HnaK MffKomeBO jipsa&e HMaio SHaMOHHra yrflCKa 
Ha TjpKO, H ano hm ce oh HHJe Morao jaBHo o^^yaupaTH. Jl^a 6h 
zenLJbj xa BOJiHKO ypeAHJiii^ Tpe6aiire eaxo join to jia hm cbojhv 
ynie;i;oM npnnoMorne kojh roji Hapo;i;HH norjianap. Ejie ce ohh 
o6paTe Mmoniy n o6peKy My, j^d, lie ra y^HHSTH KHe30M h 
rocno;i;apeM Bao mro je 6ho h sa Kapa-'Bop^a, aRO hm ce npexa 
E noMorne yMnpHBaxH Hapoji. 

To 6eme noHy^a o;i; roaeMa SHaneEba no Gpdnjy. 

?HM cy Typn,H cTajain TaKO Aa hm je Bajbaio TpancHTH 
uomoIlH y nonaBapa soMaJbCKHX jom Heno6e^eHHX, no Gp6e je 
6hjiio oji; o'giHBHjiiHe KopncTH, aKO 6h ce cacxaBHia ynpana c KaKBHM 
roA yTOmtoM Hapo^iHHX eieMeHaia. 

Mhsohi HayMH a^ npHMH noHyji;y. Oh hojioxh opysje Ajih- 
arn GepnecMH^ ACJiH-6ainH BejiHBora BesHpa, y cejiy TaxoBy ; h Gep- 
?ecMa ysMO cano ca6jBy, a ;i;yry nyniKy, nHinrojibe h boibkh hos 
Bpai^H My ;i;a Hx hoch Rao h soxae, h Rao mro je 6tidlo o6pe- 
HOHO, oji;Max ra npnana sa o6op-RHe8a oa Fy^HHRa. 3a thm Mhjioih 
ho caMO uiTO noMOxe yMHpHTH CBOJ Rpaj, nero narosopn h ociaie 
BoJBOjxe, TO ce Rao h oh HcnpeAajy. Ain-Ara ho xxe ;i;a ce ihoih 
^f he to HacTH, A^i ra 6ain oh HseeAe h npejc BeiHRor Besnpa, kojh ra 
npHMH oji;iH?HO, noTBpsHBOiH ra h caM 3a odop-RHesa pyAHHHRor. 

3a naniy tfeorpascRor nocxaBe GyjieJMaH-namy GRonjbaRa, 
poAOM H8 GRonjba hs Xepu^eronnHe, rojh ce, pasyMe ce, aa cbhx 
jxeBOT ro;i;HHa lynao ca Gp6HMa; aan je to nocTaBJbeae 6h3io 
c iberoBHM npncTaHROM. KavO; je Mnioma noRasHBao cbomo AHBany, 
roBopanie: „Eto nan Mnionia, Mora Aparor dam-RHesa h nocHHRa; 
caA ce HHHH }[fL je Mnpan h RpoxaR, a no HauiTO mo je Bajbano 
yMeo ydpsHTH : na nocxeTRy mh je na FaBH>y h pyny pasMpcRao . 
Eto bh^eui, nocHHHe, nacTaBE nama, odpkykn ce MEJiomy e no- 
KaayjyiiE My paaeny pyRy, Ty ch th Mene yjeo.*" „Ja ty xy 
pyRy E nossaxHXE'' oAroBopE Ha xo Meioui. 

3a XEM ra GyaeJMaH o^Max nocxaBH (JypynxHJOM sa o6op- 
KHeaa na^ FyAHEROM, IIoxeroM e EparyjeBii;eM. IIoRJiOHfl My 3iene 
nnmxojbe e apancRor ROH>a. 

OcHM MEJioma caME ce noRope Typn,EMa jom horh noria- 
Bapn: xano AspaM lyREi^, HeRaAaniH»E cobjother, snaMeHEX hobcr, 

11* 



180 

y ro;i;HHaMa h pe^HT, h BOJBOAa AKceHTHJe, bojh caji uocTaHo 
KH68 y Eeorpf^. Opyacje ey cueiH hochth, h noBainio hh je 
nama h sa ynorpedy opyaga Bpo8 npcTe rieAao. H GraHoje Tjia- 
Bam join tfejame y Gp6BJH. Hero KaKO je GraHoje 6ho xajjijs, 
He Horame nocraxH bhob. Ajlr je z oh y CHeAepeBCKoii OKpyry 
BpniHO cepAapcKy ;ijsho6t, lano^e noA opyayeM. 

MaKap j;a cy TypciH h yaera y CBojy cayxdy HeKoamto 
epucKHX nonaBED^a, HHKaKO ce HnaR He Morame uncnEm ^a cy 
ce OHH xa H H^]MaH>e ocTaBHiH one H>HX0Be mhcjih, ;i;a Bia^ajy 
seMJbOM noTnyHO h 6e8 HKaBBa nsyBerBa. 

noro;j;6a Ha irapy ByKypemKOM, onaKO BaKo cy je ohh npo- 
TyxaHHin, HHJe ce Hsspflmjia mhphhm nyreH ho nacHJiHH^BHM 
sayselieH, Te no TOHe ce ohh Ha By ne xieme Bnme hh o63h- 
paTH, HO CTa^ome ypeJ^HBaiH seicjby Baso ce H>HMa najdojbe 

CBHAeiO. 

llama je HMao ysa ce jasy BOJcBy, Bojy paciypH no seMJbH. 
H y caHa HaxeHa necTa, Bao mro cy EaTOHHHa h Xacan-nantHHa 
naaaHBa, ;i;ona;ii;e no 200—300 HajanHEBa BoJHHBa, Apdanaca h 
BomH»aBa. 3a h>hx ce Mopajia oBoiHHa ciapaxH h nia^ain hx. 
Berne to Rao HesaKBa oBceByrnBHa Bojcsa. 

H>HX0BHx saBpHJbeM He caMO Aa ce BpaiHnie npoiepane 
cnax^je, nero h CBHB0jiHn;H os HCTepanHx Typana, bojh cy 6h3ih 
y SHBOTy. Ey^e CBOje no BapomHMa h nasaHBana Ha^ome HCTHHa 
uopymene, aiH Ao6pa onei say seme, a npeTpnjbeHa mreTa ono- 
xHH>anie hx na ocnery. 

TaBO cy o^Max, hhh cy ce nojie yxspAHiH^ yBJioHHiui ca 
CBera HHore bbug^j ohhx, Koje cy jipsajiH sa CBoje Hapo^nre 
HenpHJaTOJbe. 

Hh Aa ce noxHm'j&aio ;i;a ce Gp(SHxa jifQsj Hapo;(HH cy^OBH hsh 
aAXHHHCTpa^Hja, sao mro 6eme yroBopox ^ysypeniBHx o6pe?eHo« 

niia BHme, npe je 6h30 ;i;oBOjibHO mro je (5ho y CBaBOxe 
ospyry no je^an xyceanx^ aim ce ca^ GyiejxaH ne xTe nxe 
BaAOBOJbHTH. Oh nocTaBH xyceiHxe h no oxaBHX xecTHMa^ vtfi 
HX npe Hige HHBaji;a 6hj[o. A noBpaj xycesiHxa h^ih ynpaBHEsa, 
caji; HHJe Cjtio hh cnoxoHa o^ Ba^iga, BoJHxa je BHme 6ho 
nocao cy;i;HTH h HspHi^aTH npaB;iy. 

Hama saHmre Bpjio roaexy nopesy, h Typi^n no]^ome caxH 
no Hapo^y M j^ nosyne. 



181 

Join je CyneJNaH Hamao 3a Ao6po a& ouer HaBHKHe eejbase 
HaKyjiryK, h norepa hx jca onpasjbajy rpasoBe. Hs rpajcoBa hx 
no HHTasy He^ejBy XdHa ($68 ojuieBe ho nyiniaxy^ to ce nei^y 
jby;i;HMa HSBpsy tfoiecTH oa bojbx mhofh noyMHpy. Typi(Hva icao 
xa TO fle 6eine hhofo BenoBOJBBO, to ce none cyMftaxH Aft <^y 
H OBH caMH norxeBOMe eBpxanH Bpax. 

HoBa je BnaAa nonaBHTo HoiJia Ha to, kbl ox Gp6a y8Me 
n Bpynflqe h CHTBHJe opyaye. Cep^apH no^y no Gp6jgH a& to 
H3Bpoie. 

Mazo 3LH ce nyTa xa^a saniaKame xene, BExekn rjie ce 
opyagoM ibHXOBa nysa ejui po^Ka khto TyptpE. Ajib cy ce one 
cane Mppaie Ao6po HyeaTn. H caica MmomeBa acena MOTame na 
ce ceocBO pyxo, Ba^ 6r hm y Kyliy ^omao TypcBH HycesHM. 

T^' npHTHcaB TaBo CHJiaH ocekajsn cy Gp6B hm sao nenpe- 
KHABy onacHOCT hih bbo cpaicoTy nocse CRopamH>Hx bhxobhx 
no6eAa, to Taso ce ae jifljifi BHRaEO chochtb. 

Mose 6hth jsfi, cy hb Jby^e HManH yrBiiaja h nacoBH o 
BeiiHROj esponcBoj no6eAH, Koja je Me^y ten 3aAo($HBeBa h kojoh 
upm'aTejbH cpncBH h pycBH HaA^nnie Typcse BadOBH-caBeaBHse. 

Tpe6ajio je caMo ab, ce Maio hobito sanoAeHO; na xa ce 
Bajnpe BaxeTHy hombph, a nocse H3 h>hx pasBBJe h ycraBBK Ha 
CBe CTpane. 

Kacflo y jecefl 1814 roAHBe xBce ce y ManacTHpy TpBasH 
sajexBO MyceiHM noa^eniKH h npe^am&B BOJBOxa Xa^H-IIpoAaH 
H3 GeKKUfif o6oJHii;a c HesoiBKo npaTBJian;a. XxejiH cy Aft cexy 
CKioBe OA Byre, soja je oa cBopa tfnia no^eii MopHTB no Cp6^JB. 
JoAan AftH ce AHrny h>hx ABOJHi^a sajoABO no ceiHua, aiB boa ohi 
OTHAy, khxobh ce syAH ne^y co6oh saBaAO h nomro npncxaAe 
yaa Cp6e, CBOJe seMJbaBe, h MaHacTHpcRH nryMaH, Typse oahbx 
oho Gp6a OHAe noBOsy b onjBa^Kajy. IIoboa je sancra 6bo kbiih, 
aiH 8a TBM OAMax 6yBHe ycTanaB Bpos noseniBH b KparyjeBawH 
OBpyr, Ao caMe JaroAHHO. Xai^H-IIpoAaH ce ysiOHH nrro je 6p»e 
Horao OA CBor npaTHoi];a jrycejinxa, h cxane ce cbov cbsom Tpy* 
AHTH Aft pamnpH ycTaaaK. Mnjioma cxane noA^aAaTH Aft ce npHMH, 
TO Aft nocTane bpxobbh bo^, sao npe Eapa-ldop]^e. 

A^H ce TO OA MBJiOBia sa oflaj Max HHJe Honio oneEHBaxn. 
JeAHO BiTO je 6ho tok CKopo Typi];Hifa jao pe^, a Apyro wto 
je noBpx Tora 6ho yBopea, Aft ^^ Tano dam ub HigHaH>e Be- 



182 



€np6MJbeH noneraK OMamffra h nocae yuHHin ;zi;a ee seicjba ca 
CBHH ynponacTH, HayHH Mhioih ca cbhk xpyro HeniTO. Oh ee 
KpoHe e AinHH-6eroM, pyxHHmM MycejiHMOM, e kojek ce 6eme 
no6paTHMno, yllosery, sa Ttg ycTanaK yrymyje. I^ko ohH laMo 
;Ko]^y, Xa^H-^posaH yTene. Miui.oin ce AHrne OAane y Kparyje- 
Bam, H ckjxohhbihh HesoiHRo oxiHHHHJHX nonaBHi^a: GsMy Ila- 
nrrpMiiia; Biaroja hs EHHlia h By^Hlia; He HsderaBame a& ce c ocxa- 
XHxa, KOJH ce He XTeme spHBoieTH, h y nesy ^apsy ynycTH. YcTa- 
Rnnji AP^Kaxy CBoje MecTo ; aiiH uas cnasHme ;ia y Mmoma neiia 
inase; o6ho^ ee p^sdemy. Ha laj nae yresy h noniaBume jaro- 
]i:iiHCBHX Heia y nuaHHHy, n CTany ojiaTJie moihth sa onpomraj, 
a neie ce paciype. 

Ajle h aKo ce Meiohi etapame sa noBpaiH Msp, onei nqe 
Hanymrao hh ($pHry o cbojhm seMJbauiHMa. Oh je <5ho Bemr 
Aa HHoroMe noMorHe h Aa> MHorora H36aBH. TaKO je 6HJ10 
ea Hejba^H Xai^H-IIposaHOBOM, Koja ($eme ^onaia xypcBRx pyBy, 
6apeM ca H^jua^oM CHaxoM Xai^-IIpoAaHOBOM, Roja je yTeua 
npepymena y Mymse xajbHHe. H noniTO je Mhiohi npBH GyiejicaH- 
naniH Aao nac ycTansy n jaBHO My KaKO je cax HayNHO fjak 
ra yrymyje, HMao je Ha^MHa ja oj CyjieJMaH-nanie jnotfHJe yne- 
peH>e ji;a ^e CBaRH bojh ce ji;paroBOJbHo npe^a 6hth MEpan h a^ 
nama Hebe hhbom HHurra y^HHHTH ceir jeAHHor XaijiH npo^ana, 
Kojera mbcih KasHHTH KaKo caM sna. 

Ajih ee pa^HJio Apysuje ho hito ce roBopHJio. GyjiejvaHOB 
"Eaja-nama ^) AO^e y ^?aR hctom Ka^ ce CBe CBpniHJio. Ila onei 
CTaHe HaxepHBaTH Jbyje yja^ My noTicasyjy ko je yciaHaK hothh- 
pHBao, Te one noTsasaHe CBe OKOBa y JiaHu;e h noBese sx co6om. 
GpeliOM ra Mejiodi ycxaBH y KparjfjeBiiy h JaroAHHH, xa Bsnie 
He naiH ceJia h He oabo^h po($jbe; aiiH ra je h ly "Raja-nama 
noGiymao hctom Ka^ My je CTao npeTHTH xa lie ra ocTaBHTH h 
xa My Helie BHUie noMaran^H yMEpHBaiH soMJby. HnaB H^e Morao 
CMecTH ^Haja-namy, a&ohb nek noxBaiaHe Ha80BH-6yHT0BHHKe hb 
offiBjifi y JiaHmHMa. "Baja ncTHHa h no XBa nyra otipene jubl ohom 
po6jby Belie ^HpaTH y shbot, Bero ^e ra no6HTH h OHaso Ras- 
hhth; kJLK Maio no tomo, Z3LjifL je c &Hxa y Beorpax upncneo, 
upoRo CBera mro odekame h oh h nama, HesHaTHqe H3Me^y h>hx 



^) ^aja SHaHE ynpaao ne-iHEK, nanejiHiR, OB^e AorjiaBHKR. lip. 



183 

— Cnao HX je Ha cto nejecei — Hceny upej ^eiapH deorpa^n- 
cse KanEJe, a xpHaBCKora HryiiaHa c jom h>hx TpHAecei h meer 
Ha6fljy Ha KOJbe.^) Gae cy 6Hin maAH cpnaHH h jyHaivB ^y;p, 
KOJH HJiH 6exy npHCTaiH ys ycTanaK, h^ih cy hx Typip XTeiH 
no^HTH niTo cy ex ce dojaiH. 

IIpeMa osaKo rposHoj KasHH j!i;oQi2a je oimax sa thm h caMO- 
BOJba 668 HKaKBa o68Hpa, kojom cy TypiiH xtojih sanzaniETH cnaKy 
apyry no6yHy. noTpaacyjytH Ha hobo opy»je — jep je Taj ycia- 
HaK noKaaao ^a ra jom AOBOJbHo HMa y napo^y — ho^hho ho- 
6pojeHa nacHJba. TypcKH cy ipraHH Kas cycpoTHy Gp^HHa Haro- 
HH3H ra .ii;a CBy^e CBOje Ao6pe xajBHHe, na cy My sanajiH sa h>hx 
CBoje OApTHHe. niTO ce toji, pyxa y xyliaMa Hanuio, Boje Hsge 
6hjio Aova^H sencBE pas ho EyuoBBHa, cbo je to nooTHnaHO. 
Sapsvo; Tora CKH^yliH Typii,H cy ^ecTO nyHB^H nenexoM kobcbo 
3o6HEii;e, to hx naTypaiH senaMa o BpaT. h ysapajytn no bo6- 
hhii;h roHHjm hm OHaj sanpameH neneo y ycTa h y hoc. Bhio je 
H Tora Aft cy Jby^e BesHBaan sa Hore h sa pyne, na hx BemaiH, 
H Hocie HM npHBesHBaiH sa Teio KaMeH>e; Hene cy 6hjih aok 
ce y H>HMa ^yma ^xa; HOBe cy XHse na paa^Ky cnajEHBaiH. 
Ila je HHH>eHO h APyrnx ceaKojaKHX rposHHX se^a, Roja cy nan 
HCTHHa HosnaTa, asH cmo pa^H sa hx npel^yTHMO. 

Hncy Ty hh riiaBapa niTe;zi;ejiH. HsMe^y ohhx uito cy Hce- 
^eHH npe^ Beorpaji;oM, 6hj10 je CTapnx coBJOTHHRa, sao niro je 
6ho MniBJa 3;ipaBK0BH^, CTapHX na raacy BOJBO^a, Kao hito je 
6ho GTOBaH JaKOBJbeBH^. H Granoja FjiaBama ne Morame BHme 
sasioHHTH cepjapcKa ciym6a: Typii,H y6BJy h H>era, Majcap ^a 
HHJe 6ho HHnrra cbphbho. 

Bhjio hx je KojH cy Hamn ?ecTO najfeTHo roBopniH, Aa Taxo 
ynpaBJba&e sao H>eroBo HHJe'y D;apeBy BopncT; h caMH Bero 
HoBJbaHHH, npe^e OHaKH HacHiHHB, 6enie sa to MHmjbeH>e :khbo 
saysoT. Gbo je nama cuobojho ciymao, na je roBopno, sa oh he 
Ha tfiEsy fle hehh OHaso, KaKo My mace i^apflrpaACxa ynyrcTBa, 
Aa OE CBe je^EaBO mreAE 3eMi»y. 

IIlTa ce Ty Mono hehete? Je jih Morao oco6eto Meiobi 
CEOBOJEO rxe^aTE r^e ce rasE pe? H>eMy sa^aTa Esa osaRO Bajta- 

^) To je 6hjio 23. HoBeifipa (5 ^eReifipa) 1814. (Cnna MsJiyrH- 
HOBHh npHOOBejiia y cBOJoj „TporoAHmH»oj HcropHJH Op6HJe'' ;a;a je obo 
6hjio hctom no Eosshy oko CBeiorCaBe. lip.) 



184 

HEX fi»eroBHx yciyra? Beme ce (Sam a^cho y Beorpa^y KaA ao- 
Hecoine riaBy riaeameBy. ^ JecH i' bhabo, SHe^se, oHy rjiaBy?"" 
ynHxa ra je^aH TypHHH o^ GyjiejiiaHOBEX KaBaaa, ^caA je Ha xe 
peA!'' ^Baiax, OAroBopH My Mhiohi, OAasHa can ja CBojy y Top6y 
Mersyo, obo je Ty^ mio hochm na paHeHHua!* 

H AOHCTa, BaA ce Mhiooi aaicojiH a& otha^ ao Byte, ne 
xotaxy ny be AonycTHTH be 8a6paHETE. AjUe coMejiobi aocbtb, 
xe OTKyEE OA name seBora po6jba meBAeceiepo e Me]^y H>EMa 
BeKy OAJiE^By po6EH»y, xe My ce saAysE obo 100 Reca. EaA no 
xoj uoroA^fl Mejiobi Base, AacaMO ob e H>eroB /(flMExpEJe Mory 
xojiEBO xproBEHe c BOJioBBMa y^EBBXE BoiiBBO je Aocxa AA ce xaj 
EOBan; upEKyBE, sa nociexBy bx nycxe a^ BAy. Gyxpa a^h sopoM 
H>EX ABOJEiia oxBAy Ba BOBMB. Mbjiobi je Bell 6eo cmbcibo mxa 
te ^uiBEXB : HBJe My xpe6axo MHoror AoroBopa. YcpeA pyAHE^BEx 
EiaHEHa y IIj)Hy^, tao je Mejiobi, hobixo cy ce noBpaxEOE Typii,B, 
sa jeASoj cxpMeEE HaHEBEo syty e Bajaxe, sa^e ob boa syte 
Be caMO CBOje momro aero jom mbofo b Apyr^x npECxaiBii;a. JkyAE 
6exy noyxBuanE oa cbojex Kyta, rAe BEme ho 6exy he Majio 
6e36eABE, xe ce cbjiosejie koa Mflionia, Aa 6ap naBy Esdase, 
Bao Bixo ey caME rosopEJiE. ^H>y cy ce 6aBEJiE BpneliE inyMy 
E caAelLE BUbEBe, aBoiy cy ebqie BaoBozo, xeE Apyre BaroBa- 
paiE E c KEMa ce AoroBapaiE mxa te ce e saso ie ce. Moa^e 
6exe Aa ce HEcy he naAaiE a& ^^ ce onex ocao6oAEXE, a^iE cy 
BOsejiE Aa ce y nojby 6EJy, bo a^ coab mbpbo boa sy^a ^esajy^E 
xypcse naBAype. ^eaeiB cy a^ 6ap cboj skebox saMene kojom 
xypcBOM roiaBOM. 

Obo pacno2ioseH>e 6eme ecxo onaBo sao oho npeA npBE 
ycxasaE; e Ba uocjiexBy, ycxeiEy^E ce AoneEJOLe, npECxaHe ysa h> 
E Mniom. 



H 



rJIASA CEAAISBASCTA 

yCTAHAK nOA MHJIOIHEM 

Gp6H ce join jejD;aH nyr laie opysja. HacHJba 6exy npe- 
BpmHia Mepy, a h eaMOM je MHioiny 6H3a onacHOCT Haji riaBOM^ 
Te ra to Haiepa Ast npe;iBOjD;H yciaHaK. 

Mniom ce Moraine panynaTH ne^y CTapemHHe, bojh cy CBOjy 
BJiacT HHaiH caMH Oil; ce6e. Oh je join oa no^eTEa 6ho cHJiaH ysa CBora 
6paTa no oity Mnjiana; a eao H>eroBa nieiceua. Main ny je BHuiBa 
najnpe ($Hia y^aia y Bpycnni^H sa eejbaKOM OdpenoM n c khko je 
poAHaa Moana. lEo tom ce 3;pyrH nyr yAana sa cejBaEa Temy 
(Tojcopa) HB JIfi6i^mbe y ysn^ROM OKpyry, n xy po;i;H neKoiEKO 
Kpjve ]Sfinfi, a 1780 roAnne Mnionia. Aiin oa o6a BnniHiHHa 
Mysa HH je^an ne 6enie HKytan, xe H>e8HHH chhobh nopaAome 
nkn y xy^y csyx^y. MnjiaH ce npnn AOEona xproBHHe y BpycHHiiH, 
H Maio ce oxMe. Ta^a h MHJioni cxane y ciy^6y koa CBora ^paxa, 
a Aoxie je xy^ roBe^a xepao na A^SMaxEHCKe xproBe. Toihko 
cy ce 6HJQ[a npnj&ytfnjia OBa 6paka jejaE ys spyrora, sa ce h 
Hnjioni no oiiy MniaHOBy uposoBe 06peH0BHt. a no cbomo oi^ 
xpe6a30 6h sa ce sobo Tenmk h^h TosopoBH^. Pa^ hm je 
ninao Ao6po oa pyKe, h Kaji je 1804 roAHne 6yBHyo ycxanaB, 
MoniH cy ce n ohh 6pojaxH ice^y oAiHHHHJe JbyAe. O^Max y 
noHexRy CKo^e h h>hx jsfiOjEna. Ha AaxBJe ; s Mnzan cbojhm Bia- 
CTHXHM ynoAOM nocxane nasap Has PyAHHEOM, IIoseroM h 
yxHi];eM. y ocxanoH je MniaH bojoloo MHpoBaH»e, a MnjoLom je y 
Mecxo H»era Hniao BojoBaxn. Bhaojih cmo BaKO ce MHnan 6ho 
Banseo y oho cxsapH npoxHB Kapa*'£op^a h xaKoje ynp'o, a h 
TO BaKo cy Mjmoma sHaveHHXo orpaHH^Eim o^icax ^hm je 3a 
MHsaHOH Ha bojbo^cxbo cxynno. Moxe 6hxh ^a je oh dam sa xo 
c]ia($o HapHo sa HAe 1813 roAnne y Aycxpqy, inxo HHJe 6ho 



186 

TaRO T66H0 CBesaH c OHOM CTpaHKOM, Koja je 6ejl^ Ha Bia^H. 
Ila KaKo 7 TO jioda o^ome m senjbe cse cxapenmHe, n H>eroB 
ce ynoA yBeiHHa Bsine ho HRas ho caMo no H>eroBHM oKpysHMa, 
jep je OH Kao o6op-KHe8 TpH OKpyra ap^^o, ho h uo JifiUQJ 
Cp6HJH. Can Hapoj 6enie y h. ohh ynp'o. Typii;H cy ra ce mo- 
paiH dojaxn h BHnie ce na h> odsnpaxH ho hito cy caMH pa^ 
6hih. JiflK ce KHXOBa Bia^a Moraa chochth, Mnjiom hx je nor- 
noMarao, a koa jo nocxasa necHocHa, na Bei. cxajia h meuj 
caMOM rposHTH, HayMH Mezohi ^a ckohh npoTHB H>e. Eho je 
Mhjiohi yroBopHO ca cbojhn no6paTHMOM AmoH-fieroM MyceiHHOv, 
Aa je^aH Apyrora ^ysajy aKo Ao^e so HOBOJbe, Mejiohi Aoihh- 
6era oj; Cp6a, a Anrafl-Cer Mnaonia o^ Typana. Y neiaK npej 
II^BeTH roji;HHe 1S15, Mnsom HcnpaiH CBora no6paTHMa hb cbojhx 
OKpyra. Benie loniio Bpeiie ;i;a napoj ycTaje Ha opyatje. 

Te Hcxe ne^ejBe y^ape MnzomoBH jby;i;H Ha hoko TypKO, 
KOJH cy KynnjiH nope3 h xapan. HjjsHaNeHHTHJe je oho mro je 
finao y PyjtHHBy c ToKanAteM, kojh je npej AHiHH-6eroM 6ho 
uyceiHH H Kojera cy Typii;H na MniomoBy M0s6y CMOiHyjiH, au 
je HnaK cejeo y PyjuHHKy y CBOJoj iBpjoj Kytn ca hokoibko 
MOMaKa. ApceHHJe JIoMa, kojh je 6flo noA Kapa-'Bop^eM nocTan- 
jbOH sa BoJBOAy, na ce MniionieBHM nocpeji;oBaH>eM nocie npesao, 
odkoih ToKaTJifita c npHan^HO jby;i;H h ysMo ra y oncajy. To- 
KaTiHii Ha CKopo no tom onasH ^a ce 03; toihko h>hx neke 
MO^H (SpaHHTH, H HOHyjp CO Ha npe^ajy. IIocojih 'KOHaji; xjie6ay 
sarpHse ra h nomajbe ra cbomo HonpigaTejBy c mos6om ^a ra 
uycTH Aa* HAe c nnpoM. .lona ce y^HBH jijbl je npncTao : h oh 
8arpH3e onora nocojseHa xjie6a, dasyne ce a^ ke y^HHHTH no 
1I0II6H, na no^e can co6oh Aa HcnpaTH ToKaiJiHta ao rpaHHi^e. 
Air tok hito cy 6hsh aouuih na joAan bhc OAxax koa FyAHflKa, 
a TO HCKpcne noKa sacoAa, to npoAane TypKc cbo noTy^e. JoAaH 
caMO ocTane y acHBOTy. SancTa Bpio neyroAHO 3anoHHH>aH>e Aoia, 

KOJHM ce XTOIO nOBpaTHTH SaROHHTO CTdftO! AiH je OAMax 8a 

THM Aomia ocBOTa h naRHaAa. Onaj MOHaR, mro je 6eo ocTao y 
XHBOTy, jaxame Aa^o aohorio c Iomoh ho dpHHykn ce 3a sh- 
BOT, H nperoBapanie .Iomh mro je sepoH npoBpnyo, a JIoMa My 
ce oneT npaBAame, RaRo oh 8a oho nige 8Hao. Ha nocieTRy onsg 
MOMaR H8BaAH H8a nojaea len cpe6pH bbisike hos, na ra npyass 
.loMH. „Ebo, roBopame Typ^nm, y3MH OBaj nos, na ano n Mene 



187 

Cp6H FAeroA y^fljy, 6Hte Moj eotr y jyHasa ; aKo jh mHB HBHecen 
naBy, H6Ra th je sa cuomoh. "" lona, rojh Maio npe 6eine npe- 
BpHyo BepoM, ca;i; noBepyje tomg, na KaKO ce ca»6 a& oeaj ho» 
wjsfiRe 8a nojac, TypqnH Hy onaiH y noTHJbaK m nHioTOJba, h otphh 
Ha BOH>y y ckok. Typ^EH ynaKHe^ a Jloica Ha^e mro je n TpasKHo. 
GpekoM y yeiaHKy no^ MHSomeic ne HanasHMO BHme HHmTa OBaRo* 

Ha n^BBTH 1815 Hsa^e Ha bhahk h cav Mnjiom. 3opoM 
Hsa^e y TaKOBy kojc npKBo npe;i; He6pojeHK HapoA, kojh ce OH;i;e 
6eine cieKao. H caMH CTapn;H, kojh ey HHane HJiamjbHBH, BHsaoie 
CM. A^ ce yciaje. Ko je ro;i; 6ho Ty, ceaKH ce aaicie sa be sa- 
6opaBHTH CBaKy xe^^ycoCny pacnpy h jifi. be jeAHO^ijfflHO MjuLoma 
cxymaTH. y D^pHyiie ce ne^y thm CKynjbaxy momii;h, CjaJHO nao- 
pysaH, c BOJBOji;cROM sacxaBOM y pyii;H, E3a^e MHiom He^y Hapo^ 
c peiffliia: Eeo Mene, a eeo eajn pama c TypvfjLMa! Ha 
sacRpc je MHiiom jom je^an nyT roBopHO y HanacTHpy MopaB- 
i^EMa Hapojiy h8 BajbeBCKor h 6eorpaACRor oKpyra rojh ce 6ho koa 
iq)KBe CKynno, jep cy Mopanitn Me|y la ;i;Ba OKpyra. Bojber pacno- 
jio»eH»a HHJe Horao HaiiH HHrie. GBaR je 6ho yBepen, A&j^ ^A 
onaKor MHpa h pax 6ojbH. Honuby uHCNa h rjiacHHRe Ha cne 
cxpane no namajiyKy, nopy^jytn Ha nocaexRy KaKO je ycxanan 
tfyRHyo H RaKo ce Bajba xytn CByjta rje ce toil bhah — o6HHHa 
y Typana — aeiena xai>HHa, a nayne cawH fl;a ojiiax c Mecxa 
aano^ny BojcBaxH. Hoxprny opyaje hb niynjber jcpBefea h jana, 
we je Cnao caRpHBeno : a o;i; Kora je cee 6hjio ojcyaexo, OHOMe je 
cyce;i jo;i;aBao. Ha MecxHMa rae je Morao noHajnpe 6hxh onacHocxH 
H Ha rpaHHip[ MHJiomeBHx oKpyra napo^ oji;Max HCROua yTBpi)eH>a. 

Moace 6hxh ^a* J6 onaj nonexaR 6ho cveraJH ho h caMO 
BojeBaH»e na Aa>xnje. Ma ^a je napoji; y xaj Max h noRaaHBao 
Hajeety xpa6pocx h BOJby, nnaK je 6ho jaRo sacxpanieH h toxobo 
caxpBOH cetaKOM na CRopanxKy necpe^^y. Opymana xypcRacnjia 
y Cp6HJH dnaa je jaKa h BeiHRa Ha 6pojy. 'Baja-nania je can 
3a HORoiHRo Ad'Ha CRynHo 10.000 Jby^n, ys Roje npHCxaHe h 
HeRHx ;nBe cxoxheo Cp6a noj RHesoM ARcenxajeM. Ohh niaHD,eBH, 
Koje cy Cp(5H y xHXftH 6h3ih HCROnajiH, ne Moraxy o^oaexH oBa- 
Roj CHJH TypcRa BojcRa npoape lo canora Py;i;HHKa, y ceao Maj- 
^(aH. HsneAaio je Rao ;i;a ce hh OBaj ycxanaR nelie CBpnmxH 
HHMaJio 6ojbe oj XaijH-npo;raHOBa. KaRO je Haja caxHpao CBa- 
Rora, RQJH My ce npoxHBHO h3h oaynnpao, a mhiocxhbo npHMao 



188 



oHe, KOJH cy Mf ce xTeiH noKopHiH, npe^a^ mj ce HHorn h oa 
OHHX, KoJH cy caifH BHKajiH Aa ce noHHH>e ycTanaK. H He^y Jby- 
jcna K0J9 cy ce jom ^ipsaiH no^ opy^jen dopoa ce cxsap oko 
;i;Be o^^JHe mhcjih. Je^HH roioBO HHcy 6hjih c pacBHAa A& ce 
npeAW TypiiHMa, H^ia hm nocjie h caHH npHTeny ynoMotnpo- 
THB Mflmonia, a jeAHH cy BanpoTHB roBopEin, ;i;a Hsice^y ce6e 
jeAan ApyroH noy6njsgy ^ejuji, naA& ce cbh OAKeiey y njia- 
HHHy H xy ;(a ce 6igy c Typu;HMa AOKJie ex je^Hora xe^e. 

Oajie je cxBap npcKHHyxa Ha Aotfpo mxo y xaj nac HaJBeke 
onacflocxH ^o^e noMok, aso h noMajna, oa h>hx 500 FpyxaHa, 200 
U^pHoropai^a h3 PyAHHBa h Heinxo JleB^aaa hb jaro;(HBCRor ospyra, 
aMa CBe OAcyxHEX h noysAaHHX JbyxH. Ilpe^ H>HHa 6euie JosaH 
JI|o6paHa, KoJH je npe ca cbhk KnpHO pajpio xproBHHy, a kojh ci^ 
noRasa xaBy CMeiocx, KaKBOJ ce He 6h hhko naA^o no H>eroBy 
HHpojBy6HBOM Hsne^y. Ka^ ohh cxHrome, CBaB ce noie onex Ha^axH 
H ysAaxH y ce, h Hayve ^a noxepigy AaJBe sanonexy BOJHy, Ma 
xa je HenpHJaxejb 6ho A^^eKo ja^H. liaja-iiama 6h Mo:«e (>hxh 
MHoro 6ojbe ywHHO, aa je on^a ociao y PyjHHKy, xe xy hbih- 
HHO cxaH, na npHOHyo CBaHHM, je^no ^a oaph^h y noKopHocxH 
OBe, BOJH My ce 6exy npcAau, a Apyro sa ce ocxasHX Aonena, 
am OH BoiOAHe chIlh ce c rojiHx njiaHHHa y MopaBCK7 ^oJiHHy 
H npoKO MopaBe noAHlin cxan y^^sy, na npasHO MHCie^H ^a 
te OH oAaxxe Mokn seMJby Apa^axH y mKpHnqy hcxo onaKO Eao 
H cPyABHBa. Mhjioui naxo noxHxa jifi. ce xemo o^Max noMorHe. 
H OH HCKona maniieBe 6aoi &peMa liaJH na zeBoj o6ajiH MopaB- 
CBOjy H8 6pery Jkydnliy. Taj 6per, kojh BJiaAa ohom aojihhom, 
peKa, H cxpMeHHxe njiaHHHe, Boje ce o^Max noAHsy, OH%j ^ac 
o6e86eAHQie ox TypaBa cbo OKpyre Epos Koje hcxom 6exy nponnH. 

H^je OA noxpe6e oHHCHBaxH Bojny na ropH»oj MopaBS, Roja 
je BHme 6Hj[a xajjiyBOBaH>e. ApHayxH cy HaiasHJiH y AoiHHy h 
y nuaHHHe osy^a a& njba^K^y h jifi, o^BOxe po6jbe ; a Cp6H xBa- 
xaxy HcnpeA khx sacexe BojeBy^a no niiaHHHCKHM npjBajn^aMa. 
no Ramxo cy sa H>EMa noHigjiaK hddih h Baiyi^epH c opyauiHHM 
GxyraMa ManacxEpcKHM, xe hx BpetfaxH oxue ca sroxna Mecxa; a 
<$HBa2io je H xora Aa cy Kaso Typi^H y cxpaxy, xaRO h noxepa 3a KHMa, 
raamiH y BO^y, na hx Boxa o($oje saHocnia h HOCHxa aajoAHO 
c noxBaiaHOM HejbaAH, xe cy hm nocie pHdapn no o6aiaMa na- 
jiaamiH MpxBa xeseca h caxpaHiHBasH hx. G oho cxpane MopanO; 



189 

Kojy cy Cp6H jtpaaM, Typii;H He Morome HHnrra y^HHHTH. YdH- 
jaiH ey HeMoocTHBO CBaiora, 6ho Typ^sH unas. OpdHH, bo ce 
caso noMOiHo e naniHHOM dypyHx^joM, y Kojoj je oh Hy;i;Ho 
onpomraj. FjiaBHo je 6hjio inxo cy j^onjsfij j^oiae cy Ty sa^pHajiH 
CHay "Raja-naniflHy, HMaiH Kaji; Aft ycTanaK pacnaie h no oboi- 
HflM oKpysHMa. 

Hajnpe ckohh na opysje 6eorpaACKH h sajbeBCRH ospyr. 

GnaxHJe ce HCTnea o^vax cnpeMHine sa HapoA chioh no- 
Bpaie y noKopnocT. Me^y Ta jBa oKpyra, y Xlaaeaty (06peH0B^y) 
Ha Koj[y6apH, HaHHee ohh manai^, MHcaetiH sa ^e 6hth y H>eMy 
;i;oBOJbHO ABecxa Jby^H noca;i;6. Azn ce Mnjiom Bek ocnasno 
TOiHBo, }i;a ce CMeo cio6o;i;ho Makn h j^jbe hb cbof CTana, 
TO OTH^H y noMok npHrem&eHOM napo^y. Hemro bojcko noBOxe 
c Jbydnlia, a HemTO ce OE]^e npHRynH oko H>era, h laKo je o^nax 
Morao ysapHTH na manan; npe ho mro 6eoie h soBpuieH. Jom cy 
ce OS npe y onaKHM (SojoBHua nocsyacHBajin ABOROSHi^aifa, Koje 
ce 80By A0My3-apa6e (cBHH>csa Boia) h Koje cy Kosa y toihko, 
mro ce nose na H>HMa yrnp^eH Ha ocobhhh ;q)BeHH saBioH rypaiH 
HcnpoA ce6e Hanpe;i;, na xaEo noMHHyiin Taj mrnr nyii;aTH naa 
H>era h jypninaTH. y ne^e cnpeNH Miciom noBHme thx ;9;oHy3- 
apa6a h nopyqn cnaxm'ava ^a ^^ hm cyrpa ABa caxaTa npe^ 
CBanyte noKasaxH xaKO ce 6ige ($oj y Cp6HJH. EaKo je Typasa 
6HJI0 MHoro Mafte h y p^asoM maHnj, cmhcjio ;ii;a ^e 6HTn6ojbe 
H He ^ORaTH nenpHJaTejba, Kojera cy o^aBna ji;o($po snajiH. Ony 
HCTy Hok yreBy. Berne hx na ipn croTHHe, h Hajio rojh ^ans- 
Hece raasy. 

HaJBokH je AO^nraK oa OBora 6oja 6ho, mro ce Cp6H oner 
AORoname lonoBa. Je^an na^y na inaji];H, Koja je 6HJia ysa maHan; 
R o6aaH npHTepana, HO^Max onpane dito je Tpe6aio oro H>era 
ja ce Mory cayacHTH — npnoHyrae. oko Tora h Jby^n, kojh HORH^a 
HHKaa He 6ejaxy y pyRe ysean — a Apyrn, kojh je Herje y 
noiaJH caKpHBOH CTajao, Ha|y h jifiBjKj. Y onmTe je OBa no6eAa 
6wiB, Bpao Ao6pHx nocaoAHi^a. KaA nyKHe raac, Aa cy Gp6H y 
(5ojy Ha rpaHHii;H saAodnaH no^OAy, npe|y hb CpoHa h hb EanaTa 
y Cp6m'y MHom deryniiH, kojh cy ce TaMO 8aAP'<RaBaaH. GxojaH 
^ynnky npe^amn>H BOJEo^a icaHBaHCKH, Ilerap Moaep cnnoBau 
apxHMaHApHTa FyBHMa, Cnna HenaAOBH^, Maa^H 6paT IIpoTHH, 
AaeRCHH CHH, Boja BomlieBHby chh oHora AnTOHHja Born^eBH^a 



190 

niTO je JIosHBUj oHaRO jyaaHEH (SpaHHO, IlaBao Qyinfc, Ha rsaej 
x^'Apc K iipe^&mBH BOJBOAft no;i; Eapa-'Bop^, saeaoBH MHXoje 

ToAOpOBHk, UaKCHH FaiOKOBl^, H HHOrR JipyrH aHaHeHHTH jbjam, 

spaie ce j Gp6HJf c ifOKitEia, opya^eu s iijHEii;igoH a ciany 
noAEsaTH Ha Typse aapo^; h CBoje sy^e. 

Oa no xyse (Seme Ta^a Mezomy ^a ueo saxeBCKH OKpyr 
OHBCTH OA Typaica. Typi^H ?hh onase y Meaoina lonose, o^Max 
ce pastSflrny bs OHora maHua uito ra 6exy HCKonaiH Ha Eojiy- 
<iapH 6aB3j HaEiBBna,. Afooin bx He XTe roHHTR. ^a Eor }i,a, 
pe^e T&S&, esH xaEO no6ena. 

TaKo ce MHnoni BpaTH oaeT Ha Jby^Hk e o^opHOH csa- 
roH, JaiH xpatSpOH bojckok eo k&k je OTHmao, a HenpqaTejbEHa 
cipaniHBJE, jep je cas h Tonosa Hvao. IIpso Eas yAapsine na 
Tb, oa6h hx e no6e;i;oii. 3a thh ce He sie BHoie saAOBo^HiH 
Eu ca eTapEx maHaeBBiia, Hy acEOoa hobc 6&m ysa cany peny. 
TaKo je cse jtpaxHO Typse, AOKne ce h ohh, na nocseiKy, He 
no^eme cnpeiiaiH Ha seiHR €oj, na 6oj, eojh je npeRSHyo cTBap 
DO o6e crpaHe n aKo epio Heo^eEEBaBHH HavBOH. 

Cpfifl ce He Mory nosBasHiH ^a cy y obom (iojy o^Chhh 
TypKe, KoJH Ha h>ix y;i;apHme. ^o xfme ^pasffiiE cj ce saJbaHO. 
CiapH EeBB fiapjaKTap Kapa-'Bop^B, no HueHy P^nfe, Bone 
^eiiie ;i;aT je;i;aH os ohhx bobkx mani^eBa, h Eaj( ce cbh ysaa- 
Kome, He XTe aa ycryna ; xTeje a& norsBe sp^' cbojhx TonoBa, 
saiceHUBBiH ce Bajbano hptbhh lypcBBK ra&BaHa. Taso t^' inaHai^ 
na^iiHe Typi^HHa y pyse, Apyni 6yAe ocTdB^eH, a aa Jbyfiaty 
6eme Bpio xaio BOJCEe. Je^apej cy 6miK nepe^anH KOH>e oko 
maHii,a, na Ba EOJte noBpaj h>bx novetasH ryftese, jift noHHcae 
TypD;H oho je Bojcsa saocTaia. Ha nocaetKy ce npHKynH Binie 
HapoAa, Te ce ocBaace na hobo, sa EpeuBO h Beceso ;(o?eRajy 
HeupKJaiejLa. 

Me^y TEK je icth laj oinop epncRH HHao BBuie yTHi;aja 
aa Typse ho utto cy Cpfin aaciajia. He sHaao noys^iaHO nm 
ce HnaHao y ftaxoay . cTany. IIIto je y thh CojeBHica h "fiaja- 
aama norHsyo, cane je xorao jom Behaa savpcHTH aepe^e, koje 
cy H oHaKo o6Hma craap y Bojcipi, y Eojoj cy Bojama paa- 
]ia<iH& njieHena h hs paaxH^HEx xecra. Jesao aene jififje HOKa 
pofiHEta, Koja fierae yreiuia eb TypcKor CTana, le jaaH Cpfiaaa j(a 
je ae^y Typitaaa aeso aperafte: a KaKO ae aaa aa caaa ja 



191 

XH MHCJie dexaTR hih jAapaiH. Gp6H MOJbaxy Bora jubl Typi^ 
OTH^iy, aiH ce cnpeice h sa hx Hory AOHOBaTH. Gyrpa Aan y 
jyrpy ^yjy la ce TypitH cbh, nrro hx je roj, noBiaTO k Ce- 
Hfl^H, na cy Bek npeunH 6p;i;o boa Ha^a. Ha CBy npHJOLHKy 
ce yHHHHJEO TypmHHa j& je Bek Kyi^Hyo nocjieAH»H ^ac, y Rojn 
iM BajBa H3rpi6HTQ ca cbojom njbaHKOH. Ajih hm Gp6H (Jam to 
H He xotiaxy onpocTHTH. Mniioni noip^n sa BHua y noiepy, 
CTHrne hx koa Frapa, h xy hx na cbo cipane paB^sje. Cp6HMa 
na^e y pyKe ne cano xypcBa iiJba«iKa, ho h unio cy Typnn caMH 
HMajiH, na h tohobh. Can ce Mhhoih no6pHH6 saRO )ie ce c po6- 
jBeM Jieno nocxynaTH. PaH»eHHii;HMa noBexe pane, na hx ciasn 
Ha HOCHJia, sApaBHMa 3;^ K0H>e, a nejBaA noNete y KOJia, na hx 
CBO HcnpaTH y YmEUfi. TypcKe Cyie HHcy ra ce yMeae naxBa- 
SHTH. „TaRO je c naNa ?hhho, nao Aa cno My HaJKe hih cecipe; 
OHO je npaBa Bepa, Koja xaKo sanoBOAa!'' 

EaA nyKHO nac tomo, pa36erHy ce h ohh Typii,H mro 
cy 6hjih y KparyjoBny y manity ; h laKo ce na je^aH nyr saTene 
BOJiHKH ]s,Qo Gp^BJe o^HHiiieH OA TypaBa. Ajih cy ce jom ApsaiH 
y HOBOJiHRo maHiieBa, kojh cy 6h3h noysAan^H. Oa CBHJy je 
6ho naj ja^H manan; y IIoaeapeBiiy. JlflK ce He 6h yseo h xaj 
maHan;, HHinxa ce ho Moraine cnaxpaxH Bao CBpmeno. Mmom oambx 
HOBeAe xaMO napoA ne OBneBajyliH HHMajno. 

Jom HHJe 6ho hh cxnrao y IIomapeBau,, a cycpexne ce c He- 
npHJaxejbHNa. „JI|ej[H-6ama, noBHHe Mnnoni xypcROM bojboah, ho 
8HaM HMam jih th join Kojer nyxa ochm OBora mohh na cycpex, 
aiH ja AOHCxa na Apy^o HHcaif nomao ho Aa ce c xo6om 6HJeM 
Ha CMpx." GpefeHo ra xy cxepa naxpar y niaHii;eBe, h join oho 
Bene HCKona h oh 6ycHJe naoKOJio. Ty ce Hopao sano^exH naj- 
sem^H 6oj. 

MnxomeBa je CHara ^Hia y ynepeKy, no bom je snao Aa je y 
CBaBH xaj 6oj saioseHO cne, h Aa ne Bajba HHmxa Aa noxajiH 
onaj BOJH xoie cse Aa Ao6q'e. 

Oh CBOJHM norjiaBHn;aMa jom jeAan nyx Ease Aa MO»e h£h 
Ry^H BO roA xoiie ; ana bo ocxaHO, Aa Mopa bIih cnaB npoA cbojom 
?exoM, H Ko cxane 6esaxH, 6ho Hor.iaBHi(a, 6ho npocx bojhhb, 
Aa te OA fterone pyKe norHHyxH. 3a xhm npoA boto yAapn na 
xypcBH manan;. 

Ona xpH Be^epa joaho sa ApyrHM yane MMom npBH, APyr? 



192 

na K TpefeH niajiait, aaa c noBMHKOM hjkoii — Typua ce 6p»- 
H>axy HoxeBHMa, Ka^ ca62>ajia ne Horaxj, a ?ecTo cy ce ca 
Cp6HHa pjaaxa pBaaa e 6HJia. Ajth 6h e inba^se xparoi^eHe. 
SanJbaqs^y ;i;o6pHX soKa, esynoueHe KoacKe cnpeHe h fioraia 
o^eaa. HerBpiH je maaai^, niTo (Seme oro iq)BBe h qainge, 6ho 
Haj6oie yiBp^eH. HeTspro Be^e Cpfin aeTHHa ycKcrae a y ibera, 
MR Typ&Ka Be Moray HCTepaiH. IIpeHoke OEaso je^HH npeva 
Jtpyrniia, ua sopoM yjiape onei Ha jypHin. H^Befena cy ce aaiiy- 
•BiJiK OKO i^pRBe. Typip cy Cans Ha^HHfuiH hs 3H;i;oBflHa uym- 
KapHHi^e, ua cy Kpos bhx nyqajiH na Gpfie ; aero Gp6H npoBane 
saji., TC npoApy y uiTap. H ly, na HajcBerqeii HecTy, HSBpuiH ce 
BajBa'rpeH^jH 6oj. Typqa BCTepUGame Cp6e BHme nyra, ajiH ce 
CpdH Ha Docaeray oapme. 

Taji,a KJioHy h TypuH. Jom cy caMo Bcoaaa jia ao^e Me^y 
HiHx JI,iiHnTpuje, Kojera cy j[o6po iiosHaBa^m, jia hs yaepH yxapa 
3B TO Ha ibBX AOBCTa MaJioiti, SHes uapcKH, na tie ohh npei; 
ifcHH ycTjiiHTJi. H Mhiohi hk ;i;onycTH jifi Mory oTHta y Hyiipajy 
noj CBOJHH opyxjeM, aiH ilea TOQOBa, n cauo c ohoseko xyaa- 
i;HJe, KojirtKo csaKs uoace pa ce soHexE, na hx onpeHfl ca 
cpuCKOM npaiftOM. 

■Join je i5ho ocrao y Cpfiq'H caico jeian BHaMenHT lypcKn 
manau na II6py koa EapaaoBiia (KpaJbeaa), aojera cy CpCs h 
(163 MnjiomiL ^lan aeb tdjehko npnrecHHJiH, ;];a ce o^ax npe^o 
HRH je jifliaiLO Mhsoui. 

Mhxoui HHJe rteo ApaacHra CBOje HenpajaTate yBHxasaHieif; 
OH Rx ;;oQyciH a^ cjio6o;i;ho, no;i; opy»jeM h c vfiSBU cbojbh 
HHaE.eM, Hory oiatiH y Hobh Haaap. y Hoboh Ilasapy je 6io 
AAesr-naiaa, h sraoro je Ohio h H>eroBHx Typaita Jie^y OHHia y 
KapaHOBUy aaraopeHHiia. MHaoin ce crapao fla nainy otfaBecM 
pamia ce to yciaio, h KaBo ce H^e Homo spyaq^e, nocias 
uy H HCKe noEtaoHe. AjteM-nama osroBOpH na to upHJaTeacra ■ 
jtOBpniH HHCMO noueBKOM: 

„,Jlps' ce, dase, aa jejione rpaae, 
„Koca, 6&ae, Kaao ch no^eo, 
„TeR ojt KEme npEHysiy oiKoce." 

Mimoui ce ciyxao cbojhh notJejiuiA iiaxon yvepeno. Au- 
nama poAon m HHRmH^a Ceme npemao JlpHny, HcnpeAKauBnm 



193 

EcnpeA BeiHKe bojcko 6ocaHCKor sesHpa. MHJioin fiHJe he xpe- 
HyTKa OKneBao x^ ra na^e n o^Max Ha h» y^apH. Ta^a He xxe 
y;iapHTH Ha TypKe, Kao jorae, y Bene, nero laaa npBH nyT y^iapa 
Ha H>HX laay — tojihko ce set noja'je Morao y ce noys^tara — 
H TypKe CBe o6paTH y 6ercTB0. y jejHOM myniftapy 6yje aa- 
po6.i>eH n caM nama 6e3 Typ6aHa h majia. MHJioni My onei noBpaiH 
ynj>aHKaHO o^ejio, nonacTH ra y cbom naiopy KaBOH h AyBaHOM, 
noK2[OHH My KOH>a, kypaK h 500 rpoma, na ra laEo OTnycTH 
K BesHpy. Jom ra xy h nama nocaBexyje Aa ce caMO ne ynyinra 
y CBesy hh c KaKBOM cxpaHOM chjiom, na Ke sa Ufino oh 6hth 
BJiajaJiau, h rocno;i;ap y Cp6HJH. 

H AOHCTa ce cas Gp6iga Morjia CMaxpaTH Kao npHBpeMeHO 
ocjio6oi^eHa. Mhsooi 6eme CBpnmo BOJHy, Koja ce Moraa mophth 
ca CBaKOM JcpyroM Koja je nsBpmeHa y Gp6HJH. CfiaK My Mopa 
npnanaTH xHTpHHy, c kojom ce noKasao na Ilajiexy (OdpenoBuy), 
;^o6po npopa^yReHo jpajafte aeroeo na JbyCnliy upeMa nenpa- 
jaTe.T>y As^eKo janeM oa Kera^ h Haua^e na nosapena^e man- 
H,eBe onaKO cnaxHe H3;i;p3K.'bHBom)iy. 

Ajlhl Ty HHJe 6hjio nnaK CBe ; jom je mhopo Tpe6aj[o. Ensa 
je TO node^ena tok CHJia y caMoj bom.'bh HacTaH>eHa, na hh ona HHJe 
dnsa no6e^eHa noTnyno. FpaAOBO jom Hapo^; niye sMao y cbojem 
pyRaMa, a npe^e ce napoA tok AP%a'H>eM rpa^OBa oce^ao y nynoj 
^ catfociaxHocTH. Ila sap ce Mono mhcshth Aa be cyiTan nycTniH 
Aa My ce hctom noKopoHa Gp^HJa otmo, He ynoTpedHBmH CBe 
mro Mose jifi je o;i;psH, oco6hto OH^a Kaji; My HHJe CMOiao hh- 
naxae X9Jtr HeupHJaTejb? H tok ce caA noKasame ;i;Be cnine 
BojcKe, je^na ns PyMeiHJe noji MapamiH AxH-namoM, Roja 6eme 
CTMraa y Cp6njy, a jpyra c JI^phho, noji; ohhm hcthm Xypmnj- 
namoM, kojh je Cp6e 1813 ro^sHe Ha;i;6H0, a kojh je ca;a;a 6ho 
BesHp y BocHH. 

^a cy Te bojcko os^HJba h cjiomKH y^apHie, Cp6HJa 6r 
Jom je;i;apeA Mopaia Aonacrn HigcTpamHBJe onacHocxH. 

Gpeta xe je cyixan HMao yspoKa Jia ne noxerne cbo chiom. 
Hero 6eme Boxan ji;a npHCxane h na nperoBapaH>e. 



PABKE. CPBUJA H TyPCKA XIX B. 1^ 



rUS& OCiatKlEGTJL 

AOBA nPHBPEMEHOrA yrOBOPA 



llainpo je noioaaj npeiia Pye^H aanoBexao ayxn^j ju 
Bpjo cHorpeHO pa^H. 

lI^iai-jiaHHiv cpnoEora Hapoxk ofipafa&iH cy ce h 6e«0H 
K'liirper), Maoro npHcryoa hb<^, aapaBBO, hh mais; noHesa 
espoui'i;^ noeiaHCTBa, sao aa opHiEKy esniecKO, ynyksBaia ey 
iix .ji>iu (' DOACHexoii Ba PycHJy. H Pyeqa, Koja ouer y obon 
aociy "ITU caia, Ba CKopo no ton aoacra uoiieHy fiyKypcBiEH 
Hup: j>\i'i:a nociaHBic y U|apHrpaxy sanan, sojbko n aaaKO, 
rriKiiia ]:ai:aB ce TO pai bo^b y CpdaJH npoTBBBO MHpy tiyKypenncoii J 

< k-iiH Tora je cb6Boibeo xpanitaBCKo CTaBOBEHinTBo typcKor 
napcTiu Ohio y Hiy'BebeH jafiy^eKy. Oho je eNarpaio y nwSexH 
Haiiojt-i'iiy npOTEBHHX caBeBHSsa oo^esy CBOJe BiacTHre ersapB. 
\pinn(.a!iii H3 Typcie Ty Boay HHcy bh aa TpeayraK ryfiau as 
n'in,jy. a oBaao ce, r^e 6h Tpe()a:in, y xapy (Jopfie aaje aa ftax 
HI) UDuiiuT.iaio. Eax ce HauoieoH Bparao eEi6e, y riesojax ce 
itapi>iiii(M:i lypcBor i^pCTBa ae^y a^eiopHaa xpHmfaaHxaa UBBia 
UHi-aniijj xn 61 ce ^aa to;i noaorio, m oner Hanoieoa ae 
3aBJu,;ii.'i 

Ha cBOpQ ce aaxpxa B Ta nocjieABia 6of6&, x sa Typcsy 
I'lii \><[\i.- BoeraTB s(Ja:BCEa oaacBO ^a je Baaaxa HieBe Bojcse 
v ('[luitiy. sac mro je QyarteHa 6aia, aaHBua aa jaK otuop 01 
cTpaHc Vp6&, Te TBae I^cbjh wia ocHOBaBa noBOxa x^ ce itpa- 
\itiiTii HaiiajtayTHX b noTanneaai. Ko aaa x& ih ce tok npBaaaoH 
tie (111 vi'iyaaxa cbb xpEnitaBCKH no^aBan^ ? 

II .Ilia BesBpa nno ce ysaaame Ba rpaaaitaaa ycxaBaaie ce 

' ' < et emprnnt spontane fat oavert 11 Janiua, a Cwtoria, 4 Seres. 
;i Aii'iiiii<i|>l« et k Constantinople. Ponqneville, Regeneration de la 



196 

MecTO ;i;a rpa6e Hanpeji;, h noHy;i;HQie nperoBope, h ano cy hk Bojcse 
H 6pojeM H CHaroM drae saieRO HaAMokHqe oa Cp6a. 

Kao roA npe^ bojej oa 1813, h caji; ce no^e paavaTpafteic 
6yKypeinKor yroBopa, s ano ce jom nsgeraBano noHMeHHHHO no- 
HHH»aH>e Tora yroBopa. 

HaJ8Ha^%JHHJe je nHiaKe diao, xolie sb ce Cp6HMa oeTaBHTH 
HJiH yseTH opysje, Koje cy ci^ oner flocHm. 

MioLoni je jom Hicao toihko noBepeH>a y Xypiim;i;a, Kojn 
ra je npe^e noTBp^o aa otfop-BHesa, sa je b H»eKy y cxaB OTHuiao. 
BesHpoB ;i;ejiH-6aina AiH-ara Gep^ecMa, npe^ kojhh je Mhioib y 
TaBOBy 1813 opy^sje hojiosho, jifLjsfi xy tbp^qt Bepy ^a ^e 6hth 
nymreH, h ^^a^e My npax&y. H XypniHA ce y BeBHM TaHsaifa, 
icoje 6nnie noKeHyTe, nosaaa npHiHTOo nonycrjbHB, am y flaj- 
naBflqojy HomeH>y opy^ja, XypniHA ne xotame hh jsfi nyje. 
Jom Bsme — on Tpasame npe^ajy opyacja Bao noroji;6y Koja 
ce Mopa CBpmHTH npe ceasor nperoBapasba. ToBopHO je, sa to 
opyaye Mopa nociaiH aa KOSHva y I^apHrpaA, Base 6h cysiafl 
BHAeo Aa onei HMa paje y Cp6flJH. Aim nomro to Mniom ne 
xo&ame npHMHTH, nsneAaxo je y je^taH uax noTemso xo^e hk 
H Bbera nycTHTH, a sqe he 6kjlo ManeHO HCRymeH>e sa BesHpa 
j;a daspsB y pyKaxa iiotBora noriasapa ii,ej£OKynHora ;i;oTa- 
;i;amH>era h CBeKOJiHKora 6yAyter oTnopa seHajbCKor. GpekoM 
ji;eJ!iH-6ama je bhcobo ii;eHHO CBOjy ?acT b sayOiaiy pe?. „He 6oj 
ce, Mszomy, roBopame ob, aobio toj^ BjiKBLm y KHBOiy hobo h 
MOJHX xHJBajiy A^Ji^ja!'' H oh sancTa HspaAH ^a My ce o6op-BHe3 
npe^a, xe ra 3Apia.Ba HHTaBa BpaTH y JlemHHiQr. Ty ra je, pe^e 
My, Ba HacHy pe^ npHMHo; Ty ra chjiom to tocho penn oneT 
Bpata! Ajih o^ caj^, AOAa^e oh, HOBa Mnsom BHBajD;a ne Bepyje hh^ 
BOMe, na hh H»eMy cbmom, A6:iiH-6aBiH. ^Ehsh cmo npHJaTejbH ; a 
ca^ ce pacTajoMO sa na bok.^ H ji;oHCTa npoBesHBa je tfnjia 
cynpoTHOCT Me^y AeiH-6amoM 6ocaHCBor nesHpa s Me^y xpHmtan- 
CKHM sHesoM ; Hige Ty 6hj[0 MecTa hh 3a npnjaTejbCTBo sh^ho ! 

Ila H XypmHjs; BaBo je Morao nonycTHTH cas^ Ka^ je npe 
;i;Be ro^HHe Bao bojiebh Besnp OTsopno paT ynpaBO d6or thx 
HCTHX pasiHBa? 

Ajlhl je HanpoTHB noBOJbHHJe roBopno pyMejiH-BtuiecH, Ma- 
pamjiH AiH-nama, bojh je CTajao c Apyre CTpane na rpaHHii;H h 
Bojeky cy nperoBopn ynpaBO h 6h2h noBepoHH. H^eny ce HHJe 

13* 



196 

^flHflJLO HHnrra TeniRO jia sonycTH Homeibe opyacje. ^Byjiirre caMO 
eyjrraHy noRopHH, roBopame oh, na hochtc KHinTOsa sa nojacon 
ROJiiiKO BaM Bojba, a aKO xotieTe h xonoBa!'' ^A aKo Jia Eor, 
;i;o;i;aBaine no tom, ja ^y Bac caM nocaABrrH Ha apancKe Koibe h 
0A6TH Bac y GaMyp."" HarJieAaio je, Kao ^a oh HaBnani h hoh- 
MOHne xofee ja hm jonycM 6anT one Tpn CTimpH Koje cy paJH 
3a6paH>eHe aaKOHOn, a to je kobo, ;i;o6po ojeao h opyaye. Ha 
Tora nainy Cp6H ce no^enie navHaxH. 

Ann cy ce oner Ao6po HynaaiH ja h H>eMy na rojy pe^ 
3eMJby OTBope. CaMo aeroBOM feaJH (HaHeiHHKy) ;i;onycTEffle aa 
c HeiHTO jbyjn no^e y Beorpaa, jep hm je upoiyiiaHeHo aa 6b 
ce TO y n^apHrpajy CMaipaao Kao jo6pa BO.i»a ca cpncKe crpane 
;i;a ce noRope. HsaciaHHi^H cpucRH c Jby^HMa MapaniiHJHHHK no^y 
y Il^apHrpaji; aa laMO npnue noy3;i;aHHJa ynepefta oj cyjiTana 
caMor, a oda^BO bojcko ocTany na rpaHni],H je;i;Ha cnpaM Apyre» 
y 8HaK CBora npHJaTejbCTBa MapaouiH ijiH nocia Mnsomy 6po- 
jaHHite c KOJHMa ce Bory mojih. Join nopyHH h ohoj bojch;h Typ- 
CKOJ npoKo JI,pHHe ja He npeaaan, jep je Map totobo Kao h yraaB- 
JbOH, a npeiacKOM TypaKa npeKo JJ^pHne Mopao 6h ce poMerHTH. He 
npo]^e MHoro, kojihko je hoheo MaH>e, o^ npHJiHKe Moceii, A^'Ua, 
a Bpaie ce h cpncRH h MapanmHJHHH nocaaHHii;H hs II,apHrpa;ii;a 
H TO c noBOJbHOM o^iyKOM. Y OHOM $epMaHy MHpy, KoJH je 
Aomao AjEH-naniH, CTajaJio je, no o^h^hoj ^opMH, c noHOTRa KaRO 
je cyjiTany Bor nocxanHO na jiymy noAaHHKe h Rano hx cysTaH 
TaKo npenopy^yje nainn ; a KaRo tie nama y^HEHTH no cBOJoj 
AysHOCTH, aKO CTaHO nocTynaTH diaro. Hsrjiexame a^ je namn ocTan- 
jbeHO Ha Bojby aa cmhcjih RaKo iie ce to yHHHHTH. 

y ocTMOH Ty Hige 6hjio BHme HnniTa ho KaKO Hopra y 
naBHOM HHJe npoTHBHa ohomo hito je nama o6peKao, aiH je npsa 
nocJiOAHi^a finia, a^ cy Gp6H nanm AonycTHiH j^a Moxe ca cbojom 
BOJCROM AO^iH y EeorpaA- 

Hocse Maxor ycTesafta Ao^y TaMO h napoAHe CTapemsHo. 
Hmom 6yAe Ao^eBan ca cbojhm npaTHOi^Hiia Ha jeAHoj CRyn- 
HiTHHH, y Kojoj fienie BHme oa noACCoT 6Hir6ama, ajana h 6eroBa 
KoJH cy coAOdiH npeKpmTOHHX Hory nyme^H ?H6yKe. llama ycTane 
na 3anHTa: ^Jecxe nm bh Gp6H noKopHH GyiTany?'' Hflxorn mj 
OAroBopn: ^JecMO !* HHTafte h OAroBop y?HHH ce Tpn nyp. OnAa 



197 

ce H Gp6HKa xonyciH no^aci ffi, aanaie '^H67Ke, h nocjiyiSH.nji 
ce KaBa. 

. Tojihko ce Bet 6hio Kopa^ffJio Aa cy ce noroji;6e, Ha so* 
JHMa je ocHOBiH MHp, Ho^exe AOHCTa u BpmnTH. 

G Ao6poBOJbHHif npHCTaHKOM cpncKHv Typi^H ce yiBpSEine 

no rpaAOBHKa y Cp6qH; Gp6H iipH3H497 ^& ^^^o ^^^JJ ^^VJ 
noT^HH>eHOCT« aiH laKO, jifi, ce ona ype^H na Haras xaKO te ce 
KoliH CHOCHTH, H HOHajope ;i;a ce rapHHaoHHMa ne xonymTa BHine 
exapo ftHXOBO rocno;iCTBO, ocHOBaHo Ha HCiaHCKHH noBJiacTHitaua. 

Oho, K02HR0 je MapamsH Ajra-nama o;n;o6pH09 6hio je CBe 
y OBOMe ABOire. 

Jl^onycTHo je jubl A^HaK ne Kyne TypiiH, Kao nrro je 6hio 
noA H>eroBHM npexxoAHEKOu, nero je to ocTaBHO Gp6HMa caNHM 
noBpaTHBHiH jianaK na ciapy Mepy, AonycTHO je nan aa h Gp6H 
HMigy yseia y cy^esy. 3a MycenHMe no oKpysHHM MecTHMa 
ype;i;HO je Aft Heiiajy npana MemaTH ce y cpncBe CTBapn hh OH^a 
Bas 6h Typi^H cann HuaiH KanaB cnop ca Gp6HMa, a Kano in 
Bax je CTBap Hsire^y Gp6a canHx. 

Jl|a ce Ta napei^efta HSBpnie, cacxaBH ce noKpaj naine na- 
poAHa RaH^e3apHja y Beorpajiy, Hemro HaiHR Ha ciapn GoBJer. 
Toj je EaHi^ejiapHJH 6ho nocao, j» ox BnesoBa irpHxa AanaK h 
xa ra npexaje namH, H^a (Syxe Bao HjJBetiH cyx. Ilania o6eba 
xa ie H>HX0Be npecyxe H3BpniHBaTH. 

To je 6e8 cyMH>e aa npBH nax 6ho BejiHKH xo^HiaK nrro 
je HCTa HapoAfla KaHn;ejiapHJa 6Hjia yje^Ho h boko npexcxaB- 
HHHTTBO HapoAflo. Horo je nonpaj Tora nnaB octbjio MBoro Haj- 
sHaTHByHX HHTafta HexoTaBHyTHX. Ocxaxe HeAoraKHyio HHiafte 
KaBo lie jffLJbe cr^axH jexBE npeiia xpynma Gp6H h TypuH mro 
ce TH^e JiH^Hor Hi(aH>a, h Gp6H oAvax 6e3 oBieBafta onpexHme y 
Il^apHrpaji; cyixany Apyry AenyTai];HJy, tfi, HspaxH h mroroA BHme 
H Bete KasBo 34A0B0jbeH>e. OnoxHSbaxy ce Ao6po ohhx Ta^ana 
MHpa Ilerpa H^sa, ua MHULbaxy He 6e hb. ce aa oho Morjia caA 
Ao6hth noTBpAa. 

A y K^pHrpajry HHJe bhrom he na yn naji^o, Aa y toh 
npaBiQT HHTa&e pasB^ja. Jl^HBan ynpaBo BHJe xxeo aa cpncse 
opeAiore hh j» OAroBapa, nero ynyxH BsaciaHHBe HaoiH, 6yAytH 
OH 8Ha nrra je BOJba BexHBor Besnpa. llama ce Tora paAH na^e 



198 



ca GBHM y ^XSy ^ H3jaBJbHBaine sa H>eMy HHje cthfjio HHBaRBo^ 
ynyrcTBO. 

IIoeiaHHi^H 66 Bpaie, na MecTO paniKpeHHX npana ne AQHe- 
come HH noTBp]^H>e 6apeM ohhx npe^e saAO^HBenHX. IHto cy 
66 Ta npaBa ;q>»a3a h Bpnuuiay totobo J6 HaJBBme hhhhjio to,. 
niTO 66 nama, kojh hx je jsfkOj ihhho y Gp6BJH 6aBHo. Ea^ 66^ 
OH J6jiaH nyr 6TaA6 6iip6MaTH ^a 03?ia3H, Kasy My 6TapeniHH6, 
^a lie H 6aMH xopaiH xperaTH sa jbav, b 06TaBBTH seMJBy. HspiM^e^ 
Te OH 06TaHe koa h>hx h sajbe. 

Hit 6Kopo 66 naR h sa h> no6oje 3;a ih vh63h stfnjba xp- 
saTH 6Bojy pen. 

H6TH MapaflEiH AiUH-nama 6JiyarH0 je y no62[6AH>eM Typ6B0- 
py6B0H paxy Kao A6jiH-($ama, na J6 no6ie no6Tao nama y Bojiv 
y AshjX h ob je ly o6ilmt, Roja je nox, ^naB-orsoH HMaia 
Beny Be8aBH6HoeT, 668 HicaBBe 6yKe oner noBopHO 6a 6bhm nox^ 
6y3TaH6Ky BJoa6T eB6 TBBO no MaiBO H8 noHetRa nonymTajykH. 
HsneAame Rao ;ii;a je to h6to naMepHO h y Gp6BJH : Ra»y ^a^ 
6y TO Jby^u nyiH 6am b8 H»eroBHx y6Ta. 

H o)iaj yroBop, rojb 6 H>HMe 6eflie y^HSben, HHJe 6e 6aui 
no GaBeeTH ^sao. Typ6KB 6y 6e MyeeiEHH noneero ynymrajiB 
i!6 noHOKor BasibaBaJiH Tej[e6Ho He neRajy^B RBe30B6Ry npe- 
6yxy; cbm nama je neRora nory6HO 6e» 6yA6Re npe6y;i;e. 

Typ6Ra 0X0JI06T noRame 66 Ha Hajrpy6jbH Ha^Hfl. Je;i;aB 
xenq'a xoAame no Eeorpa^ 6a 6bojbm neHira, ROJHMa je 6ho- 
HaAOByo HMOHa 6pn6RHx 6TapemHHa (ByJHiia, HBiom), h tbro hx. 
A08HBame. 

IIonaBHTO je TypRe jom ;i;p3Raio na ysjiH mTO 6y Gp6H 6n2a 
noA opyjKJeH. MapamjiH Ajin-nama 6eme H6THHa AonyexHO Jia ee- 
H06H opyjRJe, asH Ha 6Ropo onasH a^ 66 oHja; Has je to y^H- 
HHO, Ha;ii;ao jlh lie Mokn nojiaraBO Hspaj^HTH ^a ra snaR noRyoB. 
Je^j^an nyr je 6am HspeRox nosBao Msjioma, rojh je ?66to ao- 
sasHo R Bbevy y Beorpa^, to 6HBao roa Hiera na py?Ry bib 
jaxao 6 ftHM6, Aa y3Me oji; napoxa .opyxje. MBiom My o^roBopH 
jia je OH 6 npBJaTejBBMa 6BojnM hl 6 RHesoBHMa totob yses 
noiojRHTH ra, aiH ja ra oa Bapo^a ohh ydeiH ne Mory. 

Ha Taj 66 Ha^B bha6Jiio xa ne noMase o^eRHBaTH hh ox. 
Typ6R6 BJiaji;e y IljapHrpsmy, hh oa name y Eeorp^jiy, RaRBO 

yp6^6H>e 6pn6R6 6TBapH ROJHM 6h 6hO napOA 84A0B0JbaB. 



199 

Jifirne ee naK h ne^j Gp6HMa 6eine no^Hria jaKa xoMa^a 
BiacT, Koja je, HCTHHa, no ce6H 6miB. Bpio cypoBa, aiH je HnaK 
6HJDa npoHHRHyra nanejioii Hapo;ii;HocTn h norpetfoM jsja^ ce naio 
no Majio osyngpe TypuHna. Ta je BJiact 6ifo Mmom. 

HcTHHa je H MHioin 6ho xypcBit hehobhhb Kojera je Besnp 
nocTaBHO sa o6op-KHe3a Him; hokojoeko oKpyra, ain je oh y hcth 
vax 6ho noKpeia^ h KOJioBo^a noKpeia; H>exy je napoA <^ho 
saxBajiaH sa OHy 6e86eji;H0CT Rojy yxHBame; MHiom je 6ho onaj^ 
BOJH je H8iie]^' CBHJy sHaKeHHTHx jbyAH no OKpysHMa Hemro naj- 
6ojbe y^SHHO, h Mnjioni dome h caHHM paTOM jcocneo ;i;o yne^a 
ROJH ee nrapHO no i^ejioM namaiyRy. 

Jom jsftK ce paTOBajno, 6ejaxy ce h na H>era no^Hne jipyre 
BOJBo^e rpase^H HesaBHCHOCT. Hcth JoBan ^otfpana, rojh Ky 
jewH nyT y ojcyjHOM xpenyTKy fieme fl;offlao ynoMofe, nocae ce 
ycTesao Aa npnuH sanoBecTH ojs, Mnaoina, jep je h oh oHaRH Bnes 
Kao H MHionr. Mniom ra naK sdauH, na nocTaBH Apyror na H>e- 
roBo MecTO. GiBap ce npeKHHyia thmo ihto ce HapoA noKopno 
oAMax hobom RHeay, nocTaBJbenoM oa MnioHia. 

EiaBHo je 6hio hito Mn^iom HHJe Hirao Rao Eapa-'Bop^e to 
nesroie xbl ce Mopao 6opHTH c HesaBHCHHM nonaBapHMa, rojh cy 

^HJTH y OABOJeHHN CBOJHM OtfjiaCTHlia CHJIHH, HMajy^H H HORaKBO 

npaBO Aa> c h>hh Aeie naJBo^y BJia'CT. Joahhh ce ByJHii;a Morao 
sa OBO npaBO OTHHatH. H>era h jecy hoko Bpene AOHeRHBaiiH Kao 
rocnoAapa h noMHBazH ra na cay»6H yi^pRBH; nero je ByJHi];a 
y CBOMe ORpyry y CMOAepeBy coAeo c MHpoM. Odop-KHeaceBH cy 
cynapHHKH ^h^th ca cbbh ApyR^'n. 

GpncKo-HapoAHa KaHi^eiapHJa y BeorpaAy Mona ce nope- 
AHTH ca CTapHH GoBJeTOM y Eapa]^op]^eBO Bpexe, y roxhbo ce 
TaRO hito jifijio HanopoAO CTaBJbaTH npeMa ca cbhh npoireibeHHic 
npHJiHKaMa. A hs to je RaHi^ejiapq'e 6ho y HaJBeboM ynoAy onaj 
cHHOBai^ apxHMaHApHTa PyBHMa, kojh je 6ho MOJiep; na je xaRO no- 
cie h npoBBan, h y Rora ce npoA Eapa-'Bopi^eB ycTanaK FynHM ysAao, 
jep je 6ani xaAa mapao co6e HOKOMe aaxbjh. Oh je Horao 6hth 
Mnsomy cynapHHR. 3a Eapa-ldop^eBa ce Ao6a IleTap Moxep 
laiHo opymja, Rao h cnaKH apf^^ ^ ^^A^ ^^ ^^ Ramro h oaah- 
BOBao, a y noc3eAH»eN ycTanKy na Ilaiexy (OtfpeHOBnj) je naj- 
Be^Ma Bajbao. Oh je, nose 6hth, npe CBHJy ciao mhcjihth na naBHo 
ype]^eH>e Koje 6h Bajsaio yciUHOBJbaBaTH, HsjaBHBHiH Kano mechh 



200 

» 

;s;a Tpe6a no;i;e3HTH seiuby Me^y neiEpH CTapeuiHHe, xaso m hh 
je;[;aH He 6yAe BJiacxau pekn ;ia je oh naBHH rocnosap. Mnjioni 
^ce KJioHHO ;i;a yiasn y xaKBe cxBapH, Oh OAroBopn np^cTO KaKo 
je jom y niyMH seii; Koe ohh xo^e paataft a& Kpemy h a^ ra 
Aeie. noniTO ce c Typi];Hxa Bek oubxsl yroBop y^HHH, noiHe ce 
jfflBfiTB, H HOBO jpe^HBaBbe, H 3a Moiepa ce y^HHH mocto, h^ 
, HCTHHa onaKO BaBBO je oh mhciho, aiH onex ca cbhm Ao($po. 
HocxaBe ra sa upe^tceAHHKa y napoAHOj BaHi^ejiapH|H, 3a Kojeje 
Kecxo Moiep Haj6ojBe h BajBao, jep je 3Hao xypcKH roBopHXH h 
cpncBB nneaxH. Ha xou je necxy ca cbhh no CBOJoj bojbh no^eo 
XHBexH. 06e?ho je HCMeBao oho mxo je nponscaHo BepoM, na 
je, He Mapei^H HHnixa 3a saKOH, ^sao y CBOjoj KytiH Heny MJiaAy 
AOBoJBy Koja My Hoje 6Hia xena ; pa^o je CKynjbao oko ce6e 
np^axejBe, h xojihko je xponxHO, ;i;a ce no^eio 6enie cyMH>axH na 
ft ;i;a OH Hapo;i;HHH HOBii;eM no;i;iiHpyje h CBoje noxpe6e. Mhiohi 
je H OHaKO cyMibao Ha Mojiepa a^* My ho ^y^e cynapHHS; xe Maio 
no xoM npecxaHO cuaxB no ftOMy HOBi^e Eoje je oh no cbojhm 
ospysHMa CKynjbao ; n no^ne ex cjiaxn JSjiMHxpBj} , cbomo xasna- 
jtapy, fl;a hx oh namn y pyKe npejaje. Moiepy bjjifi KpHBO uixo 
Hhiohi BHBie n,eHH Apyrora, e xo cxpann^, ho ftera. xe ce na 
xo noxyxH cbojhm npajaxejbHMa HSMO^y RHesoBa, h BOEOJiHipHy 
h3 ropAHX OKpyra h na CBOJy cxpany npflAo6BJe. Ajth y OBOJ 
cxBapH npHCxa^e y3 Mnioma jom mhofo BHme h»hx ns IIIyMa- 
Ajsje H ns npoKO Mopane. Ea^ ce cacxany na CBynmxHHy y Beo- 
rpas 1816 rojHHe y npojrefee, xe ce je^OM 6enie CKynmio no 
BHme BHesoBa Ha npexxojiHH ^oroBop, cnope^K^jy ce H3Me^y ce6e 
Mniom H Moiep. Hajnocjie ce Mojiep HcnycxH, xe BHRne: „^asem, 
MHiomyl'^ OH;i;a ^e Mn^iom KHesoBHMa: „Bpabo, jsfl jaKO can 
BaM ja 6ho cxapemHsa, oa jaKo Ban je Mojiep.'' kan KHeaoBH 
mxo cy 6h2IH ys Mnjioma ca cbojhm MOMiiHMa Bek 6exy ckohhjih 
Ha Moiepa. Ohh ce c MoJiepoBO cxpane nonoiame ceaB 8a ce, xe 
ocxany CMnpoM, Mosepa nesy h npoAsuiy namH; ohh on^e KHe- 
aoBH noxHHmy namn Moi6y jifl, ce Mojiep nory6H: a nama to 
npHMH Bao npecy^y, Kojy My najba HSBpmHXH. 

TaRo noruHe npBH npeAceAHHR cpncRO-napoAHe Bani^esiipqe 
Ha na^HH, Hig6jiaaKe roaapekH, cacBHM BeypeAan. Ha norpe6y 
ynnxa je^an sberoB cpoxHHR ca cysHHM o^HMa BeKora, kojh ohao 



201 

^ciajaine, ji;a> sh je h to npaso? ^IIpaBO je, oA^^'OBopH My onaj, 
^HH CT6 BE JbjAH Koj ROJHX X0X6 TEKO mTO ;ii;a ^HBa!"" AHeTH 
iraj cpoAHHR, KOJH je h cax 6ho xe^y BHesoBHMa, ne 6eine hh 
^osHKo cp^an, jubl ce OHOJ xoa6H npoTHB MoJtepa, Ba Bojy cy ce 
KHe30BH uoniHeHBasH, 86HJBCBH ycnpoTHBH. 

Ha Ty ce Moi6y noTUHcao h Bit^HKa HEKmsb, a h oh ce 
H^pAHo Ba Msioma mro HHJe Beposao Moiepy. Hero h H>eMy 6h 
<;y^eH0, ;Ka ra sa xaio CTHrne Bcra oBana cy;i6HHa. 

HHBnmtL je 6ho BJiaAHBa, aira HHJe 6ho FpB, sero Gp6HH 
^osoM. Beo je Bajnpe Kajny^ep y GryseHEiifl, a noA Eapa-'Bop^ex 
nocTane apxExaHApET. Kas je flniao c aeBOM AenyranBJox y Iljapfl- 
rp4A saBxaAEHE ce Taxo, e Ka^ ce BpaTE, ($eme TaKo oxoi, Aa 
ra je CBaK sseb oxpsao, Eaj je syA roA nojaxao npEnacaBoifl 
*ca6jby E 6y8A0BaB, mhciho je a& y CBOJ Gp6BJE nexa BHBor($o- 
jber OA H>era. RBesoBExa je roBopso c npesEpa&eM, a jeAaB nyr 
Je Kasao Bavo ex oh cax xose ABtuiecTopEiQr aaKnesETB, EaA o 
MHiomy roBopame, E86eraBao je SBaiE ra rocnoAapex. Hpexano- 
noBExa je 6ho CBOjeBOJban e BacHiHEK. Mbciejie cy jbyAfl Aa> jo 
-oB HayxHo AB y Gp6HJH npE6aBH ce6H osy caary Kojy Exajy 
BiaAEBO iipHoropcBo; bjie ce y ibera HacT0Jby6EB0CT Ee xamame 
HapoAa, By tor H>era caxa. namB je Rasao RaRo ae ($e ^bjio 
lARO TemRO ysoTE opysje oa Gp6a, caxo aso xoke Meioui, a raRo 
je no Ramro roBopEO e xei^y Gp6BHa. TaRo ce JbyAE CTany Ha 
ft abyTETE, ysxy noAaspoBaTE o CBanex b 6pHByTE ce. y jysy 
1816 roAEBe, RaAa je joahok nyroBao no euapxqE, y6qy ra. 
HsHoce ce nocie Aa cy ra y6E3U xaJAyip, aiE je cbbr sbbo Aa 
je TO 6e2o flaxBaiEi],e. 

Gba cxo c npHHaftex aobhh y Bpexe, y roh ce HEJe xBoro 
HECJHJio HE Ha oce^aH>a, he na xEcao npaBsy ; y box je EsrjteAaio 
Rao A^ cy xyKaBCTBO b BacEJbe oa ecrobe rjiaBHO Ba ?ex ctoje 
bibct; joABa bito ce xajio uoiaraio TpyA^y Aa ce to ^osbro to- 
JIERO c HOJba sariaAE. Hobowje ce sbbot xaio i^oebo. 

H caxfl Eapa-'Bop^e, npe^e BpxoBHE boea cpncRE, xopao 
je nsBTETE CTpaxoBBTOx cxpfey noBpaTBR y sexjby Rojy je ob 
oenoCojuao <$ho. Ebo y ?exy je CTBap. 

noxeayjiE cxo roiiero je CBsna yTHivga Bxao Ha cbo Ba- 
^OAe y TypcROx uapcTsy BeiERE o6pT cbotcrbx Aora^iya. Kvia 



202 

Typi^E Hyme sa CBeiy aiHJaHi^BJy,^) nonaanmme ce Rao Aft ce 
HbOMe norsaBHTO H>HMa npeTHio, a naAa&e ce ne^j pajoM nojpiLxe 
no CBHMa pasHHM otfaacTHMa y TypcKoj. 

Oea ysaBpeiocT 6enie csjiHa, h sby HeMorame yrojiHTH mro 
eaBesHHip HiKaKo nncy fla to mhcjuoh ;i;a ype^yjy hcto^hb crsapH; 
H 03; TO yaaBpejiocTH ctboph ce Rao HeKaRaB xaJHE cases. Ha- 
HHHH ce xerepHJa, y Rojoj ce HJiaHOBU je^aH ApyroM saRieme, jifL 
ke ce TykH c HenpHJaiejbeM Bepe h om^acTBa h m ke ra roHHTH 
AOKJie ra rox rpaje. Jom roAHne 1816 xexepHJa je pa^HJia Bek 
y OjiecH, y ByRypenny, na h y IIjapErpaAy; jom oH^a je horh 
H»e3HH HsaciaHHR raexao, ho 6h ih RaKo aa CBOjy CTBap saAodHO 
6era hs MaH>e, BapajykH ra rocno;i;cTBOi( Ha^ Jifinon MopejoM.^) 
HaifepaiH ($exy :ii;a ce XHrny inxo ce npe MO^e, h m ycranaR pa- 
flmpe ROJiHRO ce K3kJi>e nose. A KaRO ce 0H:ii;a Gp6irja Moma CMa- 
TpaTH Rao seMJba, Roja je onei noTnasa no^ TypcKy BnacT, aiH 
Koja je 6H:iia Bpio Ao6po cnpeicJbeHa sa hob jcTaHaB, ho nose 
ce pekH sa xexepHJa enje Ao6po uoroAHsa uito je cnHnubaxa a& 
ycTanaK na TypcRy y Cp(5igH no^He,^ h ja ce aa to nocayata 
CTapHM cpncREK BpxoBHHM BOJBOAOV, npociaBj&eHBM y nodoAaJca. 
Eapa-'Bop^e ce h yRioHHo 6ho hb Gp6HJe cano c Ha;i;aH>eu a^ 
ce oneT BpaTH Ra^ ce nonpaBe npHiHRe ; H>eMy cy Ao:ia3Hj[a UHCva 
H8 Gp<5HJe c no3HBHMa, y ROJHua je CTajajio RaRO ra aceie, xa 6e 
ra o;i; djiaTa JieimiH; h Bbera nqe 6b20 xeniRO na xaRO nrroHa- 
roBopHTH. Bob nacoma, y jipymTBy c joahbh HJvaHOH xexepqe, 
ROJH je nyroBao y 6aH>e y MexaABjy, npncne Eapa-ldop^e h3 Beca- 
padHJe, Tjsfi ce tfeme cmoctho, Ha cpncRy rpanimy. OdjapH jotfpo- 
Bosapa TO ra npoBese, b noxHra ByJEi^ii, y GnexepeBOy rojb ra je 
FiaBOM H nosHBao. Kapa-ldop^e xy HHJe roBopno he ^eii 
xaBeii, HO HOBOM ycTaHRy ; CTane yBepanaTH Rano ke ce jCHsaxK 



^) y JBAHOM HSBemrajy aycxpHJCKor HHxepByHi^HJa oa laja 1821 
HHxa ce: „nopTa rjiefta y cBexoj ajnrjaHii;HJH 6yAykH RpciamRH par npo- 
THB HCJiaia.*' Mendelssohn Bartholdy y CfftfejOBOi Hist. Zeitschr. Bd. 
I, crp. 506 H J^. 

*) rop;^OH History of the Greek revolution I, p. 47. 

') EjaRHJep y rjiasH ;D[pyroj nia HeKs HaBemraj rojh HHJe ca csn 
Bao^^ier, a rojh Rase ^a ce Hnno he xo ^a ce xypcRa CHJia npHiaiH 
Ha Q)6HJy, ly^ehe n ce RpenaR Hapo;^ ;(o6po oj^nnpaxH, na AacexaRo 
oxaRuia ycxaHaK xpHmhaHCRHX noAaHHRa no ocxaoHi ofijiacTHMa. 



20* 

Ha TypKe h napoA no MopeJH, h RaKO te oco6hto Gp6HJa imaTBi 
noxp^H ca CBHM ApyrojaHHJe Hero npe. no30Be MflJioma, Aft na. 
TOMB eiomRH pajte, h ;ii;a OAvax na hobo nOHHy BojeBaiH. He 
ea caMHM ce na^HHOH MHiomesa MHinjbeH>a HHJe HHKaKO no;iy;i;apaio* 
jifk npHCTsge 73 nosper, Kojera ce ycnex ocHHBao na onaKo y^a- 
i>eHH][ BOMdHHamgaira, a h ochm Tora, hh hoa xojh na^HH ho- 
Morame Mhiobi seietn jia ce y Gp6BJH onei noAHrne sjiacT cxa- 
pora BpxoBHor BosAa, jep noRpaj Be HHJe Mona H>eroRa he ipe- 
flyra ocTara Hanope^o. Hnje ce hh va:iio OMiinijbao a^ jaBH naniH 
KaKO je Eapa-Xop]^e y Gp6HJH. llama My o^Hax sebo hsboa^ 
npoAOHH, OA BomBe je onacHOCTH CBaBH hob ycTanaK, Kaso ^e;- 
oBja cyaxaH (5e3 cyMH>e nociaiE HOBy BojcKy Ha Cp6HJy, a ojy- 
seiE HapoAy cbo nrro My je aotjio npHnosxaTO 6bjlOj na sauJUTe- 
OA H>era rsaBy Eapa-'Eopi^eBy. Ha to Mejiodi nopy?E Byjii^E y 
KpaTBo: ^HjiHTBOjy, HJinEapa-Xop^^eBy naBy'', a nocse ABa ipn^ 
Sana nooinrpE sexy sanoBecx Ha hobo. Kapa-'Bop]^e OAMax ocexHi 
mra je e saKo je, e y KaKBy ce Hecpe&y can cBaaiEo; ajiE tfe^naTE 
HHJe Morao, a nqe 6iililo xorytiHo he xEcaHTE na RaEBy mhjioct^ 
TaKo HenpecTaHo ne cnaBajylkE ojl xeniKe ^psre, npoBapH ce oO- 
jcan TO sacHH, a jesan ra oa ByJHUHHX EOMaKa y6EJe. Eozebo 
($E 6hjio 6ojbe no Cp6sgy, a kojieko 6e 6ejS0 e sa H>era caMa 
cpekfiqe, KaA nek e y CMpTH sMa cpelie e necpeite, aa j^ neicaA. 
c xaneM y pyn.H norHnyo na nocjieA&eM cpncKox mani^, dopeiiE 
ce c Typipxa! OBaKo naA^ Me]^y npBHX xpTBaxa hobhx noKpoTa 
BoJE cy EMaflfl Aft <$yHEy yEBpoHE, E naAe oa cbojhx po^eHEx. 
JbyAE no TypcKoj sanoBecTH! 

EpEBEifl cy MEJioma e teho Aft j& oh cax y?EEflo le cy 
no3Baj[E y Gp6qy H>eroBa cynapHHsa, KaKO 6e ce e c le CTpane* 
orpecao CTpaxoBaH»a. Ajie to, 6e3 HKaKBe cyx&e, flefee 6ete EcxEEa. 
Kapa-Xop]^y cy ce xEorfl ahbejie, h jaKo je 6flo y boj&e JbyAHxa, 
na KaKO je e temo, mro neBO Bpexe HHJe 6ho y Gp6BJE, jous 
BHBie 8aAo6EO yneAa, a KaKo je Gp6EJa jom Bpio cJia6o 6Eia 
yrBp^eea, Mexobi ce ne 6e xorao HEBaKO yeyAETS, Aft ra nosoBe- 
7 GptfEJy, jep to 6enie Bpjio onacna CTBap. KaA cy namn Aoneift 
naBy Eapa-'Bopi^eBy, joabb xorame BepoBaTH Aa je to stfnjba n(aB&. 
Eapa-'Bop^OBa. IIoniTO ce oa Beorpa^ana yBepno aobojeho CBOxy, 
onpexE rJiaBy cyiraBy, e oh je npEXE ca aaAOBOJbCTBOx, Kao nrro 69 
npEXEo nany xa Bora Apyror CBor 6yHT0BHBBa eju npoTEBHEKa*. 



204 

Ajih Taj xora^aj Hige 6ho sa Gp6qj hh toihro aHaTan. n 
o;n; toiekof jTHiiaja Kao mro ce khcjIBJIo y IJ^apErpaxy* 

Mmoin je cax 6eo oupomreH csqj ohhx bojh cy xy xoru 
^^MeraTH, h crapor BpxoBHor boxkb^ h xjxobeot aAMHHHcrparaBHor 
cynapsHBa, h cax <^Taxe spex sapox oh cax, CKpenKov h jac- 

BOX BOSOX. 

FoxBHe 1817, y H0B6x6py, H>era npE3Baxy cbh sexajbcxx 
RHesoBH sa BpxoBBor RHesa. Ty cy 6waL b XHrponouTH ysHUx 
V 6eorpaACKHy AraraHJ^es h 'fiepaeHx, otfoJBi^a Fpi^H, cjom rpx 
^pncBa apxBxaBxpHTa, na h ohb npflCTaxome xa ee Hxioni Hxe- 
flyje BpxoBHHX KBesoM. yiBpxH ce Ty jom h to, x& ra Boc;ie cxpn 
HaciexB OHaj, kojh xy 6yxe H^crap^JH y nopoxBiQi. 

SeaxeBHTa je cTBap, BaRo je noiox^', bojb Taxa aayae Huoxi 
06peflOBHfcy 6bo XBojaR. 

H>eroBa je CHara y neKoiBKo nocTasa xesoBaBiOx typcse 
xpacaBBe BJiacrii. Oflxa sax je y BaJBekx jex ycrao Ha TypRe, 
flsamao je Ha BHxeio Rao cyiTancsB RBea. Tmia xy je Typcxa Biax* 
xaia BOX saRyn xpxaBBa xo6pa, Ryn2»eH>e xapana a xpyrHX aexxx 
xa&HX xanaRa, Rao rox XPFOI^ Koxe naoiB. Ob npeBeee Ha ce h 
npaBO BpeB03a Ba GaBB b AyeaBy, aa HopaBB b na Koxy6apH 
3%jexB0 c uapBBaxa; ob nocrase 6a3p|aH-($ama (naBBB iiapBHBR) 
7 Beorpaxy* To ra otforaTB b Ba6aBH xy yrxexa ; TBxe ob ynpaso 
H nocrase BajcHXHBUB HOBeR y Gp6HJB, c rojbx ce HBJe xorao 
BBRO ycnopexBTi. IIoRpiu Tora nan ob je BenpecTaBO pyROBOxxo 
HOBO ocio6o^aBa&e cpncRor xapoxa ; ob craBe npexa h> Rao fteroB 
B36paBBR, a TBxe BTTO xy ce Bajbajio 86HjbCRB ibtbtb BapoxHxx 
BBxepeca, OTBapaxy xy ce CBe 6oi»b BsrjiexB. 

noniTo ce CTBapB y Ebpobb Tspxo Beh o($pflynie nyi xxpt. 
B oxHomaJB ce xe^y cBiaxa toiibro Befe yrBpxBoie, x& ce oxy- 
nai^Bona bojcrr xona noByhx B3 ^paBiQrcRe, BCRO^Bme aa cpexy 
BCTOHue CTBapB, TO xocTa CBiBo, a B8xe|' ocTaior x saxeBRiie 
xe^y Pyciyox b TypcROx, xanap xa je 6bo yrxaBi^es xxp y 
Byxypenrry. 

Eao mro cxo BxxeJiB, bbro BHJe xorao pel^s xa je y OHoxe 
fliTO ce THi^axo Cp6xje xcnyfteBa yroBopeaa norox^a; na Bm 
BBme, jom ce Jlopra Bije xau Bo6yxBTfl hb xa ce y xpecyxxe 
nperoBope ynyurra. 



205^ 

Ha nocieiKy onaae h y I],apHrpa;i;y 1820 rojHHe, KaKote^ 
6hth noTpe6HO ^a ce h la cxsap HaHnpH, nornasHTO sa to, jijbl 
Hx Bet FycHJa 6e3 npecxaHKa ne onoMUBe. Gp6H cy HCKaan a& 
HM ce npso H npBO noinjbe KaKaB nynoMokHEK, ;i;a can pasBH^H. 
KaKO cToje CTBapH Ko;i; h>hx h ji;a ce ohh Mory c h>hm nycTHXH 
y nperoBapaae. Aan cy y I],apHrpajxy join MHCiran Aa fee 6hth 
6o.iie H36eraBaTH CBaKo nperoBapaH>e. Iloinjby HORora oa xoijia- 
l^ana (?HHOBHHKa pena-e^eHAHJHHHx) h nomj&y no H>eMy ^epiraH^. 
y Kone je cxajajio mxa fee ce h KaKo ji;axH Gp6HMa. 

He 6euie hh naiio Ha OAMex hh oho inxo ce xy AaBaaa^ 
Gp6HMa. Bhio je xhh ^epmaHOM yxBp^eno KOjiHKa fee 6wm cyira 
H0Ba^a Kojy fee y nanpejaK Cpfinja naafeaxn cyaxany, ;^a 6h ce 
xaKo seMHJbCKa ynpasa n cys mofjih jom BHme ocj[o6o;i;hxh oa 
yxHii;aja HopxAHa. A HHJe 6h30 HHnixa 6iiixe HasHaHeno KaKO fee 
ce xa cyMa Rynnxn. Baacx ce MyceiHMHva xhh ^epnaHOM orpa- 
HBHaBajia na rpa^oBe; a Moom je, 6e3 HKaKse rero6e, npRSHa- 
BaH 3a o6op-KHe8a CBeiry cpncKOM napoAy- 

Hero H K03IHK0 je xo y ^epMany aeno HCKasano, 6mio je 
nnaR neKOJOHKo xa^aRa, Roje cy ocxaie neAOxaRHyxe, Me^y rojhme 
je napo^Hxo 6bjio nHxaH>e o cnaxHJaHa. Gnaxnje cy ce^ejie je^- 
HaRo no rpaAOBflKa n nosHBaoie ce na npaBO Aa> cy cejia H>HX0Ba 
(SamxEHa. IIoRpaj xora jom ncRpce u noxpasHBa&e hokhx cxBapH, 
ROJHva cy Gp6H 6iu!ih ca cbom npecyAHomfey npoxHBHH. Gxajajio 
je TaMo Aft Gp()H ocxany i],apcRa paja, Rao mxo cy hk h cxapH 
6bjO[; a^ <$yAy Ay^nn, no cxapoire o6H?ajy, Ao^oRHBaxH i^apcRy 
BOJCRy RaA Ryj npo^e Rpo3 Gpdnjy n Ha6aBjbaxH joj noxpefie; a 
norjaBHxo Aa ce 3aA0B0j>e c ohhm uito hk je xaRO Aaxo h Aa 
Ha^HHe nncMeHo, RaRO ohh Hefee BHme HHRaA HHmra noxpasHBaxH 
OA cyaxana. Thu ce napoHHxo hheio na xo, Aa ce ynanpoA jom 
AOCROHH CBOMy mxo 6h PycHJa AaJbe sa Gp6e noxpasHBaia. 

Gp6H cy 6apeH oa npHJiHRe snajiH nanpeA ntxa nnme y xom 
^pnany, h no xove ce H>Hi(a HBJe xpe6aso mhofo padHHmjbaxH 
xofee HH ra npHMHXH hih nefee. 

Ohh cy ce ca cbhm ApyroM neneM naAaiH, a HaAaiH cy ce 
npena cxapnx cjaBHHif jyHamxBHua, npena o6efeaH>Hi(a ByKypem- 
Ror MHpa, npeira onmxex noRpexy me^y xpnmfeaHCRHM HapoAHMa. 
y xypcROM i^apcxBy^ rojh je cbo Befeiia pacxao. 



.206 

TypiiH cy onex mhcjihuh jia jsfi^j MHoro, na hm 6e Bpso 

iKpHBO. Ka^ BH^eine r^e ce Cp6H npoTHue. 

Mflioin ce Ta^a 6ho HacTasHo ca eBOJEu ABopox y Epary- 

JeBiiy. Kan; je noiasHO y Beorps^, jia 6apeif no ^opMH caeiyma 

.^^epvaH, onoifHH»axy ra na onacsocT, y Kojy epjba, h HSHomaxy 
My KaKo je nama pasApaTRHo cnaxHJe, roBope^H ex Jia MHSom 

'xoke oner jifi Hnrre oho bito je HCKao Ileiap HnOy h ^a xoke 
<;naxige hs Gp6BJe ;ia npoiepa, na KaKo cy cnax^e npntfaBHie 
npaxa h oitosa ]SfL ce H3(1aBe 03; TaKo CTpanraa HenpfluaTejbay 
^HM ce noMOJiH Bpo3 Banige 6eorpaACEe. H MnjiomeBH npqaiejbH 
yBepaBajy , xaKO 6e ;i;oncTa h Mhiobi npomao na cnaKH HaHHH onaBO 

!Kao Jl^ean-AxxeT, nrro norfl6e oj E6y-(5etHpa, caxo fl;a je oTHinao. 

H Mhsobi ce AOHCxa n ycraBHo. Oh csynH obo ce6e npHJiH^HO 

Hapo;i;a, na nopyn Bano oh 6e8 h>hx neke y Eeorpa^ eh no nno; 

;a nama ce oner ycTeaao ja ra TaKo npHMS, roBopetiH ^^ oh Tpe6a 
Aa Ao^e c ABanaecT BseaoBa h to 6e8 opy»ja, a Be xaso c 

BOJCKOM, BOJOJ ce HO 3Ha BE BO to 6eTH AySKaE XpaSETE jO. 

Ha TO MEiom nopy^E a^ oh ho eac c bojcboh, bo c mepbem 
j&yAEHa Aa cacjxyma n;apcBE ^epMan, e to c ohem ectem JbyAHMa, 
BOJE xpaHO E namy e cbo H>eroBe jbyAO y EeorpaAy a e isera, 
MEionia, y Kparyjeanj, na iie ce obe AOECia e sa ce nocTa- 
paTE, HETE ra obe nynrrajy a^ can 6e8 h»ex hac y Beorpax. 
Ajie ce nama HEKaKo ne xorame cbjiohete a^ otbope Banqe, 
na saBO e Gp6E ne xotaxy a^ nonycTe, n^e ce embjio syA, ho 
'Ce ypoAE Aft ce xoija e o6op-KHe8 cacTasy nopaAE ^epNana e8- 
Ban BeorpaAa, e to y Ton^Aopy. 

A ?eify ce bo Morao HaAB*TE oa AoroBopa, boje ce 3anou- 
H>ao c T02[EB0M cyMH>OM H Me^yco6BEM HenoBepeftex e xpsHiOX? 

Gp6E Esjase y Ton^HAepy, RaBO ce ne xory OApekx npaea, 
A;a E y nanpoAaB npESEBajy y noxok xeioct cBora rocnoAapa. 
Xoij^a EX ynETa: nrra 6h jom obe HxaiE Aa norpasyjy? Oeh 
OAFOBope: Aft OBE xoke a^ noTpaxyjy CBa npasa^ Roja cy ex 
ji;aTa BynypeniBEX xEpox. Oa 1813 roAEBe osAa cy Gp6E npsH 
nyT noxeByiH E3peB0x ByBypemRE yroBop. Xoijle ce yHEHEio sao 
npaBO sio^EBCTBO nrro ce noxEH>e yroBop, boje je saBjby^efl ca 
•CTpanox CEiox. Oh uobe^o, to xy ce aoboao boh», na oAJaaie 
HaTpar. Xlocjie je nenpecTaHO roBopno : BaBO y Gp6EJE nexa be- 
^BBBe paje, BaRO je oh y h>oj beaoo caxo opysaBe JbyAO. 






207 

Kao Aft ce Hflye CMeo noysxaiH hh jubl Bsme nyryje Rpos 
Cptfijy. E^ ce Bpafcao, ysapH npeBO Ajcrpqje na BianiKy. 

H Taso oner Hsa^e Ha bexsjlo OHa Hcra cynpoiHocr, sap^x 
Koje cy H 7 npBH xax npeRHHyra xoroaapaKa. GffaxHJe cy XTdxe 
xa H ffjbe oxpse CBOja 6amTHHCRa npaBa y Cp6qH, a Gp6H cy 
Ttea Aft Hoce opyage, h y rove je 6vdib, ra cynpornocr. 

Ilocie Tora ce Bet Hqe xonio khcjihth hh na KaxBy no- 
rox<$y* Bapex cy Gp6H nonejiH dcaipaTH Aft j^ npeKHHyr oeaj 
yroBop, BOJH cy ohh c namox shhho yroBopniH, h oa to AO<Sa 
He xieAome namy cxymaTH. 

Me^y TIM ce y KjapHrpm^ no^ne nperoBapa&e Ha hobo. 

nopia Bpjio ({jiaro nycrn y ymH, Aft ^^ OHa Gptfuia Bsme 
AftTH, Hexa ce caxo mro nonycrn ca cpncxe crpane, h nexa ce 
OApeAe H Homaby cavo 0Aa6paHH ibyAH, KaBo ce ho 6k xopaio 
HHCKapaTH Taxo OBaMO. 

Ha TO y Gp6^]H CMHCJie Aa CBOje noTpa»HBa&e HSHocy jom 
y Kpate h jacnige ho aotio, h H36epy Rao HsaciaHHBe cbo OAa* 
({pane JbyAe, bojh tie Taxo sacTynaTH HapoA* 

Th cy HsaciaHHip 6hxh : Asa Ay^oBHHKa, apxHxaHAPHT 
€aicyHJO h nporonou ByRaniHHOBHli hb JaroAHHe, h TpH BHesa : 
Byjiua, Huja MapROBHh h JJ^hmhtphjo. 3a ceicpeTapa 6n OApe- 
^en Anpav neTpoHHJeBHt. 

HcsaiH cy norjiaBHTo Aa ce yinpAR yHyTpam&a HesaBHCHOct 
H Aft ce TO npaBo pacnpocrpaHH h Ha cbo OBpyre Ban namaiyKa 
(SeorpaACRor, roJh cy noA Kapa-^BopleM ocbojohh. 

Gp6H cy TpasHJiH Aa HM%jy HesaBHcne CBoje cyAose, kojh 
<$h caxH H cyAHiH H HBBpniHBaiH — Aft MorycaxH CBOJecTape- 
niHHe 6HpaTH \ h Aa Mory 6e8 HHTaKa rpaAHTH iQ)SBe, <$oiHHi(e 
H mBOje — H, niTO je naBHO, Aft zHBe ca cbhm oabojoho oa 
Typaxa. Hncy TpasHiiH Aft nporepiyy cnauje, Hero Aft hx roAHm- 
KHK yTBp^eHHX AftBft&ex HaxHpe sa HiXxobo Tpas6HHe, a to 
A^Ba&e Ku HaRHaAa sa cnaxaje Aa ce cacraBH c raaBHxx roAim- 
ftxx AftHROx y OApe^enoj cyxH, rojh (Sh ce oneT nsatao xecro 
CBera AeTaAaniH>er nopesa. 



^) TaKO cToji y airma, rojh ey nocJie laAaHX Ha cser. y Cptfxji 
ce 061HB0 pasyieaajio Aa ce y Toxe npexiory noneni^e icsajio oa 
Ilopre caio Aa ootbpah OHora BpxoBBcr Raesa, Roji Bek 6yA6 XBa6paH, 



208 

H laso ce Easece Ha cpe^y ByKypeniKH MHp totobo hcto 
OHaKo Rao nrro ra je HeKa^ Eapa-'Bop^^e paayMeBao. 

Jl,a He 6h ocTaio HHKaKee cyM&e^ Ha Koje tie ce to Qenube- 
BaH naoiaijKa deorpa^CKor pacnpocTpexH laKa Hcxa HesaBHCHOcx 
y yHyrpainftoj ynpaBH, nasHa^e h h>hx y nrecT oco6hthx oKpyra. 

H laKO sanpHiEW, aS'^b ce BacnocxaBHTH y i^ejiHHE ona. 
HCTa Maia MonapxEJa, inxo je fifljia 1811 h 1812 roAHHe^ h 
aRO He 6ani c ohhm Ha ;i;a3eR0 pacRpHJbeHEH Tea^ibaMa, Roje cy 
oHAa no RaTKaji; y h>oj HeroBane, Bek noA xypcRov BpxoBHOE 
Bjianriiy, am snaR ea jaROM HepoM yHyTpaHiH>e aBTOHOHSJe. 

HHJe 6hjio npHJiHRe Ha^aTE ce jubl lie XXopia xano iiiaKo jxaxE 
oBane Bpcxe saxxeBe. Obo noxpa»EBaH>e cpncKo jom noBpx xora^ 
6h E3HeceH0 6am y on^j Max, Ra^ ce noRasHBaxy jacHO 8Han;E one 
yaaBpeaocxH, Koja je CBy;i;a Me]^y xpEmtaHCKHM napojEMa y TypcROJ 
Rflneia. Gyixany xonociyxE Rao EsroBop, xe cpncRe nociaHERe 
cxaBE HQA cxpaasy. 

y Gp6HJE ce HEJe xpe6a30 HEROMe xora pa^E Bor sua ro- 
XHRo 6pEHyxE. H>EX0Ba je cxBap RaA xas Mopaia HsaaBaxH y- 
nemte y Ebpohe. 

EsiA cpncRe nyHOMokHERe nosaxBapame, MHiom eh yse h 
CBoje nyHOMotcxBO. IHxo ce oh (JpHHyo, 6pEHyo ce noraaBEXo- 
RaKo he seMaby ^a ype^E e RaRo be e CBojy BJiacx a^ noxny- 
HEJe pasBHJe. 



rJXASA HEBETHAECTiL 

BJIA/IA MHJIGmEBA H IfcErOBE yPE^BB 

HMJe ce Mona jiosoibHO H3MepHTH cpe]^a, mro je MHiom 
Hamao Bet cnpexjbeHe cse Hxeje, na RojHMa ce Moraa oenoBaTH 
cio6o;i;Ha cpncRa ipacasa. Hnje mj Tpe6a30 noHHH>aTH hs ^jaiexa : 
Aocxa Hy je 6h20 ;i;a cbo noBpaTS y oho ciafte, y kom cy CTBapH 
erajaxe sa npBor oejio6o^eH>a noA Eapa-'Bop]^6M. 

To je yraH>eHO najnpe oko cy^osa, no^em je nocae;a;H»HM 
pacnpana cBaBojaKo h 6b3lo yspoK to, bito cy Typip y OBoxe 
Rpyry HHHB:iiH Bexa caxoBOJBCTBa, h bito ce c namoM BaJDpe npe- 
KHflyio ynpaB thmo bito Cp6H ae XTOAome sajbe npssHaBaTH npaso 
AOsaTo MyceiHMHMa Bpe]^aBiH>HM yroBopoM. 

CyjOBH ce ypeae KoaerHJaiHO h y ipn CTyiiBa. 

CeocKH cyj — npHMHpflTejbHH — 6ho je cacTaBjbOB hb 
eeocKHx KMOTOBa, HH>eMy je ynpaBo AOJiasHio y BnacT ;i;a nasH 
Ha pes — ay caMHM npaBHHM cnopoBHxa Hige ce Mamao jifube 
o;i nopaBBaH»a. ^ 

Ko HBJe xTeo npHCTaiH Ha nopaBHaBe, Kao bito 6b ra ype- 
jsjnie ceocKe cy;gije, H>eMy je 6ho OTBopeB nyi y OKpyatBa MecTa, 
rj[e cy CBy;i;a ^jshsl ype^eflH MarHCTpaTH, Bao sa Eapa-'£op]^eBa 
BpeMena. y BHMa je o($h?ho 6eo no je^aB npe^ceABBK, SBa Hjiana 
H BHcap, H OBH Ta^a, pasyMO ce, HHcy mofjih bh ($bth KaKBH 
yneBH aby;i;n, bo cy cy^BJiB no o($B?aJB](a, h KaKo ce H>HMaBaj- 
6os>e ^EBBio. Abo cy, Ba npBiBBy, jsfiviiLQ KaBBe sanieTeBe Tpro- 
Ba^e B MajcTopcKe CTBapH, OB^a cy o6H^t) npHSBBajiH BajnaBHBJe e 
BaJBOBiTq'e Tp^0B^e h iiajcrope, to cy hx ohh npecy^HBam tocto 
Bpio BemTO h pa86opHTo. H Jby^H cy Be^BHOM h npHCTSjaiB Ha 
oho bito hh ce TaKO u^ecyjifiiLO. A ko ce Bige xtoo sasoBOJbHTH 
BH c TOM npecyjoM, ohomo je 6ho OTBopen nyi y Bemra cyj 

PAHKB. CPBHJA V TyPCXA XIX BBKA 14 



210 

KOJH je 6ho oho nrro GoBJer j Kapa-ldop^eBO Bpeiie, a kojh ce 
1815 ro^HKO nojasHO Kao GpncKo-HapoAHa Kani^eiapqa. 

KaA ce ysMe Ha yii saKO cy to cxBapH npe Hmse, h BaKO 
cy npany Biacx ss^saiH y cbojhm pynaMa roenoAapH h boj- 
Bo^e, na saKO je h hobh yciaHaK npexBOAHJio HeROiHKO BOJEo^a, 
OHja lie ce join y Hanpex mo^e 3HaTH a& cyACRa BJotacT Hqe 
uona HKaxH KaKBy BeiHBy HesaBHCHOCT. 

HcTUHa cy caA CTapemsHe Has ORpysHMa dnjiH RHeaoBH, ajiH 
no cauoj CTBapn ohb cy 6hjih oho hcto; nrro h bojboao h boj- 
HH^RH 8anoBeAHHH;H. 

npecy^e cy oRpyxHHX cyAona HSBpHiHBajiE RnesoBH, ara 
cy KHesoBH roBopHiH A& cy ohh ciapHJH oa cyAOBa, a h onaKO 
cy ce Ha cyAone iiaio o68HpajiH. 

Mhjlohi je onei mhciho aa ce a^ je oh rocnoAap h cxape- 

HIHHa BOJIHROM CyAy, H BeZHRH ce CyA CBO CeJLHO 3a H>HH, RaA 

je OH CBOj ABop syAFOA npeMemrao. Tor ce 1825 roAHne bcjihrh 
cyA xaso nonpaBHO uo ^opNH, h CTanno ce y KparyjeBiiy. IIpaBO 
HspHi^TH CMpTHe npocyAO 3aApxH Mhjlohi sa ce^ h caico je 
CBOMe 6paTy Je^peny npHsnao upaBO Ha Ty HCiy Biacr y H>e- 

rOBHM ORpySHMa, Hia6a^R0M H BaJbOBCROM. 

IIo^eM je HapoAHH cyA 6ho naciaBaR npe^amsber GoBJeia, 
nqe ce HHRaRO Mono H3o6H?aJHTH Aa My ce npEHHcyje npane 

aAUHHHCTpaTHBHe BjiaCTH. A:iIH HHJe ce MOFJIO HHKaA HH nOMHClHTH 

xa RaRBO fl8BpiHeH>e le BJiacTH. Mhiohi h^'o Haiasno aa noTpe6HO 
cjiysHTH ce jom hhjhm caBeioM y ynpaBJba&y. 

y HoneTRy je HsnceAaio a& ^e Mhsohi HMaxH nomTOBaH»a 
<$apeM npena RHesoBHMa. IIpeMa OA^iH^HHJHMa ce HSMO^y h>hx oh 
BiRAao Rao npena joAnaRHM ca co6om, o6h?ho ce o6pa)iao H>HMa 
pe^'y : tochoahh^, nocjiysHBao hx je ^H6yR0M, rba cy My Aoaa- 
3HIIH y noxoAe, h 6hjio My je npaso 3a cbo nrro cy ohh ^hhhjih 
y CBOMe noApy^'y. KaA cy My aohochjih nopeay h xapan, Roje 
ce ABoje 6pojajio no 6pojy saApyra h MymRHX rjiaBa, H^'e Mh* 
jiom MHoro pacHHTHBao a& sh ce cyna, Rojy cy ohh npeAanajiHy 
CjiasLO c 6pojeM nana sa Roje je Tpetfaio HamiaTHTH A^a.R. 
HsncAaJio je a^^ hm OAo6paBa oho mro Mory TaRo h aa ce aa- 

Ra^HTH. 

AiE He npo^e mhofo, a 6ani ce o OBOMe saAene pacnpa 
Me^y RHesoBHMa h MHSonreM. Eao nrro anaMO, Mhioui je 6ho 



211 



JB60 xa^^ MX saBjn, h raje ee XTeo saxoBOJBHTH e aoxotroh 
HeHSReeiiiii i oHami KaEO 6h sax Henao. Ha noeseTBy pasauube 
no oRpysina CBOje Jby^e ^a Haqirae noxnyH nonsc. Yse dpsra 
isHesoBe, sax onasflioe fac ce TaRO saxama yftHXOBa no^py^'a, 
fl nosaJiHine ce na to HeROHO o;i; HajnoysAaHBJHX ciyry Abmo- 
meBHXy aiH hv oh o^roBopH, xaRO roeno;i;ap ho a^l pe^n hh pera 
aa OBaRO CTBapH. 

n TaRO ce OHa SBOCTpyRa BxacT, ROja 6euie BpxoBHov 
icHosy aanajia y ago, Rao inro cmo BHseiH, noxHsame cbo nesa- 
BHCHHJa. Eas je Hvao nocjia c TypB;HMa, oh ce nosHBao aa 
noBJiacTHiie, A^TO My HapoAOM, jep cy H>era jsj^m^k sa CTdpenmny 
HapoAHor; a rba je oro ^era saneao ca CTapeuiHHaMa y semibH, 
OH ce no3HBao na npana Roja cy My A&Ta 6HJia TypcROM Bia^oM. 
nocJie ByRypemRor vHpa obo ABOCTpyRo pa^yHaH>e ^hcto 6enie 
HORaRBa noiHTH^Ra HOBOJBa. CaMO a& ^b je irpetfaio Aa RopncTH 
OA H>e MCRJbyHHBO Mhioui sfiHpa? 

y npoiete roAHHO 1821 joni joAaH nyT HaH^e Mhjiobi na 

OTHop, HCTO TaRO H c joAHo B c Apyro CTpaHB. JliBOJHIl,a OA 8Ha- 

MOHHT^Hx RHesoBa HB npoRO MopaBo, MapRO A^Ayxa h GTOBaH 
j(o6pKaii;, nonrro joahom hphjuhrom CTany y cnesy c namoM, rojb 
o6e^a npHSHaTH ex sa nesaBHCHe RHOsoBe, n ca c^ax^jaMa, HsjaBe 
OTBopeHO Aft OA MHJionia He^e BHme irpHMaTH BHRaKBe sanoBecTH. 

AUSL MhXOHI yMOAO H»HMa AOCRO^HTH. OAMaX OHaj ^aC OnpOMH OB 

Ha H»HX0Be ORpyre opyxaHO HOTe, h ohh 6h c MecTa nponaxH Aft 
HM nama ne noMoxe. H AOHCTa MapaniJiHJa nonube ohao y oro- 
JiHHy hohito BojcRe, H3roBapajyiin ce Aft je paA n oh npHnoMO^H 
Aa ce Taj HOMnp yrymn. Mhhohi My nopyHH na to, Aft oh obo 
jbyAe uaj6ojBe no3Haje h yne c H>HMa , a nama neica ce y to 
CTBapH He Mema, aRO HHJe paA Aft ce ii,e3a seMJba ysdyHH. Earn 
TO 6enie OHAa RaA cy oa xoTopHJe ohh hombph y BnaniRoj nxa- 
HyxHy TO Aft^H noBOA ycTanRy Ha cbo cTpane. IXama ce npenaAHe 
Aa ce H GpdH He yAPy^e c UncHJiaHTHJoM, to nony^e naTpar 
CBOjy BojcRy. Ha to 6e oa bo Myne noRopHTH h RHe30Be h h>h- 
xoBe HpHJaTejbe. Horh TonaioBH^, rhob hb Fpyaee, rojh je 6ho 
Me^y H>HMa, MHCsefen Aft ^^ jo OAaio horo nHCMO, y^HHH ce Aft 
je noiyAOo, h yTo^e H3 Cp6BJe, Ha aeroBO mocto Mhiobi no- 
cTaBH By^Htia. 

Hocie tora ce h RHesoBH, rojh cy npe CMaTpaiH MBJioma 

14» 



t 



212 



Bao jeAHaKa c BHiia, noneme Ma^io no iiaio HaBHBKBaTH Ha no- 
eiyniHOCT h noRopnoeT h cxaTpaTH Mmoina Bao Bo^era. H>hx 
Mffiiom HBJe caMO nociaBJ&ao, no je nnao npaBo h sdaE^HBan 
EX. OApe;!i;H bm njaxy, aaxpsaBKH 3a ce npaso noBHmaBaTH j&^ 
BaA aa xo6po na^e. Maio no hmo^ na set n^e MapBO he sa 
Hx 30Be BBesoBHMa, HO Bx BOiejame BasBBaiH cepAapHiia h 
KaneraBHMa, a ynpaBO je H>HX0Ba bsbct h naiH^Hxa BBme na 
BaBBB BojnnHBH Bin nojrHii;%JHB ^hh. Cbh cy ore 6iiajsL H»eroBB 
tohobheii;h. 

A tfyAytfl ey ohb ony onrrpy BxacT, Boja je h>bx creBajia^ 
eaME esojoM sjiam^y npenocEJiE jijaube na eeoje no^py^e le Ty 
onoT OHE npETesaJiB, Mopao ce noBasaTH jom jexaB nyx oTnop h 
c xe eTpane. Jom ce hebo ho 6enie saBEBao sa noBopnocT. 

BiacT MBSomesa AOBCia BEJe 6EJia Eor saa boihbo pa3- 
lEHHa OA BxacTH jeABora name. Eapen je ob CBynjbao CBe ffiXr 
6flHe onaBo ecto oBrrpo, na jom oae ecto, Boje cy ce e sa 
TypcBe Bsa^e synEse. GaMB BBeaoBE, bbbbe cy 6fljiE y osaj Max^ 
6e3IE cy jom y MBoroM Boje^eHy oho ecto btto b TypcBE Myee- 
iBXB. HacEJba je 6ejio e boa h>hx, e ys omTpo E8ECBEBaH>» 
Hera, yses je boa h»ex Bmio BanopoAo e BaTepEBaH>e Texee- 

BOM CEXOM. 

H cejbaiiE, odaepeB ce obo ce6e, na beao^e mra ce oa 
H>EX TpasE E BaBO CO c H>EMa nociyna, eecxexe cy Aa je oa. 
CBe HiEXOBe Myse e oa toxebex BpsaBBx 6ojeBa spxo mbxo ao- 
6BBeH0. Oho HacBJBe xaje em je caA heboho paasESOBaxo ce- 
OA npe]^amH>er Hose 6Ei^ caxo no tomo mro cy ra hoahocexe 
c BoiiOM HenoBOJbEOBdiy; 8a to mro cy ohh ecth, oa bojex cy ra 
TpnexE, 6exe ao Maxo npe c H>EMa jeAnaBB. 

ynpaao ce ne ana Brra je a^o hoboab abojei^ cejbaBa xa 
pyAJBEHBor OBpyra, "BypoBE^y b PaTSOBEliy^ to ce na xcxpaj* 
1824r roAEBe noneme Ty«BTB sa BflesoBe e na Msxoma. Hxh 
cy HapoHETO seHEM 6bxe yBpe^eHE, bxe cy cbmo xtoxe Aa no- 
craHy bbbbe beobobb ; Aocra je niro obe noxasame Bp^j&e nesa- 
AOBOJbCTBO, E CTaAome pasApaxBBaTB JbyAO na dyny. Axe y CBoxe- 
oBpyry, 6am y aomobehb caxora Mnxoma, na^ome apxo mbxo^ 
npECTa][Bi](a. Saa ce saxo ex je ESAao npBE OEfy, sa Bojera ce^ 
6exy o6paTEJiE Aa ^ 3a CBOJy CTBap 8aAo6qy. 3a tbm yxBaTO; 
npBor PaTBOBE^a, e ynyre ra y KparyjeBai^ sexEBOM cyAy Aa ce: 



v 



213 

eaciyma. Jleno noKasyje y kekbom je jom eiEKy dma seHJba h 
KaKO ee jom T£ui;a Bpno vaio i^eHHo khbot ^ob6^'h, ihto je 
KOMaK, Roue je npaTAa^ OTHmaBmH Ha jipyry erpany, noeepicia 
PaTBOBH^a ;i;a ra TyBa mro Mose 6ojbe, ;i(pmao Aa ^e ra Haj- 
<$02»e ca^BaTH BaA ra y6^'e. "BypoBH^a AOBe^y y fiparyjeBait, h 
HcnHTHBame ra H^'6pnaubHBqe Aa xh Heiia xPF^e EaKBHX eBeaa. 
Oh oATOBopH Aa CBaRojaKO sHBOTa neke HCKynHiH THMe mro 6h 
npBBnao, na h ynpe na MyKana. 

GaA je Mnsom ea cbojhm KHeaoBHtfa nasHo na CBaBH naj- 
xaibH noEpeT c ABOCTpyKOM nasftOM. 

y noTieTBy 1825 roAHne CMeAepeBCKH KHes Ileiap ByjiH- 
HffBA nyje sa seKor cejBaBa aa J6 Bsao sa one CTBapn "Bypo- 
BHlieBe H PaTKOBH^eBe, na je jom onaBEX ecthx mhcih, le OAMax 
oTHAe y ceio rAe My je 6H:ia Eyka, a& ra yxBaiH. Hoty nycre 
xoMBe Te ra yxBaie h AOTepajy onaMo rAe oh 6eme nao Ha 
Ho^HmTe. 

Abo ce naAao Aa be iHMe 6yHy jom y Kopeny yrynrarH, 
npeBapno ce, jep 6yHa 6am sa to 6yKHe. 

Gejbaip ce oHAe OAMax pacpAe mro je ByaHHOBEk TaKo aey- 
poAHO nocTynao c h>hxobhm TiOBeKOM XBarajy^H ra can Eao 
pa36oJHHB — TaKO cy roBopHiH — MecTo Aa ra noTpaasH oa 
ceia, Te cKo^e cbh h CTOEy ce npeA KHesen CTaa, na KHeaa 
flaTepajy Aa nycTH yxBatieHor cejbaKa. 

Jom ce He 6eme Byjin^esHk he BpaTHo CBojoj syliH y A8aB>y, 
a 6yHa na H»era 6yKHe h y tom ceiy. Ta dyna pamHpn ce na 
jeAaH nyT A^JieBO. GeJBan;H hb A8aH>e h hb cexa onyA Haosoio 
ciaAome ce TysHXH h sasHTH sa CBy BHeiReBCKy BiacT h no6y- 
B&me ce jaBHo. 

HcTHHa MHJiom OAMax onaj nac nomjbe cbof Mia^er 6paTa 
JoBasa c jaceHE^OM h leneBH^ROx bojckom y A3aH>y, mil tevo 
yHHBH jom rope : ohb, nrro hx je JoBas oaboo a^ noRope 6yH- 
TOBHHRe, yApyse ce h caHH c H>HMa. JoBan ce Ha^e y cxpaxo- 
BHTOJ sanapE TaRo Aa je vopao npHCTaiH sa nperoBapai&e, na 
, ■ Ha seRe BaxTOBe no6y&eHE^Eey ECTHHa He ca cbhii^ jep sa 
TO Hije HMao BE OA Rora BiacTS, ny c HanoveHOM, a^ ^e Bpe- 
AETE ECTOK RBA EX OAo6pE H»eroB 6paT, ROJE jo rocHOAap. GejbaipE 
cy HBJBetHa e noEneHi^e Tpa»EJ[E, a^ ce ByiEHOBEfe yRJioHE 
H3 ciysitie E Aft ce Ea H>eroBO mocto nocTaBE 6am onaj EBMe^y 



214 

H.HX Roju jfl DO esoj npirain^ n^BHine 6eo ypajCHo oso Tora 
ycmsKa. T^ ^obge je 6mo r^er Hiioje XaE, sojh je 6b.o nposBaH 
TaEO mro je HesaA^, sa iriaxocTE, xteo 6zte cBenneHHE, na cjijauo 
^Eou Kox HeKaKa nona. Ash je Taj socao (Sho oh sek ojtsnso 
HanycTHO. IIos Kapa-'Bop^en je dio OKcap, a y obo j^a, » 
Kojen upHHOBdxaKo, paxHo je ;i;o(Jap pas, ' TproBao ea eBiftavar 
TO ce Ha iBi lauE ynosnao c nHoniH HHybHXic TproBi^Na, na 
nvTTJyl^H EoJesyAa qo Hapo;Qr cbojih nociov h pasroBapdjyta 
ce HapOABHK eTBapHHa fieote ee paniqyo h npB^ofiHO rjaca 
Ha lajieEO. Eao mro peKOCHo, Josan (Seme npeTxo^i^o ojipCptto i 
;i;a co 'Bac noexaBE sa Ksesa, h aa cejbaxe 6n 6Kaa He Mala 
KopncT a,^ cy KorzH ewjou HBHy^ra nocTaBteKe jeAHora KHoaa. 
Ajih je 'BaE AOBOJbHO noBsaBao OH^amBe CTaB>e eroapH j Cp(SHJB« 
xe je ocetao koiheo je Henoya^aHo obo nocraB^ene. A y oho 
Bpeue uHTH caMO ehob H^je 6bjio x{Mrra KeroBOJ wcT03>y<5BBoeTif. 
PeitaRina saEo je JoBas xxeo cane sa npesapE ceAase, h E»a- 
maBicii y XacaH-naniHHOJ IlazaHUH Ha nocaoTEy can sa epe;i7, 6w 
HKaKBu npeHHmjbaKa noAHrne aacraBy na 6yBj DporiB MBXonia 
H H^eroBe BJiafie. Hapoi Harpny k ibeiiy ca CBitjy erpaBa. Oco- 
611T0 je ^Bia -tjK6& Ha BHesose niTO cy oxoxh, Te Hicy aa^o- 
BOJ.HH c OHOH DociyTOif BojoH BX HapoA AO^eKyjo no «eiHHa 
Ka^ n,i.y noeaoN, loxo sjiociaBe Jby;i;e oaaKO hcto ebo bito cy 
ueKjJia Typi^H, h mro HaroHe napoA ^be h sa synyE. AiH no- 
^emf roBopHTH h ApyK^Hn cTBapHsa, Bao paape82Bafi>y 
uopese, Eoja hh ce ^HHHia Bpio BSJiHsa h HecHoeBi. H sayiiBK 
JUL Taicy Bxa^iy o6ope, ces>aui ce noaeie aa ABOJe, na jbahk no^y 
fla IIoifcapeBan;, rjifi (Jeme Jobbh oa kbx yxesao, a ^pyra opaBo 
iia B:iajiiHo cTaHHrnie, Ha KparyjeBai;. Ilpes obox nocxejiKOii 
rommoni nrro ce ynyxa hb EparyjeBaii 6ao je "fiaK eaH eofJoH, 
H yaa h. je npacxajano CBe BHOie .ijah. OitUHsajj lyte jaee- 
KH<iRnH X xeneHH^EBH KHesoBHua, BOJH (fexy Bpio OHpeHyn 
Hapo,iy. MHa(»D noas^ ope^ b<ex jesn; ^ery HOHasa, aJiH bx 
ouH pacxep^y xaKo, jsfi cy ce novo^ des cbojhx m>BA BpatiaiB 
y KparyjeBai;. y KparyjeBiiy ce MHorn yxypCame^ ua h caa 
Mu.ioin sao jia ce cxsxe soseCaTE. Me|y thm aa spevesa cxErse 
no»o}i H3 Jarojunie, Iloxere k yxHi^a; a oco€hto ee Bpe^aB 
iioKa:Ke By^Hk, hobh eho^ rpyxascEH. Oh nHxanie oae HOMEe 
Kyi cy EOBe jeiH, a ohh aeicy oaroBope xa fee BniexH Eyja 



. 215 
^6 ce xeTH H fteroB cyxpa. H>HMa ce ^mvaao sa ceoHoj no6y- 

fteHHHKOJ rOMSQIH HHEOKO O^OXeTH H6 X0S6. AjUL BjHHt OCTaHO 

nps Toxe, Aa hx HnicaKO h6 Tpe6a ^enaTH Rao mro 6h aceHO 
^HHHJie. H>era Mmom noeraBs sa 3anoBe;i;HHKa, ^a xy HOBai^a, 
Kaace xy KaKO ke ra cbojcbh noTnoMaraTH, a h noHHe ce osvax 
y eBa^ex copeiiaTH; h BjHsk ca sHaHeHflroif ciciox Kpene Ha 
6yHT0BHHKe, ROJH cy 6Mn yxBaiaiH CTaH y TonojiH. Byrak ce 
yTBpsH npeiia H»Hxa Ha jejiHOM 6p;i7, h cyxpa ;i;afi sopoM y^apH 
Ha H»HX. Kao a& je H>eroBa epeka XTeia, ^"BaK ce pans osvax 
y HOHeTBy, h MopaAome ra o;i;HeTH. EyHTOBHHip, ^inmeHH Bo]^a, 
Ha Kojera ce pen h CKynnme, h bojh hx je can h Apxao y CKyny, 
He xoroHie ce oApacaTH, h o;i;Hax ne ji;aHry6etH npcny Ky;i; kojh. 
TaBO uo6e;i;HBmH9 no^eAHOip narpny y ona ceia r^e ce 6yHa 
no^eia h rji;e je BaJBHme BaManmiia obo ce6e, le noHHHe Ty 
BojcEaBBa HacHJba, totobo Bao nrro cy hx h Typipt o6h?ho laBox 

npHiUHKOM ^HHHIH. 

SnaTHa je h neaHBa cpeka MaiomeBa mio je oBa 6yfla Taso 
Hario H npecyj(HO yrymeBa. 

Bek ce H y 6eorpa;i;cBOM OBpyry noieno 6jizo HyrHXH h 
KpeTaiH onaBo hcto, h laj' 6h nosper Mopao 6hth 3a h> jom 
onacHsyH, mro ly 6exy HaynHJiH s^ noBpex noBeny ABa sHaTna 
HOBeRa, CHHOBH MapBa Hapannka, bojh je npBH c Kapa-'£op^eM 
ycTao Ha Typne. Ho sas ohh nyme sa necpetiy, Roja H>HX0By 
cipaHRy cbo6h y Tohojih, ne Morome ce hh cawH y ce HoysAaTH, 
H irpe^ome y nan^eRO y AycTp^y, a& caMH ce6H o6e36eji;e shbot. 

A Ty ce oner 6p3o oxpadpHme. 3aRJi0H>eHH o;ii; ohof najooc 
Ha HaroH CTBapnor ocekaH>a, y boh ce or^ieAa oho hito je h 
Bojex cy noA^Loa^HH Jby^H bojh y caMOH necTy shbc, a HajEoiseHH 
o6HaHaMa Roje mro odysHy 2»yAe Has CBOJe BOMJBe, ohh ynpre 
y naxcT m 6h ohh, rba 6h ce BpaxHiH^ csanoM CBora HMena 
onei Hpo6yAHiH oho Hapo^HO HesaAOBOjbCTBO, to flfi. 6e hofsh 
no^HbH He caxo 6yHy na MHioma h na RHesoBe, ho h na TypBe, 
na laRO bojihro hito yHHHHTH. JIjBa deorpa^CKa y^HxejiBa, bojh 
HHcy 6H2IH poAOH H8 Gp^HJe, HaEHHiy hh HpoBiaMaivgy y Bojoj 
je — aso CHO Ao6po HSBemreHH, jep caHa HpoRj[aHan;HJa Rao Aa> 
ce H8ry6H:ia — 6H3a HCTHna yiteB>eHa h raana MHiomeBa^ aiH 
MHoro BotoH i^oHox FJnaBa By^keBa. H ^apanH^n ca cbojhx 
JHTOHX HpncTRJiHitaxa ynyxe ce y Anaiy ja Cyny nonny. '^^^^ '"'"ii 



216 

je cxpax OA OHor nopasa y TonojiH join 6ho Ha naveTH cBaKox 
cejbaKj, H npoKiaifai^'a He jmsa 6ani hh ;i;a ce bo noMaKHe. 
HasojiHRO KH680Ba ca eBOJHV MOxi^HMa jifiTEjte J mjuj ji;a 
Tpase 6yHT0BHHBe b^o pasCoJHHBe, h Hfynocie hx h na^y y je;i;H^j 
japysH. EpaHHSH cy ce Rao OHaJHsuH; jep je CBaBH 3Hao sa> My 
ee sHBOT Hete noBsoHHTH, Te raso CpaHekn ce h HsrHHy cbh. 
One mro cy nncaiH npoBsa]faii;HJy cipaxoBHTo narpAe. 

H laBO ce yryme noBpeiH, bojh cy hihilh Ha to sa ce Mh- 
jiomeBa Biaxa ca cbhm o6opH napo^OM hih cejbaiiiHMa. 

Gejbaivi, aBocy h 6hih no6e^eHH, oner cy ocekaiH CBOJy 
CHary. Exotobh cy roBopsajLE no rsemTO, BaBO je ibnx Mmioin 
cmi; HCTHHa na^BJiaAao, asH Mose ao^h Bpeiie sas te h ohh 
H>era HaABJiaAaiH. 

BM^a je Apxajia h caiia sa joj ce BaBo TaBo Bajba o6a- 
spoTH Ha cejBaBe. BynH^eBHk 6yAe 86a^eH, a bhosobh jacenn^ncH 
H jieneHHHKH, Ha Boje napos hsjih CBOjy noMaicy, h ho BpaiHine 
ce BHine na CBOja Mecia. IIoBpaj thx Tero6a no^ne ce Beiufa 
o6pataTH nosop h Ha ^yre CTBapne Tero6e; h nonymraso hm 
ce y CTBapHMa, y soJHHa cy HHajiH npaBO. 

HnaB ce bilb^b, BacHsje ocBOTHia bojhh iry jiparo Ha^niHOM 
CBHxa BOJH cy 6yHy npBH noTnajbEBaiH, h aso je 6HJia Benira 
mTeAOTH HX y npsH nax. 

Eao mro ce pasyxe caMO codoM, Ta je^an nyr ocHOBana 
CHCTeHa TOB ce Baso najba yrBp^piia 6op6oH npoTHB 6yHT0BHH?Bnx 
noBpera h caBia^HBaftOH khxobhh. 

BoJHH^BH 8anoBeAHHii,H no HapoAy, bhosobh, bojh cy yMeiH 
Aa sajipace napoA y noBopnocTH, HopaxH cy ca CBOJe cipaHe 

6hTH ca CBHM HOBOpHH CBOMO HajriaBHEJOH CTapemHHH MHjQcomy, 

BoJH je C£^ HHao y GpdsJH potobo jeAHHCTBeny RuacT. 

Abo ciaHOMO nHTaiH saBo ce xa bmct y to Ao6a h y OBOj 
sexjbH Mona yTBpsHTH, ojtroBop je, jia je BeiHBa noxHTH^a ne- 
BOJbii, npHHy^aBaxa Jiby^e jubl na TOMe TBp^o ocTany, MaKap %& 
HM ce 6am HHMajio HBJe xtojio. 

npe^auiH>H BJ[acHHii;H opyxane CHie h BpxoBHor rocno^cTBa 
ce^ejiH cy jom y Cp6HJH h AP^Baxn cy rp^Aone. Hnje 6bjlo hh- 
BaBBa yroBopa bojh 6h hx nesao — jep Mapannflja 6eme jom 
npe ABO roAHHe ynp'o, Bajbxa nesaAOBOJbaH mro My y EnponH ne 
no^e cpeta onaBo sa pynoM Bao y Abhjh. Hhjo 6hjio HHBaBBe^ 



217 

HE namEHe aajiaTe pe^s, Boja 6h Typne Morjia oxecTH ji^a He aaysMj 
CB6 nrro cj jsj^trbjol. Jep cy ohh jom jeAHaBo hhmtbjlk BaBo cy 
Cp^H jnyasHH B>HMa cjiy^sHTs h po6oBaTH. Cp6H, j^fiXJLQy aBO cy 
6jnLE pajH A& Ao Tora He Ao^e, aso cy XTeaiH ;i;a n OAp^e ony 
HeaaBHCHocT, Bojy cy y CTBapH Bet HHaiur y pyRaira, to cy 

MOnH yHHHHTH CaMO jaBHM BOJHHHBHM ype^eH>eM, CaMO HBpCTO 

Apse^H ce noA CTapeoiHHOH, bojh ,hm je noc:iieji;&Hx ro;i;HHa npe^- 
H>aHHO H Bojera cy ohh CBe^ano spHSHaiH. GBaRH HOMnp e cnaBo 
yHyrpaniHie Bonedafte upernjio je y hcth xax h noJUHTH^BOM 
oncTaHRy. 

Manap mra najnocjie roBopHJiH sasapaHH cejsaip, y bojhx 
je nonoA CTemften na Haj6jiHse CTBaps, MnJiomeBoj je BJia^H 
tiam y toho 6iimo HaJBote npoHHyliCTBO, nrro je no ce6E 6Haa na- 
pojiHa H HiTO je CJ1060AH0 H BpenBo HCBasHBaia mas&j ocj[o6o^e&a 
OA Typasa, Boja je AyxoBHMa HigMotHHJe BJxaAaia. HIto je Mraom 
BaxBaiHO na sps&o npe ho nrro cy My ^ft^a npana Boja je HCBao, 
mro je hsmo^' ocTaior noAHrao mhohitbo i^pxaBa He nHTajyliE he 
name he cyjtTana, bojem je jifinou yje^HO yroAHO e pexETEOBHOK 
napoAHOM ocetafty — to je cne 6eio ca cbhm no HapoAHEM HECiHMa. 
Ta napoAHa CEnnaTqa h y^HHE Aa je Morao oApacaTE y ce6H 
BJiaAy, Boja je dnsa jom Beona npHBpexeHe npHpo^e. 

Aan na nocjieTBy nacTa n jij^jK^sje Ao6a. 

JI^ecEffle ce jorai^aJH, kojh noTpecaBmn noraaBETO TypcBy, 
Ha CBaBH na^HH h na Gp6HJy yTHi^axy, e na nocJieTsy je e onpo- 
CTEme OBora HaTerHyror CTaH>a. 



~»K'»Cki»~ 



rJL&SJL ABIAECETA 

KAKO CE CTAHjE Y CPBHJK yTBP4HJI0 



npe esera oho mTO ce Hono xorojtHTH jom AasHO h ;(^ho^ 
xoroxno ce ea noeienj fflncoL : Tpuji Cexy yeraiH Ha Typae. 
Mh cho no aaono noHH&aiH obao h oho noKpere, kojh ey ce- 
yaa q^neae aeMHpe, onamaBau na q>«iH CTpaaaxa xpHinkaH- 
CKor lacejbeHia y Typcaoj. H h»hx cy asasHBaiH norjiaBHTo ohm 
Hcra yapoiqi, bojh h cpneae, a to upso: Heypejtaoer aiax^ 
aoja je cae y xpauni oeHHaaia na npeHay^cTBy HycjoaaHcaa 
aepe Hax ocTama; a aoja ce na ;ioxy, ofiysera onaj(aB>eM, tfeme 
aaspaia y He^yco6He pacnpe ; a no tom caara h HeHaxaainHO 
pasBHke H HanpexoBaHie eaponcaor xpaml^aHCTBav c sojaa ey 
ce xpim^aHCKH aapoxa y Typcsoj CMarpaiH aao xa cy ox ecaon 
jexHO, n Ha Bojera cy noTHopy pa^yaaaH. Ajui ce Ta craap pas- 
aaia spxo paauuHi aaHHHOH, jep ly 6exy jpyroja^aje npHiHae 
Me^y aojaaa ce sino^exa, 6eme xpyrojaHHJH oaaj aenocpexHS 
jmofi^ aoja joj y novo^ itpaniQune, hcto onaao aao niro 6enie 
j(pyroja^H h aapox a fteroa pas a noioacaj y caexy. 

H Taao aaneio ociodo^^aaafta xpHmhaHCRor Hapoxa ox Ty- 
paaa, aa aoje cy ce Gp6a 6opHU, xo6h THae mapa a aeka 
TeMei>. JIaao je mhcuth xa cyiraa xoacia ae 6a oaaao vapao 
newOy aaao cpncaa rocnoxap y caoje pyae caciaajba cay jaaay 
axacT, xa cy ay cavo daie oxpemeae pyae. Ajih y aaaaoa je no- 
losajy 6bo, aopao ce jom sajiOBOJbHTn mro je y Gp6m*H 6ho 6aper 
rocnoxap, aoja je y bctb aax caoj aapox xpzao nox yaxoa, ae 
xajyfcn ay xa ce aema y manoae aoja cy amu Ha to, xa iiexo 
lypcao iiapcTBO o6ope. UIto ce lane xpxaH>a cno:i>amH»e ^pae 
noxaacraa, aa H>y ce Hflxom yaea otfsapao : a npeaa itejioaynnoa 
noioaciyy caoae y to apeae aige aa acTai^ao npaBa Ha noTnyHf 



21» 

HesaBHCHOCT. HIto c6 THH6 Tora, sa* 3H fce H OH npHCTaTH ys. 
noKpoTy ROJH nojpoB xeTepm'a, Bajbaio je (Jhth dea 6pHre: oh 
je BHseo r^e cy iie^y npzBpseHHiiHHa h npqaTe^ibHHa HncHJiaH- 
nqsHEM Heit<)flHii[HHa oj^ Hsiaffosa iip6]^fliiiH»e cpncKe B34?e, kojhm& 
je OH saxBopHO xecTa, a ^apanidiH, - Boje je Ha noeiersy oa 
eaxp'o, 611DUIL cy hpothbhei^h H>eroBOj BiaxH hcto oHaBo Eao h 
Typipuia. 

Fp^Ba CTBap u rp^Ko m% BOJe ce Hit hobo 6jwulo^ CTe- 
Kome Me^y CBHica eBponcKiH HapoxHMa shbo, ffitue HHKaA ne- 
Bi^eHo aaysHMaj&e, y Kane ce noKasame H'ycnoifeHe icnacKHHe 
ciapnHe, h Hapo^Ha HauoHocr, h xpHmkancKo cay^emte. H 
CEsaMa He 6h Ha hho, nek Hopv^ome HajosdHJ&HHJe o6paTHTH na 
HcTOK CBOJy namBty, noniTO ce noKaaa Bao He;i;oBOJbHO oho hito- 
ce ;!];oTie sa le CTBapn ^hhhio. 

J1^0TaAamH>a pycKa Bza^a 6enie nek BOJSHa ja ^hhh HCKe 
KopaEe, HHOBaBxaAa, Boja nacTynH 1825 roAHHe, y^HHH xoHcra. 
Te HOBeBopaKe ca cboh npecyAHoniky : ona Haj»HB2»e noTpse 
OHe pacnpe c XIopioM, Boje ce Bek abo TpH roAHHe noBzaHaxy^ 

IIonaBHTO ce to iHi^aao oHora mro no noroA^aHa Eysy- 
pemRor yroBopa jom ne 6eme HcnyH>eHo. PycHJa ce oco6hto Baj- 
Baia Ha to, nrro ce yctynse ohhh yroBopoM o^peHene Gp6HMa, 
cBe AOTsie HHBaBo He 6ejaxy HdBpuiHie. 

Ha TO saxTOBO TypipL npncTaHy, HamaBHiH ce Ha jexan nyr 
y sanapH, a yi^ejann jom h 6op6o]i c HajonacHHJox dyHOM saBBa 
HH ce HBa^a AOCHia, h npeT&oif kojom y hcth Max darposnme 
TpH CHxe : EHriecBa, ^aniiiycBa h Pycnja, nesaHe jexna sa ji^pyry^ 
cynapHBHiTBOH b asejbOH sa ynoAOM je^na Bsa sp} re ne HsocraHy^ 
CpncBe HsacaaHHKe, bojh cy jom jeAHaBO 6b2[h y saxBopy, Typii;H 
OAMax HycTe, h o6ekajy jsjai, ke ce HoqexH AoroBapaxH ca cpncBHM 
BspoAOM, BaBO ke ce HsspmHTH one npe^e xy a^to noBJEacTHi^e. 

H Ha cacTaHBy, bojh je Tora pajH ap^^h 1826 roxBHe y 
ABepMany, h cpscBo je HHTaH>e 6H10 ue%j HajnaBH^HH CTBa- 
pHxa, BOJHMa ce pa^HJio. 

Eeme Ayrora Boiedafta, TaBO Aa ce noBamxo norame CTpa- 
xoBaTH A^ ce jom ne pacBBapn, asH IIopTa Hajnocjie npHMH pycBH 
y^iTHMaT. 

y BOHBeHii,HJH, Boja 6h osHaHena Bao o6jamH>eH>e Eyxy- 
pemBor TpasTaTa Kojexy ce hhhio ojiaBmaTu H3Bpme&e, IIopTa ce 



220 

o6eta Aa te 6jume oApeAHra Cp^Hiia ofl^e y onniTe ^axe noBia- 
tTHi^eO H OHO mTo cy Op6H HcnaiH roAHHe 1820 oji; Typasa, 
noHMOHife (5h nspe^no y oco6hto]i oaboj6hom anxy. IIopTa o6eka 
fie caMO TO, HO jom ^a ke ce ca Cp6HHa ^oroBapaTH h o ociasoi 
imo 6h ohh oj!( H>e BaHcsaiH. y^sHH ce AoroBop a^ ce Hsg'AaAe 
da 18 MeceoiE caonmiH pycKOM ABopy xaTnmepfl^), y kom ke cse 
TO 6hth, h BoJH ke ce nocjie cxaTpaTH Kao jifio Te ROHBeHim'e.^ 

H TaRO OHO cpncRo TyMa^efi»e ByEypeniKor yroBopa saAods 
AOHCTa jaBHO npnsHa&e. KaA 6e ce ROHBeHi];BJa HSBpniHia^ h>hxobo 
«Tafi»e HO 6h 6mo caxo ypesHHJe h npeHa khxobhm jEejbaiia 
MHoro yAecHfge, Hero 6h y hcth Max 600 noAJeM^eHO h ox 
joAHO CTpane cnjie. Hxajm cy spaBO y Gp6HJH paAOBara ce mro 
dOMJ&a 6enie TaKO o6e86e^eHa. CROMy KHes cse^aHO hsbocth 
HapoA Ha CKynfliTHHH y KparyjeBiiy. 

Ajih je M6]^y thh hctom aojihshio Ha peA H8BpmeH>e roh- 
BeHi(B(je. foTOBo je Mono HsrjeAaTH no caMHM IIopthhem sano- 
secTHMa A^* oHa y no^eiKy nqe adnjba MHCXHJia npHcrynHTH k Toxe 
ii8BpmeH»y. 



^) Conyention explieative en execution du traite de Bacharesi. 
25 sept. (7 OKT.) 1,826. Hj. 5. 

^) Acte depart relatif a la Servie. HapoAHa noTpaxHBaKa no6po- 
jaaa cy OBaKO : La liberty da colte, le choix de ses chefs, 1' indepen- 
dance de son administration int^rieare, la reunion des districts 
detaches de la Servie. la reunion des diff^rents imp6t8 en un seal, 
I'alandonaur Serviens des biens appartenant a des musulmans k 
charge d'en payer le revenu ensemble avec le tribut, la liberie de 
commerce, la permission aux n^gocians serviens de vayager dans les 
•^tats ottomans avec lenrs propres passeports,l'^tablissement8 d'hopitaux, 
Socles et imprimeries, et enfin la defense aux musulmans autres que 
•ceux appartenant aui gamisons de s'^tablir en Servie. He snaH xohe 
jiH 6HTii cjiyqajHO mro naJiasHM AaJBO OBy pasJuiKy oa one npBe HsjaBe IIop- 
THHe. Note oSicielle de la Porte ottomane 1 (13) mai 1826 na ofieha^e 
^r^gler avec eux les demandes qui ne seraient pas contraires a la 
<;ondition de rajahs^. Acte particulier de la Servie na npoTHB Hxa obo 
IIopTHHO o6ebaH>e: r^glera de concert avec les d^putfes Serviens les 
demandes susmentionnes (oa 1820) de ce peuple, comme aussi de toute 
autre qui ponrrait lui etre fait«par la deputation serbe, et qui ne 
^erait.pas contraire aux devoirs de sujets de I'empire ottoman, Yno- 
poAH jom H IIpoKenia, k&. IL, crp. 69, IIpHJiosH VII, 21. 



221 

A eyiTaH Maxvys ce dam xaxa oxiyuBame sft noHHe hoko 
npexyseke kojbm ce Hasao o6hobhth crapy CHiiy TypcRor i];apcTBa. 

Yz AOTaxainH»e spsaBHo h bojhhwo ype^e&e no;i ja&H* 
HapcKHM HaxMokcTBOM, o6flOBJE»eHiH 1808 roAHHe, oHe ciJie, 
KoJHKa J6 cyaiaH pacnojiarao, BHme ce ho HicaA noKasame HeMokHe^ 
W oxpse lUipcTBO. Kperane ey cniHe Bojcae na TpKe Aa hx 
exHpe, KperaHe e Hanpesa&eif boihko je roA Horjio 6hth y ohok 
cn&y, na ce HHJe Horso Hnmra yHHHHTH. niTO y rp^siM o6ia- 
eniMa TypcsH yneA He nponase ca caiMp; Bax»a30 je saxBaiHtR 
caMO BHi(e-Kpas»y eninaTCBOM n H>eroBOJ no eBponcRH ype^eso} 
BojcuH. Jep mTo ce ae Horame ycyxHTH j(a HSBpura cysran y 
QapHrpaxy, oho je HSBpnuio sacai yyxajbeHoj o6iacTH, noTno- 
HOfHyr ocoiSHTm cra&eH Hcre otfjiacTH. Mexxe^i-Aiqa je ca cbhv 
o6opHo jom 8a (j^pannycKe Bojne y ErHniy Bek chxho ysxpnaHy 
nacT Haiesy^KHx 6eroBa; a nocie cy vy (j^paHiQrcRH h HTajui- 
jaacKH o^HipipH H8 HanoieoHOBO Bojcse ypeAHJUi h idy^HuiH 
npaBHSHy Bojcsy. Ka^ oh jip^e y novoti cyiraHy, jfiCB ce j 
HOiHHy, le ey xpnmkaHH BOJeBaiH BenpasHJiHo n ho BapsapcKoii 
o6vi^j^ a vycioHaHM no TaKnmH h ypexHo, n Fpi^i ce ho mo- 
rome oipsan npex EninliaHHHa. 

JIaKo je saiCHCUTH koshko cy orpoHHora ym^iua Ha cynana 
HHaiH TH yeneei. GaA ce tipse icona hbbpoihth ncao, no Bojoj je- 
aa HOBpaiaB cnoxamoera ynexa 03; norpetfe yHyTpam&e pe^p- 
MOBafte, MHcao obo Koje ce tfaBHme BHme npexaica cyxranoaHx 
1 Kojy HH OHa KaiacTpo^ mro ce x^CHJia GejHxy mqe yrynma^ 
MO je caMO craoM npHnyaia. Bime ce nge Morao CMarpaTH xa^ 
[e CTBap jaftiHapcBa oho mro h HCiaM. niTa BHme, cax je miaio 
paaiora » ce &HMa Rase Raxo oho baxobo oj^ynnpaae CBaKo> 
HonpaBipi boxh iQipcTfio y nponacr, h kbro cy thmo ohh, mro* 
tfi xrejiH xa spexe Rao to6ome HajoxuqHm'H tiopipiaa Hcxan, 
7 eiBapH H>eroBH rpbhei^h. H JbyxH ce ox aaROHa cax oxpoRome 
ja&Hupa, H Ha sexHROM jexHox Be^y Boanpa h yiOHa Roje ce 6eme* 
cqrnHXO 1826 roxHHe rox meHR-yi-HCiaMa, ohh opncraHy na cyx- 
TAHOBy MHcao. Hannme ce oxxyna (^^etBa), na Rojy ce cbh noT- 
nnny, rojoh ce ja&MupH ynykyjy x& ce no^ny BeaE(SaTH Rao* 
ORO je norpetfHo aa pexoBHy BojcRy, h to Hignafte no 150 :byxH 
ox caaae opre, jep ce nanpexER Rojn cy HeBepHHipi orexH nax. 
lax TypiyiMa, ho nose ox6hth Haaax hh na rojh xpyrn Hava 



-<■" 



222 

jsfi KaA 6h HM ce iSBeia na eynpoT pe^iOBHa Bojcsa. Ox kux ce 
HHcy voriH HaAaTH HH^eMy ApyroM xo hobom o;Qrii][paH>y, an 
•cy ce H 8a TO 6iua cnpeiiHiH. Bam sa to ce MaxMyA 086EJbH^|e 
CTapao xa To6^^je sa ce saxo^HJe, nrro cy To6^Bje ynponaeme 
'GeuKa, jep HHcy 6HJie npecysHO OHaRor mmjbBBA n» os. Ea- 
syjy KaKO je MaxMy^a HOKaA ^hbo Aapnyao kia je ^o Ha bojh 
je Ha^iHH Mflpa wctho jusmfi y MaApiq^r n j96jmenoT Hapo^a, 
joa TO 6effle AO^po ynaMTHO h oe 8a6opaBJbame. TaKO h cax Kax 
ce jaH>H^apH yspyjame, oh spex tfypne rovrae H3By^e tohobo, 
H OA npBora ce xerBa noKasa CTpaxoBHT nocjiesaB, roHHJie ce 
Tpacyme, h jaBm^ape o6j!ih Hope oa bpbh. Thmo ce Ta BojcKa cbo- 
•HaHO yKOffij a BeaHBo hmo na^e y 8a6opaB. GyaTaa can Hige xpxfto 
jfL ^6 6hth ysecHO Ha bobo noTpsaTH hho flH8a]rH-^eAHA, nomro 
^ro y noHCTKy ne no^e sa pyRox bh canon MexMCA-AjugH, 8aAo- 
iBOJbH ce fliTO cy ernnaTCKH o4»hi];hph y^BiH nociyniHOcni h poAy 
•OA EBponj&ana Bay^eBOx BojcKy xojy je oh 6ho 668 hsbbbbx 
Tero6a cBynHO. Hsje MaxxyA hb y hoh oraeBao, ne 6h iu cano 
B3Beo y 6oj ype^eay BojcKy Koja he, kbo uito to roBopx ((lepiiaBy 
TOJCHBa 6hth, Aft ^^ votn 6paBHTH TypcKy CTsap hoa nodoAO- 
aiocHHH nasBBOH xycsoMaHCBe bojcbo. 

H TaKO ce, Ha nocicTRy, ncTHBa y8 najspBaBByy easy b 
*CTpaxoTe, H8BpniH H OBa APyra MHcao 8a Kojy bbaocho tac hhho 
AS paTOBa&a ocaMflaecTora BOBa, MHcao pe^opMO. 

Ajib HBKap OTKYA 6Hia Ta MHcao, y B8BpnieH>y je H>eBOM 
m onoT HSBOAeBa CTapa mbcbo HCBJby^BBora rocnojCTBa Mycio- 
jiaBCKor. y Bojcipi; BaMeH>efloj ab ce 6opH sa o6H06JBeH»e cjiase 
(HpopoKOBe, MoriH cy dyxBTH caxo Typi^H, HHBaKo naK xpnui- 
^BBB. npBB joj je saABTaK 6ho, a^ y noRopHocT noBpaTH XpHBI- 
^aHCKe HapoAC kojh ce OTnaxy. Ohab je HanrraHnaHa b pacrypena 
•HOBa RHiHra j Rojoj ce HspHHe o^eKHBaH>e, a& ^^ ^a hobb bojcrb 
jioxaaaTH csoje jyBiunTBo Be caxo tipaBe^H CTape o6sacTH, nero 
fH ffijiejuo HanpoA y ApsanaMa xpsnibaBCRBH. 

H TaKO ysAajy^H ce toxmbo jbko y ce h pasApaxeHH to- 
nEKSoi saHeceBHM HaAaH»HHa, Typip npecyAHo 0A(5BJy nocpeAOBa&e 
^Hjy CHJia y rpHROM nBTa^y, h bro je to nocpoAOBafte bbuio 
*caMO Ha cxe6oAy yByTpamHie ynpase nospaj cnojbam&e sbbhc- 
HOCTH. ABrycTa 1827 roABHe HsjaBO, a& Hete bh caA, bbth be 
iiBaA AO cyAH»era abhb Ha to npHCTaTH. 



223 

Ta C6 oxajKa He npoiceHH HHoro hh OHj[a Kax ce onaRo 
^^TpaxoBHTOM ciuiOH npevHAO CBeaa xe^y Efhiitok h HopejoM y 
npncraHHiDTy HaBapmHcsoM, h Bax jexHHM yxapnieH 6h y HHOiTa 
eaTpBBHa Hosa HyciovaHCBa noMopcsa CBxa mccHpcBora BHii;e- 
spa&a. Ilocjie CBenaHor Beta&a y WBafly cyiraH pe^e BaKO je 
OH roTOB onpocTHTH HopojiiHiia BBO Hy ce noBope; b bbbo ^e 
iM onpucTHTH xapaH 3a jejcfly roxHBy, a saibe ce hh novepHTB 
He xaxe. 

KaBO cy BOJHiHBe pe^opHe nonpHSH^Ho HanpexoBaie, cyiraH 
ce 6aiiH ca cbbk Ha npsoc, h »hbo oo^e npexy^HHan CBe 
•HOBe BopaBe. 

Kas Bsxaxe BeBy npoBiaHaiqqy ajaaBHa no AdBJH h Ebpohh, 
Bao xa xokaBie xa oneT 6aiiH y cyx&y h oho Ha btto je npH- 
•eiao y AsepxaBy. To je xeRevdapcBB xaTHmepH((^ ox 1827 
roXHHe, BOJH je sbohho bcto OHaso paTotiopno sao rox sanoBecr 
Bojera ox crapHX cyiTasa. Ty cyirraH roBopH HspeBOH, BaBO je 
Ba 0H2^ xoroBop npHCTao cano 3a to, xa sa CBOja cnpeHa&a 
3axo6BJe xoBO&HO BpeMena. H sa cpncBa noTpasHBafta Base, x^ 
cy 6Hia H no ce6fl h no CBexy tabb xa ce npHXHTH He Hory, h 
oxo6peH>e xa ce xono BaxaiH cbmo nox ohhm hprtbcbom bojh 

* cy npHiHBe HaqKHHie. Ty je ciexcTBeBocr xotipo oxpsana , jep 
y cavoj CTBapH HBJe Bor 3Ha mra BHoie 6bio bh oho bito cy 

• ene Hcsajie sa TpBe, h bito hm je cy:iTaB onaBo oxoio oxtino. 
nonaBHTo je nrro y oboh Typcsov asTy cbh xpnnikaHCKH na- 
poxH Haxase hb bhxhb bbo jexan jexBHH Bapox, JByro xyxan 
xa CBTpe HCJiav; a cyiTaH acecTOBo HsaaHBa CTapo jyHasiTBo, 
BOJHM cy HOBax ocHBHiige BiBpHxe npasy Bepy no cBery, b naj- 
Bekxa je pax xa secuHy npaBOBepHHX Typasa pacnau npoTHB 
Pyca, npoTHB HajsemfeBX BpBHHBa. 

Hflje 6bjio xo6a sa onnny CBOTCBy 6op6y bbbbb 6h ce no 
OBOHO Mopaia onesHBaTH ; ajiR ce HBJe jifUbB Mono oxiaram bh 
10, x^ce cTBap opysRJeH npesBHe. CyxTan BsasHBame cax. 

y Hopejy noBUby ^am^ysH BojcBy, to ce acnpex H»e Mh- 
CHpiqi BSMBBBy; a PycH yxape Ba JlyBaBy Ba pe^j^pvoBaBy Typ- 
•QBy Bojcsy. 

BBxexo ce xa je TypcBa bojckb 6raa yHanpe^ena h y 

rpucBoj ox6paHH b bbb^o y (SojeBHva; 6ohe cy cxymaxH h 

.Xyze cy ce xpssaJiB y 3ajexHBi(H. Ash hm ja crpaTeruja 6Hxa 



>* 



224 

Koja B npe ; z cbhu cbojhii HaiipesaBeii HacpxajiH cy ohh Kao 
H npe^e aimon obom xeoriiHOJi cfi« Ha jesHo Hecro, na cy Basjia 
npeBB^aju pamnpen^a Kperaaa HenpHJaTe:[>CKHX soJBOAa. 

i,pyre rosBBe BojeBa&a Fycn upe^y npeKO BiaHSHa, Koje 
cy ee TBeK enaTpaae sao npeflitH bha oh PyMeiaje, h MCKpcaya 
itciipe;i; cane iipecTOHBne, HSByAHine nap, sojih cy ce HopajiK 
no HiBxoBOJ BOjbH DpecyiuTH csa DHiaaa oko bojbx je 6hjio jour 
KaKRa cnopa. 

. He caxo ^a Ilopia Ba toh vapy dphhh h oho nrro joj je 
BpeA^ciraHo sa PpRe, soje Je xoiJie c obojibkok xecTHHOU ojifin- 
jaia, Hero HsjaBS z Kaso je y hctb Max roTosa noEopsTE ce 
Hapejioaua, aoje 6h CHxe nocTasHae sapax BSBpmeiba csera lora, 
Toh je Bsjasoii HCTHHa yqEKOBo xa ce Fp^ica ciecHHia y yxe 
rpaHHii,e bo nno ce y no^eiEy hhcieio, aaa je HanpoiHB thk 
noBojioK cBpmeBo, jia Fp^sa noeraHe HeaaBHCHa EpajbeBEaa/) 

Kaao y obom paTy noraaBHio BHJe npHBEBaao h y^eniKe 
xpHmbaHGKHx Hapo;i;a, KOJa cy 1788 h 1806 onaKo seJiflKy 
yiory nrpasH, Gp6H cy e TemKOH Hyicou aajipxaHH ^a ce h ohm 
He DpHSBaie opyi^a, e to hm Bpso kpebo (Jejame. TEie eaxo 
aico 6yKj y^EHKiH. EaKsa y^i;aja na pax, nno cy Ce oj^ynpis 
le HBcy j^aiH Boi[iH>aT;EHa ^e aa Fyce HpeEo GpfSiije, Kao mro 
cy Typua HaHBaubaaa. 

Ka^ ce yra^ao aap, epncRa craap je oerajia aa oboho bito 
je ope yTBp^eao, a aqe y H>oj HHrnia aeftaHO, azH je 6iao 
ji;oBo.i>BO a Tora nrro je cae oho npe^amKe ;i;oHOTa HSBpaieHO. 
Ha J^peHonoJbCKoa aapy ofiefea Hopra m te oao mro je y AEep- 
Hany yTBp|eio, a mro ce oesHBa aa ByajpeniBOK yroBopy, 
BSBpinHTH „6es BKassa ojparaHA, caBecBO anoTayao", a sa be- 
a pycKoa jiBopy apos Hecei; Aaaa Aaia aa saaKe ^epaaa, roJhk 
fae ce Te CTsapa aapexarH. 

Ca^ ce Bek a^e aaaao Ey^ oEoaamara. Hpaora Fetfa-ei- 
axepa no aeroaiey oa Xeope 1245 roji;aHe — 30 eenreKtipa. 
1829 — QeTBaeCTB xah bobito je cspinea aap, o6ekaBH <|iepMaH 
fiy^e asAaa no aaway koje je y yayrpaaiKOJ yapasH TypcEora 
i^pcTBa o6EqaB. Y fepHaHy ce aaayje nama a kjjlr fieorpaACEOM 
eae mro cy CpiSa norpasBBaiB oaaKo a ao ^^paa a no cxacij 

') Frotocole ^ 1 de la conF^rence tenae k Londres le 3 f^T^ 
rier 1830. 



225 

Bao niTO je y AxepMaHCKoj KOHBeHi^gn, Kasyje uj ce BaRo je 
TO o;i;o6peHO le sa KSLJbe noxnyflo Bpe;i;H, h sanoBOAa My ce jiibl 
no TOMe nocxyna.^) 

Fasyife ce a^ cy 6wib, noxpedHH sa^H nperoBopH ^a ce 
Jiaxa npaea y olebot yBe;iy. H sa to Hsa^e Bona^Ha Hapej!(6a 
1830 roj^HBO. ABrycxa Kecen;a (7. Fe6H-eji-aBejia 1246) Hsxa 
cyxTaH MaxMyA xaTHinepH((i, y bomo ce HaBo^e 6iHxe flapej!(6e 
xaBo ke ce npeBHHyTH pacnpe Boje cy y Op6flJH join oa a^^'Xeh- 
CBHx Bpexena saMeTHyre.^) 

IIoBpaj Tora je Huajia a& ocTase ^ rpajiOBHMa no Gp6HJH 
H jsja^e^ TypcBa nocasa. 3a ufino Bpeiie aob ce OBa cxBap ps^HJia 
caMO je je^an nyT 6iiao Horyi^HO onpocTHTH ce one BOBOJ&e 3a 
rp^oBe, ajTH to bo^ dome HHHyio, h o^aBBo ce se Morauie y 
Toj CTBapH HHnrra BHme o^esHBaTH. IIoniTO cy ce Gp6H ca CBoje 
CTpane HenpecTano nosHBasH na EyBypemBH yroBop, oh je Mopao 
H Typi^HMa ncTO Taso 6bte y noHotn ; a 6eme onacno OAMHi^aTTn 
ce OA yroBopa; jep ano 6h ce y OBOMe yroBop Banycrao, noKO- 
Jie6a3a 6h xy ce caara h y CBOHy ocTaiOM. 

AiH Be HsocTa CTapaH>e Aa> ce noyssaftajy CMexibe, Koje 6h 
AOJiasHJie OA npHMOBe na^eia h o^n^aja, no BOMe MycjEOMasHMa 
HCBJBy^HBa B:iacT npHna^a. 

GyxTan o^odpn npBO h npBO, a^ BiacTH H>eroBe BncoKe 
IIopTe flevajy nocjia HemaTfl ce be y ynpaBy, he y pacnpe cpncBor 
HapoAa. Hspe^HOM cyjiTaHCBov penjy yBEny ce HycejEHMH, Koje je 
nocie paTa npBE nama nocTaBHO, AaBmH hm npocTpan ACioBpyr, 
Koje je Apyi^ nama HCTHHa xaso orpaHEHEO 6eo, ny boje cy 
onoT HsasEBaiH nejiEBa nesaAOBOJbCTBa, Taso a& hx Mniom 6eme 
Bet y CTBapE yKioBEo. yHyTpaniBy n;e3iy ynpany ocTaBB cymaH 
Sfhoaj/j jep ce Mfliom caA 6eme noneo cjiystieHO Taso BasE- 
BaTEy Aft ce OB H>oj CTapa y AoroBopy ca CKymnrEHOM CTape- 

fllEHa BapOAHEX. 

Ajke ce TO He 6e a^^o BEBaso hbbpbihte a^ HEcy y^Eseae 



^) Friedrichathaly Serbian's Neozeit, Ilpsjior I. (Jl,. MaTit. Hbbo 
npaBO RHHsecTBa Cp6ie. EeorpaA 1851. crp. 22.) 

*) AUgem. Zeitong 1832, 2. 3 Anpnia AOfleie cy HeiaHKH npe- 
BOA xaTHmepH^a, oeepefl y RHexeBoj Rafli^exapqH, (Bbae J^. Maxiba, 
9bho npaao Gp6ie, crp. 33). 

PAHKE. CPBHJA H TTPOBA SIX BSKJk. 16 



#*• 



22G 

npoMeee y otfsHpy Ha Hexe xaHxe, rojh cy <$bu y Cp6mi ox 
erapraa, soJH ce HHcy mofih Rymnn 6e8 Hainiexafta, nai (Ses 
muor ]f6]naH>a cynancKHX nnoBHiRa. 

Cp6H cy TO jom y no^eTBy roBopsiH, b eynan caji npa- 
crafle h caM, a^ ce sa cb6 le xanBe npopanyHH Bira iiBHoee ox- 
ceBOM, na xa ity <^6 maiajy Taso y cyMB, i oh xa HeMa eh* 
BaBBO 6pBre obo cByiubaH>a. fiap cyjrraBOBa saca Hsge ry BHaxa 
nnra flsrytfBTB. To je sa Cp6BJy npexioxHO npsB Ilerap H«o. 
Ha TO cy KBCiHXH I y Fp^oj xob je ^hjo noMena o BpxoBBoj 
BxacTH cy^iTaBCBoj, a laBO je sacH^je h e EniiiTOM yHHtteso. 
Eao BiTO noHeaycMO, 6e3 Tora He 6r 6hio Horybao HHan sasBy 
HeaaBHCBOCT y yflyrpaniH^oj ynpasH. 

yjexBO je TO 6hio cpexcTBO, to ce jom jexBO nHraoe R8- 
HHpmo, Boje je xoTJue 6bio Hei^y B^ynaBBigflii npenpesaHa MBpa. 
Sao mro sBaMO, cnaxBJe cy jom jexBaxo xpsaie Xft cy obh 6afliTB- 

BBI^B SeHJbHBITBJia. C TOFB, BTTO OHH BHCy XTeiH BaoyCTRTH TBX 

npaBa, OHoreH je h onaj Hsp IIoTpa H^Ra h HSBpme^ Byny- 
peoiRor MBpa, b paxH to cxBaps cy Hiy'BBme npeBBHyrB h npe- 
roBopH ox 1820. yspoB je lesao xy<^0R0 y flaHexHHa lypcRora 
XpBcaBBor npasa. Gax nas HapexH cy^iTaH xft ce xoxoipi sana 
H THMapa y namajnyRy iipeiieHe, na xa ce cyMa, Roja 6yxe, nxaka 
ftevy aajexHO c laBROB. Temo 6Hme otfopena coaxqcBa npana Ba 
xeceTaR b na rTiaBHHiQ^, Roja cy yxHBau ox RaRo je aeiuba nox 
TypRe noTnaia. Ocra cyxraHosa 6pHra RaRO ^e ce cnaxflge aa T4J 
ry6BTaR HaRHaxHTH. 

ApzaiB cy x^ J6 norjaBBTO ox npeBO noTpe6e, xft ce o6a 
Bapoxa pa3XBOje jexan ox xpyror. GyjiTaa napexH xa BHme hh- 
jexaB TypHHB Beie HMaTH npasa na JoraHy cxys(5y RaRBor Gp6HHa ; 
an fliTa 6b Ta Hapex^a spexBia, aao bo 6e 6bxo BHRora ro 6h 
nasBo xa ce oBa BpflraT 

Kao nrro cy Cp6B HCRaUy onaRO h cyxraH npHMH aa Hiy- 
6o£e xa CBHMa Typi^HMa nonpeno satfpaHH craHOBaTH y Cp6qH 
BaH OHHX, ROJR cy 6Hia Ha nocaxB no rpaxoBHva. Oxpe^eBH cy 
jasHH, aapax Tora h nocTaBJbenn nyHOMokHEi^H, xa npei^eae xo6pa 
OHHMa ROJH cy Hx y Cp6^JH HBaiH. Aro ro BHJe 6ho Boi>aB npoxa.* 
BaTH CBOJHX xo<$apa, onoT My Hige 6hio xonyflnreHo x^ .^aM 7* 
npasjba H»HMa, aero je 6hio aa TaRe xoxorse aape^eHo xa ce^iMi* 
Majy y Racy tfeorpaxcRy, na oxaTie xa ce ohomo Hsxajy, Taf 



227 



raexame x& OAcy^HO npeceBjr eiapn TjpcKH yxHitaj h MeinaHie c 
papoAOM , Koje je h 6bilo yspoR CBHua lysdana Hapo;i;HH]f • 

IIpaBo sHHHora rocnoxapcTBa thm ce nyreic Hsry^H HacTaH>eHOJ 
BOJci],H, pesy BOJHHHKOM BOJH je ftOTse seifJBOM ynpaBJBao, h Kone 
cy Ta npeHMybexBa BepoM diiia ^aia. Xapa^ Ha rjiaBy, kojh je 
XOTse 6ho sao BBaiie&e Jia je bo Me^y pajoM, 6apeM ce ca^a 
Hiqe y xaBoj ^pMH niabao. HspeBOM je 6ejlo nape^eHO h to, 
Aa ce OA Gp($a, BaA nyTyjy no ociasHM odsaciHMa lypcBor u^ap- 
CTBa, Be ipase xypcBe xecBepe, sek ^a hm je AOBOJBaH^ nacom 
H»HXOBe Bsa^e. 

Jecy HCTflBa Cp6H h na xaj Ba^HH ocxajiH TypcBH no;i;a- 
hhii;h Rojfl cy ^ysHH Aanas nia^aTH, aan BHme HHcy 6hjih paja, 
sao mTo HM je sone 6buio cy]^eflo, HBcy 6^jla ciaAo dea opyxja. 
Hnje 6buio he cnoMena o BaBBOJ 8a6paHH opy^qe hochte bib o 
BaBBOH orpaflHHeH»y aa xajbHHe h Byte. IIj)BBe cy ce BenpecTaBO 

JBHAase. y XaTHBIQpH^^y CTOJH HSpOBOM AOnyBITOBO noABsaTE H 

BiBOJie B 6osflHii;e 6e8 B^B^er nnraHia. Eao bito Mejiobi pene, 
BaA je o6jaBJbHBao obo HapeA^e, o CJ!iys6H ce (5oacjoj Morjo bbq- 
HHTH, H oHa ce Hona CBprnaBaxB oaaBo cbo^ho h 6e3 h^bjbx 
npenpesa, Bao bito je b oa CTapHHe 6bo cboth o(5B?a]. 

H OGHH Tora cy y CBevy nipRBOBe ciBapH ype^eae npexa 
HapoAHBH jKejbaMa, 

3HaM0, y BaBBOj je cbobh ciajaJio c npe]^amH>HM pe^QM 
CTBapB, BITO cy y Gp6BJy ciaxe Bia^BBe 98 DjapHrpaxa. IIoHeH 
ce can CBO ocxajio BaiceBBio, bb^o bh obo Horso ocTaTB no npe- 
]^aBiH>eM : HBJe mofjio 6hth ^a ce BiaAVBajia h jtaiBe nxata jprn- 
BJLJSfiy BaA cy ($HJiB ysHHyTH CBH ApyrH AaHO? obo spcxe ; Hopaio 
je Ao^B uel^j 2Kejbe h Aa ce rp?Be BsaAQBe ysioHo, jepje&ipL 
BapoA BasAa CMaTpao sao T^^nwne. Y xaTEBiepH^y je oa 1830 
roABHe AOHCTa H to ctoj^jio, Aa (&e. y Gp6]qfl Mory dnpaTB BJia- 
ABBO H HHTponojiBTE poAOH Cp6H. UaTpBJapxy je y UjapHrpaAy 
pcTaBJBeBO npaso, Aa ob H86paBora noTBp^yje, ajiH BadpaBHip 
HBcy 6hj[h AysBB B^H Tora paAH y II,apHrpaA. Tbho ce Morame 
pacBHHyTH OHO y^eBite y ^aHapBOTCBOM Ayry, bojhk cy h cpncxe 
enapxBje CTajaie cacTaBJbeHO ca cbotoh cpsBOH. JijT bojh ce 
AOTie 6ho BaroMBJoiao na cpncsy ii,pBBy; npBMH aapoA Ha ce. 
MecTO AHMHHi^e, 8a Bojy ce B^je xorso npopanyBaTH boibbo y- 
npaBO H8B0CH, H Boja ce cpncBoj BiaAH y^BHBJia npoBesBBa, 

16» 



228 

BxaiiCHKaHa ce OApe^H yxBp^^eHa niaia hs ApsicaBHe Kace. To je 
MHiom join npe onejiao Aft yBOAO, ajH tok cajia Horaine HSBp- 
mHTH GBOJy HHcao. CBenrreHCTBO y Cp6HJH Hiye hh oheko ocotiHra 
7THii;aja Hxaio, a botoboj caMOCTaiHocin obo hobo ype^e&e ^o- 
HCia HHJe Horao toahth. HefceMO obab nperpecaTS 6e ih ce HMaxo 
mra npoTHB Tora pefcn; naBHO je yioHe, jhto ce ci^ BiaxHKO 
HHcy Hone ynoxpedHTH hh y KaBBOxe HenpHJaTejbCTsy npoTHBy 
Hapo^a. H OHO nrro je 6hj[o jom y HeMaBHHHM TesH»aMa, a to, 
Aa ce jiyxoBHe npHJiHRe y Gp6^JH pasBsjajy caMOciaiHO, thmo je 
onoT Hapo^y noBpateno. 

Gbo cy TO KopHCTH, Kojo CO HO sa^y npopa^yHaxH, Koje cy 
HaJBeke HeraeAe oxeapaie. 

H TO CBe Hige ^onaso caMO cxaHOBHHSiHMa h8 tfeorpa^CBor 
namajiyKa, bojh cy y caMOJ CTBapn Bet 6hj£h ocj£o6o]^eHH, ho h 
oHHMa ROJH cy KacHHJe ya Kapa-'Bop^^eBO BojoBa&e 6h3h cje^H- 
H>eHH ca Gp^HJOM. 3aTOcyceGp6H kohejol 1820 foahho; Tajco 
je 6hjio yroBopeno y AKepMaHy, h to je y Jtpenonojby joni Maio 
omrpHJe npHTBp^eno h onpe^eBeHo. 

QIto je, nopTa o6peKia, ona h noHOBH cbojhm ^epiraHOM Of. 
1829 H xaTHmepii^oM oa 1830 ro^HHe; y npoieke o6H^y aeiuby 
TypcKH H pycKH KOtfflcapH, Aai*pftB^® KOHaHHo o6ejiexe. 

Me]^y THX jom thmo ho tfeme CTBap CBprnena, name ne 
xreAOffle BopoBaxH a^ Hopxa Mose h homhcihth a^ i^hkobo otiyia- 

CTH KpftH H A* HX A^je 7 EOApy^'O CpnCKOM KflOBy. 

EaAa y BHAHHy cpncKH HdaciaHHii^H noHeHyme CTBap, He 
caMO Aft Hx nama seoiia homejiocthbo onpaBH HcnpoA 6e6e, ho 
HM jom CTaAO b^hjbckh npoTHTH, axo ce ycyAe Aft noAtfaAftjyne- 
HOBopHocT Me^^y BeroBHH HOAftHHiiiHMa. H>e]fy ce HHftame CMenrao, 
mxo Hy OHH no^eme roBopHTs o Eapa^op^^eBHH npeA&HX CTpa- 
saHa: aTyje^npoA caHHu rpaxox Bhahuom, HORftA X^JAys-BejbRo 
BOH»a Hrpao! 

HeRH onoT nonecy HOBaii^a h AHrny ce y ORpyre na ^phhh 
Aa Rynyjy AO(!pa oa Typasa, jep je h Tano xaTHmepn^ Biviao. 
Ajrir Ha H»HX yAftpo opysRaHH JbyAHy oTMy hh h BOH>e h HOBii;ey tb 
ce MopaAome BpTaTH OTsyAa cy h aohi^ih. 

niTa BHme Ha xpHmkane y thk oRpysHMa, oro rojax ce 
lianoAeAe cnop, naBaiH jom Texe poncTBO. Y KpymoBiqr h Aior- 



229 

CHHiQr, • HansHifo he hobo cytfame h HHTJi7R-caxH6]Qe9 r^e eavo- 
BO&HO roenoxape. Ohxe je 6HJia y Bochh 8apaA tfyHe^ Boja je 
TJUUi cnimaBaHa, Hesa ap<SaHacBa BojcKa, h hb to ce bojcko AptianacH 
CHUO noHecome h nHHme HacHJba. 

G Tora ce MO^y Hapoxon noMOHyTHX ospyra noxHse tfyia, 
I xyxi TiejouDe saso ke caMH cetfi homoIih. jifiopnifi aptiaHacRix 
naBapa ony Heicy xeBOJKy. BHme ce laso mro Hije xieio TpnoTi, 
H Hapox ce KpHBAHiia crpaxoBiro ocboth. Y Ejbyny h EpaJHra 
noxHTHe ce npaBH ycraiaB. Y lyprycoBiqr (K&asKeBiqr) ce Typ- 
CKH BOJBOxa nosasa oco6hto ynopaH, h Ty xoj^e H8ife|y &era i 
lapoxa roTOBO xo npaBor paxa. 

Paayve ce xa ce Mfliom Maio tipHsyo xa CTHmaBa Henpe 
KoJH My TaRo OHOBiixHo y noMoi JipmanfCLjj aii je inaK yno- 
ipetfHO npraiBy xa o toj CTBapH mro 6ojbe nporoBopi h sox 
Fycqe h box nopie. 

Ha KOH^epeHi^qH ox 13 — 25 Higa 1833 roxHEO, xpsaaoj y 
Djapirpaxy, nopra npHcraHe Ha rpaHHiie oHano xaso cysxype- 
XBJH KOMicapH.^) JiflK CO CBO npexaio Cptfna, jom je Maio no- 
Tp^jaiOy a npeiaa y cpncRy xpsany ohhx oKpyra, hhm je aa & 
6hio cbo npHnpeMJbeHo, nocie Bek Hige Morao he HMaTH HHRaKBe 
CMeTfte. 

Th cy ORpyaH OHaRo o6esezeHH, Rao mro cmo hi y 
rjioBHOMe HanoMOHyiH, Raxa cmo 6hxh box ocBojeH>a Eapa-'Bop- 

Me^y THM HHcaM y crafty hi jacHO HaaHaHHTH rpaHHii^e h 
npocTop seMJbe, hh noRasaTM 6poj craHOBHiiniTBa.') PaHynaio ce 



*) JejjUL HJUBaR, RaRO 6rx peRao aa cjiYx6eBora HBBopa, j AUg. 
Zeitang 1833 ox 9 jyia. 

*) Ucro TERo Hxcy hi 6iiia npa pym cpexcnui xa no hobo npH- 
XHRBHa nonpaBU Rapty Cp6q6, Roja ce BajtasR p npso HaxaH»e. IIobto 
je TE REpTE nocie nen^e npenrnumEBEBE e h xpyrnx nE, Boieo cehxe 
je cE CBO HaociEBD. (Yz npBO nw^e ox 1829 nE xohcte repte 
Cp6ije. Oco aeiEJbE mro cy yue y RBesesHHy CptfHjy ox 1830, he- 
iqtEHe cy be toj REpn job : KypnyHJUQE, IIpoRyojbe, Hjun, JIocrobek, 
BpEifcE, Hobo Bpxo, EpxiRnBE, ByMirpa, Hobh Hesep ce cBojn oRpy- 
8IHE, nieB&e I HpqeBOJbe octeih cy y Xepn^eroBHHH, Ileh y Ap6E- 
ugH, E IIpHspeB B^e bh BESBEHea. Hp.) 



•280 

y GptJaJH j[a cy thk h seHxe h HapoAa y Tpetatiy Bmnd 

H TtiKo je 6hzo Bet ese yiBp^eHo niTO ce T)ii!,ajo epuesHx 
ojiBoinuja npejia TypcEon qapeiey, a noriaBHTO npeita Typiuna; 
aesHiia pacnpa je^Ba ce je^aH nyx paenpaBK h cBpinH. Axa 
je <Jii.io jom ApyrHX nHTafta, fioja xes ca^a chs^o HCKOume 
Ha BnjiHEj Te CHure yspoE Aor^BJHHa, KojBva ee ciado bo ho- 
rame Hajtara. 






Ti 



rJUBA JBBAjDtECST SFBA 

yHyTPAuiifcA bj!ia;;a mhjioiiieba h odoshijhja 

nPOTHB IfcErA 



He 3HaK ynpaBo beko je 6hjIio to ce y AKepMancKOM jroBopy 
npenuio kyrse Esnecy cpncxnx slbja ox 1820 rojuiHe — o H>HMa 
HMaMo EBBemnye noysAase — npeKO one, Koja ce THi;aia JiE^Hor 
nojosjja MHiomeBa. TaMO ce no]iEH>e caHo npaBO, Kano sapox 
Moze ce6E crapeniEEe cjio6oaho 6HpaTE. 

ME20iiia cy Cp6fl jom 1817 rox- E8a6paiH ce6E aa BpxoBHor 
CTapeniEHy, a sas cy Ha CRynniTEfls 1827 roxEfie o6jaBJbeHE na- 
poxy Hiasipi E8 AsepMaHCKe KOEBenipge, EB^epe ra Eapox Ha hobo. 
0($op-KHe80BEy cpecRH REeaoBE H RMeioBE, CBenrreHfliiE e cyxqe 
EBjaBEme Taxa caenoM Rseay Mnomy 06peH0Bfli>y h BeroBy eotom- 
CTBy c RoieEa na soieHOy y Eve CBOJe e y hmo 6pa)ie Roja HEcy 
xoooa Ha cxynuTTEHy, e y HHe one 6pafce Roja be ce jom cjexREHTE 
c HiEMa, xa ^e Ey, Rao cBOEe rocnoxapy e Biaxaony, noxaHEip 
6ete. y ECTE Eax noTEHHiy E jexHy E0J£6eHEi(y, y Rojoj cy eosejie 
cyaiaHa, xa ee xft Cp6EHa EErponoiEra e MHioma O^pesoBH^a 
aa HacjiexHora REeaa. 

Aju ce craapE otiprome paaBflQaiE cyBEme paTHHE h nacEiHHE 
nyreE, laRo XE ce He Eorome oxnax EanpniETE. Y yroBopy EEpa 
xpeHono&CROE h y ohoe ^epxafly, roje je oxvax aa h»ee Haamao, 
noEEfi>e ce cavo aapox, a ho notfEH>e ce RHea% Kax je Meioqi na 
CRynmTEHE 1830 ob^' ^pEaH o(!aHaH>EBao Hapoxy* o6pHe oco6HTy 
nasfty na to, xaRo eio y nanpexaR nefee Bume Cp6HJ0E ynpaa^baTE 

UHOBEHIUI TypCRV, ROJH CO CBaRE HM JHeBSiJ H xoiado caEO xft 

ce otforaTO, Hero iyxB na napoxa, Cptfa, n rojh cy sayEHE c na- 
poxoE SEB6TE E yEpoTE, Ea xoxa : RARo je cax OTO CBe xotepaHO 
Bek xo CBpmeTRa, e Rano oh ca CBor Eocra ycryna, a napox EORa 



232 

n86ep6 ji;pyror BiaAaosia. Haj6ojb6r n HaJBaJbanHJer Hsxe^' ce6e. 
Kao mTO ce Morso o^eKHBaiH, obo Hcna^He caMo Ha to, tfi, ce H8(5op 
Bek no ji;Ba nyr 7^hh>6h, noHOBH h no xpetn nyx, GBynmTHHa ra 
nosjipaBH Kao BjiaAaoi^a oji; Bora nociaHa, h sanojiH Uopry ;zi;a 
Gp6HMa noTfip;i;H Mnnoffla 06peH0BHka nao sasoHHTora sa BJiaKH 
Eihoaa, H ji;a to j];ocTojaHCTBO ocTane Haciej^Ho y BeroBj nieneHy, 
„no Hapo;i;HOM saKJby^eBy ;i;o Besa nenpoM eHJBHBOH . '^ 

H nopTa ce HHJe Horjia jiyme OHHnubaTE ;i;a hotbpah obo 
^ejbe, napo^HTO mro joj je Mnjioin sa nocieA&er paTa h HOKe 
yciyre ^hhho, inajbykn Ha npnjuiKy xpane hh3 AynaBO, Boja 
cyjiTancKoj BOJcn;H Bpio Ao6po npncTajame. y xaTHinepH^y oa 1830 
ro;i;HHe ctojh nspeROM, ;i;a Moom ocTsye Kao KH>a8 cpneBS na 
BJiaji;H, n jaTO locTOJaHCTBO ocTaje y &eroBoj nopoAni];H HacjieAHo. 
y 6epaTy, kojh je ;i;aT Mmomy, OBaxo ce niuire o toho : ^Ebeicy 
ce KHe^oBCKO AocTojaHCTBo o6e36e]^y]e jnflz je tkkb^ no BeroBoj 
CMpTH &e npHnacTH HajcTapnjeM H>eroBOM csHy, a no CMpTH OBor 
ynyKy.'^^) JDLopTa nananiyje BaKo je to Bena HaJBHina siapcKa 
MHJiocT H H86opy KOJHH CO Mnjiomy HEHH tij£aroBOJbeH>e 3a BepnocT 
B nopTH, H ji;a te oh ynpaBJbaTH y Hxe H»eHo. 

Eho je TO nocTynaK o;i; naJBeker sna^eaa. Hapojiy, kojh je 
CBojy HeaaBHCHOCT BopaB no KopaK Ha hobo HSBOjesao, npHSHa- 
Bame ce, h to no BiacTHTOJ sojibh H>eroBoj, sa BHesa ^obok c 
BOJHM je Kao BO^eM H CTapemHHOH cbo oho nocTHrnyTO. EaKBHM 
ce Ha^nnoM mofjio Ty ojipsaTH cyBepencTBo IIopTHHO? He Tpe- 
6anie jih npe KaaaTH, ;i;a je Ta;i;a Hspe^eno OTy^e^e to o6jiacTH? 
H HHJe ztL TO HHTaBbe sancTa 6isao npno Koje je no tom Ed6isA0 ? 
Mh feoHO Majio jsfijbe brj^qth RaKO ce IIopTa cTapajia ;ii;a ohot 
orpaHH^H Hapo^y y^HBOHe ycTynKe. Ajih ce to je^Ba h onasHJio. 
Hama nax&a ce o6p^e norxaBHTO ;i;pyroj CTpann OHOBpeMennx 
ycTaHOBJbOHia, OAHomajy ne^^y Tasam&HH khobom h napoAOM. 

Mhjiohi ce no^e CMaTpaTH Kao ocHOBaiaii joaho j>;HHacTqe; 
H no^e HHC3IHTH Aa My je BJiacT HenpHKOCHOBOHa. 

^) Dignity hereditaire conferee et garantie au dit Prince Milosch 
a la daree de vie; apr&s sa mort, c*est son fils ain6, qui aura d'en 
heriter, apres celui son petit fils de mani^re, que ce droit soit res- 
treint seiUement a sa ligne. Berat Imperial OA 28 Jyjia (3 ABryera) 
1830 roAKHe. 



233 

AnE aKO noraexaMO y cymrHHy cxsapH, Tp66aj[o je oji;iiax c no- 
HOTBa o^eKHBaTH HeniTo Tone ca cbhm npoTHBHo. 

SnaMO Ao6po Me^^y KaKBHM je HenpnjiHBaHa Mejeohi CBOJy Biigiy 
y Cp6HJH noAHrao ; Baso cy My ce, h nomro je Bek 6eio HecTaio 
H»eroBnx cynapHHBa, npoTHBsiH h ohh KOJHMa je^ h ohh npeno 
xoJHX je BxaxaTB xTeo; KaKO hx je Mopao cBe caBjia;ii;aTH, RaKo 
je Mopao CBe cynpoTHe ejneiieHTe KpenKO h 86HJbCKH earnyre rjiaBe 
;i;p»aTif. Ha CKysniTEHH o;zi; 1827 roAHHe mhcjiho je jst fce (5hth 
ox noTpe6e, a& onpaBja omrpo h cxerHyro CBoje ynpaBJba&e Be- 
3HKHH saA&TBoif oG2[o6o]^efta Hapo;i;Hor, Koje My je (!h3o npe;ii; 
OHHMa H Boje ee na ;i;pyrH Ha?HH HHJe m^o nocTH^. BH^eiH 
CHO H cans ;i;o6po, KaBO My ce aaHCia Hapoji; iroBopaBao nona- 
BHTO H 3a TO, UTTO CO CBy;i;a sy^oBo oeetasa npesa norpetfa He- 

pteABOJHOCTH H je^HHCTBa. 

Ajlh je ca^a 6no noinyHO ocTBapen 8a;i;aTaB, 8a bojhm ce 
lesHJio. He8aBHCH0CT o^ Typaxa, xasa a& ce Mona chochth, 
tfHia ie 8{Mi;o6nBefla h no^goM^eHa jcahom BejiHBOM chsom ; seMJbOy 
y RoJHMa je HeRaA^ 3a paiHor BpeMena, 6iDia ocHOBana HapoAHa 
ynpaBa, ^Hse cy noBpakcHe; h y CBopo ce Hm'e 6eilo 6ojaTH 
HHsaBBe peaBii;m'e. Ila sap je Tpe6a30 xpneiH omrpy ciery Mh- 
lomeBy h on^a Kas Hsje hh 8a mro xpetiajia? 

Tpedaio je ;i;a je obo jom BeiiMa Bpexriio y MidonieBHM 
OHHMa no TOMe, mro ce Hapo;i;Ha npEBpsenocT r H»eMy, 8igeAH0 
c noHOBJbeHHM H86opoM, Mopaia CMaipaxH aRO ne sao jej(HHH a 
OHO Bao HajnaBHEJH HSBop BeroBe BsacTH, Masap RaRO nacHie 
cyiTanoBe pe^H. 3a i^eio ce Hm'e Morso oneBHBaTH sa 6h ra 
cy^iiaH ojapsao 8apaj[ CBor depaia, aBo 6k bi^ ro^ Hapos oxuao 
OA H>era. Hhth 6h ce Ilopxa h xpenyxaB Mynuiia 8a Basan rox 
HsroBop, aRO 6e xxexa ;zi;a (5epax naxpar xprne. 

3a Mnjioma je, xaRJie, BHme no 8a japyre Bj[aji;aoii;e 6Hia 
npoBa noxpe(5a ^a ocxane c HapoAOM y jQCodpoj csosh. 

EosHBO 6r oh ynem^e 8{^o6ho y CBOxy sa ce h 3a Haneio 
ocio6o]^aBaH>a xpHni^aHCXBa, ;i;a je OH;i;a y Gp6qy yneo eseneHxe 
HCXHHHxe o6pa30BaHocTH, xe y^HHHO sa My napoA yHyxpamH>0M 
Bpe;i;Homty nocxane npexesHEgH oa Typasa! 

To My je BHffle nyxa 6ain h HanoMHH>aHo. He Mory Ha hho, 
ty cnoMeHyxH jsjbl je xo ^H>eHO h 1829 roAHHe, obomhcxom 
roM, Ba^ je npBH nyx H8anisa HacBex. 



2U 

Hhcism ;i;a mh ce H^e npe6ai^aTH rekbo Tanrro noHas- 
jbaBe, aKO h one? HaBe;i;eH pe?H; KoJHMa can oHxa HspeKao Ha^ 
Aa^a npqaTOJba cpucse CTBapn, Hspi^aHa 3a Bpeice ksa yrnp^ 
]^6H»6 yHyrpaniHie cpncKe HesaBHCHOcTH nocTane CBpmeHa CTBap, 
xe Kan OHaKo jaica ciera He 6yAe BHine noTpe^na. 

HaxaiH CMC ce a& ^6 HHJOLom ony coy kojoh je yeneo ^a ce o- 
Tpece TypaKa h xa aexjby y oeaKo TemKHM npraHBaHa o;Q)aai y MHpy, 
caji; OKpeflyiH Ha to, » ocHyje cpefey HapojHy, Koja My je 6ejlk noao- 
senaHaAyoiyy HXft3& noxeTa CBaKOBpcHOMe Hanpersy HapoxHOM. 

TaHo ctojh: ^Cse mro HMa ciaBHO h bito je Me^y jobyAHiia, 
xeseTH BpeAHO, Tpe6a Aa ra Ha obo no^CTHHe. HapoA ^6 My 
6hth leB oH^a npHBpsKen, aKo bh^h ce6e cpe^Ba h j];o6pHM ycia- 
HOBaMa o6e36e^eHa. GaMo te TaKO ocTaTH MnsonieBO HMe y Be- 
?HTOM cnoMeHy Kao HeMaH>HHo.'' 

^EestfeAHOCTH 6e8 aasoHa nena. BjiaAaoiiia He Moace o6e86eAHTH 
HE MHomxBO MOMaBa, HH opysHHa CHia, HH ona npHBHAHa npHBpse^ 
HOCT npHCTa3Hii;a KOJH cy KOA Bbera y MHiocTH. CaMO }^e OH^a h oh 
6eth (5e86eAaH,BaA cycBH MyxpHM saKOHHMa o6e86e]^eHH. HeMacyMH>e 
Aa te MHiom AaiH saROHe, aiH ne Ha npenaii; oa Enpone yseie, bojh 
te ce Moase 6hth p^aBO mo^h cioxhth ca CTaH>eM HapoAHHM, nek 
3aK0He npocie, yAemene npena npHpoAH napoAa, rojh ke CBaKOMe 
o6e86e^HBaTH xhb'ot, HMa&e h cjio6oAy Bepe 8ajeAH0 ca CBaROM rpa- 
^BMQKOK cjio(5oAOM Boja He (5h ^Hia npoTHBHa jeAHHCTBy ApsaBHOM. 
Ty be ce AoroBopniH h nocaBeTOBaTH ca CTapemHHaMa CBor HapoAa. 
Oh fee 6j[arocT c omrpHHOM MemaiH. H leK ke OHAa napoA ocekara 
mra My je oh ; oHAa te BVAeTH KaRo oh HHJe toihro TpassHo ce6H 
BiacT R03HR0 HapoAy cpeky. Hebe My 6hth HHinra onacHO n ano ce 
Bpaie OHH mro cy npoTepann h HceJbeHH joni oa Eapa-l9op]^eBa 
BpoMena. GycoAH be noseiexH Aft <^yAy H»eroBH noAaHHii;H.^ 

^Kao niTO HHRaRBa ynyrpanifta ypeA<Sa nnje 6e86eAHa 6e8 
BaROHa, TaRo he ocjio6o]^eH»e oa TypaRa HHmTa ne BHann 6e8 
o(^pa80BaHocTH. HapoA, hcthrs, jecre cso6oAaH oa TypcRO CHie, 
aiH ke HaA khm aotio BiaAaxH naBiRe, o6HHaJH, Ha^HH mhih- 
jbeiba H oHaj HOBHA^ibHBH yTHo^aj TypcRH, AORie ce roA ho ysAHTHe 
Bpx GBera Tora, co6om H3o6pa8HBniH nieMOHHTa CBOJa CBOjcTsa, 
TsAa te tor napoA 6hth AaioRo jann oa Typana, laAa hx ce 
Heke Tpe6aTH BHHie 6ojaTH. Hena cyMH>e Aa te Mhiohi, Rao mro 
je OAaBHa naMepHo, hoah^h y Cp6HJH Bete niRoie, h Aa te h 



235 

BHX yxecHTH npeica oco6hthh noTpedaiia CBora napoAa. IIoHeii 
Be]ke tiiTH HBKaKBa ciciHa CBemreHCTBa, Koje 6e Huaio CHare 
xa ce 6opH sa CBoje BaBse oco^irre saHoce, Hofce 6hth he CMexRe 
HH 7 Heny Aa ce xpHmliaHCTBo npexaje ca cbhk hhcto. 3a Bacns- 
TaH>e HapoAHO na ckihhx epe^QTaBa y neevaxa; a mro hb necava 
He 6h 6hjio HajnpHBiajiiHHJe, oho be jeBaHi^escsa nayRa ytisa- 
SHTH H pa36HCTpHi9r. Hejo hh OK BaRBe noTpe6e Bapsapcsa no- 
lyTaHcxa yHeHoer, Koja npaso 8HaH>e h CHScao caMO nyrH. Ta^a 
^e ce HakH uyra, rojem ke ce Maio no iiaio npecasHTH y cpH- 
CKH HapoA OHO Hayrao diaro Koje je CTOBJia Espoua. Kao mro 
CKo peKjra, HapoA ke cpncRH hctom oBaico y npasoM CHECJiy no- 
eiaiH jaHH oa TypaKa, hctom te ce OBaKO ManiHTH h AyxoBHora 
sHBOia, y KOMe ce HaiasH npaBa cpeka. H>HBa je ORpwHa: 
Bajba je caxo nocejaxE.*' 

Ajuh ce He HcnyHnnie HaAa&a, jsjsl ke Mhjioui one ceTBe 

yHHHHTE. 

JecT HCTHHa y?BH»eH horh oneA y rpa^eH>y saBOHa, h to^ 
Rao mro nac yBcpa^ajy, Hapo^sro sapaA otoh? HaBOAeHor uecra. 

Mhiohi je, Rao roA MexMOA-AiBJa y Enmry, 6ho ynepeH 
Aa Heva 6o£era saROHHRa oa HanoseoHOBa : oh HsjaBH a^ xoke 
Aa ceno tomo saROHHKy Ha^HHH h cpncRH saROHHR. SaKonnR ce 
HanojieoHOB npoBOAe c neMa^Bor Ha cpncRH ; o6janiH>eH>a ce na- 
(iaBe H8 Be?a; a ysMe ce y noMok h HORaRaB nojbCRH npenoA. 
TaRo Hspa^en torct npeneAasa je HORa ROKHCHJa, y Rojoj cy 
6hjih npoTHk, Jlasap TeoAopoBHk h npoia HoHaAOBH^. Byny 
KapavH^y h joahom nncapy 6h noBepoHa peAaRu;qa. ^aHSiH cy 
HHTaHH, joAaH 3a Apyrmr, na mm cy ycBajaHH, hih cy, Rao He- 
yAecHH, 0A6an;HBaHH. Cpetia 6enie^ ano hm je yneR npaBH ciracao 
noro^^en! Oa Bpio je C3£a6e noHotn 6ho horh hojecrh npaBHHR, 
ROJH ce TaAa saTORao, laRo Aa cy ^ecio Heynenn JByAH no 8Apa- 
BOX paayiry 6ojbe cxBaiaiH npaBH CMHcao. Ha nocieTRy cy y 
jeceH 1830 roAHHe 6HSH Bek Aorae AOTcpaiH, Aa cy ce hofxh 
casBaTH CBH H i^pRBeHH H CBeTCRH HHHOBHHip A& ^jy npeAior 
saROHHRa. CpncRH 8aR0H0AaBi];H CRynnuie ce Ha horoj boihroj 
JEHBaAH, TO ce ly onaj npeAior oa noHOTRa ao Rpaja npo^nra h 
npHMH c HeRosHRHH HSMenaifa. 

To je 6ho Ha CBaRH na^mH nocao Bpso HenoinyH, y rojom 
6h o?h noczy bh^c HHase MHoro mroniTa a^ nonpane. Ila 



236 

HnaK je momo 6hth oa roieHe KopncTH ;i;a cy ce th saKOHH 
jBesH 7 shbot! £ikpeM.6ff yuepniH caHOBOJBy xoja je HCMOBaia 
CBaKH pe;i;, 6apeH 6h ce E>Hiia 8a;i;o6sio koiehko tojihko 6ez6efr 
HOCTH. A]m K4A CTHxe H8 II,apHrpa;i;a 6epaT, Ha h>kx ce npso 
HHJe BHoie HE HHCiiDEO, IIlTa BHme, CBe ocTase y ;ii;ocaAa&e]i 
HaeHJiHH^KOM, HeypejiHOH CTaH>y. 

JaBHa BsacT, Rojy je npejccTaBJbao Mjiiom, Kao jca He npx- 
BHaBanie ^a je HKdKBO npHBaTHo npaBo Hanopej];o c h»om; 

Mhiohi je saysHMao mro 6e My ce ;i;onaAaio, JiHBase, Byke, 
xjrnHOBe, na je HcniiatHBao i^eHOH BosHKy je caH OApeJ^HBao. 
Je;ii;aH nyT nycTH xe HsropH y Beorpa^y viaB je^aH jsfio BaponiH, 
3a TO nrro je oh hhciho ^a OHAe Henrro caH sH^a He iiHTajykH 
HEKora, Bao aa j^ oho cne 6hjio aeroBO. 

Joni je HenpecTaHO Haiypao na napos HaJTesH ByxyR. Hs 
ysnssfl, cy Mopain AoiasHTE cejbai].H y EparyjeBaii., ^a* H>eMy noMa»y 
coHOKOcy. y Eeorpasy cy AyliaHi][ige aaxBapase ^y^&He to Hmie 
ja CTOBapyjy rocno^apcKO ceno.^) Joui ce HenpecTano HBJe hh- 
BOMe HHHiTa njiakaio sa HotHmre h ea Aonen no ciysdH. Bei 
cy H TypcKH TaxapH nonesH 6hjih BynoBaxH sa HOBi^e nrro hm 
je Tpe6aio, a cpncBe cy B&nroHonie jom HenpecraHo HCKaie CBe 
6es nuaTe. nor^eBOJE je MOHaK ocTaBJbao ynopena CBor Booa y 
ceiy, n ly cy ce Jby^n MopaiH aa h> ciapaiH, a oh je nojaxH- 
Bao Apyror Haj6ojber Hscesa, jifi, ce H>Hxe nocsyxH. ^^a BH^n 
ja Tora kojh ne^e ffi, ciyma rocno^apa, roBopno je pa6a]][qa 
RHeseB, upesykH cejba^e bojIobo ycBoja Rosa.'' 

Ty je, AstRine, 6e3 CBane cyMBejasHa BnacT 8soynoTpe(5jBa- 
Sana sapaji; in^se RopncTH. Msioai CTane hhhhth aa hobo oho 
HCTo, mro je npe na MsaAena h MsJioja oBaRo pasApaxHBaio 
Jby^e; CTane npaBHTH mohohoi oa Hsgnpo6HTa?HHJe TproBHHe se- 
HajbCRO, OA TproBHHe ca CBHH»aMa. IIIyMe, Roje npe^e yacHBame 
CBaR, OH sarpaAH, a& y ^Hira CBOjy CTOKy nanaca. HsAata je 
<$HJ£a HeRaRBa ^AHOBaxa HapoA^a, Rojov je hih oMeiaH hjih ca 
CBHM 8a6paH>HBaH CBaEH RpoAHT, H 8a Ty ce HapeA^y mhcjihio 

^) HajrjiaBHHJH je Hsiei^y HSAanHX AORyxeHaTa o MnJuomeBy ynpas- 
j^Ky H pacnoJio»eB>y ROJe 6eme Kera paAR oho y KSsoAy hhcho 
ByRa Eapa^sha Rneay MRJiomy, mTainanoHa cpiiCROH h BeiaHROHJesHRy 
y „Cp6cR0H Yjiaicy" OA 1843 oa 25 Anpsjia h AaJBe. (Jom jeABO HBjia&e 
ho AofipoM TeKciy bhar y »rjiacy HcTHHe'* 6p. 4 h 5, y H. CaAy 1885. lip.) 



237 

H o6ja]iiH>aBaio ;zi;a Hse Ha to ^a cnpeHH CBaBo yApyacHBaBe, xe 
xa KHea, Eao HajdoraiHJH ?OBeK y Gp6HJH, CBy iproBEHy iipH6epe 
y CBoje pyse. 

HsneAaio je totobo, a^ oh mhcjih a^ je cynTaHCsa Biacr 
npeHeceHa na h», le jca je oh no lone HeorpaHHHeHi rocno;i;ap 
RaRO najt 8e)£Jb0H h JbyAHMa laRo h mjs, bhxobhm HHaH>eM. 

Hxao je o<$H?aj petn: ^Jecax ust ja rocnoji;ap, sap ja ne 
Mory HHHHTH uiTo xoty?^ Gaifo cy H»era BBajus no napo^y rocno- 
xapev, 

Ila xeniKo ohomo, kojh 6r ce yenpoTHBHO Beiiy, mm rojh 
6h ce fteny yHKHHO onacaH. Oh je BpniHO iipaBO h^ acEBOTOsr 
H CHpty OBBRO ncTo 6e8 o68Hpa h 6e3 oAroBopnocTH, Bao ro^; 
RaBaB TypcBH nama. 

Oh ycBOJH h Apyro ApsaBBO Ha^ejio TypcRO, a tO; Aa onaj, 
Kojn je y naJBekoj BJiacTH, Bpnra xy Biaci npoRO cbojhx csyry. 
He|y HHBOBHBKe ey H>eroBe 6pojaHH ca^ h RHesoBH, a chhbob- 
HHipofa je nooynao caA Rao c po6jbeH : niaia hm je dHia p^ana, 
noAHsaHH cy Ba Beta h o6apaHH na HaH>a MecTa, ties HRaRBa 
AOBOJbflor yspoRa, a& ce Bek BHJe Mono pacnoBHaxB ro je cia- 
pm'H, RO SH Hii^H, — 6jasL cy 6HJeHH daTHHaHa Rao BORaAa 

HHHOBHHJP HOHTOICRHX XBHOBa ; BHaHeHHTH Cy JbyAH 6eJUIL UpBO 

6igeHH, na OHAa nocraBJbenH sa caserHHRe. y Cp6HJH Tora Bpe- 
Mena HHJe Cwlo bh npBHX ocHOBa oa noJHa o ?acTH hhhobhhh- 
Roj, Ha Rojoj cy boIiHhom ocHOBane AanamHie HCHa^Re ApsaBe* 
Hhhobhhr je CBaRaA Boieo yAaiH CBOJy feep aa RaRBa saHaTiBJy 
Hiu iproBixa — H He noHHibykH cejbaRe rojh cy jom AaioRo 
6ojbe eiajaiH — ho sa CBora Hia^^er Apyrapa. H3]fe|yCp6a hb 
yrapcRe, Be^HBOM cy ce caMo ohh HaRa&HBaiH Aa crany y cpn- 
CRy ciyaRtiy, rojh cy y YrapcRoj na hb Ror yspoRa ocraiH 6hsh 
6e8 HBneAa, le cy Mopam npernyTH na na mro, tor Aa RyA roA 

npoApy. 

Hhro HHJe CMeo hh aaiiHCiHTH a& ^e ra ynanpeAHTH Jima 
sacjiryra. Mhjeohi je BHoie AaBao noBOAE xa ce mhcjih a^ oh 3a- 
BHAH saciyraica, no neRaRBOH eroHSMy bucth rojh ce y H>era 
HCTHHa H HHa^e, aiH Bpio peiRo Baiaano. Xieo je a& oh 6yAe 
He caMO HajcHim^JH Hero h HiyoAUHHHnjH hobor y cbom napoAy. 

y xaTHmepH^y oa 1830 roAHne ctojh HspoROM Aft oh Tpe6a 
Aa ynpaBi>a seHJibOM y AoroBopy c nonaBapHHa seMajbCRHM — 



238 

aim MHioin HHJe 6eo hobbe Kojera 6h cysTaHcxa Hape^tfa o6p- 
Taia c njTa h HaHHHa je^H nyr yo6H^ajeHor. Hsje ce ernpao 
HE jifL 6ap no ^opMH HSBpuiyje Hape^^y b8 xaTnniepH^a. 

TeR HeifoJMo nponycTHTH Aa npHSHaifo h to: KaKo je osa le^Ka 
sa caMOBJiacHonifey, kojom BHea Be saBame bbxomo Banope^o c 
jbnaie noAH^H ee, Hxajia sa co6om h ^yrsx noGJ[e;i;Hiia. Msjioni 
je yrynao jejcHy Te3KH>y, Koja 6h seMJbyHHapoA 86aii;Hia y o6;iihe 
jom BekNa caH^aH c TypcsHH jipsaBBHir ype^^e&eH, y odsHK ?BTa- 

BHM CTynH>eH HHaCB. 

Eaico cy cnaxBJe CBe ao caMor oAcy^Hor ype^esba cpncRHx 
CTBapH CBoje A^ceTBe y3BMajie cane co6om h ciraTpaie ce Kao 
(SaniTHflflip, saHeTHe ce sejba y JbyAS kojh cy 6hj[h EOKpaj 
KBe3a, A& OBH CTaay hocto cnaxBJa, na a^ H8a]^y y ceia Kao 
flOBH 6aniTBflHip. 

Grajionie jcoBasHBaTB Mnjioniy BaRo lie ce tooiro ynpaBjbaTH 
flapoAOH 6e3 BaBBe nocpoAfle BiacTB, h rbro 6h H>eMy yBOR 6fljrH 
OA AO($pe noMo^B obh Boje 6h oh Ao6pHMa A&pHBao. JeAHora 
jcoJB ce CTapame, KaRO ke a& 8aAo6HJe y cnaxHjryR ABa ipH cexa, 
ynBTajy Biia ke paABTH, aRo My ce AWny? »CeAeky le DyniBTH 
— oAroBopH OB — AORae bo no80Be rocnoAap; a nocie fey no- 
TpHBTH c MOMipnia.^ ]Ifl, cy H>HMa sanajia y ago ceaa, ohh 6h 
Apare bojbo AonycTBas Aa> ocxaBy MBiomeBa CBOJena OBa ApsaBHa 
Ao6pa, Koja je ob laAa AP^cao Kao saRynan;. 

IIpHnaAA ve^y BajsHaTHBJa h sa 6yAyfeH0CT HajsHaiieHHTiga 
Aeia cpncBor RHOsa, nrro HBJe noAierao OBOj flanacTH, n bito je 
Bfla?e CByAa yneAao ce Ba cyiiaHa, a nqe xieo Rao oh b cna- 
XHJDiyRe AesHTB. MBSOBiy je 6Bao ca cbhm npaBo nrro fee 6hi!h 
HapoABO HHaH>e npe^^amabe cnaxBJCKe 6aniTBBe. HapoAy ^J na- 
Aaaa Ba Tepei xa Ao6pa, jep je npsxoA oa be»bx ys A&HaR ma- 
fean ; npano je 6h3lO aa napoAy hao h Ropnci oa h>bx. 

Obbm je y^HHHO HensMepHy yciyry cpncKBM cejBaipafa, rojh 
cy AO^BiE nesaBHCHocT BaKBe BMa perRO rAe y cejbaRa, aan thmo, 
paayMe ce, CBoje npBJaTe.%e yHHOxHO nnje. 

Ila KaRO je (Shjio yspoKa Apyrnv KojeKaKBBH npaBeABHM b 
ocHOBaBHX Tyxdaxa na H»era, ysaBpe na h> ryB^H»e aa CBe 
CTpane, cane bito Keny BBJe AOiasBao ao yniBJy. 

Mffinoni ce niqe Hvao nrra 6ojaTH oa HesaBBcnnx cynapHHKa, 



239 

X()|]H cy 6H2IH Ha rsacy no bbjihbhii OKpyaHMa. Ha & ycrameno 
HsgBHine hcth H>eroBH JbjjoL a npqaTejbH. 

npoTHB ibera cy ho^bth npBH jcoroBopH npHJiDKOM Hesora 
Aonatera Becejba — o neBOM Kpmrefty — boa GrojaHa GfuiHta, 
xoJH je Ayro AosasHO y Kyky MHiomeBy, h bojh je 6ho Bpio 
OHBieo j[finfL pas XHBaxna pasroBopa, a Bojera je Mhiodi 6flo 
nocxaBHo sa Rnesa y EpymeBny, h to 6ani y ABopny — KOHaBy 
— BoJH je GrojaHy Mhiobi noRaoHHO. UpaT^H RHerHH»y Jby- 
6ttnjj Koja je xieia spcTHTH jiere, jift^y kojs, GrojaHa AispaM Ee- 
TpoHHJeBHfe, MHiocaB KHOB H8 FecBBO H CTapH MHieia Pa;i;oJBo- 
bh^, BoJH je jom y Kapa-laop^eBo Bpeiie 6ho tiapjaKiap. Ty je 
.6ho h MH]iyTHH nerpoBHfc, 6paT Xaj;iyK-BejbKOB, bojh je 6ho 
ys SHerHH>y e neBoiiHRO MOHaBa. 

]ifl&j, ABKie, ;i;oB je jom tfHia y spyoiTBy h BHeniBa, hhio 
ee y sjtpanjbe rocnoAapeso. A sa^ y Bene ocraAome canH, none 
ce pasroBop o o ca cbhm ApyrHM CTBapHxa: — noBpaj Grapsx 
Tys6H, no^eme ce sajiHTH HSMe^' ce6e h na to hito Mbjioui Bao 
W H86eraBa o6Hue HaposHe csynnrrHBe, jep je oto h nocjieA&y, 
Bojy CBenaHO o6pe?e, 8a6aii;H0. 

Bes GyMH>e je na ApyniTBO hmbo HaJBeker yTHi^aja MnjiocaB 
PecaBai^, joabh oa Haj6oraTHJHX jhy^H y Hapojiy, y Bora je 6es.o 
CHiHHX Ao6apa, BOH»a h B0AeHHii,a, bojh je oB^a, Kax ce paarsa- 
maBajio oho BHesoBO Banejio bbbo je csa seiuba HMasie i],apcBo 
I no TOM Bajfinme BsacTE, BapeKOMHJacHo roBopno: x^ Ta Baysa 

MOaSe IBBO AOBeCTH Jlfl BpBaBHX rsBBa. 

OnoMH&eHO ce kbro cy sa Kapa-'Bop^OBa Ao6a Bapo^Be 
cBynniTBfle 6Hse hocto nozHTHHHe 6op6e, h bbbo cy rocnoxapH 
XOBOAHiH Ha CBynmTHHe ohoihbo cbojhx npHBpsKeHHx npsjaTejba, 
KoiHBo cy EX Horu onpexHTH. H tom npBJiHBOtf CBH BoJH cy 
6mr Ha cacTaHsy, cvHCJie a^ ce Ha npBy CBynniTHHy, o Bojoj 
cy MoriH pa^yHBTH Aft ^e ce aohctb spsaTH, csyne mro y BeteM 
6pojy, na aBO Ao|e ao HOBOJEe, aa h chjiom HSHyAe npoMeay 
TaBo Temse ynpase. 

Shbih cy Ao6po, Aa je napoAHO MHHUbe&e na khxoboj 
crpasH. MEJjmm IleTpoBHk, Ha Aft je 6ho y ABopy RHezesy, 
BnaK npHMH na ce, a* y tom Ayxy npnroTOBH joAan oBpyr, Oh 
HBJe MHCJiHo Aft TO Tpe6a bphth, Bet y nonpaTsy ys nyT Base 



240 



CBe KHerHH>E; le ^dim ce npBH noBpeiH onasHnie, BHerH&a OTBpHJe 
KHesy nrra je o toho casHaia. 

Msiom AOdOBe npe^a ce MisjiTTHHa, h CTase ra kophth mro 
My je oHaBo p^aBHii Bpakao 3a Ao6po?HHCTfia H>eroBa. MHiyrHH 
03;roBopH KaKO obo BHJe ob noneo, ho Apy^Ht b ja oHaso xhcjih 
set cBaKE. KaBO to eeasB ? ymtTa Mejeooi. H xaj bcth nrro ctojk 
noEpaj Te6e, BacxaBH MHiyiEH. IIoBpsg Mnjioflia je 6ho Joch^, 
erapH kofob MOMaB, Kojera je oh naJBoieo. MHSoma cy jom h 
npei^e onoMBBaiH na onacHocT, y Kojy cpjba cbojbm nocxyna- 
H»eM, jep c HkHM HBJe HHBOy aica 6aBi hhbo (5ho sa^oBOibaH : axH je 
OH npesHpao xe onoMeBe. Ta^a ynnxa JocH^a: „Je nn BCXHBa 
nixo MHiyxHH roBopn?'' Joch$ o;i;roBopH: ^FocnoAapy, HCXHHa 
je: JByxB roBope ksl ee xaso BHoie ne Hoze XHBexH.^ 

Mbjeobi je :zi;o eas naMexoBao h mhgilho jip, tie My 6ixh cbo 
ji;onynixeflo, ;i;a ke CByAa npokn ! no;ii;cMeBao ce Kpajby Kapjiy X, 
TOBopebH saKO Be (5h 6ho HCxepaH ;i;a je yMeo Bia^axH OHano 
Bao OH y Gp6qH : a exo ce npe^ bemo dome cxBopmia jom ropa 
cy;i;6HHa, exo h y H>era oxMexBHsa OHaKO hcxo mhoihx, a jih^hhx 
jom Be^Ma bo y Kapia! 

Kao Bixo je 6ro oj^apen XBxpHM cxBaxa&eM, npeMepn 6p3o 
BOJiHBa je onacHocx obo H»era h boihbo cy npexesH^JH npoxHB- 
BHn[H, na o;i;Max aayMH xbl oAinasH m Cp6qe. 

Aj[h ra cx^ome moshxb jifi. ne npeyxHxpH; jep bhbo bhth 
xo&e Ha H»era hh Ba &eroB shbox^ na bhbo bbjo pa^ hh ^a 
BeroBy Bnajy o6apa, bo cajco JbyxH xobe jubl je 6e86eAHOCT h npaBO. 

^Abo je xo, pefcn ke Mmom, oflAa ky Ban ;i;axn bixo 
xokexe.** 

Ajih Me^y xhm ohh Jbyji;H, cByHJbeHH Bojesyjca no ospysHMa, 
npHcnoBaxy Bet y KparyjoBaii,. By^nt, kojh je 6ho y Kpary- 
joBi^ c opyaKaHHM £y;iBMa b bojh ce 6ap noKasHBao ;i;aje bho- 
seB npHBpseHHBy h s& J6 xxeOy xemBO 6h ra Morao oji;6paHHXH 
OA npoxHBHHBa. y Kera je ox npHiHse 6hjio ohojihko cxoxHHa, 
KoiHBo y &HX xHJbiu;a. 

MiDiocaB, ABpaM h Mniexa y^y y Kparyjesaii ties BsaBBe 
CMOxibe.^) HHcy xxeiH be jca bo oa maie noxBpsH nixo ce mecudio 

^) To je 6uo 8 Jasyapa 1835. xoie Hia Bpjio RpaxaR HsBe- 
Brraj y ^yxy MuomeBe Raai^ejiapqe, hb Roje be 6e3 cyiKe m 6ixm, y 
sAjQEreiaJBe D^aJTyflry'' oa 1836 y ucry oa 13 ORro6pa e Aa^e. 



241 

sa &HX la xo^e ^a onjbaHic^jy Bapom h KHexeB j^Bop. MHxera, 
KOJH 6eiiie ox crapuHCKHX Gptfa, CBaKoxe 6eme npHiipeTHO xa ^e 
ra CBOJOM pyBOM nory6HTH, ano ce komb h Asana sa riaBH xnpHe. 

Miuiom HHTH je xorao, hhth je xhciho oxynHpaTH hm ce. 
Oh hx 3aifO]iH xa ^y^e pacnycTe Bybaiia, a Ha csynmrEHH lie 
ce ypexHTH CBe mro HMa, na ce h can XHrae y EparyjeBan; k 
H>HHa. H>eroB Hfg'MJia^H chh npHcne npe Aera, h Bpara ce oxnax 
01^ c BHeaoBHMa MoneiiH ra a& hm onpocTH. Mnioni hx xoneBa 
npqaTejbCBH, h y EparyjeBuy hx je laso^e upniiao. 

Taso ce xo^e jifi CKynmrHHe y 1835 roxHHH. IIo canoj je 
opHpoxH THX Aora]^ja HSuasHio, xa je Ta CBynmrHHa Mopaia Hcnacm 
ca CBHH xpjB^HJe HO HKOja npe^aniH>a. Ha CBHua npe]^aaiH>H]c 
CKynioTHHaMa Mniom ce noKasHBao Kao notfexHiaii, Bao caiio- 
BiacHH rocHOxap, cax je ce nan noBasao oh Bao no6e^eH, a npo- 
THBHHip H>eroBH 6exy y Be^HHH. 

EojEHBa npoMena 6eine Hacrynnsa noBasHBaJia je Haj6ojbe 
(Secexa, Bojox je Mniom 2 $e6pyapa 1835 ro^HHe oxBopHO 
cBynoiTHHy. Ty je otfekaBao x& i^e CBOjy Bxajiy orpaHHHHTH ne 
caMO saBOHHMa nero h HeBHM ycraBoar. 

Hiiao ce caciaBHTH yciaB, bojhm 6h npana CBaBora Gp6HHa 
onaBO oxpB^ena tfnia Bao mro hx caico HOBe^aucTBo npoHHcyje, 
BoJHX 6e ce, TO jecT, yjenHHia Gptfna jiH^a ciotfoxa h 6e86eAH0CT 
HuaBba. 

ToBopHJio ce npe Tora ^enike, BaBo je jexHHH UHjioni BJiaxa 
H>eroBe seHJbe, BaBO Ta Bxaxa c AHiie Jiese h ycTsge, Baao c anice 
nyryjOt h BaBO i^e HOBax c khmc h npexHHyTH. Taxa nan oh 
H3JaBHy xa IslQ nocraBHTH XHHHCTapcTBo OA HiecT noneHHTOJba aa 
HapoxHO CTBapH, noxBJbeHO no o^anajy hobhx xpH^&Ba ; x& ce nox- 
Besyje Aft ^^ cse hociobo xftsaTH na npoTpeca&e h caneTy, bojh 
HasoBO jcpasaBHHH caneTOM, c thh x^ ^JVfi oxroBopaH napoxy aao 
H OH. HsraexajoLO je Bao xft j^ sa ce xtoo si^psaTH cano rjiaBHH 
Ha^sop H noTBp]^HBaQ>e (spmeHora. 

Ha nodOTBy je h sa cyi^eflbe 6hjio yro^eao x^ cyxHJe bhihc 
He cyxe saBo na^y aa npaao, ho xa ce ype^H oxpe^eHHM nncanHX 
8aB0HHMa. H fia oho, tta ^exy ce tojihbo pi^Hjio, jsfl^e Ha nocioTBy 
pex H xft ce H3BpfflH : Mhioih caM HsjaBH xa xoke xa 6yjifi nox 

SaBOHOX. 

PAHKB. OPBKJA H TPPOBA XIX BBBA. 16 



242 

My;i;o jfl EEKO cy •Knixm X.A n j dbj jom noaa HCTO^ny 
;^i'^KaBy opOApy Hxeje H8 yciasHHX QOKpeia «BpoiiGRHx : oHa 
npasa lOBO^aHCBa, y Koja OBjie yoasH nooaBoro ejot^o^a iu^hocth 
K Huaita — na OAroBopEocT KHHHCTapcita — na, Ha nocaeiKy, 
^a II RHe:i noTnaAHe no^ saEOH, kojh je les sajbaao nocniBJbaTH ! 

AjIh je c THMe (5hio CBesaHO h caaocxaaHO ygecTBOBaBe y 
Bpintitby ii:pxa,BHe BaaciH obex eojh ao Ta^a (5exy noTHHfteHH. 
Gbh RHe^nsa, cyAHJe h ociaiH ?hhobhh[(h, c KoJHHa ce nocrynaio 
Rau Q'A oyraua, totobo mo c potiJbeu, THxe cy HCRaKaiH ea 
cpejy Kao y^ecHuu;^ y BiaexH c rocooAapeH ^oiae HeorpaHH^eHEH. 

y Tose je GHHCJiy Hspa^ea Epaiac ochobhh ycras, y kok 
je y 14 rjiasa a y 122 ^JiaHa finao HCKasaHo hobo cpncKo jp- 
xaBHo npaBO, H eojb 6s npEHJbeH ea csaEOH CBenaaoui^y. OAvax 
ce nsBpine CHiaa nocTaB:Beii>a y csyK^e, Ha^eHy ce HueHa ^HHOBniia, 
oApe^e f,e neH3HJe, h Ba jeAafl toc Cpfiaja HCKpee ca cbem npe- 
ofipaaceHii. 

A.IH je Apyra crsap ^hhhth nape^eiwi y TpeHyxKy Kas je 
KaBiB noKper HaTOano ceiSH nyra, a Apyra bpuihth hk. 

U oBAd ce fiain loae Bpmefty oi^peronie na nyry at^Beke 
caeTHje, 



yCTAB 0^ 1838 TO^HHE. HPOnACT MHJIOinEBA 

y caMoj CTBapH Tj je caMO npo^ipia, na CBOje les&e y 
^opMj cseia H HCRasaoia onosHn^HJa, caica co6ox nocBe onpaBji;aHa. 

A o;i; caMor ce no^exKa ynpaso n^je Morsio o^eRHBaxH, ^a 
i^e ce OBaj npHSHaTH ycTaB n HSBpniHTH. 

FoTOBo petiH H caMO Hue Tora cpncEor ycxaBa, naTonrroje 
HaiHHHo Ha ocTaie eBponcKe ycTaBe, h iiito je nocxao hb na- 
po^Hor noKpexa kojh Hsrsie^iaine Kao 6yHa, cse to 6e noBo;i; jia 
Taj ycTaB o^HeuHJiH h jeAHOM h jx;pjtok cycesHox i^apcTBy. 

na HH cyjiTaH ra HHJe Morao HHKaAa noTnyHi];e oao6phth. 
y Tox je ycTaBy noi[HH>aT Mnjioni Kao CTapemHHa CBnjy Gp6a; 
Kaji je rpaJ^en, cMaTpaHH cy na CKyimnHHH aa noGiannKe h hoxh 
Jbjjm H3 HenpHcaje^H>eHHx o^JiacTH, h to HeKH EyrapH. Hsne- 
jcajo je, Kao j[fL Msiom ce66 CMaTpa 3a upHpoxHor Bo^a aKO ho 
CBHJy xpHinkaHa, a oho 6apeM CBigy GioBeHa y TypcKOMe i];ap- 
CTBy. Mhiohi TO y ocTaioM HBJe hh KpHO, KaBHBao je CBaKoxe, 
Ko je roji; xtoo ciymaTfl, KaKo je h ocTaiHM nueveHHMa TypcKe 
paje noTpe^Ha xpHmiancKa ynpana. 

Ma SBL je ycTaB, y kouhko ce TaKHx CTBapn ji;oTHii;ao; h Morao 
HMaTH HOKe AP&KH 3a Maioma, HnaK je icoryi^HOCT thx CTBapn 
^Hia AaieKo ; a orpaHH^e&a KoJHica ce on Hxao noABpkH, o^Max 
cy ra OHaj ^ac ;i;Hpasa, h Ha Ta je orpaHH^e&a rp;i;Ho 6ho OMpsao. 
Je^Ba je AO^eKao nrro ce ycnpoTSBHine IIopTa h oho APjre jsfie 
CHie, a BJia;i;ao je Kao ^a ycTaBa HHJe HHKaA hh 6hio na CBory. 

ro;i;HHe 1835 y jloto nyTOBao je MHiom y H^pHrpaj^ no 
nopTHHoj sejbH, npe^e HerAO HCRasaHoj, jep IIopTa pa^o ne^a 
sa joj BacajiH heho noABope&a, h Mioioni je ($apex cnojbHO 6eo 
ca CBHM Aotfpo JCOHOKaH. Ha noKione Mnjioni Hsge 3a6opaBHO, 

16» 



244 

na Kas jry Maicifyx pe^e: xa cy icy hokiohh xao h oh bbjihrh, 
noMHcm Aa ^e moI^h 6e3 6pHre HacraBSTE nawH h npaBaii CBOJe 
Bia^e. 

y jeceH, TOffEQ 1835, fi»eroB6 e3y»<$eHe HOBHHe o6jaBHme 
sano je y Gp6HJH Kfboa jexHHH rocnoxap ; saKO ocu ibera hhko 
H6xa npaBa Ha nonHiEHKy BiacT, h Kano je aexjba cpei^na no;( 
BSBAOM MOHapxHTOor Hanexa. 

y ocTaiox je jom to ($Hia H^xafta crsap nrro Mmoni nqe 
xteo HHBora noxpaj oe6e Aa Tpna: caMO ji;a ce xtoo bjiohhth 
OHora mTO je npe y36yHflJio Ha b> Jbyxe. 

Ajih je OH 6ani y tomo 6ho mocto lora jom TBpxonaBHJn; 
xoHono2C£a fteroBa cHcreiia caMO mro oe jom CHCTeMaTH^HHJe 
pasBffiia. 

PaqyHaio ce ;i;a oe y Hapo;iy Tpomrao Ha rojCHHy 30 xh- 
iHOHa OBa C02H H3 BiamBe/) Ees HBaBBa spaBa na to, oh na- 
6aBH CBy Ty EoiHHHHy hb BjiamKe, na je CTane npoAaBaTH npoBO 

CBOJHX JbJtJiy HHTH jO XTOO TpnOTH jOm BOHl JipyrOF ^B flO HB- 

pofly CO npoj;aje. 

Tbbo je sa ;(pyre apTHBJie TproBHHe yseo ce6H HCKjbyvBO 
npaBO npoxaje aa CTpaHH. GKynjbao hx je no Hapo^y, na miatao 
H oApe|HBao sa khx i^ene bbko ce H»eicy cbhaoio. 

Obo je naB jom BenoBOJbHqH yTHcaB Hiiaso box s>jf^9 ^^^ 
je Ha T^' Ba^HH AO^HBene noBite MHXom yiiarao hb CTpaHH, nrro 
je sa KHX xynosao ji;o6pa no Biamsoj, Bao jsfi, be oh cbm nige 
Xpxao Aa je CTa&e Gp6HJe CHrypno. H oho hcto nrro je npe|e 
OH CBK HasHa'iHO Kao HaJBoi^y KopHcr HOBOcre^enHX noBxacTHiia, 
a TO Aa lie Gp6HJox y BanpeA&B ynpaBJbaTH Jby^H bojh cy na- 
yvBH c HapoAox acHBem h yMperB, xao xa bo^ nnje BHmeBpe- 
XBJLO HH sa H»era caMa! 

CacTBBJba&e nHcannx saBOBa Boje 6eme jQfvo ocraxo 3a($a- 
HOHO, HCTHHa none oner, h Tig ce nocao npe^a abojhi^h Gp6a hb 
AycTpige, bojh cy aobojbho 6hjih BemTH npasnoj nayn^H; bjih 
je jom MHoro Tpetfaio ^a ce Tsg nocao CBpnm, a uq^j thm je 
crapa caMOBOJba ocTaxa h jsfijbe y cHa3H. 

^) Ose cy nnifffe nperepafle. OraTHCTHRa nai noRasyje ABaAecer 
TOAiHa noBHBJe ysoa cojh sa csy Cptfjgy tor sa 10 buhobb. Y Bpese 
Bai^ je OBo Passe BEcao (1843 — 44 roA.) pacnoxoxeKa cy 6EJiia xaio 
ja?e paaApaxeHa npoTBB 06peBDBHha. lip. 



245 

Kao niTo cmo noiieHyjiHy noGJiejsfLJSfi cy TypcKe BnaAe 6oe 
jom ToraRo CHaacHe, a& HHje 6ejio he npsHx Hajnpocr^jHx Ha- 
^aia, VLEje jom 600 hh cJio6o;i;e jihhhocth h HMafta. 

HncMo pajpi notfpajaTH 0B;i;e ona HacpiaBa Ha shheoct h 
HMafi»e, BOJHxa Hxa HaH»e eiol BHme noyaAaHHX HSBemraja: 
raaBHO je mTO Toxe HeMa HEKaRoe cyn&e. Ha CKopo je MHJiom 
CMaTpao jsfi, CTOJH onei TBpjto, h a& je aobojbho jaK ;!i;a y^apH 
Ha HaJGHJiHHJe npoTBBHHRe KOJH cy ce nojiaKOMHiH ji;a fi»6roBy 
BJiacT orpaHHHe. 

"Bop^e IIpoTHk, BOJH je najnpe TOJiecHO sjiocTaBJBeH, na 
OH;i;a nocTaBJbeH sa ^juana Hapo;i;Hora cy^a, y no^erKy HHJe 6ho 
HH y RaKBoj CBesH ca caBeson y KpymeBoy, a nocne je pavipio 
c THM JbyAHMa mTO je Morao sHBjbe. KaA noTBopHme na h> jia 
je CBeTOBao Aa ce upe CBera na Ha kojh HaHHH najBa onpociHTH 
KHeaa, jep ke ce nna^e Knes ocseTHTH. na KaKo My xp&ro, cano 
ce 6ercTB0M Morao H36aBHTH ox nponacTH, xoja 6h ra CHanuia 
ro;ii;HHe 1836. 

ToTOBO je HCTO TaKo MpsHo KHes H Ha CBora po^eHor 6paTa 
Je^pena, rojh My je npe^e oko BJia;i;e onaKo cbojcke noMarao, 
H KoJH ce TaKo^e noo^aBHO 6ho yspysHO c onosnn^igoH. FoAHHe 
1837 H OH je Mopao o^dasHTH h3 Gp6HJe, sajeAHO c ByHEkeM, 
KojeM nan Tpe6a pei^H Rojy BHme. 

ToMa IXepHmitiy nposBaH ByqiH^, 6ho je roa Reesa Mnioma 
Me^y HajoA;i[HHHHJHif MOMii;HHa, ox EaRO je oho sa XaijLH-IIpoAa- 
HOBe 6yHe npemao r b>qkj. Azh je jom h y to Ao6a no rojh 
nyT na^ao y houhjioct, to ce Hopao yR]iaH>aT[f. H nomro je no- 
CTao RHOB, H nomTO je y 'BaROBOJ 6yHH OHoaHKe ycayre y^HHHO, 

HHJe ce HHRO T02HR0 HyTa Me&aO H8 MHIOCTH y HOMHIOCT R03HR0 

OH, TaRo Aa Hx je 6ttJL0 RoJH cy My H saBnjieTH crajiH. Ha CRopo 
je HOCJie one no6eAe Mopao tfexaTH y BjiamRy, a nocjie ce oneT 
BpaTHO B BaAo^Ho 6eme mocto BpxoBHor cepsapa; oxnax saTHM 
ra bh;chmo tjs,q je ynytoH y CMejepoBo; a nocie je 6ho nocTan- 
."bOH Ha HORo MecTO ROA RHerHQ>e, h yHIannj je nrpao neiHRy 
yiory. He 3HaM nrra je Ty npoRo pejia y^HHHO, tor Mmom nomajse 
HaJRepHHJer h Haj6ojBer CBor MOMRa no H»era ca sanoBemky ^a My 
By^H^a iRHBa hih MpTsa ji;o6aBH. MoMaR ;i;o^e Bynnty y co6y 
c HHmTOJbeM y jejiHoj h c oROBHMa y Apyroj pyi];H, na ra nosone 
Aa My Rase : Roje boih. Bj^aYi caMo sanHTa oa Rora je Ta no- 



246 

pyRa, a Ka^ My MoicaK pene a^ je o;i; rocnoAapa, 668 pe?H npysH 
Hore, TO Hx MoicaR oRyje. Taxo ra nsBexy npe^ RHesa, rojh My 
onpocTH, nocTasH ra roa BOJiHRor cy^^, h Rao mro 3HaM0, ys- 
saine ce y H>era Aa ke Eparyjesaii; 6paHHTH. 3a to naR, mro oh 
TOM npnjiHROM H6 cycpoTo opy»:jeM Hasaiy saBepenHRa OHAam- 
fi»EX, saMOTHy ce onoT HSMO^y H>6ra h lil^Jioffla HecRJua^ aj^Jbh 

H TO^RH, ROJH C6 BOli HO JffLJifi HHRaRO HH UpHMHpHTH. Ea;i;a Cy 

;i;ejBeHH ohh op^eHH h a&Pobh Roje Mejodi ^enie ;i;oHeo H3 I^apn- 
rpaja, By^nfey ho jona^ie HHinra, h to My fieme Bpao aa ^;i;o. 
y HJiaHRy jejtHOM y ^AjiieMaJHe-lJajmymy'^^ aa Rojnce jpaaao 
jia je 6ho cj[yx6eHH, HasBaH je By^Hk npocTO H3;i;aJHHR0M, mro 
je Hs^ao Bapom no6yH>6Hnipnia. Kaji; cy My to ^tsjih, oh TypH 
pyRy Ha xaHi;^ap, na noBH^e : Ra^ AO^e peji; ;i;a mh nHmeMo, obo 
be HaM 6hth nepo. To je y rsaBHOM H>eroB npaBan;. Hnje yMeo 

HHTaTH H HHCaTH ; HHJe MapnO MHOrO rOBOpHTH he CBOJHM B3a- 

cththm A^UHMa : mh je 6ho a^paBa pasyMa h nocTojana npaBn^a ; 
6ho je xpa6ap, OAcy;i;aH, HeMEXOcpxaH, h 6ojao ra ce CBaR. 

GaMo ce no ce6H pasyMe ;i;a cyHOHH ROJHcyfiniH yroRJiH, 
H OHH ROJH cy ce HasasHSH jom y GpfiBJH, caMO CBaRH ?ac o^e- 
RyjykH nporoHCTBo, ofipnyaH cne CBOJe mhcm Ha to, RaRO ke 
ce no apyra nyr noHOTH niTo npoTHB MHionia. ^ 

TojiHRO cy jacHO BHAeiiH, jia ce Henocpe;i;HHM napoAHHM y- 
CTaHROM JLim noHaBJBaH>eM ycTaBa, rojh cy CHJie ojifiskisfLJLQj ho mohzo 
HHHiTa y?HHHTH. A sap ce HHHHM HO Morsxy Ha oji;o6peH>e RaRBe 
npoMene crxohhth pycRH ^op h cyjiTan? 

EHexeBHM je npoTHBHHii^Ma BeoMa noMono mro c noxH- 
THHRHM npaBi^oM MHiOHieBHM H6 6exy HH Ha je;i;HOM hh na xpj- 
roM ^opy BaAOBOJbHH. 

noHiTO je IIopTa noTBpAHJia MHjroma, ^hhhio joj ce ;i;a joj 
Hi^'e BHme Bepan Rao hito je npe 6ho. Gbo je 6Hia yBepena 
;i;a je oh 6ho y cyBHme ;i;o6poM npnjaTejbCTBy c H>e8HHHM 6yH- 
TOBHHROM IIlROApa-namoM, h pfl, My nonaBHTO HHJe mhjio niHpeHbe 
cyjiTancRO BxacTH. Ehjio je IIopTH Bpjio npoTHBHo niTO ce Mhjlohi 
OHBRO RpenRO Apxao ApsaBHe caMOCTaxnocTH cpncRe yyEyrpam- 
H>ocTH, H nrro nnje HHRano Aonynrrao IIopthhhm HHUOBHm^HMa 
aa ce Memajy y yHyrpauiBe denajbCRe CTBapn. 

Joffl RBji je Mhhohi y I^apHrpa^ 6ho, Morao je to onasHTH 
CBaR, Ro je roA Maj[o na ^ajBe viiejsiBLO ; hito MnsonieBH horiohh 



247 

66xy 6oraTHy to mj je caMO homooct Haneio. H laMO je 6ejlo 
c H>Hiie jbjAH KOJH cy ce Ha h> Tyson, na cy h cacnymaHH, 
a Moace 6hth ;^ hm je Taji;a o6eliaHa h noMok aso 6h jconno 
;n;o HesojBe. 

HoBH ^epMaH, BoJH je Mraoin aceneo, 6h My H3;i;aH, aiH 
onasHBniH ;i;a cjia6o o;i;roBapa onoMe niTO je seieo. He 6eme BOJban 
jca ra hbhoch na BHseio. Me^y thx npoTHBHHu;H cy 3HaiH mra 
HMa y H>eMy, jep je no;i; h>hxobhm yTHn;ajeM h nocxao, na cy ce 
Tora paji;H jom noysxaHHJe HajtiaiH, ;i;a ke cRopHM mo^h h jaBHo 
CTynHTH npoTHB KHe3a. 

Ko^ pycKor jBopa cy Morae yTHUjaiH ca cbem jpyre okoi- 

HOCTH. 

Ehio je TO OHAa Ka^a cy CTBapH HSMoi^y PycHJe h o6ejy 
BeiLHKHX CHJia Bana^Hflx, EsrirecKe h ^pani^ycEe, Bpso BaierHyro 
CTBJajie — Ta saTerHyTOCT je 6am h nocTaia aapaji; hcto^hhx sa- 
nieTa, h ohh je nenpecxaHO saHnMaxy — HsrsieAajio je Kao a& 
be cBaKH ?ac maflyrH pax. 

EHFJiecBa nomjbe xa^a y Cp6HJy CBora BOHayia, Ha CBau 
HaHHH He ciy^jHO, hMhjeohi ra Bpio Ao6po AonoBa. noBe;i;e ce 
roBop ORO TproBaHBHX njiaHOBa, kojh cy ce npoKpacHo ciaram 
c xoHonoiCBOM CHCTeMOM cpncKora KHesa, h no BoJHMa je osMax 
H3neji;aj[o RaRo i^e xpajaniHa CBesa 6hth npo^inaHHa h no je;icHy 
H no jpyry CTpany, 

npe^e ce Mhsoui c oco6htoii bbhithhom yMeo cpekno npo- 
BJiaHflTH HBiie^' RpmeBa, eojh cy ce naniexaiH ca cynpoTHHX hh- 
Topeca pa3iH?HHX coca, ne HanyRaBniH na ce aHTHnaiBJe hh ox 
Roje crpane. Cax je naR noRasao cruohocth sa Roje HHJe 6h30 
HHRaRBo ?yAO, aRO ce nexep^ypry ne Moraxy ^onacxH. Hnje 6hj[o 
MoryiiHO jubl ce oxyxa c Ao6poM bojbom ne^aio r;i;e ce xoiie h 
xy, na noayocxpny, ;i;a yxBp^ Ty^ h to hocxo cynpoxaH yxHitm'. 

A Henpecxano je ocxajaio xo HajrxaBHHJe, mxo cy nacHJba, 
sa Roja ce BHRaio Ha MHJioma, jaRO Bansjaia, h hixo ce ne icoraxy 
nopetH, rojHHe 1837 jo^e y Cp6HJy HORaRaB BotH pycRH w- 
hobhhr oa cxapor noRor cpncRor njieiieHa, xe onoMene BHe3a Bpjio 

086HJbH0 H BeOMa SHBO. 

Ha nociexRy cxHse h h3 D^apHrpivia' nHxaH>e oxRy^a xohhrh 
He8aA0B0JbHHi];H y Cp6HJfl h no3HB ;i;a RHOd nomjbe IIopxH A^ny- 



248 

Tan^HJy c kojom ke ce KOHa^HO yrBpAHTH jHjTpam&a seifajbCKa 
ynpaBa. 

Facnpa iie^y coaiia, Boja ce Bpaia CByx&y 6apeM ce ^oiaKia 
OBEX CTBapH, aBo Hx H HBJe ca CBHH iipHXBaTiDia. Sna ce sa ce 
ennecKH KOHsyji sayaHHao sa jana&e BneseBCRe BiaciH y Cp6qH. 
EBBemraBajy, h CBopo ce MO^se BepoBaiH, a& cy y Ropncr Mhio- 
meBy rjiacExa b ^pannycsa ynycTBa. Te XBe CBJie MEmjbaxy jca 
je OA npeBe noTpe6e jaica b onrrpa Bia^a y aeMJbH jom TaKo 
BenpocBeiieHoj Rao bito je Cp6BJa. 

n TaRo ce Aosmejio jia cy ce ycTasfle Apsase BaysHiiaie 
3a BeorpaBH^enor RBesa, a ^^^ cy cauo;i;pflni;B BapBi^ajiH jsfi ce 
BJiacT Rfleay orpaBE^B. 

Cbh cy OBH sajeAHO pasBJiB, xe je, naio npe Tora, orpaBH- 
HeBa RpaiRBM xaRo HasBaBHM oprancRBM peryjiaMeHTOM b sjiacT 
rocao;i;apBMa y noAynaBCRBM RBexeBHflaMa; e ociaBJbeB je SHaMeBET 
yTEi^aj TanoBiBiEic naBHHM cRynBiTEBaMa. 

y ROJiBRo ce TKisfijLO cpECREx CTBapB, FycEJB cy 6Bj[e ca- 
BpmeBO oApemeBe pyRe. Ona Bi^'e be npe^e HERaji; cbojbm no- 
cpexoBaH>eH EBna na pyRy noEiceHi^e Bj[a;i;aoiiy, Bero je yseR 
jeMHEaa caMO Hapojy sa cjodojEy yByipanifty ynpasy, 

nopTa, scTEBa, jecT npE3Ea3a MEioma sa BJiaji;aoi];a aor je 
roA SBB E jifiiL2i My Hacj[e;i;cTBeso npaso, ajiE je y H>eB0Me xaiE- 
fliepE^y CTajaio EapeROM b to, xa je RBes xyxafl ynpaBJbaTE y 
AoroBopy ca CTxpeoiBEaMa BapoABBM. IIo tomc je e EajiasBJia sa 
Ao6po, Aft ce ca^a sa bobo Ba ly CTBap nospaTE. na Aa je b 

OCTBapE. 

Bet ce MnaoBiy Ba aio CjiyxEio, ^bm je IIopTa ipasEia 
Aa y A^nyran^JB 6yAe e UeTpoHBJeBBti, roje je can co6oi[ TysEo 
Mflioma, E ROJE je 6bo BSMC^y najoAcyAHHJBX H>eioBBX npo- 

TEBBBRa. 

ABpaHa IleTpoBfljeBEi^a je OTaii; 6bo ue^j obbm Gp^Eiia 
mro cy ce npniiBM aycxpEJcRe cayatde Rajj je^ 6yRHyo paT roAEHe 
1788, E 6eo je mm^b o$eh;bp y $paJRopy. AspaM jeyraoTpro- 
BEBy, B RaA My nocao y AycTpBJE ne 6eme nomao sa pyROM, 
ffl^e y Cp6EJy. Ty je y RanniejiapBJaMa tbm aaRme AaoieRo ao- 
xepao, BiTO je sBao rp^RB, b na CRopo je nocxao nyBOB. Horo 
BpoMO 6bo je ROA RBesa y c3ys6B Rao npeACTasBER, e CMaxpao 
ce 8a BeroBa AonasBBRa. A:iib mro ce 6eo se^Ma npEMaRao ys RHOsa, 



249 

TOSEBO Mj BO^H E rp^H npoTHBflHK 00013^6 noGie 1835 roAHHe. 
OiiHcyjy ra a& j^ ^ho ^obbb nHpan bojh 6h Hepaji;o mro o;Kpe- 
Bao, H 8a BanaB ro^ pa^ Bajbaio je ;i;a 6yA6 y ApymTBy c xpy- 
rHMa. Kax je oho epncsa ^enyraipga oa roAHHe 1820 ohoiuko 
6wLh sMpsKWAf noBasHBao ce oh boa TypaBa Benrro, h noBHJao 
ce BaBo je BaA Tpe^aio, Te cy ra sa to hohosh i^cHHTfl. Oh ce 
Morao CMaTpaTH sa BoioBo^y ohhx bito cy noAaoiH aa ce oa 
onaenocTH, Boja hh je oa MHioma npeiHsa, o6e36eAe ocHosaBniH 
HOBy $opMy BiaAe y AoroBopy c o6a ABopa. 

liiijiom ce saMBH naAao as* h can c npoTHBHe CTpanepaAH 
npeso CBora jeAHor noBOBa Bojera nocia ys Aenyrai^igy h npoBO 
enrsiecBor BOHsyjia; CTBapHna je Bei^ 6ho a^t fotobo HenpoiceH- 
jbHB npasaiiy bojhh cy Mopaie hIiH. 

n Taso cpncBH nocnaHHipi c UopToii HaHHfle sa Gp6^]y 
ycraB, pasyne ce c yienikeM h pycBor ABopa, bojh je o CBOiiy 
HSBeinraBaH, h bojh je na cbo CBoje OAo6peH>e ABsao. Tbx ce 
ycTaBOM HonaBHTO hbijio na to, a& ce seesy, bojh je aotio paAHO 
niTa je XTeo, sa As^e npHsna cane HORa orpanHHena h OApe- 
^ena bsbct. 

HcTHHa ce y ycTany spso hotochhm pe^Ma ocTaBJba na 
BBosy Aa saKOHe y shbot yBOAH h aa npecyAe BSBpnrjje, Aft 
Mose ^HBHTH HBXOCTH ocy^efiHMa cyAOM, Aft MO»e AaHBe hoah- 
saTH H Aft je naBHH sanoBeAHHB saA bojcboh, h ctojh Aa.i>e BaBo 
je caBory, bojh My ce AOAftje, oipei^eHH nocao Aa My hhbh ycayre 
H noMok, aiH ce OAMax no tom Aftjy casoTy npasa soja bho- 
^ROBCBa npaBa Aft^eBo npeMamajy. 

OroJH Aa ^e Bses BynHTH AftHBe: aiH ce casoTy AftjenpaBO 
Aa OApe^yje boxhbh i^e 6hth hsabuh, bbo h bbko te ce h bojhm 
nyTOM HSHa^iH Hssopn sa noRpHBaH>e HSAaTaKa, a ys to ce na- 
pe^yje Aft ce sHBasaB HaneT H^e moI^h ByuHTH 6e8 caseTCBora 
OAotfpeH>a. 

Bs Tora cseAyje h caxo, Aft l^e casoT HvaTH Aft oApe^^yje 
H luiaTy H 6poj bojci^h, nxaTy HHHOBHHi^Ma h OTBapaH>e bobhx 

HHHOBa. 

Ha Taj BaHHH je saBOHOAaBna BnacT totobo HCBJByHHO ca- 
BOTy y pyBana ocTaBJbeHa. Ectom OHAa, hobito ce o npoAAory 
BBBBor saBOBa, KOMe caBOT Ba^e Aft je BopncTan, CBpmH case* 
Tosa&e y caBOTy h r3iacaH>eM OA^iysa Bei^HBe casBa, hoahoch ce 



^ . 



250 

KH68y Taj npeA^or saROHa c npeAce;i;HHXOBHM noTimcoM. He cue 
($HTa npHMjbena HHKaKBa jpe^^a, aob je npao casei ho oAo6pH. 
r^e 6h C6 roA THii;aio pacnpe KaRBe obo saEOHa h3h npasa saxBor, 
Ty je caBexj ocTaBJBena nocj[eAH>a pen. 

IIpoBe;i;eHa je CBj^a ca cbhm cjieACTBeno Oji;roBopflocT y naj- 
BHffloj ynpaBH. KHe3y je ocTaBJbeHo a& HaHMBHyje HerHpn none- 
HHTejba, oji, BOJHX je jejHOMe 6hjio ojpe^eHo ja je CTapeniHHa 
EHemeBOJ BaBi^ejiapHJH sa nnocTpaBe nociOBe, je;i;aH je 6ho sa 
yHyTpaniH>e nociOBe, je^an 3a ^HHaHcajy, a je^as sa npaB^y. 
ype^eHO je 611310 ja je Kpyr pajfte CBasora o^ h>hx ojBojeH, i 
Aa ce Ha CBaRone BiaAHHOMe axry noTimcyje no je^aH oa fi»Hx. 
IIocTaBJbeHO AM je y ajshoct, jifL Mecei^a Mapxa eBane roAHHe 
noAHOce caBeTy HSBemraj CBOjoj paAQ>H npomjie roAHHe c no- 
Tpe6HHM npflnosHHa, xone tie nsBemrajy caBOT miaTH a^* pas- 
MHniJBa ; h sa panyne je Hape^eno Aa ce noAHoce caBOTy; na a& 

EX OH HCHHTyje. 

Ha sa Taj hcth caBOT, kojh je npeiia 6pojy oKpyra y Cp6q'H 
eacTaBJBen 6ho oa ceAaMnaecT HJianoBa, 61C110 je HCTHna ocTaBJbeHO 
MHJionry, a^ ^^ oh nocTaBH ; ajiH je no tom ocTajao nenpoMennT; 
H HigeAan HJian nnje Morao 6hth sfianeH aok ce npBo npex 
nopTOM ne 6e AORasajio je 21H norasHO saxon h je hsl nrro npe- 
CTynno. 

KaA ce JlyABHK XVIII BpaTHO y $paH^ycKy, join Hanoieo- 
HOBCRH cenaT noAnece My neRaRaB npoAJior, h xpaib pe^e: 
Aa te cenaT ceAein, a oh Kpajb, npoA H>nH CTajaTH. To ce cbo 
y Cp6HJH caA ctorso camo y ApyK^HH npHJiHRaMa. Obao je na 
caeeTy, xojn HHJe Morao 6hth 36a?eH, ocTaxo npaBo, a& caMo- 
CTaiHOCT cpncRor RHOsa gtochh y HaJTeniH>e rpanHn^e, ocTana My 
je y pyxaMa cymTHfla AP^aBne BzacTH. 

n sa cyAHJe je 6hjI0 hcto Taxo ype^OHO, xao h aa caser- 
HHBe, A& ce He Mory s^ai^nrn, aor hm ce KpHBHn;a cyACRHM nyTeM 
He Aoxase. 

Hh OCTaiH HHH0BHHI1,H HHCy BHUie OCTaiH HOA AOTaAaiH&OM 

neorpaHHMenoM ypeA^oM; h sa h>hx je 611110 ype^eno a^* Mory 
6hth Ba»H>eHH hctom xaA ce H>HX0Ba RpHBHn;a noTnyno AORa»e/) 

^) FaHRe je caonmxHO y npesoAy ca cpncRora YcTaB Roxejepe^ 
RaRo y nsAai&y oa 1844 TaRO h y Tpehex h nocj[eAH>eK CBOJe RKxre. Ha 



I 



J 



251 

y TOMe yciaBj HMa h join neRH;^ SHaMeHHTHx cxBapH, Koje 
teico RacHHJe noMeHjTH. CaA teMO ce o6paTHTH caHo na oho, 
nrro je y no^eiKy 1838 rojtHHe, Ka^ je ycTas J^offlao y Cpfiajy, 
ECKJbymBj naacfi>y npHByKio, a to KaKo je no ycTasy MHiom 
lytfHO CBOJy npe^amfty neorpaHHTOHy BJiacT Kojy je ^o canora 
oHor Haca y pyRaaia niiao, n BaBo je Bei^nna to BxacTH irpe:iia- 
BHxa y pyKe OHHMa Koje je oh ;i;oTJie CMaipao Bao CBOje ciyre. 

Taj o6pT, BOJH HacTa^e^ Hcspcao je Taso h3 Hena^a h tfeme 
laKo CHJian, ;i;a Mhhoih hh y canoM cacTaBJBaH>y caBOia; Bojeje 
no yciaBy H>eMy npHna^aJio, iotobo HHJe Morao canyBaiH HSBasBa 
yxHi^aja. Y tom nocjiy naTypH yoBaj Max Bnesy CBOJy BOJby, na 
erane mocto H>era 6HpaTH HapoAHH GyA, cacTaBJben oa MJ^y 
soJH cy jeAHHH Morjm na to hobo npaBO noinaraxH, oco6hto ibto 
je c HapoAHHM CyjOM nenpecTaHo 6raa Besana ycnoMena na npaBa 
HeBaAainH>er GoBJOTa. Th cy ce JbysH joahho 6pHHyj[H o HcnyH>aBaH>y 
nponnca; a^ bhos Tpe6a ab, y caBOT H86epe sm^a nyBena h sa- 
cjiyaBHa, npnanaTa no n;ejioM napojiy. 3a npBe cy caBerHHse na- 
neHOBaHH 6njiH 6ani ohh JByji;H, Boje je Moom y nocieA&e 
Ao6a 6ho npoTepao, ho bojh ce 6ejaxy BpaTmiH, Cam — By^nat 
n Je^poM, BoioBOJ^e onosHn^nje. Me|y h>hx cejiaMHaecT Hige 
6wio HqeAHora, boje 6k ce Morao CMaxpaTH Bao BHeacoB npn- 
jaTOJb. 

Ila HBJe 6ojbe 6hiio hh c HHHHCTapcTBOM, Boje je TaBo^e 
Mnjioni HMao jifi, UMenyje. ABpaai IleTpoHHJeBHk, sojera moxono 
CMaxpaTH Bao HajnaBHHJer nocxeHHsa Ha ohom o6iaLKj ycTasa, 
BoJH je na nocieTKy ycBOJen — jep ce Hna^e ycTan y MHoroM 
HacjiaH>ao na onaj npBaniH>H oa ro^HHe 1835 — nocTaHonone- 
HHTOJb HHOCTpaHHx nocsoBa, a "Bop^e npoTHk, ROMe ce bhob 
nocae aora^aja y 1835, npBO ocbotho, nocTane noneraTOJb yny- 
TpafflH>Hx nociona. 

IIlTa ce tfor^io Apyro OHORHBaTH, ho a^* ^^ khos, bojh ce 
sa TOSHBe roAHHe 6enie nayuo na nenope^ny noRopnocT, nakn 
ffL je ca CBHH HecHOCHO npHBHBaBaTH ce na Taj hobh poA? 

Jljai, ce onoT gwjlov h nonpoBO oAynpe, hhth je 6ho H>eroB 
o6HHaj, HHTH je 3a xaj m&x Bajbaio, jep ycTaB 6ejaxy Bek h 

OBOie lecry cBpmyjy&H nperjieA ycraaa oa 1838 AOAaje aa & h osy 
RapaRxepHCTHRy: „To je, lose 6hth HajsHaieHHTHJH cpncKH ApxasHH 
CHHC. Gbh noTOKH Aora^aJH hotehv h3 ftera/^ lip. 



j^^ 



w^v ^ 



^t^ wm^iiu^. Buo je'MHoro naueTHige jjificwm 6jbj^ Boja 
^ ii<».^«;\eU^ lu^ Aa je cava 6yBHjia, na nocies&Hif Hapex^aHa 
^^-jQHiirJXtti s^ t^t^aiie HacynpoT Hapo;i;He sejbe h HapojtHy BOJby, 
^^M j^ VvVi^i^iva MHpy napo^iy caMoice ocraBJbeHo Hsdopno 

y vui\'j eTBapH je nan MHHom HMao mhofo npimpxeHHsa 
«i^.V^ \v>aivaxa> kojh cy Beiiy 3a mhopo Kojemra HuasH Aa ^a- 
\M3i^ 1 KoJH ey va&e naTsuiH oa BerosHx HacHJba sa to mTO 
%\x \vuM ciaoH>eHH OA H>era. H>HMa BHJe HHRaBo Hinjio y panyHy 
vim^ jt^ HMOBHHiVMa, Koje je Mnaoin npe^e noA ysAoic Apxao, 
\^Mii nobhii peAox AonaAajio Aa 6yAy caMOCTajiHH. KasHBano em 
ji\\ ua cy uocjie h ohh roBopHXH, jubl ^e y HanpeAaB HuarH 
c^A^HaecT rocnoAapa MecTO jeAHor. Mbjiodi ce HaAao, a^ ^e ce- 
jbaua oAxax ycTara sa H>eroBy cxsapy seK ce caMo na rAe nowe 
uoKpoT y iboroBy Kopncx. 

J{fk M 6m\ 86or 6pflre o ih^hoj 6e36eAHOCTH, jep ceBHKa 
na lb, aojoj oaA 6eme nyi OTBopen, ciaAe HsiBBaTH y xHJBaAe h 
ocMonaHux n iieocHonaHHX ryxdn, h jep ce Bek none h o Tone 
uoixuiapaTK A^ ce iiosoBe Aa Aa pa^ye Kaso je ca napoAHRx 
HouiM^M imcuojiarao — a^ ^^ sa to hito ce oa Tora KopaBa 
HCHOMy AP)'^'^^^ HaAiio : ejse na jeAaH nyr Mnjiom npe^e y seicyH- 
CKy ua)>JiaTopqjy, h Ty HsjaBH KaKo ce Bnme noBpaTBTH nei^e, 
Aiuuo ^ n>A HO yiuroHe H>eroBH HajoropneHiijii HenpHJaTejbH 
UvMuK H Jo<|^paii, a AOKJie My ce jacHone o6pe?e. Aa ce oa H>era 
HoKt) TpaiKitTU UHKaKBa pa^yna sa cbc ibto je 600. HcTHna ra 
KojoKaKo HuiH)uope xe ce H des Tora npaTH; aiH ce y HCTHHax 
upoMyjo Ai\ Jo uoMoaa tfyna npoTHB ycTasa y Kparyjesiij h join 
Ha H0K04UK0 yAH^hOHUJiix MecTa. Mhxodi ce noHyAH Aa cbo yTHma 
a \\% jiyAo oAaaooTH CTBapH, ajiH hhko h^'o cyMH>ao a^ j^ ^ 
OHO w uoT^jo )h6ix)»o iiacjio. H MecTO Aa ra nycTe Aa hao c 
Hi\joKon Mohy HapoA, crpauKa Koja je seli HaAMokna fiaia, o6paTH 
Ha Hi HivjuoKn Htwi^op. 

Jiuu y oaMOMO uoneTKy Hige HsraoAaao Aa fee peaKi;^ja, 
K(\ia 00 uoKpoTaiuo, aaAO^UTi nofieAy. CaBOT je HMao noioxaj kojh 
jo (Swo uoTuyHue aanoHHT, h Mnaoin je can co6om Mopao Aa™ 
UyuM'^y ^^w*\j^^ KHe»0BCK0 nynoMohcTBo Aa Moae Hkn Aa yMHpi 

(fyilTOUHUKO, 



253 

A By^sli je npesBo^HO Beiiy noBepeny Bojcsy AueKO ($ojbe 
Hero npoTHBHHHKe BoJBOAe AExosy. 

KHezeBH cy npHBpxeHHi^H 6am 6Kja naiH na OTooHHHaK 
Ha HBKOM npoDinaHKy, a 6HJiro ex je nonpHUHHO, h HMaiH cy 
C060M H KOBHi^e H TonoBa — KEA Hx By^nt npe^iyxHTpH h sa- 
TBopH HX aaceBjjia CBe nyTOBe. Hhth cy Ty mofih pasBHTH ko- 
ftHi^y HHTH cy HH 6H2LH 0^ KaRBe HOHokH tohobh; a HH xpaHe 
HHcy ca C060H HxaiH, le laHO cy ce xopaxH cbh 6e8 penn 
npe^aTH. 

BiHsy KparyjeBi];a yxBaxe 6paTa MnnonieBa JoBana, bojh je 
jom jeAHEKo Kynno Jby^e; Jonan HHJe Kpno hh oa Kora a& je oh 
OHaj BOJH je CKynno BojcBy ^a onei noBpaTH CBOxe 6paTy Biacr. 

Ea^ TO TaKO 60, hhxo ce sa MnHoma h ho nonage. GaneT 
6eflie pacxypHo nposiaMaii^HJe no CBHHa ospysHHa c HanepoH jta 
CBe Ha Q> noABrne, h na CBopo ce cierHe oho By^nita hokohheo 
XHJbftAa Jbyji;H. 0Aa6paBniH Hajoipeceflige Jbyjce, kojh ce yjexHO 
Moraxy CHaxpaxH h Eao npeACiaBHHi^n i^ese bojcro, By^jE^ no- 
XHia HaTpar y Beorpa;i;; HayxHBmH ;i;a Ty CTBap ca cbhh CBpoiH. 

Caxax xoxa ao Eeorpasa, ycTaBH ce By^nk boj^ jexne ne- 
xane. Ty hsh^o npe^ HapoA c pamnynaHox bocoh naTH neBaKBa 
nofla, sojera je Mhjxohi nociexfi»HX roj^Ha norydno, npeBJiH&ytH 
xjjifi sapaA npaB^e h ocBCTe. 

HeBOHHKo caBeTHHsa 6eme HsaniHO npe^i; ByHHka, r^e ce 
XoroBope nrra be h Raso ke. y Eeorpax xo^y cbh saje^HO 
Hpe;i roMHioM Koja 6eme no6exHHa, h soja 6eme aa hobo h to 
CKHHO pacnajbena. 

Ilocjie OQor npnor cyRo6a npoBo^qciH cy CBe^ano Hcnpes 
HHiomeBa ;iBopita E0H>e ohhx mro cy y toh cyKo6y norHHysH; 
a CBA xy o6jaBHme BOHauy nponacT Q>eroBy thhc, qito o^asBame 
crpase h oji; Q>eroBa h oj^ RHerHBHHa SBopi^a. 

Jljro BpcHeHa je Jky6Hii;a pa;i;qe 6HHa ys onosHiiiHJy ho ys 
KHesa, jep je no Banrro h ona nnaia Aa mTonrra uoapoch oji; 
iberoBe HeorpaHH^ene BJiacTH. Eba ca^ h boj, xhmo cbo to, oxa- 
3Bame no^acny CTpasy, Mhhoih je Ha to onoHeny. Pasyne ce ;i;a 
OHa nqe HHKaA^ hh noMHoubasa Aa ce nose jiffrei^^'m Aorie 
XOKse ce y hcthhh 6eme AOTepaio, to 6pH3uy manaTH. 

Cbh cy ce MnsoineBH npoTHBHHii;]! y tomo joahom csaraiH, 
X^ BHMa BHine hh no inro ne xo/*Ke EnesoBaTH Mhiohi. Emo hx 



254 

je KoJB cy cBeroBaaa a ;na ce norydH, jep ce oHa^e Hefee HHicaA 
iHaTH irapa oa Bera. Jl^yrH ey VHCJuaE ji;a <Sh aapoAj aerao 
Ha cpaHoiy Cmio aso 6h oa u>era norHsyo hobbk, Kojera je 
Tomso Rao CBora Kaesa ciymao, h laEo cxncjie A& ra yRioae. 

UbiK opyajen h ca cbojhh vouniHKa no^e Bymk j ^Bop 
ja TO KHeay janu Oh Hy Raxe EaKo ra Hapo^ BHme Heke, s 
aKo je paA Aa fee o;qn3L s^SBaiH npeAa h> ^zrasy roKBay, Koja 
fee uy B cava CBe norspjinib. Hizoin o^roBopH: ,na jsflGyo, 
KHA HO Hefefi, ja ce H He nax^w.'' 

3a THH ce HaqHHH nHCHeno, y KWft Uhiooi, y noTnynoj 
^opMB, saxBajbyje na tusLjtfi yiopEcr CBora H^enp^iera CHsa.') 

Kaji; ey ra ReKOXHKO caBeTHBica, c EoJHMa je kbos muo 
iKHBeo, npaTHSH Ha CaBy, r;ie fee ce upesecTH y AyCTpujy, mQa 
ys nyi hh pe^H nporoBOpHO. Horh ce o^ oeroBHX ^ihckhx .T>yjOi 
H sanoaKame, samiaKa ce H BeROJiHKO caBerHEKa. „I1 ;^yrH ey 
ce, roBopHO je By^afe, o^aiJie niaiyfeH KpetaaH, h ocTassanH aa 
coCoM spyre pacnaaBane.* 



') Ami B006 IV 3o9. 1 (13J Jyaa 1 



rJIASA ABAAECET TFE'RA 

k;he3 mhxahjio obpehobh^ 

TaKO 6h o6opeHa sia^a Koja ce no;i;Eria toxom Aora^aja 
H c H>Hiia sajeAHo, h Koja 6enie Ge6E y pyxe cacTasoa Hajeeky 

BiaCT, CBOJOM CBarOM npHAO^HBeHJ. 

Ilopxa Bei^ He 6enie ncnynraa nesosHKO y JIjpeHonojbyAa- 
THx ycrynaxa, a h Hna^e HHJe Mapnia sa OBy ynyTpanifty caMO- 
crajiHOCT Koja joj nocxajame CBe AOcaABHJa, to je no tomo jacHO 
Xa je OHa yay^ia npraHKy la cbojom noMofey ;^OBe;i;e jo no6eje 
crpaHKy Bojy je je^Ba ko y EsponH h nosnaBao, h ;i;a nponHme 
ocHOBHB saKOH KoJHK cy o6yxBakeHe 6H2e CBe rpane ji;psaBHor 
SHBora, sanoBeAHBHiH CBOMe namH sa na3H Kaxo ie ce Taj saKOH 
BpniHTH. Thm je IIopTa CHajsHo o6HOBiLiia CBOJ yrjieji y Cp6HJB. 

E Ba;i;a 6hcxo OB^e xxeiH TBpAHTfl Raxo ce onex sa to bo 
6h xorjio pe^H aa je noKpex yHyxpainH>er oc3o($o]^aBafi»a Hcno;^ 
lypcRor Harana MHniJBeBa obhm nocjuoBHMa y;i;apHo HadaA — Maso 
6k ce KO bamao s& 7 Taxy oii;eHy nocyiiH»a, a Me^y xhm ona 
Hnax He 6e o^roBapajia hcxhhh. 

He H0«e ce oji;pei^H x^ JB Mhioih h pa^o h schbco no 
noJMOBHMa Roje je ycHcao y ce sa cxape BJiBjsfi Me^y ohoshkhk 
namaMa; cbc Hay^enHM aa ynopey caMOBiacHOCx, ;i;a je nejtao m 
Bia^a onaKo Kao mxo ce Biajtaso y cxapoj nepe^opMHcanoj xyp- 
CBoj xpsaBH. 

y xoHe cy ce 6am HaJHyAHBJe csjionHie cxBapH, nixo je 
Hcnajio K3k je cava Uopxa, y csesH c H»eroBHK npoxHBHHipnca, 
Ha TO Hopajia xoiHj jusl ce Uiiionry HaType saBOHH bojh ra orpa- 
HH^Hme, aiH eojh HHcy 6iicm xypcBH, ho bojh cy noHHKiH hs 
oco6HHa H noJMOBa nonaBHXo sana^HO-eBponcBHx. 



-♦_L 



25 G 

Mo HeheKO ji;a KaxeHo aa MHnomeBe npoTEBHBKe sa cy ohe 
Cojia Hanpe^tfl^JB KiB sa ofipasoBaaocT ao]tfl6a^a. Ohz cy ce 
yxBaTnaii :ia saaaABe Bj^eje sao aa epe;[CTBO bojhk be C6(!e sadaBira. 
into Miijioiii sao KHes b rocno^ap npocyciH le Be yaas, no 
Toue inTo Je. QO crapoH ype^eny H>eiiy jonaxaaa seta cmia, oho 
yse na ci^ onoaai^Hja npoTHB H>era, sa to ioto je Taso scsaia 

IbGSUHa GJiaCTHTa ZflIHa BOpHCT. 

CaHo cy ce THHe Apx^BHe ciBapH aa hoeh ^y^aH HaHHi 
noTpecJie, TdKu sa ce secy vorze aaso DOBpaTflm yios >Hpfior 
pasiiBJaaa. 

CTapiiJH CBH MuomeB, UazaB, Roue je upaBo Ha npecrro 
no xaTii[iiet>n$y ties csaKe cyiiae npBuajiaJio, b bovo je y EopBCi 
Mhsoui ^tli) oeiaBKy, ynpaBo h ee sfl%& na npecTO. Bho je Taso 
6ojiaK A» i^; aaiasBiH aa Aof^po S& oa H>era aai^je oiHHy He- 
cpel^y, na cy AOHcra h HoniH aaTajaTH ; KasajiH cy iiy caHO, xaEO 
Je KHe» nociON oinyroBao sa cipaHy, na ocraBHO aaieHy na 
H>exy, Da ;ti[o je b nonoEo HecTHTaH>e xomio ao ^era, oh ra je 
OBaKo pasyueo. MHzaH je h npeMEHyo ho sBajyfeB jsji je cpn- 
CKB Kiiea. 

3a TO Bpeve cy ynpasj&ajiH Gpti^joH no Hoptehoe nomp- 
^eH>y Byiiiti, QerpoBBJeBH^ e Je^peH. 

Hn uo^y H>Bva BHJe tinna yBBK Bajsetia ciora. Ha npsoj 
cKyiiioTiuiii, Koja je caaHBaHa o^icax nocjie KHeaa MEjoma ocraBEe, 
Je^peMy ortptte nonpraHiHO niaTy, Bojy By je join 6paT fteroB 
6ho o.qx^Aiio, H TO Hy tieme nenoBOJbno. Oh je aa to epebbo 
CBoje jipyi'iiBe, h obh sao Aa AOECra eh Je^pevy EHcy ifor.ni 
safiopaBBTii KaKO ey Hy HeK&Aa 6paTa j cxyT ^yCHZE. 

Join niA jd MJaiaH ynp'o, NHors ey sanETKHBazn, a^ie be 
ce Tajta ea (;bhh OAycraBHTH Ta Eyta. y KHoaa je 6ho h HJia^E chh 
MuKaHJio. aiH cy HKorE hhcibjlh Aa no peiBHa 6epaTa oBone 
HacneAOTBo Hig'e EspeKOic ofieatie^eHO. 

A [CO 6h ce Horao EaatipaiH na fteroBO HecTof Moxe 6eth 
Aa Ca Ilopia npHNHia na opecTO nerpoH^jea^a. Eojera je no- 
SHasa Kao cBor np^jaiejA, hih Aa 6r napoA zreo By^uta, eo- 
jeMy ce ii,iiBHo sao xpafipy h jyEa^Hy? Ajh no leiiy je oa OBe 
ABojuiie 6ho 6o3M jeAaE bo Apyrn: mra he je y otioJHiie 6eho 
oco6hto oa ocidAEZ? Be^EHa 60 HoniaBapa He 6h 3aAOBo;bHJia TEH. 



257 

H caseT ce Ha nocJieiKj otfpHe saMHJieTOM h GHUHken, h 
CHHCJiH sa ce 8a KHeaa hbmojih oa MHHoma MjnaAH Mnxasio. 

Moom ce c noHeiRa OMHnubao ;i;a he ke nycxHTH oa ce6e 
CHHa, duis Ha nociexKy npHcxaHe. 

nopxa HHJe HHaia npoxHB xora Hnmxa. Ausl Ka^ ce HB^a- 
Bao HOBH 6epax, KopHCXH ce ona npHiHEoiiy sa* KnesLeBCRo aocxo- 
jancxBO He 03HaHyje BHine sao HacieAHo, n koihro sHaMO, ja 
He Rase sa h> HspeROH hh jl^ Bpe^H sa ii;eo shbox. Ona nonube 
npeRO jesHor CBor Belter HHHOBHEKa MJiajcoHe Mnxanjry y Biauncy 
Ha xaj Ha?HH xoihro jaRO y ceojy RopHCx npeApyroja^eHO noxBp- 
^e^e; a, RaA je nocie AOjiasHO y IljapHrpaA, npHMH ra RaRO ce 
6ojBe Mono, H noniJBe c bemo as* ra npaxH ao cpncRHz rpaHnii;a 

OHOr nCXOr HHHOBHHRa.^) 

One jeAHO na Apyro ysHMajytn AOHCxa je Morao HsraeAaxH, 
Aa ke jeAaH nyx y Gp()HJH nacxaxH Mnpna h nanpeAHa BisAa, 
nomxo HOBH Rnes ne 6enie naBHRHyx hh na RaRBy caMOBiacnocx, 
H 6eme HaynaH Aa ycxan y shbox yBOAe, nonixo je y casexy 
BekHHa 6Hia na &eroBoj cxpann, h nomxo cy Me^y napoAOM hofih 
6hxh y HCXH Max yMHpeHH Rano MniomeBH npHBpseHHi(H, xajco 
H OHH ROJH cy seneiH A^ ce omxpa BiaAa j6iiB,mii. 

Ajsr ce oAMax noRasa h CBaRoiHRa CMexfta, c rojom ce hoboj 

BIS AH Bajiaio ($OpHXH. 

Jl^a 6k CBOje npiyaxejbe odestfeAHia oa CBane peaKii;^*e h 
Aa 6ii Hx sa BHxoBy BpeAHoky o6AapHaia, na^e Ilopxa sa Ao6po 
Aa RHeay MnxaHJiy — Ma a^ ra 6enie npHsnaia sa nynoiexHa 
— npHAOAa <$ani o6a najcHJiHHJa nonaBapa; By^Hha n Ilexpo- 
H^joBH^a, Rao cjiys^ene caBexHHRe 6e8 rojhx — aor ohh He 
OAo6pe — Heke Mokn HHmxa hhhhxh. Hh Aa je nixo h naJMa^e 
y D^apHrpaAy cnovH^axo o xomo Rneay Mnxaniy ; hcxom na cpn- 
CRoj rpaHHii;H y ijieRCHHiiy Rase My xo onaj Typ^n mxo ra je 
npaxHO. 

Sap HHJe XHMe Hcxa Ilopxa oxBopnia HOBy pacnpy? Oars^ 
je H RaA ocxaBJEOHO 6hio napoAy npano Aa ce6H cxapeniHHe 6Hpa ; 
H ycxaBOM je Aaxo RHeay npano Aa nocxaBJba ^^HHOBHHRe, a canexy 
Aa HOBa Mecxa oxBapa. OxRyA je, Aasie, Aonaio IIopxH npano Aa 

^) MHxaHJO je npHcneo y Cp6qy 28 $e6pyapa (12 Hapxa) 1840 
roAHHe. 

FAHKB. OPBSJA H T7F0KA XIZ B, 17 



^»j ■ 



2&8 

join Bokua orpafla^ua EHeaa HaHeTHyrioi caBerRHquia, Eaji; uy 
je II oHaKo saKOHQiH H>eroB yrae^ oeoshko jaKO cyxes 4$ho? 

Til jfl TamraJio cBasora, q jasRO Houubeae, Koje ca cipaue 
Kapo;[Hnr aoHOca Bet fieme doctsjio Bpao oeerjbHBo, c no^eiKa 
6eine spio p^aBO pacBoioseso npeva o6a la BeaBisania. 

He caHo ha caBei ae tieme CKioB>eH xa ce to Hape^eH>6 opn- 
no3Ha, Hero h BHeroBH, soJH ce (Sexy CTeoa: jia nosjipaBe HOBor 
roeiioiapa, ojBajajyfeH ce y caaeTCKOJ asa^H no cbojhm OBpy- 
BDua Ha sBe crpane, Cexy laso^e y eesHKoj BetHHH npoTBB Tora. 
OxpaCipeBH OBOH BsjaBOH o;[irax CKOWine h xbb.i>h npigaTeJbo 
eraporii KHesa. BeksHa ce.%aKa, HeaasoBOJbBa c hobhh CTaaev 
cTBapii, oera npn Towe rh. je tbana, fiojbe c jexHHM rocnoiapeii, 
cauo Jia ypejH KeK cy ohh hhphe, ho c toihko bhx. FouopKiiH 
cy uaKO iH CBH xoke Aa ce oji; ahx ofioraxe, h Baso 63. obh 
jeaHy jawy itaKo TaKO BanyflHiH, Hero hs ce eto xofee hobhx 
cej,aMHaecT ja OTBopn. Haiie^y EMeroBa h crapernHKa ceocaax 
(jep cy KHesoBH Bet npHna^taxn same Ha npoTHSHy cxpaay) na 
Buure ce lecta no Gp6BjH no^eme CEynxaiH opyacaae roKEie. 
Koje cy tpaatHie obo Tpoje : aa ce Baaj;a npeirecTa y Kparyjesaii, 
rji,e he (iara <5e8(!esH^j& h aesaBHca^a ho y Eeorpaity; Aa ce 
y3)iy noji; cyfl ByHafe a IleTpoHHJeBab, a aa nocaeTKy m ce no- 
30Be HiiTpar ciapa Kaea. Hosa aaa^a Kojoj cy noraaBHTo npeji- 
ibaiHJiH 'Bop^e HpoTat a Je^peii, ipyjiaaa ce ko3Hko je ro;[ 
uor;ia na yryaiH noBpei, Rojevy ce aaje Horaa aa aa kojb aa^au 
paiOBaxa, aiH joj cae Cm aavaH. IIpoTHt 6eme oxamao caa C06011 
y yiiyTpaiiiH^CT, anK ra cejMim yxBaie, xe ra He nymraxy. H^j- 
Qocjie nu KEes Maxaaao oiroBopH: sa noBpaxaK serosa oii;a ae 
aaBUcii 03 aera Hero ojs, IIopTe, n ^a aa oao mro ce Hoate 
ynnHHTn oa npnciaje flparoBOJbao, a xobe ]s» Bpain Baasy y ■ 
Kparyjoaait a }s» CTaBa noj cya By^ata h IleTpoHfljeBHfea, na 
Hena re Bjm os^paHe hsh saaay npetpne. 

II Taso OHH soja cy 6ain khcmih la ynpaajsajy CpfinjoM, 
onaanme rje ce MyTH, rjie Jiory a noji cyji; naeiH, mro 6h hx 
Mor-in II KHBOxa craxH — laao je oha^ noaaJBHme 6b.o pacno- 
loxeH CBCT. G Tora aaj^y sa norpefiBo yimoaHTa ce eos name 
y rpaj. 

Ha CKopo ce no6oje m ce ae noBpata MaaomeBa Baa^a h 
;[pyrn. BCTHaa He xaKO jaBHn aenp^amLE OfipeHOBHkEHa, aan 



259 

HHEK BHXOBH npoTHBHHi^H H Jbjjifi 0^ onoBHUHJe. ycTesame ce 
fl;a H;iy 3a BiajtoM y Kparyjeeait, Koja ce joHCia h npeMecra 
TaMO; na OAy h ohh y rpa^. Me^y OBHHa 66xy ca cbojhm npa- 
BpxeHHi^HHa : GTOjaH GHMHli, rapamaHHH, Ilpoxa HeHa^OBHliy J[a3ap 
Teo3;opoBH)i, GTe^aH Gxe^aHOBHt. llama hx CBe jtparoBOJBHo ao- 
^ena, n CTaBH hm na yciyry CBOje nocpe^oBaHie. 

Ha jejHoj CKyniHTHflH y Ton^Hjtepy noKaaa ce spao jofipo 
y BaRBe ce Tero6e saiEiejia ($eiiie MnxaHJiOBa Bia^a chjiom obex 

cynpoTHHX TeXH>H. 

MnJEomeBH ce npHBpxeHHii;H noAnroine c npaBOM dyHoii u 
H3 EpaHH^eBa h oa YsEEUfi,. Ohh cy MHCinjin juja^ cy kphbh casio 
Je^peM H npoTHii HiTO ce ne Bpaka CTapn EHe3, na 6exy na- 
yvHH Ad* H>HX 86aii;e, na h 3;a hm naBe so^y. 

HanpoTHB jno^Q h lypcKH KOMHcap, Myca - e^enAHJa, na 
CTBAe ipasHTH, sa ce ohh hito cy 6hih othhish y rpa^ noBpaie 
Ha CBOja HecTa, ha& hm ce 6ed6ej[HOCT noinyno noAJeHHH. 

n y Gp6^]H je 6hio oa noTpe6e napiqcKO cpesHnrre ne 
caMO y o63Hpy na npanaii; ho h y odsnpy Ha cynpoiHe jhhhocth : 
HeEHx je 6iiiiLo, kojh cy TJiejsfiJisL Aa> Hemxo Bpe^e y napojiy xyp- 
CKHM yriOAOH, a hokhx, rojh cy xxeiH Jia xo hcxo nocxHrny 
(5yH0M y Hapojiy. 

y OBaj Max je Bia^a Knesa Mnxan^ia noBasajia mhofo CHare 
n eneprHJe. 

Onora je^HHor HSMe^y RnesoBa, mxo ce AOTue 6eo noAnrao 
y KopncT noRpaxKa Mnjiomena; a xo MniiH^a, — on 6euie Aomao 
na CRynmxHHy c hoehm (}poje3i j&ym kojh HHJe 6ho hh 03; Bora 
nocjiaH — He caMO ja ona naxepa ]i,ix Jbyfl;e oxnycxn, Hero h jifl, 
Bffi c BojcROM OApel^eHOM npoxHB Apyrnx 6yHX0BHnRa. JIaKO 6enie 
H xe Apyre pacxypnxn, hhxh je h AoiasHJio ao o86HJbHor 6oja: 
jbjjifL pesome 3;^ cy npenapeHH, a ROJioBo^e dy^y noxBaxane. 

Hcxo je xaRo nonymxeHO h xypcKOM KOMHcapy. ftera 06a- 
Becxe roxoBo mecxoBOM omxpnHOM BaKO cxoJH y cyixanoBy xaxii- 
niepH(|^y, ji;a> nena hero nocjia MemaxH ce y cpncRe yHyxpam&e 
cxBapH. MycH eij^eHAHJH ce y?HHH na xo, j^i, ke Haj6ojbe 6hxh jifl, 
one ROJH ce 6ejaxy y rpaji criohhih — a Morao hx je (Jhxh 
Ha nieBAecex — yRionn H3 seMJbe h noeeAe ca co6om. Hoeojih- 
ipraa ce wvej sa h>hm xe AO^y caMo ao y Bhahh, Hane^y rojhx 
e 6ho h je^aH CBOMy hh rphb hh sysan necHHK ; a Apyrn horh 



260 

0Tn;;y R y UapHrpaji; cse o TpoioKy QopiHHy, Boja je 8a;(pxa- 
Baia 8a ce npaso, jia ce no speiieHy o loite ca OpS^jov ha- 
Mflpyje. 

HHsaBioBoj cy Baaj(B nocse OBora ociajie Rio6oj[He pyEe. 
Ftoj je caA ocraio OTBopeHO nojie Ha o6&js^e CTpase, a xaKo je 
Kdria BHine ueczhth aa yBanpe^e&e Hapo;i.HEX ciBapa. 

MnsaHZOBOJ ce Biiiaw He Koxe npeCiauHTH a& hhjc pasy- 
ue.ia cBOJ nosHB a sa HHJe 036H:ba iiECiHJia iuko be ce h Aa3>e 
oj, I'Bera mro je lypcKo oTpecia a npHMH^aiH ofipaaoBaHHic j:py- 
niTBinu. 

Cre^aH FasB^eBak, CpiJHH hb Ayctp^e, kojh je join aa 
Miuoma ciao y cpacEj cajs^y, hobse olSpasoBaH h CMHcaen, 
ueii.i.'H Me^y Cpfinita niTO je no aycipHJcKHM Kaai^eiap^aiia yBea- 
(>no nocioBHe ^opiie, ;i:o6HJe cM^ HBHEcxapcTBo npaB^e n apo- 
cBeT<^. Ob je naao rjioKOJEX naanoBa sa oiSpasoBaEOci Hapo^ny 
Kojii cy aeiDTO iophctb o6pHii;axH. 

GBOje naasoBe sa nonpaBBy cimiiubao je nonaBHTO no OHOxe 
iiiTo je BBjteo y AycipHJH hoa TaHomBOH BiaAOM. 

Mbc3ho je ;i;a ypeji;H sa CBenrreHHKe ^ se xebb BHine sao 
n I't'.iai^H; ;;a ype;i;H jia em ce o oniniHHCKOKe rpoiDRy 6apeH 
Kyhe iBrpajie, h Sfi eh Apyra Koro^t QOJba o6pal)yje. 

3a cyAOBe je cxhcjiio ;ta ce h y GpfSnJH ysejte nociyiiaB aa 
nHi-Meno aao mro je laHo. HoaainTo cei.auH aacy HoniH OAvax bh- 
Kora HabH jia ax lyxdy HauHme, na cy ax cyjiOBE sa to oa^^aiH. 

Hape;^ ce h aa craTHcia^Ke nounce, a ceJbaae xaaTaaie 
cT[>ax saA oEasame rjie hh ce e mxEse dpoje. IIo<!ojame ce ^a 
ce Til paAK caHO a& ce Ha CBe sanaK yjiapH. 

FajiaHeBHfe je to cb© Bpao flo6po aano^Hftao. Xtco je 3.9, 
nrMiirae joni maoaa, bet' je Bacaao ciaxH Komie caB Eapo;i; ae 
HayH3 ^HiaTH h nacaTH. GHaa[j>a3o ce a ;i;a ce ocayje ynoHO 
apyuiTBO, na ce no toko aek aenrro a sano^eao. Paayiie ee xa 
je } Tone no^enty Jioniao He^y Taaso flpymiBo a Jbysa, kojh 
HHcy aaaJta hh ^aTaia he nacaTH. 

J(a 6h yaanpesao apxHTeinypy, Paxa^eBak je xTeo ;ta npBO 
a u])Bo ca8a;(a BHexeBcaoj EOpo;uuiE sanejiy aa caxpaKSBBfte. 

HaaflpaBaoH cy a Ai onepe A^jy, Kaso 6h ce a xysHi^H 
oTiiupaio no2be. y Eeorpa^y ce noAErae nosopiniTe. He npotre 



261 

MHoro, a TypiiH ce ciaHy tjshth KaEO ce Ha TOHe no3opEinTy 
Aajy npejiCTaBe, y KOJHMa ce ciaBH seio Mnjioma 06H3[idia. 

MajoLO ce CBei no'^e BpnojBHTH pas' obhx HOBHHa, Boje hhcj 
Haj6ojbe CMHnubeHe, a ano ce BHMa nnuio sa Ao6po. ypo^eHHii;^ 
cy ce, Ha npn^iHKy, cpsHiLH hito cy Kao ynoTpe6jbHBHJH sa Hoae 
cas ycBojene sp^&BHe (j^opMe nocxaBJBaHH y cj[ys6eMHorH Gp6H 
H3 AycTpm'e, Roje sa ahbho nyso laMO soBy IIlBa6aMa sa to, 
HITO BHXOB XHBOT H82ia8H BHHie Ha HCHa^Ke o6HHaje. Ys TO ce 
HeBemTHHOH no^^HHHJio HiTonrra BeoMa nesrosHO, hito ce jaKo 
oceTHJio. Cejbaii;i[ ce y MawH Henrro HSMe^' ce6e HoiyKy. Yth- 
majy ex chjiom , CTany HCJie^HBaTH CTBap, h MHore oa &hx BasHe tc- 
siecHO. IIpeKO Tora ocyse oho Kajs&eHe jsyse h na H8HHpeH»e 
TpomKOBa, H TO ce HaniakHBaso n cyBHme omTpo, TaKo s^ ce 
Tora paAU h 3asora saBaJia. Ha Hecpeky je y hmo thx TponiKOBa 
yseTo BpjLO VHoro, to je FasH'^esHk ncnos pyse Bpakao JBysHMa 
neniTO os HOBaii,a. C Tora cy oco6hto 6hjih Hese^oBOJBHH ohh 
KoJH cy MopazH sasaTH saiore Aa cane noBama Ha6aBe, jep no- 
cie HBJe TaRO JiaKo 6hjio HcnoBpataTH CTORy jsjbltj y saiory 86or 
norpeniHor pa^Ha. 

Bpiio cy npHMHJiH sa sio BJiasn h to hito je soiiycTHia 
aycTpHJCKHM TproBii;HMa jsjak naie noTaniy no cpncKHH niyMaHa. 
Oko Tora je dHBaio KpBaBnx aaseBnma. 

Ajle je, paayne ce, cejbasiHHa HajnpoTHBHHJe 6wilo hito je 
nopesa onoT noBHoieHa. Hajiipe ce A&Baio nopese 6 Tasnpa na 
roAHHy; a Bas je o6opeH Mhiohi, Kao sa je, Bsme aa jBy6aB 
Haposy sa 6h ce sa CTBap npHso6Ho, ho hb yBepe&a jifi ke ce 
HokH H TaKO H3akH Ha Kpaj, cnynrreHa nopesa na 5 Taiapa. 
HHJe HHBaRo 6hjio yrosHo cejBaii;HMa hito je Mnxanjio onaj cny- 
HiTeHH Tajinp oneT saHCBao. A n rse je Taj Hapos bojh ne (5h 
i^eHHO BJiasy, eojlhko je so6pa, no je^THHokn H>eHoj ? Jom je 
OBaMO sonasajio n to hito je Bnasa h no HOB^anoH Te^^y sa* 
BHsajia. JbysH cy Bpjio ocekam hito cy sysaTH, Koje cy ohh 
ysHMajiH no 24, npHMaHE y Racy cane no 23 rpoma nopecKa. 

H TaRO ce Ha Bidviiy MnxaHiOBy nanpse RojeBaRBa neaaso- 
BOJbCTBa 6ani y ohomo pesy naposa, y komo cy 06p6H0BHkH HuaiH 
HBJBHHie npHBpseHHKa. JE>ysHMa ce y^HHHUo Rao sa RHea Mh- 
xaHJio ycTaHOBJBaBa caHO ^^HHOBHE^Ry Bnasy, h s^ HHHOBHHii;Hifa 
sonymra sa nnne mra xoke, na mrery naposny. 



262 

Vd OBO je CBe npHCTajaao join h to, hito cy ce jihhhh npn- 
BpxeHHii;H CTapora Knesa HenpecTaHo Tpy;i;s3H jia y npRoc pajie. 
ro^HHe 1841 OTBpBJe ce HORa saBepa npoiHB HnHHCiapa, Kojoj 
je 6flo KoioBO^a Taja ByKOMaHOBnt, 6paT BHero&HH. H JE>y6Hii;a 
je 6wL2i pa^BJa Mysy ho CHHy sa npecTO, jep je HHCiHia a& 
CHH Hebe jftMaTH ^OBOJbHO CHare ji;a ce OApaiH npeva cy^apHHI^[Ma 
OHaBBHU KaRBH cy 6h3h ohh oko H>era. 

A niTO je riaBHO, y MraomeBoj je KyiiH 62010 HOKe yny- 
xpamfte Heciore. 

JoBaH je 6ho Hesaj^OBOJBaH ca CHflOBii;eM mxo Hy H^'e 6nio 
jaio KaKBo jpyro iiecTO, a ho a^yTanaTCKo; fteny ce xieio 6ht£ 
noneHHTOJb yByxpam^Hx nocioBa, a oBano ce Hoje flEBa;^ Momo 
noierHyTH ]Sfi ce laKO iiecTO ja TOBesy, kojh je y 6yHH na ycTas 
Hrpao onaKo BeiHKy yjiory. Je^peH ce onex maniHO 6yHa y BopHCx 
6paxoBy, jep 6vl ra osHax caxpiH 6paxoBn npHBpxeHHii;H, caMO ;(a 
BM cxBap no^e cpekno sa pyROM; npn xom je h cxpaxoBao y 
HeyxBp]^eHOM KparyjoBuy. 

G xora ce BHJe nasHJio c noxpe6HOM namH>0M sa BpexaH>a 
ce cxpafle Typasa e ca cxpane ohhx AOMa^HX npoxHBHHRa rojh 

cy ce ROA &BQL CKIOHBLUH. 

nopxa je jeAHaRO naBajbEBaJia, h aa nociexRy npHHe osnex- 
HHRe onex, najnpe caMO neRO ne xaRo o^cyAHe h MaH>e Ha nacy 
upoxHBHHKe, anajsaji; n By^Hta. 

MnxaHJio ce crjiohh, xe Bia^y noBpaxn y Eeorpas na ^oxBax 
xypcRov rpasy. Kmcxobh ra o^Bpaitanie oa xora. ToBopaxy KaRo 
OHH Beke Mokn (ipso iiphcro'^hxh y noHok, ano RBesy 8axpe6ajy 
cynpox xypROMana npoxHBHHRa. 

AiH c xe cxpaae ho 6enie hh noMena cxpaxy. EHea Mh- 
xaHiio je 6ho yBepen jifi> je Ilopxa sa H>eroBoj cxpaHH, ^^hm je 
OH Bene sejbe y cpncRHM nocioBHMa sajioBOJBHO. noBepyje nanm, 
KoJH My Aa^e pen ^a te Bynnt MHpoBaxH. Kas cy Jby^H joia- 
8H2H none?HxejbHHa a^ hm Ran&y, saRo oh onex 6yHH, ohh cy 
Hx xancHJiH 3a xo mxo roBope HencxHHy h nixo ohh caMH cejy 
HOMBp. Ohh cy ce npeiia ycxany jipxaiH 3a 6e36ejiHe 6amxBL6ii 
nx RO H Hanao. PoBopHJiH cy RaRO je sa xaRora caiHBeno spHo. 

y caMOJ cxBapn MnxanzoBOJ ce BiajiiH ne 6n Mono npe6a- 
unxH Aa jo HacxaBHza MnioBieBy omxpHHy h Ha^dop, h npe 6h 



263 



joj ce Mono npnroBopHTH la je y toho pa;i;ma ca cbhh eynpoTHo 
MHiomy. 

Ajus cy ce Tj^ujbl thh uaH>6 OMimubaiH 3;a niHpe CBoja npana 
H Aa ce jaBJbajy cbo c hobhm noTpasHBa^eM. 

BHRa na noneHHTejbe, kojh cy cxaja^LH Ha BUdLSBL^ no^Hxe 
ce ca CBBJy CTpana. OAMeTHHii;H, kojh ce tor 6exy BpaTHJun, cira- 
Tpaxy Hx 8a CBOje naJBe^e HenpHJaiejBe, nyciesaxy ce ncKaxn 
OA H>Hx cjiy^Cy Roja 6h hh ce ;!i;ajia no yHHfi>eHOMe AoroBopy. 
A He Ma^e cy hm npoTHBHn 6hjih hhhobhhuih n RHesoBH^ rojh 
cipaxoBaxy sa ce ne noBpain khob Mfiiom, Rao n cejBaiiH h rmo- 
TOBH, RoJH cy to, Mose (Jhth, 6e8 npeciaHRa xeieiH. Hh na 
Rojoj ce CTpaHH HHJe ocei^ajio cnoRojcTBa: h can caBOT 6eine 3a- 
6pHHyT. Typn;H onei HHcy MoriH Hajnocjie chochth oho sfiHJbCRO 
oj6HJaH>e, ROJHM HX je oChhho cycpeiao h kojhm hx jejnaRo 
cycperarae nporat, jep y npoTHta (5enie o6H^aj ja 6e8 orom- 
meH>a roBopn mro Hira. Jl^o^e na hobo nocsiaHHR oa IIopTe, n ca 
CBHH HHCTO HaBajBHBame^ nmryliH sa ce c necra 86an;H ne caaio 

ynopHH lIpOTHfe, HO H CBH OCTaJIH MHHHCTpH. 

n catf Mj^aHio HHJe nek ($ho c BHMa noTnyno BasoBOJbaH. 
He 6h hh OH 6no npoTHBan a^ hx oinycxH, ain 6n oh to xtoo 
TOR nocse horof BpeMena h o;i; CBOJe bojeo. Fa8MHniJBao je, RaRO 
je, nocjie OHor orpaHH'^e&a RHexoBCRHX npaBa, ocTaio Rao naj- 
BekH Kdo RHeaieBCRe BiacTH npaBO 6HpaTH h oxnyuiTaTH mhhh- 
CTpe, H HHJe 6ho BOJtaH jta Taj jeo TaRo omro ynycTH Typ- 
i];HMa. HaJMaH>e je naR Cm BOJban hphmhth y CBOjy cayastfyllop- 
TMHe saniTHfeeHHRe, Roje je CMaTpao sa CBOje HenpnjaTejbe. 

A c Tora ce jo 8ia Bora pacpjpune Typii;H. Moae (5hth 
ja HX je npoTHB OBora pasapamnjio h to hito cy ce Byrapn, 
meneiiiL sa 3a:a;o6Hjy 8a ce cjio6o;iy RaRBy cy Gp6H HHa^iH, o6pa- 
kajiH RHe8y MnxaHiy h ydj^uiE ce y b, Manap sa ux oh HHJe 
HojpaeaBao hh y ^ew. 

JtocTa Jta cy TypniH pajn 6HaH bhsoth ja RaRBa 6yHa 6yKHe, 
ROja 6h CMepajia na to sa npeo6pa3H vuie 6ani ]ifL cpymn Mh- 
xanaoBy Biajy. 

A Ha TO cy 6kie nek OAanno cnpeMHn CTapn npoTHBHHi];H; 
RoJH cy, oj RaRO cy ce BpaTHiH, CTajanH noa oco6hthm TypcRHM 
3aRpEi>eM. 



264 

Metiy TOBOBHHipiHa, eojb ey amia HuasH nfi 8axBaj>yjy sa 

CBOJT HeaHBHCHOCT, OHH CJ HHaJIH npHBpX6HHRa Ha CBC CTpaHB. 

Masap la EHea Moxaajio H^je norasHO ycrasa ehtox, JbyxH kojh 
cy CBojnu ytHuajeH HSpaSHiH ycraa, a oco6hto h>hxobh npaapxe- 
sjLU.li. 3Baxy C6 yemaao6panumeA>uMa, h Ta hh je pe? CBaiH 
?ac 6iija Ha jeiEHa. Gse to H^'e 6h20 ysaiyx- 

OcijilHTO je dHsa Bpesa no ospyaEKa, y soJHia cy EvaaB 
jiianBa, ugjoTa HeHa^^oBHt, FecaBai;, rapamaRHH vl JIas&p Teoso- 
poBiiii, iMJH cy cbh npHnaAaJiH toj CTpaHi^B. 

Hh Uyrofe HHJe neKao ;i;a ra khoto owKyjy. Cajt je HHao 
npe;i. coi'hjm TpenyraK, y KOMe iteroBe Beae c Typt^uta Be Moraxy 
Hy yrjieji,a npe^ BapoAov Kprnnra, saA je Horao 6hth BoaoBo^a 
iiejioj oiiosBi^qH s noKasaia mia nose OHHKa eoJh cy ra c Bsaxe 
HCTHeHy-in. 

Berne oner Heny;^ OTHmao hs Gp6qje, a:iiH ce aa CKopo npaTR, 
H upeiie Ros GnejiepeBa. PecaBai; iiy je 6ho enpexHO jeji;Eora 
apancKor xaia, le By^Et ycoAse ea k>, na Kao iiyBia o6jieTH 
no yi[yTpaniH>ocTH. HieroBa npHBpxeHHUH Ra cbo ctpaae cko- 
HHine. Kpo3 Hapoa nyie mac Ra soke M fijfle cKyHorrHaa, ko- 
joM ce lue Ba to ^a ce EHea npHCHiH m opoHeBH jnpaBy. 

MnxaEJio je (Sho HayvHO ;i;a ce osynpe h oboh HaBa:bHBaH>y 
Kao ro;i: ii TypcROxe, h fta CHiy cdjioh OA<^HJe. 

HbJ*^ cjvaao j(a je oh HenpecTaao ja^H. He HHcaekB MBoro 
MKo kp oijestfesETR HoxapeBaq b Tasoinae Tonose, Epeae ce 
KHes oflHoh 7 (19) ABrycra 1842, c ManoK qeroa peflOBHe Boj- 
cKe Qx (iOO neniaKa h 30 KOftanHKa, nyT KparyjeBn;a. IIo yny- 
Tpamif.ocTii je 6ho nociao pacimce, eojh He ocTame 6e3 oa3BBa. 
OjtacByji; je CTHsao HapoA y noMok, h He npo^e naoro, a oko 
Esesa ce cTene ea 10.000 ^yjis. Jlo(!pH cy raacH CTHsanQ ca 
CBHX mpana. llpory h JIasapa noxsaTajy y anxoBair OEpysEva, 
CreitiiiHonnh h JaHKOBHk, eojh cy noniJiH 6«as. js.i (Syne Ilosa- 
pesaii It CHe^epeBO, 6exy npHHy^eHB ^a 6eace y AycrpHJy; CTa- 
pora rupainaBHHa, eojh je npoaaaHo (SeorpajiCKB ospyr ji;a ra 
CyuB. yxiiaTe Te aoryiJe. Gse to EOpHCTK lasaxy Kseay Mnxaoij 
HaAaH>a ?si ^e ce onpocTHTH h caora aaJBeker iipoTHBHHEa, hjih 
;ia ke ra jom h xHBa y pyae so^enaTH. By^nk je HCTHRa <Sho 
y:teo KparyjeBaB;, ais je y laj Has ca cbojhs caHO 2000 Jby^ 
CT^jao Ojiaay KparyjeBua Ha jeflHOM 6pflj'. 



265 

ijQLH cj Te Me^yco6H6 BoJHe y rpa^aHCRHM neMEpHMa BeoNa 
Hj^Ha CTBap. 

Jifl je 6JIL3LO stH Ha KaKy xypcsy CR^y, obh 6k ee Gp6H 
XOHCTa jyHa^KH noKasajiH: a^iH Ha CBOJe seHJBaKe y^apaxH, HBJe 
Hv ce 6ain toshko xxejio hh na kojh na^HH. JIjsl to 6yA6 cpebHo 
H KaBO BajBa^ (JapeN 6n Maxan^ioBa BiaAa Mopaia 6hth y Bekoj 
jby6aBH H y Bebeii yne^y ho hito je xoHCTa 6HJ[a. 

EaA Aoi^y Ha lOHaK By^nkoBoj bojci^h, napo^ oko Bneaa 
HaBasfl Aft ce noHiJbe Byuty A^nyraiiiHJa. 

G senyTHpi^HMa je nan yiieo Byuk RaBo je Bek Haj6ojbe 
BajBaio. Oh crane Biura lORasHBaTH BaKo oh HHsaso ne nhcjih 
npoTHBHTH ce mio KHesy, RHes — BejBame oh — nose no ibeuj 
rasHTH Rao no soHJbH; nero j^a je oh pa^ cano ^a ra oc2o6oah 
OA HeAOCToJHHx MHHHCTapa, H BaRo on nete HnnrraAPyro, hhth 
^e RyA sajBe ho y Beorpaj ca CBOjnu npsjaTejEHMa, a^ ce tbjco 
noTyjBH i^apcRone Bonncapy. Sap je to BOJioBo^a 6yHT0BHn^BH, 
HHTame Byuk A^nyTHpnie, Rojn nsjaBJbyje sa je totob jxjai, CBojy 
pacnpy npe^; cyj; HBHece? 

n Me^y BojcBon MnxanioBOM 6p3o saBJia^ia yBepe^e, a& 
By^nt ne mhcih 6ani p^ano. Mnxanio ce vopao criohhth a^ 
caciyuia saRBy on noroA6y npejqiaxe. 

By^nk je ncRao Tpoje: xa ce yBJione mhhhctph h Je^pen 
— ja ce ja cjiymda oHHMa kojh cy npe rojtHny A&na ojCTy- 
nniH H — Aa> ce cnycTH nbpeaa. H^je nponycTHO HHmTa, jifl. one 
HHTepece, Roje je napox noTnyHo cxBaTHO, HCTasn Bao caoje xejbe, 

Bcio je Be^ Aoxie xoBexeno, ffi, je MnxaHJiy CTaia cboto- 
BaTH H>eroBa oRoiHHa, na n caHH Jeij^peH, xa npHCTane sa to 
Bas ce HOMa Rys, h xa ce TaKo norojiH : aiH ce RHesy hhhh:[[o 
xa 6a pa^HO npoTHB CBoje ^^acxH, aso 6n nonycTHO jaBHOMe ne- 
npiy'aTejBy, ox Rojera je bojcrom 6ho xaJieRO npeTexHHJn. Jonr ce 
OH Haxao xa ^e no6esHTn. 

AiH RHes HHJe noBHanao CBora napoxa. 

Hnje Tpefiaio mhcjihth ja fee JbyjH xtoth Tyfen ce chobo- 
Kov BOJH je roBopno xa Hefee xa odopn Knesa, no caMO xa o6He- 
muLenj maxy. npoMenH n jsjn hm nopesy onoT CHaH>H. ^hh By^nk 
onaiH m TonoBa, mm hm nposyjame npx riaBe TanaA; cbh npcny 

KyX KOJH. 



266 

Ehbb Mnxaimo Ha jejiaHayi cMoxpn r^e je ocxao caH ca 
CBOJOH pexoBHOM BojcKOH, H Hopa^e CO BpiaiH Haipar. 

HcTHHa ce jom je^aH iiyi CKyim oro H>era roa Xa6apa 
MHoro BojcRe, Koja 6ani 6&me cinnia oa PjAHHRa h oil, IIoiEere. 
Bnjio Hx je Ha 15.000 Jby^n^ ajrn to 6ain h H^je BajBaio mro 
Hx je 6hio toihho, jep je 6e8 cyMJbe ne^j H>nMa Mopaio 6hth 
H npoTHBHHRa. Mc^y THM ByHMhy CTHrae y noMot PecaBau;, y3 
Kojera je 6no napa^HHCRH KanexaH Eor;i;aH, rojh ce no napojiy 
Beli 6eine no^eo riacnrH Rao jynaR. ?hm ce npHMane n npBy 
Baxpy o6opH, xeR ^a xaHa^; sasBHSJie, CBe ce oho pa86exe Ryiiana. 

HcTOM ce xa^a jacHO BHAeia nrxa SHaqn Raji; je naBHa Bapom 
Apa^aBHa h cxo2[Hii;a Baa^nHa y xypcRHM pyRaMa. MHxaoy je 6hjio 
Bpjio Ao6po nosHaxo, Aft je nama Ha cxpaHU H>eroBHX npoxm- 
HHRa, sa TO n n^je xxeo hI^h Ha AoxBax fi>eroBH)i xonoBHMa. 
PycRH My ROHsyji 6enie Hsamao y Tonqn^ep na cycpex, na My 
CBeTOBanie ja ce noByne y rpaj. Knea Mnxanjo osroBopH Aa ce 
He MO»e ysAaTH hu y RaRBy samTHTy oHAe, rAe cy OHaRo Aparo- 
BOJbHo AOHeRHBann H>eroBn npoTnBHni];n. 

A Ban Tora HBJe My ocTajaao Himrra Apyro, ho ocTaBHTH 
Cpfiqy. Ha TO cy ra h CBeTOBaan cbh rojh cy fiflan oro H>era; 
a RaRo je 6m jom MiaA, Hnje Morao onajaBaTH, jep My ce JiaRo 
6h:iio HaA^Tn, Aa be ce cpeka RiA tba H>eMy o6pHyTH h naTpar 
ra AOBOCTH. 

Ho TAerAe je jom cycpeiao neTe Roje cy nniAe H>eMy y 
uonLoYi. Khos hx CBe pacnycxH RyhaMa. H ceAMS Aan, nonixo je 
ocxaBHO EeorpaAy nyfl CBaRor HaAaH>a, npe^e rhos MnxaHJio, n 
He saBHpHBHiH y BeorpaA, y Aycxpnjy y SenyH. 

npoxHk, FaAHHeenli n Mniexa, rojemj, je Aao 6iio rjiac, 
noxHxajy sa bhm. 

A ByHHt y^e y BeorpaA c no6eAOM; HaaoBe ce napoAHH 
npeABOAHxejL; n 3aydMe ca cbojhm npHJaxei>HMa ApsRa^BHy Biacx. 



-«>c«o» 



AJIEKCAH/tAP KAPA^OP^EBKT^. HOCMATPAHdE 

HA CBPniETKy 

TaKo je zvLHUo nHTa^e npecy^eno jasHnM Haua^oM, sa kojh 
ce ue^y co6om cioxnine lypcRH BinacHHiiH h cpncRH HesajioBOJb- 
Hnii;H. JI^i je 06peH0Bn)iHMa ncaaio sa pyKOH nixo cy mhcihih, 
H OHH 6h 8aji;o6oH C66h noioxaj KaKas cy HMaJie nopoAKii;e Ha- 
cieiHHX nama CKa^apcKHx, hzh CKonjbaHcicHx, Koje to2ihk6 roAHHe 
HHJe Morao HHJej^aH cyiTaa Hn noHepnrH. Aih sa Mnjiomeii 
6Hine OHaKo ncio yKio&eHH ns Cp6HJe h H>eroB chh, h Beroea 
6palia, Kao n JbnxoBH riasHH iipHBp7ReHnii;ii. IIIto ce ohh HHcy 
MoraH DBMe^' ce6e cnopaayMeTH, mro cy laJHO hie jaBHo pajaiH je- 
aan jpyroM Ha cynpoT, Mopaao je nsBecTH cisap jo lora, ja cbh 3a- 
je;i;Ho nponaAHy h ]ifl, cbojhii iipoTQBHnii;HMa Ha;i;B(oiiHocT o6e36eji;e. 

Obh nocaejiftH h nperome ji;a ce sa CBarja ocTase cpejBer 
nyia, h ja Baajy yjtece noinyHO y cbom CMHcay. 

Ysajiy;!!; ce RHes MHxaojio saiHO ROHsyiHMa eBponcRHX CHua, 
KOJH sa BHU nperome y SenyH, Ha Hacsjbe y^H&eHO My npo- 
THB HHCTora npasa aeroBor. Kacraje feeMO roBopHiH o TOMe 
kaRO je OBaj jora^aj npHMJbeH y EeponH. no6ejuion;H, y joro- 
Bopy c TypcRHM KOMHcapoM, noxurajy ja nac npe ypejie npn- 
BpeneHy Baajy, y Rojoj cy 6raH Byrafe, CHMHfe h IleTpoHHgeBHk, 
H ja casoBy CKynniTHHy. 

OnoHHBeMo ce Kano je no^ Kapa "Bopj^en CKynminHa 6Haa 
caHO sa TO, as* ce na H>oj bhah EoanRO ce ko y 8eM.i>H ochiho. 
UoA MHiomeH je o^h'^ho CKynniTHHa noiBp^HBajia oho hito 6e 
joj OH npejaoatno. KoaHKo My je 6ho HenoBOJban caBOT — oner 
6ii ce MHioni ji;paroBOJBHO criohho ;i;a Biasa ca CKynminHOM, Rao 
iHTo je jiflTue 6Hj[a. Ha thm cKynminHaMa Hoje 6Hao npasor npe- 



TpecaH>a: one cy hohk Ha oh^ napzaiieH&T y ETdiBjmcKBH Ba- 
poniBHa y cpe^ftev seKy, vjtfi je CTpana Roja ce Hamxa y sekHEH, 
npoiiHGHB&ia saKOHe des no<5et)eHe MaH>RHe. HBJe hbko cxeo ssa^ 
Ha cpejty xe (SpaHHTH CBoje jihhho icHmiefte eynpor OHora Koje 
je ^HiaBa sa Jtodpo nponacHaa. 

TaEo H Ha CEynuiTHRR Eoja ce caciaza 2 (14) Genreiifipa 
1842 Tojofse 6us.n cy caaio nodeAHOUH, npoTHSHHiv 06peH0- 

BOkeBll. 

Jbyjia cy fiiuta copex^esR upoGJiaHaniBJoii, y Kojoj je cia- 
jajio KaKo je KHea Haaao na nyry Ha napofl kojh je xieo caMO 
^a npejta HeKd xajiCe cynraHosoM e^eHAijR, n EaKo je, oa naposa 
nofie^cH, no TOJte h8 CpfS^je jTBKao. 

Kaff cy ce cbh cKyiiHiR, Ha^e npei bhs Bymk c lyp- 
CKHM nainoM h c eiJieHflHJoH. yuHxajy 0Hji;e casyiUBeHH Rapoji, 
xote jis OH sa Kseaa h jia^e MsxaHJia roJh je yreEao? Can 
liaMH^i-nania HsroBopE to HHra&e ABexa roHEaaiia RojeKaKo cpa- 
cKfl HaxyuajytH. Cbh oaroBope ;ta nete. 

A Kora ^e na KeroBo vecio HRcy axa hh ipeHyia 6mia j 

Ji,3. je (Sho y xHBOTy Kapa-'Bop^e, paayite ce ^ (5r oh 
oflaBHa TpafflHO narpar ojt Mnjionia MeffieBHEy, Rojoj je oh leaei 
HeKa;i;a noctaBRo. Ajm je OtJpeHOBBkRHa MopaJia tiHTH na nrrery 
H caua ycHOHeHa na &, a. cava ceEia &eroBa. 

Kapn-'&op^eB crh AseKcaRjiap, gojb ce posHo y OROj oa- 
cyiHoj BOJfiH OA 1806 roxHHe n Eojera je MHaom nocse oiHse 
CHptu aajesHo c HajEost aeroBou jioTQOiiarao ro;i;RmftHH QSApxa- 
fteM, BpaTHo ce nocae y CpfiHJy, o ciyxHO je j;o Tor jtofia Kao 
a^yranaT y EHesa MnxaKia. Bao je iiaaji ^oBea, HRJe 6ho he 
icaJio noMeman y pacnpe napTHJCEHX EoriaBHii,a, Hsa^e ca cbhk 
na cbou xecry, ;(ofipH?HBa a hho. By^ak je cbqjhii npoBpse- 
HHii,Tiua jam ojiaBEo sasao aa h> ji;a ke 6hte EHes, a orr cy o;!^ 
no Myne oiSpayiH sa h>hh hhobitbo bhx. Ka^a ce CRynmrHHa 
0H;ie ojipeRe Knesa MsxaHia, yiiHTa ax Byiak Kora xokef A 
OHH CBa ROBRHy jtfi, xoke Kapa^opJ^eBHka. OARax H>era OHaj ?ac 
jloBeAy upes RapoXi xe 6h so^eEaH c HaJBekoM pasomky. 

By^Hk, BOJH yae aa ce Jtecro none?RTea.a yayrpainftHX 
nocJioBa a eojr deme CBeHokaH. Ao6po ce i:jBao jia ee rpenn 
Eao nocieABa Bsa^a, Eoja je npoRaia nomaBBxo aa to nno je 



1^09 

Tpneia CBOje npoTHBHHKe. HajriaBHBJHX je 6eo h onaKO onpo* 
nrreH mro cy nofierin: a 3a MHOXHHy APjrHX, rojh cy 6jLm 
MaH>e Ha nacy, Ha^e sa ji;o6po sa* h h>hx hs cjiys^e oxnycTH. 
YKJioHn H KMOTOBe, KOJH cy 6h3h Ha nacy, a SHajio ce Ha Kojoj 
cy cTpaHH. HeR6 je spsao nosaTBapane, neKe je npoiepHBao m 
C!p6HJe, a neBH cy tor caji;a, njiamekn ce o;^ H>eroBe CHue, no- 
6enin caMH npeRO rpaHHii;e. 

nopTa He ORieBame hh ipeHyiRa jia noTBpji;H mro je 
86aHeH MnxaHJio h 6e8 cyAa h 6e3 CBaKora xpjrom nociynRa 
npeMa H>eMy. HoBor n86paHnKa noiBp^H sa HHesa Gp6nJH. 

H OBjifi ce caA ycTaBJbaMO kbl 6aii,HMo norJueA na cia^e nopxe y 
cyce;ii:HHM odjiacTHiia h na fi>eH ohhith noioxaj n na ipyrHM cxpa- 
HaMa, H HapoHHTO A& npeACTaBHMO ynemke eBponcRHX CH3ia y 
TOKy OBEX j^ora^aja sa to nrro cy CHJie npeMa IIopTH saysejie 
Hojioaaj jpyrojaHHJH oj joTavHaniBera. Objc fcoMo join caMO ysp- 
CTHTH ncTHM poHHMa OHO uiTO CMO y n3AaH>y OJi, 1844 peKiH 
nojioxajy Gp6HJe n o jesrpn oHora npenpaia Rojn ce 6enie 
HSBpniHO rope HaBeAeHHM Aora^aJHna. 

JlfL 6h ce y cbom os noneiRa HMaio cneae onoMOHykeiio ce 
OB^e npBO H npBo y RaRBOM cmo cxa^y deujbj saxeRiH n no 
cnoJBamBOCTH n no yHyrpamBbocTH, n roihro je 3eMJba Ao6H3a. 
PasiHRa je rp;i;Ha. 

Ileioj je pa8iHn;H jesrpa, mro je y OBOJ o6:[[acTH yHHrnreHO 
HenocpeAHo rocnoAapcTBO bojhh^o RacTe Roja je to rocnosapcTBo 
HHaia no peJtnrHJn. GyjETan HHJe Bnnie y3HHao xapana na rjiaBy 
RoJH ce y TypaRa CMaTpao Rao OTRyn oa CMpTH sa HenepcTBo; 
cejia ne 6ejaxy Bnme padj^ejbeHa He]^y cnaxHJe. TypaRa 6enie 
jom caMO y rpa^OBHMa. y noHOTRy ce obo pasyxeBaio TaRo, jra 
HERO He CHe CTanoBaTH nsBan rpa^cRHX SH^mHa, Rao nrro je 6hjio 
y nianiij h y KiaxoBy: TaRO ce mhcihjio Aa ^e h y Eeorpa^ 
6hth. TypiiiH cy H y Beorpaxy y je^an Max Cwa boIi noieiH 
npoxaBaTH CBOja Ao6pa n cnpexaTn ce na ceotfy, wji, nv CTHxe 
ynyTCTBO h3 II^apHrpaAa tfL to ho HHHe, sa to nrro je i^ejia Bapom 
rpai;. H TaRO nx je y Beorpasy ocmo jesHaRo nacTaBen npnjiH- 
Han 6poj, H OHH cbh crajaxy no;i; TypcRov jypHCAHRn;iqotf. Am hk 
He Horame HHKa;!i; hh na yx nacTH ;i;a noTpaace na Rojy oa ohhx 
noB2[acTHn.a, Roje cy npe^^e HHain: noHORn npe^^am^H cnaxnja 



270 

caA je CiQo lajoBOJbaH nno uoze j cpncKoj KytH nocajniaTH Te 
roji; yapaitHTQ. 

Hitje TiU'ijaJio HBRaso aadopaBExa, icaKo ce ;io le HeaaBH- 
CHocTH Hnjf! ;i'iumo ycTaflKOH npasqe Ha cpiTOHa, Hero saKO je 
CBe TO ;i.0Bi'i} paSBHTaR 6op6e Koja je y npBB «ax ca c^nraHOBHS 
•jyHTOBHimiiM.t aanojsfiEjTo, s Gaico ce th» Ha^HHOH j hcth Max 
Bojt'Ba.io 3a ,i.<i>)po ocHOBaEO npaBO paTOH soHcia BeoHa EpBasHH. 

Ila iiLKir: BHj'e eh to Ohio Aocra. 

Hapo;i,[ii.- lueje, y necicaMa ECKasaHe, jecy HcxiiHa Bpao 
;i;oi>pn noc:iy;i;]iie s,^ ce par pacnaaH, a:iiH one HBCy dHxe j^o- 
Bo.BHe la tiituoM join h flpaaBy ocHyjy a aa napoji nyreM jq)- 
xaBuox ypt.>}jeH>a ocno6oji;e h oa ^tysoBHor rocno^apcTBa lypcKor. 

y TOMe je caK cyaiaH Mopao npHiefeH y noMofe h lara 
ycTj,B — fu'HiiBHH 3aB0H — KoJH je y raaBHOMe cKnonjbefl no 
aanajnnji uoJMoBHMa. JUfi 611 ofiopno Baaaj Koja My je (Snaaiipo- 
THiitia. azii y itoje je Ohio UHoro jeAHaKocm ca CTapHH xypcKHH 
XEBOTOM, i^'y:iTaH je nponiacHO caH CBOjou Baainliy ype^eoa, ko- 
JHMa je 00.10 ot>tjeH>e napoOTO HacraBJbeHO. 

KaKo IV ce ([lopHe ^pxaBHe ynpaBO ype^HBaie, nac ce 
<)B3.t: He Tni<' tojihbo kojihko rJiaBBH iipaBai( eojh je cofiov 
npeacTaB-iiao oftpaaoBaHOCi. 

3a i>Hii orpaHHTOHA KoJHMa je, Kao niTO cue BHjteiH orpa- 
HHieaa KHea;ei;cKa BaacT, Korao ce nocyMftaTH jia jh tfejasy Cam 
y GBaKoj ciiniicitH AoOpoTBopna h s& ih ce Horasy hsbphihth; 
aan ce hii H;ijMaH>fi cyKKaiaHe Hoxe^iaje siacT KnexeBCKy ipe* 
6aflo HeKaKo nrpaHE^iH. Eheo je npoTHB CBeaosHKe npEpoAe 
HOBor peja xd EaJBHiira ^pxaBHa Baaci, ouaEa saRBa je 6HJia ; 
nama, join ii|i>' yHHH>eHHx pe^opnQ y i^apcisy, npe^e Ha xpont- 
baHCicor KHi'su: Ha pejij je 6nio j^a HeciaHe ca cbhh OHora 
Ha^EHa B.iai'Tii KoJH cy crape name Qpe^CTaBJbaie. 

TdKo jH. aa npHSHKy, 6nao c ?HHOBHflUHHa. Kao mro cho 
peKin, join ry Maaajm npaBH HOEroiCKH oCh^^h: ycraBJexeE 
uopao no(.:TaB.i.aTz 3a npaBsao aa hhhobhhi^h He Hory (Shth le- 
necHo Kaxitrim. KaKBa ype^na pysoBaita c QosepeHOH Baam^y 
HHJe Morno ubth, josae roji; HHJe, Kao mro je to caa 6Hao, ko- 
HafHo npecTa.ia caHOBOsa, eojom cy ^hhobehii^ nac yEanpe^HsaHi 
a lac y nn^KP qEHOBe ofiapaHH. Ee3 lora bhth cfl Horao o6pa- 
soBaTB HacTo.i>y6£e, hhih pOBHOCT sa oaaHCOBaBe y nocay caHOU. 



271 

Hflje Hax OA noxpefie hh nsBOAHXn, naKO ce HHJe iiorao 
o^eKHBaxn KaKkB roA npaen pasBniaK rpai^aHCKor JKBBOia, ^oKie 
cy roA 6Hia y noJieTy HacHJba Koja y OBOj aeirjbn oa BigKa^a 
rocnoAOBaxy, ^OKie ce ro^ rasiuia JiHHHa 6e86eAHOCT. Ha nocjieTRy 
Ao^e BpeMe, le h OBaj naJBekn ochobbh saKOH 6h 86h2»ckh iispe^eH, 
H deme Bpjio ^06^0 mro je HMajio 086iijbhhx paaiora Kojox ce 
pa^H BajBajio 3a h> 6opHTH. 

Obo CBe Bpe^H n 3a CBOjnny, a BaMa je tek Ao6po nosHaTO, 
KOJinKo ce A^eKo y lOMe ycy^HBajia ApssaBBa BJiaci, no cbojhm 
HCTOHH>a^KHM vHCJiHMa. HcTOM ce ycTaBOM Mopaio HapeAHTH Aft 
ce CBOJHBa Mose OTy^HiH h sacjieAHTH, na a^ ce y to He nenia 
HHKoja APF^ V31MT BaH cyACBe. Bpjio je HHoro BpeAfmo oho 
Hape|eH»e, kojhm ce napeJ^HBajio sa TanHJe a^ ce npaBe h y ap* 
2saBBe EH>Hre saBOAe, KoJHMa ke ce CBa^BJe HMaH>e noiBpi^HBaiH. 

y Gp6HJB je Bajbaio yiBp^HBaTH les npBe ochobo rpa^aBcsor 
Ap^KaBHor »HBOTa. 

niTO ce nai: y TOHe noMHniJBajio sa A6o6y aAMEHHCipaTHBHe 
BJiacTH OA cyACKe, najiH'iiH HCTHfla na noxpede BaRBor Bekua pas- 
BBJeHor ApyinxBeHor CTaTba, ajin je la A6o6a y Gp6HJu sflaHEia ca 
CBHM HemTO Apyro ho y HaniHH seiuBaHa. Tpe6a Aft ce qHTaoii;H 
ceie KOJiBKo cy ce jano npe^e Hemaie name h MycejiHMH y xypcKe, 
a nocze onei cpncRH EHes n H>eroBH ^[hhobehuje y cpncKe cyAOBe. 
JaBHa flecHrypflocT ce 6aui nonaBHTo h umpHza noA saKJioHOM 
TO HaJBHHie cyACKe BiacTs. 3a to h jeer dicia OBa Aeo6a Me^y 
HajriaBHHJHM n npBHH noTpe6aMa. HnaHe cy cyACKe ycTanoBe 
saAP^KaHe h ycTaBOM onaKe BaKBe cy 61110 aa Eapa^op^a h Mh- 
jioma, caMo niTo je oa nojoAHHEX cyAOBa Kpyr CBaKOMe onrrpHJe 
OBHa^OH. GBOHy ce naB jiflje ca cbhm ApyrojaHBJH KapaBxep thmo, 
niTo je ypei^oHO Aft H^'oAan cyAHJa He nose 6nTH nocraBJbeH y 
KaKBy Apyry cay;K(5y y ApacaBHoj ynpaBH, Kao n Aa H^OAaH hhhob- 
HHK H3BaH cjACKo CTpyso HO Mosco MOHiaTH CO y cy^oH^e. Ako 6h ce, 
Ha npHJiHEy, sanoAexa Kasna pacnpa obo pa8pe8HBaH>a AaHKa Ha 
pasjiHrae saApyre, Ty 6h pacnpy npecyAHO cyA, a HnHOBHHRy je 
ocTajLO npaao Aft caMo HSBprnn ony cyACxy npecyAy. 

HcTO je TaBo 6hjio h c TproBBHOM. BHBie BHcy 6HJia mo- 
rykna ona caMOBOJBHa orpaHHHaBaH»a TproBBHe, Eao uito hx HHH>axy 
H3 npBa MjiaAOfl h Mbjiojo, a nocjie Mhjioui, no npHMepy jaH>H- 
Hapa n CTapeniBHa H>HxoBnx. Tana cy ce Ae:iia ocHHBajia Ba 



272 



HCToraoH cxBaTaH>y CTsapH, Kao ihto ra je oam y eame A^e 
erHnaxcKE Bmte-RpajB Htydojbe nocBeAO^QO. Ajih ce n xa. canoBOjb- 
CTBa join y ErnHxy jajy Kyj h KaMo 6oi»e onpaBjaiu nomro cy 
y CBe3H c HHjijcTpHJoir, ca paiapciBOM h c oco6eHHir CBeicKHM 
noioacajeM cane seiijbe. Obao nan xe cxsaps cy 6hji6 caMo sa 
xo jia ce mxo ja^e oceba h ji;a ja^e xninxH jiH^aa HaAiiokHocx. 
3a orpaHH^eH>a ose spcxe nocxaBHO je ycxaB npaBHio, jifl, ce Mory 
yBecxH cavo no 0A3yn;H Kneaa h ;i;pHcaBHor caBexa, n xano je h 
xy cxaBHO rpanniiy caMOBOJBH. Giodo^a je Beta, na nyjeiro B&k 
Aa ce xaMO n cnara noHHH>e na 6ojbe pasR^'axn. 

Exo xaKo ce y oboj xypcKoj odiacxn npeodpasno nojaM o 
jpaaBHoj BiacxH kojom ce n;eo shbox pyKOBo;i;H. Ona ce ocio- 
6o3;H2ia xeniKor japMa, nojKOJHn je cxeitajEa; a oj paje je nocxao 
nap Off. 

na Ma Aa ocHOBne mhcih, Koje cy oji; npeKO noxpe6e, ne- 
npecxano najba padJiHROBaxn oa o6iHKa n naHHHa y BOHe na 
CBOx nBiasey h xo je SBOje nnaE off rojieMe BpeffHOcxn. Y OBOxe, 
na npEiHKy, nnxafty onosHnnja je pe^opny najnocae yneaa y 
2CHB0X, a HHJe Bnes, Bao mxo je y npnn xax naneffazo. JI,a6oBie 
ffa ce He uome offpebn KaBO je n xa okoihocx hhofo ffonpHneja 
B ycnexy onoBHitHJe. 

A ffa ce xaj nanpeffaB, peii;Hiio, nnje Morao yBOB offpacaxn 
na HoraMa, ffa je Bojn nyx nocpnyo, na ffa cy ce ^mnna nHxaH>a 
Bamxo H onex na ffpym na^nn offzy^nnaia, nnje nnax niiajio 
vecxa cxpaxoBaH>y ffa ke ce 3ano?exa cxBap ynasaffnxn n npanai^ 
nanycxnxH. Eao mxo ce nq'e norjia nnBaff nnme xypcsa Biaffa 
noBpaxnxn y Gp6HJy, xaBo ce nnje Hona npaxnxn hh ona ynpana 
Koja je dnjia yro^ena no xypcBOM nannny. Abo h 06peH0BHke 
cpeta onex nociy^sn, nn onn ne 6n xaso mxo nn noBymain. 

Heky petn ffa ne 6n 611:10 Morykno ffa onex ffo|e Basna 
ja^a caHOffpsaBna, nin nanpoxHB BaBBa jom Bekna penydinBancsa 
Biaffa y Gp6ign, Boja 6n HOse 6nxn dnjia cacxanj^ena, Bao y cxapo 
BpoMO, Off cavnx napoffHnx cxapemnna; am hhxh 6h ce ona npna, 
nnxn 6n naB ona ffpyra HBaff Bpaxma na nffeje cxape xypcse 
ynpane : nn jeffna nn ffpyra ne 6n HHsaff penexnjie onnx ocnona 
o6pa80BanocxH, Bojn cy y hoboiebo noffnrnyxn. 

3anaffnn je ffyx offset cniiaH, on na cbo cxpane npoffnpe 
nyxeBHMa CBaBojaBHH, n xajnnM n jrbhhm, nnxn te nBaff 6nxn mo- 



273 

ry^HO yseTH My h8 pyBy mro je sa^o^Ho nouiTO je o;i; aera jeAHOM 
jiHcao ysera h noKpei upHM.i>6H. 

Tig HanpexaK sanaxHUX Hapo^a Hacnpax hctohhhx ca;i je 
u oner aa npBOM MecTy ue^y CBercKHM noRpeTHMa. 

Kao rox npe XBaHaecr seKOBa, Hciaii je n AftHac HtyTBpAo- 
raanqa upothbhhk sanaxHOM jijxj. Ila h OHxe, r^e je BekHHa 
Hapoxa 18 Bepe» ox Byxape xo MapoKa^ cae je padxpaxeHo i 
roTOBO Ha Henp^'anajbciBa npoiHB sanaxHHx mhgjh: aiH je OBa 
cyupoTHOcT oner Hq»HB;be pa3BBgeHa no TypcKHM o6iacTHiia. 

Ma x& je nopra tokom CBora BiacTHTor paaB^jaiui npHHy- 
^eaa, m Ma xa hh mhko H>y Hige Morao ca cbhm Ha npasHO npoiiH 
xyx BpeMeHa, le je MopaJia x^th xpHmhaHHMa HeKe oxaBinniie, 
oner oaa h^ cbojhm TypmMa OBe jexHaxo Bpj[o Maso BxacTH 
HHa, oner ce h ona cava cyBHOie oHrrpo xpsH pexHFHosHHx oghob- 
HHX noJHOsa CBOJe xpsaBe. H HHJe Morykno xa ^^ ce BexHKH 
u6pT CBpfflHTH nyreM bojhm ce xo cax hjhxo. 

Jep6o, xoRie rax IIopTa XBpxo ysxpsH na CHasH ony HCBJ>y- 
HHBy noBsacTHiQr xa caxo TypuH, MycxoMaHH, Mory HMain yxeiA 
y xpsaBHflM HHHOBHMa H y BOJci](H ; xoKxe ce rox ne cjiomh oh;^ 
ynopHH noHoc, Koji c npeapeseM CMarpa i yHHrejba, ox Kora ce 
Heuj HayqHO, xy<^K0 hhso cetfe, a BaMO m jaxny Tano hcto 
cypoBy, H 6e8 HHqe homo^b ocTaBJbeay ptyy ; xoue rox ^aHaTnaiiy 
$yxe xpaie y OBa&HM nocTymuuia, — nacHJba ie ee HenpecraHO 
HOHaa&aTH, h oenyake HenpecraHo HexcoyBeHe h najnpoGT^je, 
HajnpaBHTOm'e acej^e xpHm^ancKHx napoxa. 

IIpaBaii HOB^HX BOKOBa, KoJH na nocia cane ca hoihthh- 

RHM 20X0 BHMa, HO UOTRe TOSHTH Ha TO Xa HCiaM yHEHITH, doIO 

TO CHioH, 6hio y6e^eH»eM h o6pabaH»eM, mk je ca cbhm npasexHa 
Texfta, flnra BHme Hige TexH»a ho noTpeda h^h Ha to, xa ce 
MCJiaM y CBoje rpanHue crepa, h xa ce yHHuiTH npRTHcaR Hax 
xpHm^aHHMa sa to nrro cy xpHmtiaHH. 

Eto y TOMO je oho 8HaHeH»e cpncRor ocj[o6o^H»a ox Typana, 
Roje saMama xaxexo npeno rpanniia cpncRHX. 

Ko xofce xa yne ouohhth um ceyCp6^JH yqHHHXo, nena 
caMO Horjexi Ha xpyra cpncRa njoteMOHa y Bochh h XepueroBHHHy 
Ha ^iBCRe cpoxHHxe Byrape, bje sa Cnpqy h Ha xpHmbaHCRO 

CTan OBHHBITBO Ha JlHBaHy. 

PABKB. CTBBM ■ TFPOBA XIX BIKA 18 






274 

He Moace ce npeBHAeiH koihko jom h ly sajba acejieTH noKpaj 
csera nixo je ao caji: y^HH>eHO. Ako je C2lo6oaho pe^H, HMao 6hx 
BanoMeHyTH xaKO ce onasa BeiHKH He^ocTaTaK CBajsora ja^er 
jfopaiHor 0GekaH>a. Kao ^a naHO HHJe hhko eeds nocxaBHo Bao 
CBpxy HaJBHme sajiake ^lyxoBUor h napaBCTBeHor SHBOia, Boje 
HOBe^aHCTBy meMeHHTOCTn jsfijj : jep 6ainl to h jecxe Hajropa no- 
cjLQjpuijai, po6oBaH>a noA BapsapHMa, mro oho CBecrn o HopajLHiM 
AysHOCTHHa H Tea^H>aMa He jik pasBHTE ce. Ajlsl je onex Bp^ro 
MHoro yHEH>eHo: nojiosena je ocHOBa ca cbhm hobom acHBOTy, 
oTBopen je rojreM HBraej y CyAytnocT. ^hcto je Cp6HJa nociaaa 
yrjieA OHora inro h ocTajiHH odjiacTHna Bajsa npBO h npBO seierH. 

GBysa je HajnoTpe6HHJe h Hajnpe^e a^ ce xpHmtaHH h 
Typi;H jejHH oj jpyrax ojBoje. OAHomaj, y kojom cy ohh na- 
npeiia ce CTsgajiH, npoHeHHo ce ca cbhm y cbotcboj hctop^'h, hhth 
HKaA Mose 6hth nrro je npei^e 6h3o. 

y HanpoAaB ce Hopa H36eraBaTH CBaBH cao6pakaj xpHmtana 
H TypaKa r^e roA h3 H>era nose onei ncBpcHyxH cxapHHCBH nojaH 
rocuoACTBy joahhx h o po6oBaH>y apJI'Hx ; xpnintaHCRH HapoAH 
Kopajy saAodHTH aAVHHHCTpaxHBHy h cy^cBy HesaBHCHocx, saxo 
tie ce jfoi^H pasBsjaxH npena CBOjoj npaaoj upHpoAH h npeiia 
Hayi^H Bepe xojy c naMa sajoAHo HcnoBOAsgy. 

Obo roBope^H ysHHaHO y panyH, a^' ^^ eBponcEe cnae ocxaxH 
upH xoMe KBi, OApse HsxerpHxex xypcBora ii;apcxBa h a^* Hebe 
HaciynHXH nnEaBBH Aora^sgH bojh ce npoABHAexH ho jwsj h 
BOJRva ce Harao h HeodopHBO Bpme napeA^e Be^He cyA^HHe sa 
Koje jeAan Bor ana. 



H i^l^it I 



II 

BOCHA nPEMA PE-^OPMAMA CyJITAHA 
Unmj^l II 

ieso — less 



HMHaK je OBHJ mraiinaH 1834: rojiHHe no^i. aacaoBOM „no- 
cieflBtH HexBpa j Bocee" y spyroj KibnsK qaconnca Uistorisch- 
politische Zeitachrift, ctp. 233 — 304. y obom aP}tom Hasafty 
o;^ 1879 Ha HOBO J6 pe^roBan upacTyn a join cy y?HKOH& 
Hese cHTHnje npoMeHe y no^eTKy h Ha Kpajy naaaKa. 



nixera je, mio ce o^HxaTa caApsHHOH XanepoBa HGTopm'a 
TypcKe npeKigiia 6aiii oHAe, ijie 6h sa cjBpeHeHHKe hobof ehtb- 
peca AotfHJia, h r;i;e 6h tok Mopaia uocTaTH y oynoj HepH no- 
jHHa. He Hose ce nopHii;aTH jia 6h nocjie XHpa y KajHap^H, 
EOJHM ce OHO jifino saBpuiyje, nocao HcxopHROB oieacaBajiH eBpon^ 
CKH danjiexK, ynoje je Ilopia sanaia, Hapo^Hio 6jihcrhh BesaMa 
Koje HMsgy ca caAainH>OM cyBpeMeHOH uojihthkom; asH ce Jiopa 
HanoKeHyiHy ;i;a th sanjiern CBaKojaKo ne 6n 6hjO[ HajdnaxHBJH 
;i;eo rpa^e. 

SChbot xypcKora uapcxBa oa je^Ho cxo ro;i;HHa caB je CBpo3 
y yHyxpaniBbHM noRpexHMa xora ii;apcxBa. 

H iipH CBOKOiuiKoj Heo6pa30BaHocxH H»eroBoj obo ii;apcxBO 
je BeoMa saHHMJbHBO. 

Eo He 6h meieo j[,a, My ce ouneAHO h Ha no ce jacHO 
Hsnece, Kano ce pasHH napoAH hs kojhx je cacxaBJBeno xo ii,ap- 

CXBO Ha HOBO HCXH^y CBaK yCBOJHM npB06HXHHM oco6HHaKa; Baso 

OHH xepajy rpy6e aiH csea&e H3ji;aHRe; sano ce oxBapajy hlubl aa- 
xBapajy odpasoBanocxH ; KaKO nonasy hjih ce OAynHpy Hepaiia 
HaJBHme BJiacxH, cbo noKpexnua AparoaojbHHM, ynyxpamBbHir na- 
roEOH caMora »;HB0xa, y 6op6H soja Heo^OKHBaHo sanxaMXH h 
c Hecxa ce oA^iy^yje ! Ilocifaxpa^ ce oxsapa shbo cxBapaH>e xpasaBe 
Boja nocxaje hs HOBa bjle hs ejieMenaxa kojh cy ce xy Bet saxoKJiH; 
H>eMy ce yKaayjy nojesHJa h napaBH npnpoAHe, xaKO petn npoA naMa 
H8 seifjBe HSHHKie, MemaBEHa h Me^yco6HO yKpmxaH>e Bepa h 
je3HBa ! Tpetfazo je ]ifl, cy o^aBHO HayiHHiiiH nomiH ^a noCeiexe 
cnoHeHHBe cxapHHe h cxBopoBe npHpoAe Ha obomo HonosHaxoHe 
Rpiyy seMJbe ; jxp; nosyne jyea^Ke necne, soJHMa ce nxaHHHe xope; 
Aa xa^Ho H oniHHpHO npoMoxpe o6H?aje, jesHK, AP^KaBHH peA h 
Me^yco6He Bese paain^HXHx nieMena Koja OBaMO SHse,^) 



^) Ten ce y name Bpeie he one seuBe odpaxHJia nasiba HayHHXRa 
K xypHCxa, HapoHHTO aycTpHJCRHX. Bpe^e napoHHxo naxK»e 6ejieiHRe xo- 




278 

AxHycBHHa thu noBperaNa nita h sezHRe sew. sskie^RKUfi 
J pasBHiiy. 

ynopejto e norpecHMa, KOJHMa je Espyna fima H3ioiKeHa 
OA BpeHCHa ^ipiiHujcEe pesozyiii^'e, KaTKajc c tek aoTpecHMa y 
Be8H, ais yBBR canocTaxHo h aace^Ho, xypcRO je iijapCTBO npomao 
TaKo^e TOTaB hh3 KopeHHTHX upoaesa. 

y cBHMa ofiiacTBMa H.eroBHM fiejaxy ce pasBaaa HeEaKBa 
sacefiHa rociio;iapcTBa. He cauo mro cy ce same Ha tojihkhh 
HecTHua ji;oi[ona]ie thx Hecra npeBO BOJ.e noprsHe, se caio mtn 
cy Baxafia „MnHiHa Teaa a oraeHe ji;}'nre"') aayaeiH CBeia MecTa 
fiynetH ApancKy iie^opmoBaHOM aepoM h Ma^eM y pyi^; — sero 
cy ce nojaBRjie aa cbc eipane aoKaine apncTOKpaitHJe, — y 
Erairry, nocae ojiacKa ^paHujaa, ofiHOBi.eHa not MaMeayHKHK 
6eroBa, y Maaoj AshJh KHexHHe jtepe-(!ieroBa, Kao synaHa ush 
BeJiHKHx syDana, y ApdaBacsoj BaGieji,Bo rocnoAapcTBo ap6aHac- 
KHX naBapa, j suaiBHJnH rpa^oBBHa yrjiej ajaHa a pasHe ;[pyre 
npaBHn,e h noBJiacTHne, Koje cy ce cxHuaae h nao y cpeamnTy 
cacTajaae y BeiHKOJ KopnopaitaJH jaftHiapa. 

H cyaraH jto^e y cyKoS h noBe^iie 6op6y e obhm cbojhit 
BacaaHjfa. Hnje to fiHaajio caMo aa to ihto ce ob xtso onpo- 
CTBTH noMacTHn;a Koje cy aeroBy bihct orpaHH^aBaae ; KaTKaji, 
je DOKpeT H c ;ipyre crpaHe H3i5ajao. BH;i;e2H cmo Kano cy y 
Cp6HJH jaTbH^apn noKymaan jtfi. ce nosHrHy ;i;o HeaaKOHBTe h y 
CTBapH BeaaBHCBC BiaciB. H Mopaao hh ce ciaTH aa hjt. 

CaieTBe ce bbkh nyi c yaa KaKo je jpcKo BCcpefeHH Ceanic sano- 
^eo 6op(5y npoTHB jaitHf apa h KaKo je y ftoj nojaerao,^ u Kauo ce 
cTyname Ha npecxo MaxBy;i;a n HBBpniHan peaKunJoB npoTHB jaan- 
Hapa, no6ej[oif Haji; H>HHa. TexKa aa pectiopnaua noji^raa je MaxHy^a 
sa cyjiTaHa. HcTHHa je Ta Te!KH>a n oneT ycTyKHyra, a jyaaK thx 
Aana, EapjaKTap, oo;i^erao je Eao a. CeiHU, caMO Haao caaBBEJe, 



norpa^icKe h npEpoaH<aHKe Koje je noxyBHO A ^oa UlBajrep-JIepxeHitieJa 
(BoEmien, das Land and aeine Bewohner, Wien 1878). 

') Hspaa XonOB y AflacracBJy. 

*) IIpEJtHHHO io(5po npanoBeaa o roie Precis historique sur la 
revolution da 28 Mai 1807 — par nn temoin ocalaire — y Esprit 
des journaux D4c. 1808, crp. 165. 



279 

aiH je pe^opHa yxBaxHiia Kopena 7 cpi^y HiaAora cyiiaHa, h y 
TOiHKO xj6jbe H HBpmlie, mro je oh se^Ma 6no opsHyi^eH ja je 
xpBJe; pe^^opMa ce eronHxa c H>eroBHH npeTBapaH>e][9 c KeroBOM 
xpiKftOHy c H>eroBOM npHpo^oH CBJioHonity Ba CBHpenocTH. 

^OB je roA oh shboo, 6opHO ce npoiHB 6yHT0BHHBa. Oh je 
6ho spBHH HenpHJaTejb cBaBO caHocTaiHOCTH h sacetfHOCTH y cbom 
ii;apcTBy. Hnje oh mhofo pacuHTHsao jecy an le 8ace6HOCTH ocbo- 
Bane na HeBOH npasy, hjih ocaoBa Henajy, jecy he onacHe, hjih 
6u ce Horxe h norpneTH: oh BBKa^a HBJe HHoro npexHnubao 
cpeACTBHMa. H jiyBaBCTBOM H OTBopenoH CH^OH cJiyjKHo ce noji; 
je;i;HaB0 b c je;i;HaK0H BOJbOM. 

Mh cxo Bek BBAOiiH Basas je 6ho npena Gp6BHa bojh cy 
ce jaBjbaiH y bobox msBOTy. Gp6B cy ce mofih o^pi^aTH caMO 
y HenpeBHSHOJ 6op6H c namaiia bojh cy cyjiTanoBy BOJby BpmnJiB. 
G Tora Bpe^H noxpyABTB ce, le norjieAaTH saso ce cyaiafl BJia- 
Aao npeira nycjnojiaHCBoj je^Hoj o6jiacTH, Roja ce HBJe XTeia no- 
BopHTK H>eroBOJ pe^opMH. Moffie 6bth 3;a My HHBoja xpyra H^je 
HOBasajia tojihbo ornopa bojibbo Bocfla. Eo ce Gp6HJ0H 6aBn, 
He Mose OBy o6iacT bs oBa BcnyciBiH. IIoMok ByKa Eapai^Bba 
^Hza HH je 0C06RTO BopHCHa h sa onaj ;2i;eo mojhx hcto^hhx ciy- 
m'a. Q>eMy sajBa saxBajtBTH aa ca6paBy rpa^y soja je 6B3a 
npejia mbom. Jl^pyrnx saEBBx sBa'iaJHHJBx BSBenrraja HBJe hh 6h2[o. 
Ghhc OBaj, H3pa^eH no Toj rpa^H, roBopn CTaH»y Boje ce 
oj OHor BpeMOHa ca cbbm HSHeAHJUo. G Tora ob Ho^e saHBMaTB 
caMo BCTopiyy, a noiiHTHBy neiia ?hh. Ajlhi 6ani ona cynpoxBocx 
Koja ce noBasyje y noBpexy kojh ce obao OHBcyje b p{^ji;fi>a Eoja 
ne H8 xe cynpoxHocxB pasBBJia, sacjiysyjy Aa ce cnacy 01 nox- * 
cyHora 8a6opaBa. H boa ja caA, naBOH 45 ro;i;HHa, oqex bbhochm 
osaj Moj nocaoHS 1834 ro3;HHe, xopaM saxojiHXB ?Hxaoii;a a^ ce 
y OBa BpeHOBa npesece h jubl cxaxpa Bao hb, Aanac nocxoJB obo 
mxo je npomiioHmxo je no CBOj npHiHn;H yBBmxeBo. 



floejied HO cmafte. 

Je^a iie ce BopoBaxH j^jbl ce, nocjie xoibbbx BOKOBa o6pa- 
BOBaflocxH H 6op6e nej^y HapoAHMa, ycpe^ Espone HajiasH ii;apcxBO 
r^e npHpo^a npoB8BOji;B ysaiyA Haj6oraxqy Berexaii;njy ; r^e ce 
OHa H8 roAHHe y roAHBy pa3Bflja cava ce6H, hh BH^eBa hh 



280 

7noTpe6jbeHa ; r^e ee hhko u>eHOM lenoxoM He Hacia^yje; r^e 
Hfl{J6AaH 6oTaHH?ap H>eHy $sopy no6raex]io HHJe. BHeoBa jsfi6jui 
ts]Ui:sRj ce Ha BHCOBHHa, h oa h>hx 6h ce Mone rpvpiTH naj- 
jiemne la^e h RaxapRe, jep HMa h pena hh8 Koje 6h ee rpa^ 
Moria CHynrraTH y npHMopje, aoiH to HHJe HHROMe hh na yM sa- 
j&JLOj hhro HHJe noMHmjbao ^a ce XHne rophcth, ociaBjBaio ce npn- 
poAH A& OHa no cbojhx saROHHMa oho hito je CTBopHJia cava 
H yHHfflraBa R4A sa Ao6po Ha^e. 

Me]^y THM je obo niapcTBo HMaao jejHy HHAycxpajy, y Rojoj ra 
vaio Ro Moranie HaAMamHTH. Y H>eH ce ROBaxy ca(!jbe BeoMa 
;(o6pe: aiH onei HHJe ce to opysje HHr^e y cnexy hhth TaRO 
i^eHHSo, HHTH TOJiHRo Hia^aio. IlHinTOJbH cy RHkeHH aiaTOJf H 
cpe6poM HITO ce casco Mono 6oraTHJe. BjiaAaTE opysjen h ROH»eM 
(HMafi>eM Roje ce BHine CBera iiieHHio) 6enie nocTaxa XH^Ha A^Ra, 
H AHRa HeHaAMamHa, ROJoj HHJe 6H10 paBHO. 

Ma sa je TaRo 6h30 y CBHva o6iacTHva TypcRe, y Bochh 
je TO BpoAHJio BHme Hero h y ROJoj. Hapos oee noRpaJHHe oj- 
SHROBaiHo ce Heo6HHHov HeMapHomky no nsBecHHif CTpanajfa, 
a ABBHOU H aRO npesek joAHocTpaHOM h cypoBov — aRO laj 
npBA^B Hose noAneTH — o6pa80BaHoniky c apf^^ CTpana. 

Me^y CBHMa rpaHHii;ava Ha soMJbH neva H^'oAHe Koja 6h 
OABajaia TaRO pasjiH^HTa Asa CBOTa Rao ihto to ^hhh npena 
TypcROJ rpaHHii;a aycTpnjcRa, ABOCTpyRO jaRa bojhhhrhh h ca- 
HHTeTCRHV CTpasapava. GynpoTHocT je y tojehro ja^a, hito oa- 
Baja HJieveHa joAHora hctof napoAa, jeAnaRora nopeRia, jeAHa- 
Rora jesHRa, jeAHaRHX o^nqaja. Ajlk HnrAe, hcto TaRo, ho voase 
y o^H nacTH 6ecRpaJHH jrwofli Bepe na HOBORa. 

HcTOR ce join jeAnano no^HH»aine y BeorpaAy h y Tpan- 
HHRy. Bac AyrH a^h cei^ame nama na nrajbTOTy, h AyraHRHM no- 
TOBHua cpRame HH6yR h RaBy. GRpmTeHHx pyny CTajaxy 6ame 
Ha BpaTHMa o^eRyjykn H>eroBe sanoBecTH. Ga rpaAOBa sevajb- 
CRHX OAJeRHBame Ajuax CBaRora caTa Rpos THxy Hot Rao roA 
Ha o6a3LaHa Apa6HJe. H Ta Aps*<iBa h nepa 6exy ycnese a^ 
TaRO 6jiH8y Hac CTBope sa h»hx yro^ene orojihocth; jep Ten nrro 
ce npoRO aycTpnjcRe rpaHHu;e j-^e y Bocny, ynaayje ce nycao- 
MaH y npocTpaHHH xajbHHava Toniora HCTORa. Fao 6r ce Aomxo 
y cexo, y rov ob^hjbhh AOMakHHH naTpHJapxainy ynpany boao, 
Ty ce cnoRojcTBO npasHHRa ne npoRHA^ hh RaRBOM roA jaBHOH 



281 

HrpoM, a B^ifo nn npacBOM Kojy y xpimiiaHa bhho HsasHBa: 
no APBHiia mro cy oko syfca, MspHO dopase nrHi^e Koje ce 
FHesite. Bejio je o6H?aja, bojh ey ce ?hcto noxcMeBaiff xaHMH, 
H Maicap jca cy noflHKJUH noi ca cbhm Apyrojaq[^JHj[ He6oj[, h 
OBjifi cy HigcaBecHiqe BpnienH. H na C4Me xpsmkaHe npemao 
je Tig HCTOTOH npaBaii; jiyxoBHora sHBOTa. XBjpoijisji y Je- 
pycasHM HCTO cy ce TaKO bhcoko ii;eHH3iH sao h xa^HJ[y^H y 
MeBy ; jeAHH cy ce h spyrH nasHBam h hcthk HasHBOJi xa- 
yuja EiH xay^u. ^ecxo jom xpHinkaafl y TypcBOM napcTBy h 
caMH rpo6 FocnojioB Ha8HBJF.y Ka6oM no ^a6H TypcROJ y Memi/) 

Ajih Ha KOXHBO ja cy otfiacxH .lypcBora i^apcxBa oioTpo 
o;(BojeHe OA CBexa ^npeBo"", BaBo ce raiio roBopn, oa aeirajba 
aanaifliHHx, onex ce' one nei^y co6ou onrrpo h jaBO pasiiHByjy, 
He caMo Toi^ paAH niTO cy ujieiieHa soncxa BeoMa padJun^Ta, 
Hero H iQTO cy ce cana co6oif join h npoHa IIopTH sacedHxo 
pasBHza. 

He 6oJHH ce jia ky ce npenapHTH Baj[ BaaseH Aa ce n ysy- 
TpaniH»e pasHOJiBBocxn onex na Bpaj Bpaja CBO^e Ha yxHn;aj Bepe. 

Ty jOAHpyjeH jejHy ocnoBHy itpxy xypcBe Hcxopije Boja 
ce o6n<[HO csadnje na obo ydnna, ajiH Boja nna HaJBe^ sea^aj. 

HcxHHa je ja ce ocBojeae CBprnrao oa jejan nyx h opy- 
sjoH. Ash je oa xora xpeeyxBa no?HH>ykH noneo yTHii;aj bojh 
je y BHme nyxa cxoroAHniH»eM npnxHCBy h xpaja&y na nocjiexRy 
ycneo xa Hsje^Hav no6e]^eHe ca uo(!eAHHipHa. 

Gxapo xypcBo n;apcxB0 HHJe 6hj[0 cano spsaBa. ^hh ce y 
ftev y cBaBo spsaBHO npaBO BesHBano 3a BepoBaH>e y HCsaM, 
ApsaBa je nocxaia BeposaBOHCBH saBO^. UiBex CBOjera pasBHlia 
nocxnrio je xo itapcxBO ynpano narnaxBH hih AparoBOJbHHH no- 
Typnesaii^HMa. Y nosHHJe cy joda HcxHHa yBHHyxe cypone nepe, 
Bao AanaB y Hyinsoj seip, h y nepy ce hhbo nek Hiqe o6pa* 
bao CHSOu; ain cano xo mxo ce sHaio, xa cy ohh bojh SHcy 
MycioHaHH HCBJBy^eHH H3 HaJBeker ^eJia hoshxh^bhx npana, Bp- 
vbAm .je nocpesHH yxHi^aj bojh je xhxo, des npacse h xyse, 



^) TOie ce jom lose ynopeAHXH: Pertoaier, la Bosine oonsid^r^e 
dans ses rapports avec V empire ottoman 1822, cnHC Hspa^en Ha 
ocHOBy BOJHHHKO-reorpafj^CRHX nociaxpaHia, rojr ry6n caio aa xo hito 
xohe H Aa nay^no Bpejor, a xo 6rxh ho loace. IIpB xoi bhab jom IlEp- 
xoBy Jieny K&Hry, Raise in Serbien 1830. 



:pw*^^^^»^"-!-'-^^i 



1 



2S2 

nyiex BiacxzTBX OAijKa uojejiiHuiix oco6a iisBprnno SHaHeiuTe 
B sy6oEe ycHexe. 

CseKOiaKo CTaibe lypCKora uapcxBa orae;i;aJio ee jej^HHo 
y noaoxajy kojh cy nojejtHHe HapoAaocTH iiapcTBa aayae-ie npeaa 
jipxaBHoj BepH uapcTDa. 

HeKH cy HapoAH BeKOBBxa, CBe Jto namera BpeueHa, ho- 
enaH japan BpxoBHora rocnoacTsa jijeJiOMaHCKor. 

Xpyraua je noinao aa pyKoM ;i,a iisBojyjy cefin BHuie sua Maae 
ResaBHCHOCTH, Kau KiHueHTasia, UpHuropi];HHa, ManHorHua, s Ha 
nocaeTKy CpfisHa; cpeba je tiou aKO an je y noHofe npHTeBao 
jiojio:«aj ibHXOBe seH^e y naaHHHaHa Han noroAHnJH gkjou do- 
aHTH^KHX npaaHKa. lllia cy nyia Moran aa ce ojpaie camo c opy- 
Kjem y pyKaaa! 

AiK HHJe csaK 6ho Boa>uK A'I ce ynperne, na ja ce aa cio- 
Coaj HenpeexaHiie 6opH, nan, aKo to Heke, a oh la 6ya;e nor- 
qHfteH MycaoMaHCKoji apiKaBHOM pejy. Mhoph nncy Toanso hk 
sa BCpy cBojy HapuiH, xhoph cy bojicih j.ii iipnHe Hcaa» n cur, 
Kaa ce THM Ha'iHHOM CTaje y pea aanoBeaHHKa. 

THiie je 6poj xpemkaHa yHaibCH mhofo smne uero mro 

ce HHCJIB. 

Brao 6h Bpao aoGpo Kaa fin ce c Ko:TnKo ToaiiKo enryp- 
HOCTH MoraH nponfiaiHTn obh xpHintiaHCKn,ry6nua, aaa je caita 
CTBap TaKBa, aa ce o iboj Mory CKynHiii csmo paciypene 6e8 
peaa fieaeiBKe. UapciBo obo anje HUKai (^Hao oasnine npacTy- 
na^HO, a h onaKo ce ciaity noTninxeHnx naeirena oChiho apao 
Haao naiKibe noKaaita.') 

ApfiaHacH cy ce, Ha npHaiiny, apacaan upaaHiHo ayro, a 
nocae cy nonycTHBH roMMoa. lijHx je iipHpoaa CKaoDHaa sao 
]iaTHHKe; noa jeanaKo hm je aano uoaHocmH Tero6e aaaeKBx 
paTOBa H cTetiH aaKoci x oKpexHocx Koja aa le paxoae ipeSa^ 
HeuaoAHa iLEXOBa jifiuos'ayia. nsroHii ux Bair, n obh .i<yaa. sas 
uy npuHHaB Hciav, nociaaH cy BajoaanHHBJH bojhhiiu IIopthhh; 
OHH cy paiflHiKH sanaT yaean y nei:y pyKV noa saKyn; h itH- 
xoBHM ce opyatjeM uonenie pacnpaB-taiB cse yHyTpauiifce pacape 
H y ApancKoj, n y ErHUxy. n y Fjj^koj, oa E^tpaxa a" Xp^Ma. 



*) Bhah y DpHsosEia ose KicHre ueKe OejentKe o OBOJ crsapi 
(nos 11: KsRo ce ciaBiBaao xpnnibaHCKo craHOBHHniTSO j TypcKOj.) 



283 

H>HX0B0 je MycjuoMaHCTBo eBopaniH>6, aiH ohh onex hegsb aa cy 
npoflsamiH oa Apana. Sap Hflje bhxob npopoK h sap hm bhcj 
CDH CBeii;H oji; xora Hapo^a npoEBanniH ? ^) 

n 7 ByrapcKoj cy i^exa meMena npemaia y HCJiaif. Oaa 
cy CBopo TaKo hcto paTo6opHa Eao n Ap6aHacH, axH bm BBJe 
6ejio noTpe6a jifi, ciyse 3a niaTy; H>Hifa je 6wio aobojbho a& 
xHBe y CBOJHM 6pj(Hiia, a Aa khx bbko He Hana^a; i&HMa je 
6hio ao i^ora a& Ha asxcBy seiiJBy ne CTyna HHBoja Apyra opy- 
Sana cnaa oysxaHOBa. 

IIpHiHKe y BocHH o6pa30Baie cy ce na ca cbhm oco6ht HaHHH. 

n y BocHH ce^ Kao h y ocTanHM TypcsHM o(!jiaGTHMa, paa- 
MKyjy Typ^H h paja. 

Faja je Hemio npaBocaaBHe, Benrro KaiojiH^Be ii;pBBe. IIpaBO- 
eiaBHE HHiuy CBoje BJiaAHBe y SsopBEBy, y GapajeBy h y Mocxapy; 
BaTOJ[m;B BHajy $paHi;BfliBaHi];e Kao nonoBe, a BiaAHKa bh ceAB 

y ^OiBKOfi. 

Me^y o6e i^pKBe ocefea ce upHSHHsa He^yco6fla 62bckoct. 
KaTOJmitB 3HTO Ha npasocjiaBHe BHme Hero nrAO Ha APyroH HecTy; 
OHH nocie HCTe hoctobo Koje h npaBociaBHH, h no cpncKOMe Ha- 
poAHOH o6H?ajy cbo nopoAHi^e BMajy CBora CBei];a Kojera cjiaBO. 

fieoHa 8aHy]^aBa EaA ce bhah a^ h rocnoAapB^ to6o2rh>h 
Typip[, roBope hcth joshk, Aa cy HCTora nopeBia, h a& h ohh 
noBBBH HapoAHH o6H^ig AP»6. Obh ce npeBHBJby no cpncKH; 
JbytfoBH^H, BHAaJHkn, GoBoioBHkH, 'Byp^eBH^H, ^hjihuobh^h 
HpesHiieHa cy h>hxobhx naBHHx nopoAHii^a; ohh ce nonoce naj- 
onrrpHJHM pasyiieBa&eH Aonraxa o jeAHHCiBy 6osHJeM ; ohh xo^e 
Aa ce 80By Typitn: — aiH ce onex aa xo onoMBay Kojera cy 
hm CBeufl, cxapH cjaBHJiH, h Kao Aa jom HHKaKO ne Hory Aa ce 
ca CBHM oxprny oa CBOje cxapHHCse Bepe. IIo kojh nyx faokojh 
6ocaHCKH 6er OABembe ca cbhm BpHmoM xpHmkaHCKora nona na 
rpo6 CBOJHX cxapHx, Aa hx npesBye a Aa hm saAyniHe MOjmxBO o^xa. 

HyAflOBaxo obo cxasbe nocxano je oxyA, mxo cy 6ocaHCKa 
B:Kacxejia BOieaa xyp?HXH ce aero 6hxh HcxpedjbeHa Kao mxo je 



^) Notice sur 1' AlbaniB oa Ibrahim Manzour Efendi. M^moire» 
Bur la Gr^ce et 1' Albanie pendant le gouvernement d' Ali-pacha. — 
nyKBBJB BaJiasn aapaB n ypeA^y ApCaaaca y XHiiORpaTCKni onHcnva 
eBponcRHx paxBHRa. 



284 

no jipyrflM o6iiacTHMa c BJiaciejioH 6eilo. Hs xora je cseAOsajio, 
xa je jexaH seo to Biacreie yBpmkeH y xypcRH Xp^^beh craon. 
£aA cy sasaHH THuapn, Typcxe npoHflje (^eyAv) n caA^Bara/ft 
<$ocaHCRa ce Bjnacxeaa y pa^H yaeme, h nomro cy vcoj^MULUfL 
<$apeH BekHHOH ocTaarn y xprnnkaHCTBy, eiapa H>HX(»a B^racieia 
dayse npeira BHMa nososaj kojh cy y ocxajiirM seHjBaMa Typist 
npoHa paJH sayaejiH. 

Tora p{m;H ce y Bochh HapoA noii;enao Ha sb6 noioBHHe, 
E(»je cy jesHa Ha spyry HenpHJaxejbCBH nexaie. IIIto cy Bom- 
ftauH nocTaiH toihro peBHOcHH MyciOHaHH, hoi'io je ji;o)iH oxyA, 
nrro je HCJiaH 6ho Bepa rocnoAapcsa. IliieHHkcRH noHOc Hamao 
je jpyra y noHocy MycaoMaHCROK. 

npHMHBmH TypcRy Bepy 6ocaHCRa cy rocno^a yrBp^naa h 
ocHaasHJia CBOja npasa HaA noAaHHii;HHa, h ysoR cy Hiia3£a Biacr 
H Has SHBOTOM H Hax HHaH^eM H>HXOBHM. G Apyro ci^ane EManflf 
cy BOTHRe RopHCTH ofl; Tora hito cy ypo^eHHHiH. IlpeMa cyiraHy 
HMajiH cy Tora pa^H nososaj rojh hm je ocnrypaBao HesaBHCHOct 

H ROJH HH BOJHH^Ra BJiaCTOlia Ha APyrSM MeCTHXa HHCy HOna HMaTH. 

H TO je 6ho ydpoR rojh je noiosRaj y swjbe na ca cbhh 
dace6aH HannH odpaaonao. 

OftaBHo cy Bok cbh 6ocaHCRH rpascRH KaneTaHH — IlepTyBJe 
HX 6poJH 48 — nocTaiH HaciejCHK, h caMo cy ce oa BpeMena 
xo BpeMOHa ^opue paj^n noTBp^HBajiH. 36aii;HTH hx hhjo Morao 
HHRO 608 CHJie. FpaAHtn y RoJHjia cy ouh cTanoBajiH HsrxeAaiH 
cy BOOHa p^aBO yTBp]^eHH oHHMa rojh cy naBHRiH na OBponcRa 
yTBp]^eH»a; ^eiEpH Ryie na ^oTHpn Rpaja 6ejaxy cacTaBJseHe npn- 
jitowo TpouiHHM 8H;i;oBHHa H opysaHO ca hooito cxapHX lonoBa: 
ajin H Hana^aHH nncy HHaiH HHurra (JojBe, a o6H^aj je 6ho xyhH 
ce na cnpT h »hbot, h 6paHHTH ce hito ce ynopHnje nose, to 
ce c Tora HHRaA hhjo Mono sHaTS na cnrypHo RaRO ^e ce 6op6a 
CBpniHTH. ys TO cy RaneTaHH h BiacTeiia cnaR y cbou Rpajy 6hxh 
TaRO yRopeH»eHH, ^a hx HHJe 6HI10 Horykno h86hth joshom cano 
HecpeiiOM. KaneTaHH 6ejaxy y hcth Max bojihrh 6aniTMHHi]H, h 
ftHMa je npHnasao BHaMOHHT ;i;eo seMJbe, a ^ecro cy HMaiH ao- 
<$apa H Ban 6ocaHCRHX rpanHii^a. Te 3eMJbe hm je pa^njia paja; 
OHH cy caMO aoxotro npHMaiH. H>HX0Ba je ^giRa h 8a6aBa tfraa 
Bes6aTH ce opysjy. IIopTH je (Jhio npnsHaTo npano jubl 8a onmry 
ynpaBy o6jiacTH nocTaBJba Beanpa rojh hhjo BoHr&aR; ajui je 



285 

» 

6)00^0 ea gbhh npvpojtso, sa je xaKo caMocxaiHa ;(OHaka BiacTasa 
Bpjo Haao eiymana Tora /^esHpa. BesHp HHJe 6ho cBHKao jia no 
aeicjBH . nyrjje, a KanexaHH HHcy enaTpaxH sa ^qtshoct ^a ee fteny 
jasjbajy n a& vy ABop6y HHHe Ka^s; 6h hx no3Bao. ^ecTo cy ohh 
je;[aH na Jipyrora BojeBaaiH, aa h> im HaJHaH>6 ne xajyliH. 

IIpHpoAHO je ji;a cy ociaiH 6eroBH rojh cy sHBesH y Bochh^ 
enaxHJe h ixiiapHOTK, BHiae ne^ajis Ha oho hito hhcxo KaneiaHK 
soJEX je B]iacT yiBBMiEai ciasna 6wlb,^ Hero Ha oho uito 6e uht 
e^mvL HenocTojaHjaL BesnpH; cbh cy th 6eroBH HiiaxH y^mta y 
Toj d6J[a2B(eKOJ caMociajiHocTH, a ^apo^ulTO je yioHe noBjiamteHo 
6hzo Gapaje^o^ raaBHo necio CBOKoiHRe odaacTj?.^) 

y CapajeBy, r^e je Hesa^ia jSnia BesHpcBa CT0jiHii;a, Beanp 
ca^a Bet Hiije Bpe^HO BHJnra. J019 ce nasasHo rpa^ y Roue ny 
ja KOHaK 6ho ; aiH on y i^ Bek HHJe cmoo hh yin. Berne nocxaio 
Kao saROH, Xia Be3Hp AoaacRy npeHokn je^ny. nob y BapomH^ 
h TO Q TpomKy HaposHOH, aiH OAnax cyTpa a&h Mopao je h^h 
y TpaBHHR, rjDce je sa ^esHpa cian OApe^en 6ho. 

3a yjdpaBy BapomH y CapajeBy ce pasBHia HORa Bpcra Ha- 
caieAHor naTpim^aTa. Kao h ea sanaAy onaj ce naTpHii;BJaT ocHjsBao 
nm Ha HenoRpeTHOH HHaH»y y okojiehh, huh na cpe^H y iproBEHH ; 
oaMO cy OB^e ifaH>e 6h9h HCRjby^HBii Hero jxh Ha eanaAy. y Riacy 
ojffa^vwi rpa^Ha npHxaH je y GapiyeBy x^BaR ro (Jhco OAiHHOBao 
cpefeoH H]iH naHoty, na. jia to 6h3o h BomTHM p&^e&eM saHaTa. 
,1. Baponi je 6e3^ j^wlkieq 6oraTa OTy^a, nrro ce y koJ 
BpjiiHo caB o6pT BeiiajbCRfl. Gapajeao je dHso nocpoAHHR saHBueHy 
po^e He^y FyMesMJoM, . XpBaTCKOM . h JI^aairaivjoMy h aKo je Ha 
OBHK RpajoBHua TproBwa.MasKe Hpocii[»aHa nero y nac. Ha b»oj 
c^^HOse . 6HTH9 BHine xo6]ija, h npi toh ^aoiyacyje ne Maibe ox- 
jiHROBaH>a. GapajeBO ce hcthho ho Mose 6hth xenme h BeiH^aH- 
CTBOHHJe y oRBHpy jenHx BHCOBa h cbo^hx iHBasa? npoce^eno 
poROM MHJbaii;ROM, ca cbojhm hhcthh Rykaiia. icHoroi^poJHHM na- 
MeHHH uocTOBHHa H HHorHM MHHapeTHMa, Roja ce H8Me]^y jipBa. 
yBBHfflyjy. ^hhhjko je yrncaR pejta h HMytnocTH. 

') Tope jc Beb BaaBaneHO, ;(a nia n ce^ana lycioiaua. Ohh cy 
6ainTHHiiii;H CBOjnx j(o6apa. Ajih 9aiFJa no cejinia neia, tb ohh o6HHflo 
HAy nexRoi y vanijy y najfijiHSH rp^ 




28« 

Gap^'eBO je 6kho Bao cpej^BOiTe ^aHaTHSHa ; y Benj je fiflio 
raaKHo craHHUiTe (SocaeeEe Knacxeie. HosHaTO je, Kaio cj cse 
crape iipaBHiie ; qapersy seaaHe 6ia.e aa pes jaftH^apcKH ; «oxe 
6Rm mecTH xeo Gapi^jHJa svao je jAKia y j&HimapcsBii no- 
BJiacTH liana. 

Ga Tora cy Gapajxiije rpa^aHH BpimuE ca cbhx BaHpe^Ha 
smu iipasa. 

Tlopia HM je caaia uyay kojh je Hvao cy;i;iiTH cnopcue a 
MVcioHaaa h p^'e h no anocTOSCKEM aacoBecrsKa ^s no CBetu 
npopoiioBHv saEOHHHa;' Hopra je cjiaaa syceiHwa sa p^y E ary 
jaibiiiapcKora, e thno je. ona yTBp^HBaiu icao bii^hbkh sBaqHia 
ciiojy BpxoBBy Bxacr; ans. ey ee th hebobbbuh nopua lyaaTE 
;i.a ,v ^en roA 6yKj HenoBOJbHB rpa^aHHua, jep je Bapom cTeExa 
BpaGo fffi HX yEioHH. To ce npaBO npysaio h aa caiiora aeaEpa, 
Q aRo je OH fiso CTBpeniEBa qeioj aeiu>H. In je Bapom uiaia 
inro npoTHB BesHpa, nocaaxa <5h cBOjy ncaifiy jaBHHapcBOE oi^y 
y HapsrpaAy, kojh ce sfube fipHByo sa ce Besop opeiieeTa. 

113 Tora ce bh^h y KaKsov je My^on noioxajy fiso tfn- 
caHCKQ BesHp. G je^He ctpane cy ra noTECKBBBSB Hopra e 
H.eHfl 6aHRepE, KOJEEa je o6b?ho Besap aa BeaspcTBO Afronao, 
no To» cyjTTaBCKB jBop; c jijiyre cipane cy ra Tinrraae siacre- 
ocKe uoKiacTEiie Gapajesa e (iocaBCEe Biacreie. He hs ji&ieKa 
ce HBJe HaaaaiDia y tioeaHCKor name oHa aBCOiyrHa a^acT Koja 
ce o6a?HO Besyje e mieEox je;i;Bora name. 

lIoBiTO Ilopra y Bocbh ocax BesHpa h oho hokoibico ?e- 
noBHUEta HHEaBse Al^yre BiacTE B^je Bxaia, bhxe ce jacHo, KoxEse 
Je HeasaraH iSbo yiHiQ^ oesBH y Eocbe. Hopaia je 6ith aa^o- 
Bo.i>H3, aKO cy joj xa^ojtpji mabaBH ypejiHO h bko joj ee rheo 
HHJe oTBopoHO QpoTHBHO. AzH HE TaEO He KonuBe ffi ce nycn 
xo BeKa. 



OiJiedu pafpopme. 

GyjiaB UaxHyA, 6aBefeH ce OBy^a c BaenoeTaBJbaoeK npask 
BpxoRHe BiaCTE, o6paTE Boraejie h pa^ibBBoei CBOjy h Ba BocHy. 
Myia-aama Aeme EseeAeH as BaABaa; Gp6^ja ce, Ease laBo, 
yanpHna, H cyiTaa HaxayA CNHULL^jyta Easo ie a& caioxH h%)- 
HotinBjera Bacaxa sa aanaA}', AjiE-aamy oa JaBsae, aoKyma a^ 



287 

Majio y36qe noHoc doeancKflx CTapeniHHa. ysHHico Ha yn Kano 
je OH OBO sano^eo. Oraeji; je y^ranHO HaHHHOH He 6aiD HesaKo* 
HHTHM, aiE BeoHa HacHiHH«H]i. Iloniibe y Bocny aa Beanpa 
I^jLesaseAHH-namy, h sanoBeAH My ;i;a h Hajica&H ornop KasHH 
HajomTpHJOH CHioM. Hiia y TypaKa neKaRBa Kasy^epcKa ceRra, 
tfeKTamH, jejpHa Boja CMe upoeHTH, aiH ohs HnaK bojlh sHBeiH 
ox CBOJBX pyKOTBopHHa. Kasy ji.a je I^eJiaseAHH npHniui;ao toj 
cokth/) Bapen oh BHJe sbbbo Bao ocTajiH BesHpi. y H»eraHBge 
6etlo xapena hh SBopa ; oh je CBe CBOJe Bpeice nocBe^HBao CBOjoj 
ji(yacflocTH. ?ecTo je xoji.ao npepymeH, Rao cxapn cyjixaHH h boshph, 
fifk ce CBOJHV ouMa yBepn je in HSBpineHO cbo niro je Hape;i;Ho; 
noxoAHO je hm. h xpHinbaHCKe 6oroMOJBe. 

BpiHHo je npaB^ neyicojbHBy, HenoTRynjbHBy, h Tora p^^H je 
BeoMa 6ho noBOJban paJH, Roja HHnrra Apyro HHJe hh ipasHia 
Hero Tany saniTHTy 3aB0Ha, aiH je to y tojuro MaH»e 61010 ho 
BOJbH 6eroBHHa tfocaHCBUic. 

I^eiiasexHHy je 6hj!io sanoBe^eno ja 6eroBe caioMH, a h 
eaM je 6ho yBopen a& TaRo Tpe6a. H>eMy no^e sa pyRon ;i;a 
ce6H fli^e HORoaHRo npHCTajiiHii;a xe^y capajoBCRHif araxa, jep 
ce H y BocHH, Rao h na Apyrnic necTHica, BiacreocRa penydnHRa 
i^eHRajia na 6e86poJHe CTpanRe h CTpaHHHi^e. HapowTo npe^e 
Ha BesHpoBy crpany sHaireHHTa Ryka ^HH^a$Hka. y touro je 
]iaH»e BesHp npeMHnubao, x& ^Wsl CTpax h RanrrHre Ha cbo oho 
KOJH 6h ce npoTHBHJiH. BpoJH ee nnraB pes xaneraHa, sa Roje 
je Besnp npocTO sanoBeAHO Aa ce noy6fljajy. TaRO je 6H30 
c RaneraHOM y J(epBeHTH, c RaHeranoH y BaH»oj lypH, c jeAHHH 
$0HH)ieM, c AxMeTOH BapjaRTapoH hb GapiyeBa. JJejiajEeAHH je 
roHHO BapoHHTo CTapHJe rojh cy y ysHBa&y (SocaacRe caMOCTai- 
HOCTH ocexesH, H HHRa^a ce c mone pacxau He 6h. Tane je on 
TpaxHO no AHXOBHH rpa^oBBMa ; Hocrap h CpedpBHiQr yse opys- 
jeH. HHRaRBO Hy JiyRaBCTBo Hsje 6hjio xpcRO, caMO ffk H»Hxa 
raiaBe so^e. 

Oh ce ciysHo ohom HCTOHH>aHROM npaBAOH, Roja je hocto 
OHHCHBaHa, aiH Rojoj ce He 3Ha je jih Bime npaB^a mxe HacHj^e. 

H OH noHCTa noBpaTH noRopnocr. HcTHHa Gapquige hh 



^) TaKO roBope HaniH HSBeoiTaJH. Ajih to He HsrJieAa noysAaHO, 
HomTo cy 6eRTamH s ja&EHapH 6jihcro le^y co6oi BeaaBH Chjoi. 



288 

oBora nyra He nponycTHine ^a nomjby CBOjy 2cai6y jaibHHapcKOX 
o^aKy y II|apHrpa;iy. Ty HHcy caMO acaiHJiH ce Ha BesHpoea 
HacHJba, Ty cy ce tjxejul h ^a je xpHmkaHflH. 0^aK noAHece 
aBai6y cyjiiaHj, no odH^ajy. 3a cyiiaHa je 6ej[0 He3rosHO ^a xy 
7esul6j nonpeKo o^^HJe, jep cy y laj Max h y npecTorini^H &eroBoj 
jaBH^apji dsLOfl Beoiia jaKH, r Kaxy ;i;a je 6ho cnpeuHo h ^epiiaH 
KojuM OAadHBJbe IJleiaseAHna. Aih ce to cbo y?HHH ^opice paw. 
To niTO je Beazp ?hhho, cbo 6enie 6ani cyjiTaHOBa BOJba. H BesHp 
y HCTHHy ocTa Cbo onrrpHJe h omrpHJe pa^ame oh Aa BoniH»aGe 
Maraa Ha noKopnocr anna oa Bas^a Heo6HHHy; saiceHHB ce IJleia- 
lOAHHy HH OTRyji. He noKasHBame. 

. Abo nor3eji.aMO saBo ce y oHaj Max naiasHo cyiTaH h uiTa je 
CMHHUbao, ma^E lie Bpio 6jiH8y hcthho^ jta je nocTynafte I^eia- 
j[eji.HHOBO 6H30 nyT k neaoj selioj h mhofo mnpoj B0M6HHaiiHJi. 

Ehjio je TO OH;i;a, Ba;i; je HaxMyjc, roAHHe 1820, npejuyseo 
npoTHB AjiH-nanie OAcysan yxapai^. Ilocao je HanpejoBao mro je 
()OJbe 6HTn Morjio; cbh nana^H Ha AiH-namy h cyxHM h MopeM 
ycnoBaxy ; h Mono ce o^eniiBaTH ji.a be CTapH 6yHT0BHMB y csopo 
6hth caTpBOH. CyjiTaH ce Mjrao HaAaTH, sa ^e ycBopo ohot ae- 
nocpe^HO 3aB]Kaji;aTH CBSMa cbojhm obpohckhm odsacTHMa. 

He xokame Bek BHme tpnoTH hh CTapnHOM yTBp^eay cio- 
6o^ II,pHoropaiia. Benie oT^mao Haior IJleiajoAHHy, bojh je yMHpe- 
H»eM EocHe Heo6H9Hy oJSiaBy ao6ho, jifk h na H^pnoropi^e Hana;i;He y 
Bpene Koje ce HHH>anie BeoMa noBO.%HO aa TaKo npeiAyse^e. 

Ahe ca BejiHKHM npexysetnMa H^y ynopejo h BeiHRe 
onacHocTH. 

GrapH AiH-nama ne noAieace TaKo 6p3o Kao mro je o no- 
^oTRa HBTJiexaJO. Tpffio npHTemH>eH, oh jom je;i;HOM paaBH nyny 
CHary CBora BapsTepa. Aim-namHHa nosHaHCTBa h ^laro, na b 
caMH HanaA Ha h», aaseronie ycranaK, BasBora cyjixaH y CBOxe 
ii;apcTBy jom ne 6eme BHAeo. y npoiehe ro^HHe 1821 CjjIioth, 
noA Ajin-namHHOM niaTOM, upoTyMapame Kpo3 Enirp ; Oahcoj ce 
Kpeny hb JaaHae h no AsH-naHiHHOJ sanosecTH no6yHH JlHBa^ 
XBjj. IIosHaT je yTHcaK k'^jh je npoHSBOJia aa xerepnjy h na 
HapoA HOBOCT jifi, cyjiraH To6ose CMHHUba KaBO }ie Fpne a& hcbo- 
peHH, HOBOCT Bojy je xeTepHJH AjiH-nania jaBHO.^) y hcth Max 

^) Sntzo, Geschichte der griech. Revolution, cip. 28. 



289 

xeiepHJa ce Ao^ena Janra h ByKypemxa; MaBpoHHxamc ce 
cnycTH ca cbojhx nsaHHHa h sajse Mopejy. Ufio rpvH napox 
6eine Bao h6Khh hjaou Aomao k ce6H, h 6h ra Ha je^aH nyx 
CTHA japva BOJH je laKO jsyro hocho. Ain-nama je, ncTHHa, mo- 
pao nponacTH, aiH je Hsa H^era ocxaio cyjiTaHy necpekaMa 60- 
raTO Hacie^e y rp?KOM ycTaHKy, Kojeny cy Heo6n?Ho mhopo ]ifi' 
npHHeJiH AsH-naniHHB TaJHH h jaBHH, nocpeAHH h HenocpeAHH 
Kopai^ hjdlh nociynii^. 

Gbh th Aora^^JH HHcy MoniH ociaTH 6e8 yTHi];aja na Eocny. 

I^eiaiejiiHHa pa86Hjy I^pHoropiw/) Ohh caneKame H»eroBy 
BOJGKy y MopaHKHM japyratfa h pa86Hiiie je ao Hore. Eas ce c 
le BOJHe BpaTHO, I^ejiajieAHH je MHoro H8ry6H0 h y yrae^iy h y 
eTpaxy. Ila onei je cysiaHy je^HaKo 6eci];eHa 6julb, H>eroBa :iHraocT 
8a nocjioBe AP^caBHe. Ajle ^eJlIaJIeA^H yMpe y no^exKy 1821. He 
BHaM K02UIB0 Tpe6a Aps&TH na oho nrro ce Tasa y Bochh tobo- 
pH30 sa ce J^euBJiejsm caM oTpoBao, aiH nomro ce H>eroBa CMpr 
jijoroAHJia y hcth Max saji; je h onaj BejiHKH noKpei y ii;apcTBy^ 
ROJH je 8ay8eo CBy na3BH»y h paAi>HB0CT cyjiiaHOBy, HsadBaia j& 
y BocHH Beoica BeiiHBe npoMOHe. EocHa ce BpaTH na oho nixo 
je dHsa paHHJe. Jl^ol^e hobh Beanp h8 IXapHrpaAa, aiH je oh laso- 
Maio yneAa creBao, Aa ce EoniH>an;H ne Mory noyBAano ^a ono- 
MOHy HE Base icy je Hice 6h30. IIpHBp»eHHi];H ^ejLaiejpiHOBH b 
cyiTaHOBH MopaxH cy ce jib BOiiJbe cenHXH. BejiHBe 6ocaHcxe no- 
VOXBJSfi 8ay8enie CBOj CTapn nojiosaj. H no^eme aKHBOTH Bao x 
npe, yiBHBajyliH y csojoj caHociaiHOCTH, Bes6ajytH ce opyagy b 
no uaio ce 6Hjy)iH Me^y co6om. CjJiTaH je HMao h cyBsme nocia 
H 6ho je H cyBHme npHrem&eH, xe nqe HMao xaA hh 6aBHTn ce 
HiHMa. AiH HH TaBO Hqc Morjio ocraTH 6e8 npecTaHBa. 

Eo xoke Jia Ao6po cxBaiH HCxopHJy one o63acTH, Mopa 
CBaBH ?ac o63HpaTH ce aa ohdithm npoMenaMa CBera i^apcTBa, a 
TO jaBo oresKaBa npH?aH>e. 

IIoniTO ce je^aH nyr ocjio($03;ho rianapa, cysTany MaxMy^y 
Ho^e 8a pyBOM Aa> 3a abo roAHHe yxHnia cbo oho notfyne. Mh 
ce nekoMO ynymraTH y HCTpaHHBaH»e bojhm je cpeACTBHMa oh to 
yHHHHo ; AOBOjbHo je ^a je oh CBojy B;iiacT BacnocTaBHO h y Ennpy 
h Ha JIjHaBy. ?aB hh Hopeja Bao na ne Morame H86e^ Bacno- 

^) Toie roBope a Be nocieA&e cpncKe necie y MerBproj k&hbm 
ByKOBe a6HpKe, 6p. 46 h 47. 

PARKE. CPBHJA H T7P0KA ZIZ BEKA. 19 



290 

craBJbafte MycjionaHCBor rocnoACiBa. y npojiebe 1825 HSBose ee 
y MopeJH H6paxHM ns EranTa c erHnaTCRoic bojcrom. Oh je Ha- 
poAa noTyKao BHme nero mro 6k to 6isjlo jsfl, je seMJby ocBajao; 
seMjby je, sao mro je can Ria^HBao, o6paTHo y padBSNaHHy; ajiH 
jy J6 8ay3HHao RopaR no RopaR, BacnocTaBJbajykH CBy^a BsacT 
cyiTaHOBy. 

KaA je TO TaRo nomjio, eyaiTan cmhcih jipyrH je^aH jmrn. 

CBar^a cy cyiTany Rao ynes cjiysHiia npejiyseka h ycnecH 
MexMes-AjQLHJe. Y yHsmTaBasby CTapnx noBiacTHii;a npHMep je aao 
MexMejii-iJiBJa^ b TeR noniTO je oh ycneo, o;i;3yHHo ce MaxicyA A& 
H can THM nyreM no^e. Y HacHiHoice pymeftj pasBH ce Me^y 
H»HMa CTpaxoBHTO Ha;!i;HeTaH»e. Horaxy ce nope^HTH c omhpobcrhm 
seTeoi];HHa rojh shto o6apajy c pasHHx CTpana. H ernnaTCRH je 
Bacai oji;aBHo Beli Ropa'iao r xPJtem nepasia, ROJHHa ce H>eroBa 
o6iacT cRpoB npeo6pai(aBaia ; oh je HacynpoT OTnopy H>eroBHX 
ja&H^apa ycneo Aa ycTaHOBH h ypeji;H pe^oBHy sojcRy no esponcRH 
yHH^opuHcaHy. BeoHa je shb yrncaR J^EUEJLO na cysTana mro je 
6ani Ta BOJCRa 6HJira Roja je, nocie BHme y3aiy;i;HHX noRymaja, 
Fp^Ry no^eaa ocBajaTH. H oh ce, TspAo nayHan aa bx bbbpihh, 
Ha nociOTRy BpaTH MHciHua CeiHMa h BapjaRTapa. Je;i;HHH cnac 
CBora B;apcTBa BH^eo je oh y ycTaHOBJbeH>y pe^OBHe BOJCRe. 

n TaRo ce 16 (28) Maja 1826, na CBe^aHoii cacTaHRy 
H»eroBora Jl^pmaBHora GaBOTa, na romo je 6ho h ROHHcap mTo je 
Majio npe Tora 6ho y bojhhhrou CTany HtfpaxHicoBOM, cacTaBH 
^OTBa Roja je nacH^ia: „JI|a ce h uycjioicaHH noRope cy6op;i;H- 
KmjsjE, e^a 6h BOJHHHRa Bex6aH»a Hsy^HJiH, Te a& pe? fiosqy 
6paHe H jsfi, ce neBepHH'iRox naAHO^CTBy ojs^ynHpy!' 

Bet je y cpncRoj HCTopBJH noHenyT jaftH^apcRH OTHop OBOj 
sanoBecTH. OAasHO cy ohh o6apaiH CBOJe crapemnfle; ajiH je caA 
^Ho H»HXOB poA Jta riaBO norny. GyjrraH je Ha nocieTRy jo^oRao 
Aa ce Moxe ocbothth h aa vose RpBJby sacHTHTH toihro roAHne 
caRpHBany upsocT. Oh hm Hspe^e CTpamHH cyj. Oh je CMeo ^ft 
ce ycyjH ja ufinj RopHopan;HJy yRHne. »Mh cmo hh — pew 
OH — npoMOHHiH HMO, H HiHXOBy CMO CTapy ji^ejsfij npespyroja- 
^HJiH." A y CTBapH OH je jaan^ape yflHmTaBao.^) 



^) ^epiaH cyjrraHOB RaAirJH n;apHrpaACROM oa 11 BRJiRa^e 1241, 
(4 — 16) Jyna 1826. Y aexy je s rope noMenyra ^erBa. 



291 

ycTanoBa jafts^apa ($Hia je cpeAHniTe CBigy apHCiOBpaT- 
«KEX noBJ[acTHi];a. nonrro oy MHore Apyre paHHJe sace^HO h uaio 
no uaxo yHHniTeHe, obex go BopaBOn HspHi^axo h>hxobo Kona^HO 
yHHmresbe. 

Ajle oneT jom He 6eme noTnyao jacHO hh HSBan cyMB6, x& 
m ke cyiTaH CBoj iniaH h y npecTOHHi^H h y oCiacTnica norajmifi 

HSBpniHTH. 

Boo je H MycjiOMaHa sojr ce HHcy hh Haj][aH»e npoTH- 
BWLJi. MycJiOMaHH EyrapH npHCTaiur cy Ha pe^opue ca saAOBOJb- 
CTBOMy jep cy OHH MajiH y^eo HMaiH y apHcroKpaTCKHM noBjira- 
tTBJjflMB.. AiH y BocHH HHJ6 TaBO 6hjio. HHHiTa xpyro so OTHopa 
HHJe ce Hono o^eBHsaTH o^ noBJianikeHHx seicajbGBHX nanapa, 
OA Capajesa, npenyna jaftH^apa, h tomo ce HHJe 6h20 HyAHTH, 
jep 6h HiHxoBe noBJuacTHiiie oHora ^aca nponaae, ^m 6h ce 
OHH noBopHJin. n OHH AOHCTa noBasame CBOJy dsy BOJby c MecTa. 
Beoica je sna^aJHO nrra cy ohh roBopHiH. Ha hobhh yHH^op- 
Haifa BaHHiH cy ce Ha npcHHa ynaBpci saBon^aBaiH. »Abo cto 
XTesH j^a ce spcTHie, roBopaxy ohh, mro ke BaM cyjiTan; to 
43Hajy ($0Jbe AycTpHJaHi^ hjih PycH/ H o toho cy cbh mhciiejih 
fia Taj Ha^HH. 

HoBora Beanpa XaJi^H-HycTa^y, Bojera hh 6enie nociao 
cyiTan ca mecT BOMHcapa a& HapeAe hito Tpe6a sa HSBpmefte 
pe^opMO, OHH HaTepajy xa saje^Ho c thm BOMHcapnMa H3 Eocne 
o;i;e. Jaeyapa 1827. y Bajrope ji;o6a rofl;HHe, ^o^y ohh y Cp- 
6HJy. Ajih em he Ty niqe hhedlo cbo no BOJbH. IIpHnoBesHty 
jeji;aH cay^aj, nna^e 6e3 SHa^aja, sa to hito ce h^hmo noBasyje 
eTaH>e OHHX soHaJba, h cynpoTHOCT He^y hobhh CTaaen h uel^y 
yo^H^ajeHHH napanHHa. Y ApyniTBy n3 Eocne no6en[Hx BOHHcapa 
HaxasHo ce jexan^ bojh je ue^y cBoJHHa usa^HH HHao Bao po($Jbe 
jejny rpHBy nopo^i^y, Boja ny je ;^onaJIa BajbAa Hewe ya paT. 
Enia je to najsa ca ceji;aHHaecToroAHmH>OH jienoH liepBOH n ^Ba 
jte^aBa. Y CHejepeBy naJBa yayHH npniHsy ja yrene. O^e oj- 
Hax BHOsy Mnjomy n aaHOHH ra Aft joj h jifiny nsdaBH oa th- 
paHHHa. TypHEH onoT CTane H>y ipaacHTE jbyTO upoTekn, aobjio 
Hy y TOH He Ao^^e rjiacnnB oa BHOsa Mnjionia. Enes ny nopy- 
HHBame a^ je sena y H»era ; h Tpasame Aft h fteny a^dj ny- 
CTZy H He noHHuiJbajy^H a^ ^J Bpata. Y toh ce nosHBame na Hesy 

19* 



293 

HaJHOBHJy cyaTaHOBy aafipany, no Kojoj a^e (Smo caofioxHo I^Ke- 
y pofijbe o;iboj;bth; aJin je y hcth uax Hy;^o k Hens ManeH 
OTKyn. 3a6piii{yT, mro Bsme aske Hobn ao'^&bbtb naJKy, h 60- 
jefeH ce la h ji,euj ae Baryfin, Typina ce ofipaTH nama (ieo- 
rpaj^cKOM H noTpa^H oj( H>era Banixuxj. nama oAroBopH ^a ra 
OH o;i; MHJioma ne Hoxe aamTurBTn, a aEO mhcih Aa< sa^xs. 
OHO iBTO jom HMa, aa ce noatypn Ha aycTp^jcny CTpany. Typnan 
Kocayuia Taj caseT. Aih Heioii fieme npHcneo y IlaHHeBO, no- 
Kiiaa ce n TpKHiba. PacnyinTene Koce, TyKyfen ce pysaiia y npcH,, 
BHKanie ona: „Epato, xpBinhaHH, y noMofe! Ebo he HeBepHK^H 
Afii^y ojtBefloiae. " Haiia ryatsa h ryHryia, jtfiisy JtyAn hockh- 
,i.Lune c TypcKBx Koaa, u ojBeiome hx, re caspHino HSBaH Ba- 
pomH y HflKoa ManacTHpy. TypiHH ce uoxaM KonaHjtaHTj, a oh 
oAroBopn : ja ho ana kja cy a,eafi. oaBoflena, aan sa, y ociaioic, 
Ha aycTpigcKOJ am.'hH po6j>a 6aTE He uoze. fl Typ^HR hx BHHie- 
He BBue, H oxnyTosa Eeseceo ^a^e QpeKO TauHSiBapa y OpntaBy.. 
Kues Muioin npHun rpiKy nopoaiuty. JljeBOJKa ee jja y Cue- 
anpeBy, n ry Ha CKopo no tom ympe. 

Ako je cy^ian paji, Oho aa '^Eoje Hoae ypenfie yBeje, Ba- 
.taao My je to uoKymaTH ea cbhb apyroja^e. * npBO ce jsfl- 
KonaiH cHare y camoj seMAH kojhm Chjio nyreii. 

H i5oniHia?ica nenoKopHOCT 6u3a je HciHea jasa a nacHiHa^ 
aiH ce jom ne 6eine HSHexHyjia y npany fiyey, 16 HBJe eh cyi- 
rany sroAHo 61110 aa ojnuax npnfierHe k opyajy. Jom je h ^yriz. 
I'peacTaBa fiHao. 

CyaiaH nociaBH sa BesHpa y Bochi aoTaBamaer naniy 6eo- 
I'paACKor AfiAypaxaua, loseEa 6oj[ein.T.HBa, y Kora je TypcKa sp- 
HBHa, HOAHyKJia OACysHOCT, 6isa& sesaHa c BezHSOi oxaHom^y 
K eysiaHy. 

Oh ce npEXBaTH CBora reniKor sa^iKa c HSBaBpOAHOic 
OKpernoffliiy. 

npHJaTejbCTBOH KHesa MEaoma KopicTH ee, Te BerosoM no- 
Moby oopeHH Maay ^ety oa flae CTOTnae Jbjjpi. 

Aaa OH oner He 6h cmeo ciyaHTH y BoeHy, ;(a My He (Seme 
n>iiu[o aa pyicoH aa sa ce aa^oSHje ooHeKora o^ aexajbCRSX. 
ruaBapa. Kaneiana BHA^jaka ox SBopnusa ca cpetox npEi;o6vje 
Ha CBojy crpaHy. 3a 3bophbk ce mhchh sa je laji Bocae, a. 



293 

are capajescse, Roje cy cynibiae y BHAaJH^a, 6ttm HaHHmjbaxy 
jia SBopHHK case saysvy, saji. hx A.6jijpaxKit h y Tone npereie. 
BnA^jat ra npEHH y CBoj rpajt. 

Thmb A6jiyfaxau ese^e tojihko yajiaaa y CBOJy ciaap, jija. 
je y <SjJypJWJH, KOjoK je ofijasjbHBao CBOJ JioiaaaK, Bet no^eo 
'omx.^iij (Jecejij. 

,Ha j;aieKa — roEopanie oa y i5yjypiHJH — ffla-Mii Ban, 
'CoeaHCRH HyciOKaHB, nos^pas sepe h je^iiiHCTBa 6paTCKora; oa 
Bainy 6y;iaJiaiiiTaHy he uoMaoubaTH Hefey. Ebo Me aa saM otbo- 
piiif o^H, jfi CBex-iocT BHAHTe. JHfisocoM Ba» cBexe sanosecTH 
Hamera CHJiHora ii;apa, n Haji;aH ce ;i;a ^exe rh ce noKopuxH. 
E OBAa 6bx HKao Baacr ^a nau cbb Baine norpeniEe oopocrasi. 
Oafl Cnpajte caifa ! y samoj je pyi(H ja cboj khbot oApsHie 
JUH HaryfiHTe. IIpoiiHMHTe ce joCpo, aa ce ae fiHCTe Kajaia." 

BaaCT saaoHRTa, Koja CBOJy cnary noasaje a 036bjlho ysjie 
npirerae, e y obeh spajeBaiia ce uoxe ciy»cHTH HaaHokcTBox 
BflOAOJbBBBM. GsaB ee set n y Bochb none dpanyTQ o cBojoj 
BiacTETOj (JeafieAflOCTQ. Hosoiie Besapy no^e sa pyKOH na cbo- 
Joj npoKJiaiiau^H e ;i;pyrB Hapoiai HanacaK aaAHe. 

y meroBoj cy nparibH fiHJia npHapxeaaiia IJejiaJieaHHOBH, 
KOJB cy Bocie CMpTH HCTora B3 Bocae ce cejiaia Mopaaa, fipaba 
JjEHqa^atiH, "Byi-ara a MHora apyra. To je fiaaa cipaHKa KoJa 
je flpoTEBBa (iaia oaoj urro je ocxaJia y Bocbb, CTpaHKa Roja 
Je cyiraaoBe pe^pxe oaoOpaBaia. Ta jlvjui noKymajy Aa ce qoa 
BeaapoBEK 8aKpH2>eH spare y CapajeBO, a ro an uo^e aa py- 
BOE Aa 6oAe (5ete ae Honie. Va H>ax Qpacraae MHoro JbyAii: 
'6op<Ja ce oTBOpH y Bapoma ; npoTBBBHii,H cyiraHOBe pe^opae no- 
Bymajy aeEo BpeEe ^a ce ap^c y rpaAy, aia ce, aa nocieray, 
«Bn xopaAHy upeAaxB. 

Bhae ee, AaKie, Aa je flHia y Eochh cipaBita soja je se- 
aeia a* W^fl AfiAJpaxKH, a Koja ce paAH Tora h oSpaaoEajia. 
HIto je AiJAypaxBHi h KHea Muxotn noinouarao, aaaio je CBor 
yapoKa y TOMe hto Raeay Maiomy cauociaiaa tiocaacKa Biacxesa 
aaey (Saza heo eyceA- A AOAypaxav je HHao tojieko aeaiTHHe 
ja Kpeee oae caBeaaaEe Kojax cy aaTepeca 6ma y Beaa c u>e- 
roBEEa. UoniTO cy y GapajeBy E>eroBB api^aTexH oApxaaa no- 
4eAy, OH je 6eo lOcaoAap y Bocaa. 

UpBE My je Eocao 6ao Aa ce ^secTOBo ocaerE oHSHa koje 




29i 

cy ce MopasH y rpa^y DpeAatH. To cy (Shih cesai oaih^khx 
norjiaBHi^a : Hqho EapjiiRrap, Hfipaxaii-ara BaxpoBiti, ^a 6paTa 
TanHiirrjBJe, *ena-aia TypHaq^ja, Xaqn-Ajiyi-ara TypHa^mja, h 
jaftHiapcuii ara PymijitaHJa. Hjex ese jOBeaome seaBpy y 3Bop- 
HHK. n OH sanaBejii I'e hx ese noceBome. 

Tauo je Kaauno join HCKe kojh cy ny y pyKe ;^o^aIH. ^e- 
CTo HHJe 6mo jtoBctHO jaBHTH Jiy ce ihiho h hokophth cc, 
fljH ay no jpyroMe nosopHOCT scoopy^Hm , jep je nory(Sne 
KHore H o;i oHHx KoJH cy My ce dokopbih. V obom Kpajy csera 
cspx je npoTQBHiiKOBa tiHia jom jbahhe nosnai sa^HH na kojh 
ce uoria jtbpjhth nei^ja, siacr. To ce vamjEieHie oraejca Ha 
TypcKoj ncTopajH oji; upse ]tfl nocjieji;H>e cipaae; oho je HKaao 
yiHuaja h na KHOsa Mnioina. 

Hhh je ASjfpaxHV shcsho m j^ eouhko toikso 6e»6ej^9, 
no^e c Be^HKOH iiapa;;o]t y GapajeBO. Aih oh HHje nvcam a& 
uo cxapoM BesapcKOH otJHHajy cyrpa a&h hs Capajesa oiHSfr. 
Oh je HaupoTUB csinmjbao ja ce Cam y Capajesy iropa Bacia- 
HHTH, j,a no;T. HajiBupoK H Ha ysAH Ap»H CHJiBe fiocancKe no- 
raasape. C HaeiiJ^eii NaciaBH OHaKO RaKo je oo^eo npBora s&Ra- 
EpojasH cy cTOTiiHsua rpa^aae Koje je oh noryfiHo; Kazy xa 
je jejtne nofea TpH,ieceT b>hx no aeroBoj aanoBecTH noceieno. 
Ha p^jy oneT Haeajiu c HOB^aHBii HaveTOii. 

H laiio EocHa mer aotJfl rocHojtapa. JaKB^ape sefa bhko 
BHje cweo BH cjioiieHyTH. Hose yHH^opiie Hicy BHme oflfiaiui- 
BaHe. n EaneTaHH ()<<caHCEH nonycTBme, h o6yBome ax. Csa ce 
3eii.i>a noKopn hokjiu Hape^f^aHa. AiH tck Blaine speHe, y KOJe be 
ce one^iaxu Ko:iiiKa je ra noKopHOCT timia. OTBopa ce paT c FycHHa, 
H cyiTaH HHJe jiBuyuiio, A& C6 y tov paiy s £omHiBi],Bi(a nooiyxH. 

H EoinftauM ce aoHcia CKynHine koji EeiiHHe. BojcKe ce 
ifaBXOBe pa>iyiia;io nu 30.000. CeaK je xejbHo rjie^KO mia 6h 
yMHHHJia ao^ jiciBOM cHcreMOH 0B8 BojcKa, Koja ee jtonie cii&- 
Tpa:ia Kao HajCo.i,a j cbbh i];apcTBy, Koja je tiaxa »tecT0Ra h 
QjieMeHBTa Eao sub, Rojy je OHap-e^eBSEJa HasHBao saapHJbeM 
II,apBrpaj;a. Bojcii,ii jo Toj iSho oyT upeso Gp6BJe Ha aoh>h 3jb&b. 
IIopTa ce oCpaTii KHi^ay Mmtomy jifi^ jionyeiH bojci^h oponasaE. 
IIopTa Hopy^iBBame KHesy: „;(,a ee seuMi aeroDOJ nete na^BBBTi 
BHRaKBa niTeia, h aKo je jaje napy, QJiaTHbe ce aa H>era jiBe." 



295 



no6yHa. 



HecTo cy MaxMyra n nope^Hin c IleTpoM BeiinKHM, h 
XOHCia ce o;i3)etH He Moace j(a Hva h6R6 cjih^hocth ne^y i^a- 
peBUMa KOJH cy yHsmTfljiH cipejuiie h jasbH^ape, Kao ro;i; niTo 
cy CTpeJiAE h jaiBH^apH je^HH na j^pyre HasHK. J toihko ce 
AOHCia H xory jexaH c ApyrHH ynope^HXH o6a BJiaji;aoi](a, jep ohh 
HHcy je^HaKH hii y reHHJajiHOCTH, hh y CHasH cxBaxafta, he y 
MBorocTpy^HOCTH noneAa, bh y cnadH BapaKxepa soja napoA 
sa co6o][ noBJiaHH. J CBHMa BpeiceflHMa iiaio l^e ce Bsaj^asai^a 
natn kojh ce y lOMe Mory nopeAflTH c IleTpoM BeiEKHx; o 
HaxnyAy ne Tpe6a he roBopETE. Ilexap je 6eo opErflnajiaH, 
moAaH, nyH TBopse mo^e, Maxxy;]; je 6eo upocT no^pasaBajiai]^ 
Ilexap je yiieo ja Ha^e nrro je cymTacTBeno e raaBHO y CBa^eM, 
a MaxHyji. ce ry6E0 y cnojbHEH CTBapHira e y CETHEii;aHa. 

E3 Tora E3j[a8E ire^y KEiia join je^Ha BeiHKa pasiERa. 
IleTap je BesBKE sajnpe no6e^HBao cBoje HenpEJaTejbe, ua je 
nocie c KBMa npaBEO MEp, MaxMyjta cy HenpBJaTejbE no6e^E- 
BasH. JljpeHonojbCKE je XEp, sa npflSHKy, saiubyHHo Ka^ je Bet 
6eo y BJiacTE cbojex HenpHJaiejba e Kai cy My ohe npecTOHEuy 
MoraE ca ^Be xBJbafle JBy;^E ocbojhte. Ilocae ra je Tyrao H»e- 
roB BnacTETE Bacas, Te ny je Mopao ycTj eeth Hajjieinne o63acTE. 

IIoBepeiBe ce Hapojno MepB no ycnexy, h OHji;a je jacno 
RoiEKO cy ry6Bi;E jom BHine OTomaBajiE noaoxaj MaxMyAOB, e 
OHaso TexaK. 

OcTaje yBOK HepasyEJbEBO Kano je, ycpej yHyrpaniftera ko- 
Menrasba; EsaBBasor H>eroBEM pe^opiraMa, cyjiTan MaxMys Morao 
Aa E3Aa onaj xaTEmepfl^, rojeh Pyce o6esexaBa Kao Eapo;cHe 
HenpBJaTOJbe c KOJEHa nperoBapa caMO Aa> <$h ce sa 6op6y c 
H>Eifa npnroTOBEo. Jep a& to EsjaBO Hige dfljio, tohiko 6e Taji;a 
Jtoniao JO para Me^y PycEJOM e TypcKOM. 

^EH ce pax sanoHeo, MaxMyj ce sa^e y boiihroj Henpn- 
iiEip. Grpax ra je 6ej[o a& xpEmkaHE H»eroBa i](apcTBa ne CRO^e 
y noEot CBOJEM jej(EOBepi^EMa PycHMa. 

n Gp6EMa HEJe BepoBao HEnajio, Ma ;ia cy ra ohe naj- 
i^HBJbe yeepaBajiE a& te MspoBaTE. IHto je 6ocaHCBy BOJCKy 
CKynno y Bcjeehe, 6iE8y cpncKe ^paHE^e, yHHHEO je, Me^y ocia- 
3HM, E ji,a 6e nonjianiEo Cp6e a& ce ohh ho 6e E3JacHEiE sa 



296 

Fyce, H A^ ce He 6h it^opiaJiHO o^tneTHyoH. Gp6H cy oji,Hax no- 
roxaaa HeMy je HaMeaeHa fiocancKa BOjcKa y BejbHHH. Jl,a Bora- 
Hiaip Kpo3 Cpfiajy npo^y, KHea MjiJioin HHJe xieo flonycTHXH, 
Oh je roBopBO, KaEo Hapo^ y Gp6HJH Beii TpuH nonpsjiHqao h 
KaA HOBa uocajia sa BeorpaA npo^e, urio je Bojcsa HesHatHor 
6poja, le M je fiojara ce «Horo o;i; nponacKa je^ne CHane Boj- 
CKe H oji; H>eHHx Hciyua, na sa to oh ho aoise jtonyeiHTH jia 
Ta BojcKa y CpCajy yaaaa. Mhjiobi je 6ho oaayiHO ji;a OBy CBOJy 
B3JaBy n c opyayeM y pyKa»a 6paHH. 3a to cTaae CKynxatH 
Ha JlpHHH cpncKy BojcKy. 

iIjiamH>a cyaxaHOBa, a^ ce Cp^HJa y pax ne yHenia, y hcthhb 
je 6H3a HeocHOBaHa. FycHJa je h cava sceieia a^ Cpfinja ocTane 
Ha MBpy, a to je 6h30 h y HHXfipecy KHeaa MaJioma. OnacHocx 
naB, OA Eoje ce cyiTaay dojaxE Bajbaaio, tieaa je ca cbhh Ha 
flpyroj CTpaHH. 

£oDiH>aii^ cy Bpzo AoCpo anajiH ?fi. t^e hx cynxan, aso y 
obom paty notJejiH, caMO 6o.ite npHxerHyxH. 3a to cy ohh y, 
onacHOCTEMa q y Henpn^iEKaHa, RoJHHa je paT oiSacHuao cyaxana 
rae^aJiH eaiio nocneAH-e cpejcxBO kojbm ce casni Mory onpocTHXH 
rocnoacTBa Koje hm je (Shjio h3 ^ana y n&a HecnoCHHJe. 

H y Tone OBH noKaaaine oay iiemaBHHy naciLta h lyKaB- 
CTBa, KojoK ce HeofipasoBaHfi uapoAHocxH icao KapaKxepBon itp- 
TOM OAaHKyjy. 

Hs CBEJy rpa^oBa h Baponm BojcBa ce CByiiJbajia na Op- 
jioBo IIo.T.e KOA Bea.HHe, Ha OApe^eHo sfiopHo xecxo. H BesHp 
ce cnpeMao m c bojckoh bb CapajcBa uito npe xaMO itpeHe. 
JloK ce OH TO cniieMao. Aorojyi ce, Aa BOJCKa aa BHCOKora, 
Maaer icecxa ne ^ajidw oa Gapajesa. Aofce nofl CapajcHo, Mecxo 
Aa je (5Hia oTHuraa npaBue Ha OpnoBO no.i.e, uo HapeAfiu. Beanp 
nomjbe CBOra bajy (Ha^eJiHHKa) h HeKo;iHKO oash^hhs Capajjinja 
K Toj BojciiB, Aa ynHTajy aa uixo je caM0Bo.i.H0 npoMetteHa Ha- 
peAi5a DyTOBiiH>y. C thm a,yA.HMa noije h KanHi^H-Cauia, koj'h 
Cam Ceme iipacneo h3 I],apBrpaAa, komko Aa vn yrjiej; yBefea, 
Me^y THM CBe mxo je ypa^eHO, ypafceno je no AoroBopy ne^y 
masapHHa B3 BncoKora n CapajeBa. XH.i>aAaHa Gapajaeja 6eme 
aaaurao y noie, Hemxo hb paAOSBajiocTH, jep (Jeme xypcKH cBe^auHK, 
nexaK, aaH BefeHna ca H3BecH0M HaMepOM. H KaA ReaHpoBH jtyAH 
onrrp^Hit pe^Hna noTpaaiDffle, Aa sojcKa c Mecxa h dea ooe- 



297 

BaAa Hxe va OApe]^eHO vecTO, HCTaKome ce hb pe^oBa h6ro- 
JOTKO CHpoManiHHJHX ibjjsjiL B3 BHCOKora, H nporoBopHine : ^Ees 
HOBai^a He hosbmo BHme he Bopaxa ; na onpeiiy h ^a ce jsflBjifi 
XO%e HesH «y HopaiH npo^aBaTH CBOJy jsfiuj.'' EaIIfl^H-(5aDIa h 
^aja nxany o;a; jbyiEHe na OBe penn. Mnoro ce He npHMHnrjba- 
jytn, no o6HHaJHMa lypcKora cy^CTBa, ohh sanoBeAe cbojhm mom- 
ipna A& noxBatajy oHe mro cy roBopHXE, Aa hx oxBe^y Ha 
CTpany h a& bx n<Hy6e. Aju to isaaoBe CTpaxoBicry 6ypy. „Eo 
y npopoBa Bepyje/ pa3ji;epy ce noxBaxanH „nouo8H h cnaca- 
Baj!^ €Be <;kohh na opysje: ]x$jtobe obex Jby^H, Capajjurje, 

OHH BOJH cy SHaSE H OHH KOJH HHCy HOrO Cy ys Taj nOKIHK 

caifH npHCTajiE. Ea^E^E-6a^Ia h taja HHcy EMasE js&ji, he ROH>e 
xa Eojamy; RaKo cy 6hjie, neEiEQe, narny ohh naTpar y CapajeBO, 
HcnpafeoHn 43pHEEa E3 nymaRa. G BExa jifi^e y GapajeBo e 6ecHa 
naopyxana roMEJia. Jby^E sesEpoBE npEony Taso^e a^ ce ^pane. 
£h30 ex je 2000 J^yxH, asE pacTypoHEX. noRymame kbl ce 
Apse r^e ce Hajnpe Horaxy cpecTE c HenpEJaTejbeM, sa joahou 
EOCTy, KOA jeAH« V^HJe, y joahoj KyliE. Am cy 6hjie AaseRo 
c2a6EJE. Majo cano h»hx yrpa6e a& ce crjeoeo y rpaA, rAe je 
6no E BesEp, h oAaTJie no^ny 6oMtfapAaTH AOH»y Bapom eb ABa 
^E Tona rpaACRa. Ajie cy AlHxa UHoro BHme nrroTe HaHOCHSH 
Bomis^djjjL, HHHiaHeliE H Ha CHrypHO y6EJ^'y^ hb uymaRa. Tano 
je 6oj Tpajao TpH A^'Ha. Hajnocie A6AypaxEE 6e npHHy^eE Aa 
HEC2IE RaRo lie CO cnacTE. £oniB»ai];E ce ocekaxy Rao no6eA- 
HEip, E OHH ra nycTEiE ne 6h, asn cxapEJE e ECRycHHjE, aa- 
AOBOJbHH c ycnecEMa Aorae nocTErnyTHM, CRXOHHine OHxaAEHy, 
Aa nycTe AdAypaxHMa Aa eao. ^OTBpTora Aana, joAHora yTop- 
HHRa y Jyjiy 1828, A6AypaxHE OTHAe. J(onycTe My aa noBeae 
•ca co6oE H TonoBe Roje je oh h aohoo. Oh ce Rpene npaBH;e 
Ha OpiOBO nojbe. 

A Ty cy nacoBE eb GapajoBa jsphob&jlsl Rao mro je npn- 
poAHo. KaA ce Hxaxo 6HpaTE xe^y onacHOM ($op($OM c PycEMa, 
Roja te, aRo HCHaAHe cpekno ho cyjirana, aohoth cane jom Beiby 
noTEmreHOCT aeMajBCREX npaBEOja — e He^y EBnoAOM a& ce 
6e3 HO Hyne noBpaTe uosnaTe noBiactam;e caMocrasHOCTH: je he 
EovjLo 6ete ABoyMJbeH>a h npeAOMHniJbaH»a? IIoniTO je bobep 6oj 
EBry(>HO; H»eroBe sanoBecTE HEcy nek Hxaxe HSRaRBa na CBOTy 
^Hanaja. BojcRa Koja ce cRynEia na OpiOBO Ilojbe yrpa6E bfoaho 



298 

Bpexe H pasH^e ce. Beasp je ciaHie cysHine go^po noaeaBao i 
HBje ce Ba^ao HQRaBBOHe Cohbukj. Oh oje y TpaBHHK, a oxane 
y BOJHy Ha Pyce. Ajih je aa aoJKy flomao (Sea BojcKe, sa aojy 
je MHCJiHo fla te je MofeH noBecTH.*) 

Jifi 6b te fiapev npHBH^HO OApsao Kip, cyjiiaH ce cezohh 
Te ooniJbe y BocHy jtpyrora BesHpa c xeKHiBM VHCiRHa. H oh 
ce onei HaciaHH y TpasBHKy, BaAOBOJbaBajy^H ce c ohoihko no- 
ciymHOCiH KosHKo ce npe^amit-HH nerosHK upeTxo^iiHHi^Hiia ^bhbio. 



U/Hodpa-nauia. 

Ash je sz ce Hono c pasioroH oneKHBaTB w ^e ce oTnop 
fiocancEH, xaKo jijCon h onaKO eypoBov BpaBAOH toiheo pas^pa- 
acen, HenpecTano caHu y o^i^paHH Apxais? 

HaEo je noJHHTB ;i;a je Tpefiaao cavo noBoxa, caHO nona- 
uapa, caHo Huena, na Aa ce noxaxe lexHA Boja fia noBeJia 60- 
caHcice fieroBe sfi noHaBJbaite CBig; thx HenpBiHEa y?HHe je^as 
nyi aa csarAa HeMOryfeHHM. 

Th cy o6sHpH jiaiH asa^aja caasapcEOu Myera^jia-namH, 
Eojera cy Typu,H h ApOauacH npoasajB IIlKOapa-nanioM. H>erOBO 
ee Hve noieao noHHitaTfl os. eslro je nao AsH-naioa. H>eiiy je 
OB^a 6inio oa npHJisKe 25 roAHBa; asao je npHxn<iHo TypcEj 
HayKy; Eaxy 3.& je npsiHiHO sapHO 3a reorpafijy a reorpa^CKe 
EaiiTe, niTo je Jie^y TypiiHua HaJBefea peTKOCi; ajH je HapoTOTO 
6flo parotiopaH a TspioniaB y qyBaay cbojhx npaBa. Oj; seatt- 
naH^eHHx itpemeBa uamaayK ce cKasapcKH BaiaaHo y Bymaxjiqa, 
aeroBe iiopo3Bi(e. Kyl^a ce la CHaxpajia aa Bajcrapajy y tbk 
EpajeBHMa, a uhcjihio ce ^a je oa MpibaB^eBHtia, oa aoje je a 
Kpajb ByKainnB. CpncKe Kapa;iHe necxe to, ao Ayoie, Be noTBp- 
^yjy, aiH h one npHDHcyjy Toj KykH caasHo nopeiuio, oae je 



*) BpejiHo je aafisjiewHTH, RaRoje obo« kctoi Aon^ajy jiai roroBo 
■ffTCRH THn Ha.io Bpeiena no toi h y HeaaaTHoj ji&bhbs. Slade, rojh je 
1829 y I^apirpaAy Oh" h OTy;; ofiiniao i(ejio fioJHO nojEe pycKoia pata, 
OBaKo Kasyje y cbojhb Rpcords I, crp. 301 Bochk: CyiraH je o^e- 
RKBao Ba.%aBj noiob B3 Eocne. olnaciH j Kojoj xhbh csaxaH H paxo- 
fiopaH aapoA- 'Si to BanoBe^H AfinypauaH-naniH, irfiepBaxopy Bocne, 
ja ee Kpeae ca 40000 .lyM aa j^pHHy, xe Jta oaaTJie Moipi aa Cp6^aaite, 
aa Koje ce eyxBiano aa noa KBesoi MHiomei leme k PyciJH. An y 



299 

fftBojifi o;i; HsaHa HjpHojeBHlia. MycTa^^a-nama je nexao npHpojtHor 
HenpHJaTejba y oysTaHy Max][y;[y, koje je c Mpssbou tohho cb6 
HacseXHe noBsacTHi^e. Mycia^a ce onoMssbao CBor A^Aft Kapa-Hax- 
Myxa, BOJH ee npocaaBHo mro je CBOj rpas oAtfpaHHO o^ HaAMofeHor 
6poja cyiTaeese bojokb. H Hycia^a ce ue^^o raKOne nanavny. 

FoAHHe 1823 gkjiohho ce h oh ja Hanfucne na Fp^Ky, anH 
je laj nocao HSBpmHO c naiBeliOM o6a8pHBoin^y. JIjbl ra je jyea^ooi 
Bo^apnc 3aTeBao y ?a;Kopy boa KapneHHce, Bao mio ra je TpaacHO, 
BHme 6h cyrraHa Hero ih FpRO je^Hor HenpHJaxejba oc2o6oaho. 
Ajih je Apyroja^HJe 6h2io cy^OHO. Bo^apsc caM norH6e. yiinpykH 
8aAo6Ho je 6ecaMpH0CT, Bao mTO BOJie aexjBai^H sberoBH. 

FoAHHe 1829 wme ce Hycra^a-naina h y 6oj npoTHB Fyca. 
]ifi 6ain He 6k npoBHsyo ca cysTaHOM, HHJe xreo jiia^ ce ho o^a- 
80Be ]iox6aMa H»eroBHM BOJHMa ce na k naBaiiHBajio, BOJHMa ce 
roTOBO AO yHHseH»a MOJbasaio. Ajth ce oh KpoTO na BojcBy c 
HaJBe^HM ABoyMjbeH»eM. Ebo una je hhhho toh hphjihboh. Haje 
My 6hjio A0B02BH0 mro je y GBa^py noHaMenrrao CBOje Haj6ojbe 
H HajoAaHHJe npnjaTejbe, nero je, h3 npeTepane 6oja8HH, xao 
yAaBHTH y TaMHHii;H je^Hora po^asa, Bojeiry 6h nocse Aera na- 
masyB npniiao, h bojh je h npe Tora afo TaHHOBao. y obhx je 
JbyAH HaJBHniH 3aB0H H>HXOBora AHBJber h BpBaBor xopasa jifl, 
caMH cede o^pse. Hnje aioHHHCTBo y bhxobhm o^HHa, na va 
BOJiEBO yjsacHO 6hjio, mxo 6h ro^ tomo Mono nociyxHTH. H tor 
HOHiTO je TO jHsobeBO, Bpenyo ce HycTa^a. Fe^ ne^y BOJHni^Hxa 
y CBOJoj bojci];h Apsao je na CTpaman HawH. Ka^ cy y Hhih 
GTHrsH cpncBE HsacjiaHHi^ Aft ra nosApaBe, saTOsy y ciany ue- 
BOiHEo nory6jBeHHX BOJHHBa h noBpaj h>hx hsh rxaBHi^y xyxa, 
H2IH saKiany BOBom hih Apyro BasBO jocthbo, y aeaB Aa je thh 
jbyAHMa shbot ysei sdor lora mro cy oho mro je nospaj h>hx 
HenpaBHM Ha^HHon oa JByAH ysejiH. Taso oh cTHrHe y Beahh c 
BojcBOM Boja ce i];eHH2a na 35000 JbyAH h cnpeHame ce a^* ho^ho 



EocHK Ayx jaiLH^apcTBa hjih seJEa Aa ce canyBajy crape ycranoBe tom 
npHJiHKOM H36HJy jaRO Ha noBpmHHy, TaRO Aa nama, nonJiaineH, nomjiBe 
■ecTo ce6e 6HH6amy kojh he y craH OTnpaTHTH xyjy Aa npo^Hra ^epiaB. 
CacjiymaBiDH ({tepiaH BojcRa crane ryH^am h OAvax sanoHHe nacBJba. 
£Hi6aiiiy h lyjry ytinjy na lecro, a HOBe yHH^opie Roje cy AoneceBe Aa 
n OBH o6yKy, naTaRay, cnpAH>e paAH, na ROJBe h cazery. — EaRO cy 
^ABOBaTo HeROjniRe upre npaBor Aora^aja HsonaMeHe y HHTaBy 6acHy! 



«00 

BoJHy. Ajih to hh h3 xfiJLess. HHje KEcxHO 03<!h£H0. Grapao ee 
■caMo aa canyaa cBojy Bojcsy m a^ J6 He caafiH. 3h»o je aotfpo 
sa je 3a Hi cBaKH rydgtaK ^i^ocTpyB, H ;ia te ra cyiras y to- 
JIHKO laKine h 6pxe yiiponacTHTH, y boihbo oh CBOJe s>yj!fi npe 
J ciyatfifl cyiTaHOBOj ynponacTH. JLyaa is Beroae oKoaHHe roBO- 
pHUB cy: 3;a ce chji. ocetajy EBxe^y abb HenpHJamKa, stue^y 
Fyca H Ilopie, n Aa He aaajy Kojera hh ce Bajba BHme 6ojaTH, 
I Ko HH BBuiB xeiH ji.a HiTo npe iipoiia;i,Hy. 

H^je HHtcasBO rjxO) nrro oBa BojeBi FycHHa naje saAasasa 
HHRasBa 0B6H:bHa nocjia. Jlja ce xroia Haio noHy^Hin, noxe 6hth 
A& je oDa BojcEa norsa Fycina cspe^HTH npeiasaa npeso Bai- 
uaHa; a:iH oHa ce Bige o toh nhofo tipHHyia, h Ji,t6ttk npe^e 
EajiKan c aaKomky Rojy hh cax HQJe o^eKHBao. nocJie lara hhth 
Je 6hjid rpajia, hhth BojcKe kojh 6z ny ce hofjih ycnpoiEBniH. 
A KaA je aayseo JI,peHOHOJbe, BeiHKo nHia&e HSHei^y ABa i^apcTBa 
-(jHJio je pacnpaBjbeso. 

H U3 EocHB ce 6Hia w^^. nazeRa je^Ha Bojcaa, ann je 
OHa QpBcnejia y IT^iobahh, snjt, je Bek ca cbhh KacHO 6130. 

He Tpe6a uh naM cyHHiaiH a& cy obh BacanH c npsjiH^OH 
pdAomky racAa^iH HeupKHuse, y KOJHHa ce HiBzob rocno^ap na- 
JiasHO. E Mycia^ia je 6ho OflcyABo npoTHBae pe^opnana. Oh je 
oAMax i'. no^eiita usjaBHO j^a oh xoie jifi. ciyxH i^apy y OAOiy 
H uoA opyxjeu Berosux etapax, b sa He npnciaje sa csyxE bi 
ffpyrojaHHJe hh y spyrojamJeM ojojy Hero dito cy ny cTapi 
•cayiKHjiH. 

Obo uiiinj>eH>e, nocnoHorHyro npmiHKiHa, cTa^e AHaaiH rxasy 
Ha cBe crpaae. J omnre ce hhcjibio Aa cy pe^opse yapoB ee- 
-cpebaHa Tora paia. H nno je H^^yj^HonaiBJe, cbb cy xpHmKaHcsH 
□oAaHHitB CHaTpa^s AoiaaaK Fyca Bao Aor^aj eojb he hx ocjeo- 
Cojsfim 03, HycJioMaHa, a HycAOiiaHH ey y hctoii Aoraj^ajy rseAaiH 
CBHy Roja ii6 Hx oupocTHTB ibHXOBa BAaAaoi^a. y llaparpaAy ce 
oBAe oHAe noqe yKaaHBaiH lypfiaa b OAeio crapax jaftwapa. 
<;acTaHn,H cy ce Apntaiui aa CBe crpaae. GBpnieBO je 6hjio, a& 
-ce cyiTdH ■i6a,u,a c upecioia ?hh 6e ce pycKa Bojcsa y Sahbhhh 
jEBsajia. 

H MycTajia je y Taj Hax paaiiHo naJBeby paAi>HB0CT. H oh 
no^e c oAcyAHom^y AOTJie aeBB^eHOH. Kaxy a& j^ ea hbcaho a^ 
cnpeia sao>yies>e aapa; aaa je aame BepouaiB Apyrone EasH- 



301 

Basy, Roje raacn jia je oh nomao y I(apHrpa;i;, c HaiiepoiE a^^. 
8^aip[ cyiTana. 

Hs OBora e6 bhpe Bounce cy pasHOiuixe HenpHUHse caioiiHie 
HaxiiyjtoBy TBpAonaBOCT, k nrra ra je na nocxerBy HarHaio jsfl 
npoMHinjba o xnpy. Onor hctof Aana, Kax je y pycKH cmH nociao 
CBora A^^epAapa h K{^-aeKepa j» o MHpy nperoBapajy, nasp- 
BiHO je y npeeroHHiiH cipaxoBHre cicpTHe BasHe. Cbo ey yxHi^e 
6wLe spenyHe TeiiecHMa nory6jbeHHX spHBaita jum cyirBbHBHx 
jbyAH. HcTOM nomro je saKbyqeH Ksp, nojaBH ce MycTa^a-nama 
y 62EH3HHH Pyca. Kao mro cxo BasasH, Mycxa^a je 6ho nona- 
BHTO HeupHJaiejib cyiranoB ; aiH cy ra h PycK MopaiH CMaxpaTHi 
sa CBora. FeHepas FajcMap ynycTH ce c h»hh y 6oj h o;i;6HJe ra 

y OHOM HCTOK TpoHyxBy Bajc cy PycH cyaTana npHCEiHJiH 
Ha MHp T02IHB0 CTSAaH HO TypcBy, OHH cy, Ha ^ipyroj crpaHH, no- 
cpe^Ho H He 3H{^ytH nrra ^hho, 6paHHiH Tora HCTora cysTana.. 

Mycra^^a ocxane jom nonpHSH^Ho Bpexena y CTany boji. 
HjioB^^HHa. Ky^H KBje xieo noliH, j^ob HHJe TaMomfty o6jiacT ca 
CBHx HCHcao H AOBxe H 0^ cysTaHa Hemro noBai^a nige HCBaMHHO. 
na H Ta^ je nomao Hasas MHcae^H caMo na ;i;oMa noHOBa y;i;ec- 
H^jy npHZHBy, a Toxe je 6h30 nyno Hsriexa y caBOsy Hsxe^y 
iMra H EoiDHAHa. 



XyceuH HanemaH. 

y EocHH je Me^y thm Biavmao HaJHoxnynHJe desBiamte. 

EiaBapH cy ce, no cbok odn^qjy, 6opHaH Me^y co6ox nn- 
Halo ce He (JpHHy^H hh sa onnrry cyn^HHy itapcTBa, hh sa pa- 
cnpany nniafta o;o; Bojnx je 3aBHCH0 h h»hxob BiacTHiH oncTanaB. . 

IIpHnoBe;(Hliy je^an npHxep to 6op6e^ ffi, 6hx tom npHJiH- 
BOX AO^iipRyo naHHfl bojhx ce y obox Heypeji:Hox ornopy boihbo 
T02IHB0 pe^a H o^eieaga CTBopnio. 

ro;i;HHe 1829 AnH-nama BnAaJHk h3 3BopHHBa 6n nocxaB- 
jbeE sa namy y Cpe<$pHHii;H, am b^ oh XTe;i;e xa CpetfpHHi^ 
saydxe, ^y 6eme npe H»era sayseo Taxonm»H hobh ara, no Hxeny 
Mexnk. Mexxt je 6ho saxo^no xycsoxane a Haopyasao xpHmkaHe^ 
H ysajyA cy 6HJia CBa ynHH>aH»a BHj^aJHka sa ra Hcxepa h j^2l. 
fp CBora npaBa ^o^e, le ce nek none enpexaxK ;i;a ce y 3Bop- 
HXB BpaTH. 



302 

AuR Ko Aft oiiHine H»6roBO hj^o, Ras je npe;o; Sbophhk xo- 
mao, na n Ty Bpaia Hainao saTBopena. J[o^ ce oh tfasHO kox 
Gpe6pHHme, jeAan npBJaxejb MeiiHlieB^ MaxMyA-nama, tfenre ce 
]i;oRonao h SBopsHKa. H aRO je BHAaJHky 6hj[0 so Tora, ^a 6ap 
CBOje exapo xo<$po ne ynyciH, Bajbaio xy je BojeBaiH. Ha H»eroBy 
cpeky, y Bapoma je jom 6hj[o H>eroBHx npHJaxejba; k noMoty 
H>HXOBOM H OB j^e J BapoDi. OTBopH CO 6op6a no ymmflMQ, oro 
RylLa E TproBa. 

H 0Bji;e 6h BHAajnt, no CBOj npnunnH, no^e^iy ojpacao, x& 
nenpHJaTOJb H»eroB HBJe Hamao jaRa caBosBHRa y Ranexaay ox 
Fpa^a^a, no niieBy Xycenny. npoTHB h»hx ABOJHi^e km najna 
je <$H0 cjlh6, e Ha nociexRy ra obh 36HJy y je^By je^HHy Ryky. 
n Ty ce jom 6paHH0 ca ^Ba ipn MOMRa, nirajy^H ysa ce CBoje 
Haj6ojbe 6j[aro, TporoAHmfter cnsa, h apancRor ROH»a — kjlsl je 
Bet caB ropH>H Rai Ryte 6op6oM na nymaRa 6ho paaHeceH. Beu- 
HaHCTBOHO je AjiH-namHBo noBaniaH»e y lojce TpenyrRy. Ob jtaxe 
CBfla jeAHOMe MoicRy y napy^'a h nocia ra cbomo HenpHJaiejby 
MaxMyAy c nopyROK ^Hor hhbb c khm mra xoke.^ A oh ce 
caM npoA^se XycenHy. MaxMyA npsMH A^^Ba, h Apsao ra je Rao 
CBora po]^eHor. XycenH oaboao Am-namy ca co6ok y FpaAanai^ 
H Ha CRopo ce c bem BApyxa h onp^jaiejbH mro MoaRe 6hth 
BeliMa. H AOHCia y CBHMa hotohiBm nocsoBHMa XyceflH-RaneiaH 
HHJe EMao BepB^'er he jyaaHBRJera Apyra oa OBora BflAajska. 

y Toj npnxHi^H E MH Hajnpe cycpeTano XyceHH-^^neiaBa, 
ROJH je Maio no Maio nocxao HaJBBaTHig'H norsaBap y Bocbe. H 
OH je 8Hao neniTo lypcRe nayne Rao h Mycxa^a, c rojhm ce Morao 
nopeAHXH, H OH je 6eo xpadap, 6oraT, yrseAan, y nynoj MyniROJ 
cnasE, MaBe ochoh oa Mycia^e. Oi^a My OcMan RaneraHa noBajy 
cpncRe HapoAHe necxe. Oaahrobbo ce ourrpojc npaBHWonity, h 
y CBOJoj o^sacTH 6ho le joAnaR h xpsmtaHEMa s MyciOHaHHva. 
y TOMe je .XyceHH uomao cxonaiia oHeBHii, a y jyaamrBy ra je 
HaTRpHSHo. Jom TaAa je Xye^EH mhcjiho Aa ce Koxe BBan 
3][ajex OA Bocne, na ce n y nncMBMa noTHECHBao tee napoABEH 
noHOCHTHN Ha^AEHROM. Cna EocHa nonoAa y H»era, tbpao yBopena 
Aa iie joj OH mo^h 0A<$paHHTH Bene cjiodoAO e npaBHi^e. 

Jep Bet na hobo npekaxy Eocbh. IIoniTO ey ce yRioHEix 
FycK, cyiTaH none onex aa mhcse na H»eroBe pe^opxe. Mose ce 
sasaTH, Aa* je caA na *to 6ho npHCHJbeH. Gbe JbyAE crapsx eecu 



303 

* 

y TypCKOJ 6h3[H Cy OTBOpeHH HpOTHBHHigi CyHTaBOBH. A VpSHIH 

cy ra mro hk je y HMaH»e AHpao, npesHpam cy ra mro je paxoBe 
rytfno, h 6oja3n cy ra ce nrro je Hxao cniy y pysaHa. GynaH 
Hx Ha HOBO crane HanaxaTH; kbl 6h hx noKopHO. IIomTO My je 
nonmo sa pyKOM ^a ce oDpocTH nesosHBo jaBHX ap6aHacKHx no- 
naBapa, sanoBOAH y aexo 1830 Besnpy y TpaBHHsy, ;i;a h y 
BocHH Ba HOBO 086HJbcsH noHHO, H BOSHp o6yHe yHH^opiiy Boja 
My je nocjiana h3 I]|apHrpa}i;a. Eomaai^H cy caMo onesHBaiH Tano 
mroroA. Oa chiom oa BEme xHjbaAa Jby^H, c XyceHHOM sao 
BoJBOAOMy norpase ohh y no^eiBy 1831 ro^HHe Be3Hpa yH»ero- 
BOM rpa^y. Oh hm ce n^je Morao HHMajKo npoTHBHXH. Ohh ra 
Harnajy jifi, npoA h>hxobhm OHHMa cnyne yflH^opMy h a^ ohot 
o6yHe CTapHHCRO BesHpcKO oaoso. H Rao a& je noBpexHO Bepy 
npaoTaHKy, Hatepame ra Aft ce no TypcsHM nponncHMa onepe h 
xa MOXHTBy oHHTa. IIo tom ra nonexy co6om. H>HX0Ba je nanepa 
<$Hjia Aft Bojyjy na cysTana, h hhhhjIo hm ce Aft je sa h»hx npo- 
6HTa?HHJe Aft co6oM boao Beanpa; to Aft naneAft Kao Aft je h oh 
c H>HMa. Ahh Me]^y thm npHHHKOM 6apjaMCKHX npasHHsa, Besnp 
^ly^fE 3T0Ay Te yrefw. npmo Aycipuje Bpain ce oh y Kjapn- 
rpaA. nocie npasHHBa 6ocaHCRH ce rsanapv MKex cacTany y 
GipajoBy. Mycia^a-nama ce 6ani y xaj Max xperao ca #0;000 
jbyAH, H Apsaxo ce tbpao Aft ^e on yseTH UapHrpi^. GMHCxe, 
AaBse, BoHiH»aiiH Aft h ohh npHCTany ys laj noKper h Aft no^y 
Cft niTO BekoM CHHOM. Ohh onpoMe 35.000 JbyAH. 

OnHcaTH ce ne Aft ^eny ce HHcy naAaxH CTapoBOJbe Typipi 
ca CBHX CTpana oa obof noBpera! Y Beorpa^y cy npocTo kihk- 
xajiH OA paAOCTH. Y Hnniy nporxacnnie BacnocxaBJbaoe npaBa 
jaBHHapcRHX. Mhcxbxo ce Aft lie cbo odpnyrH no CTapoMe, Aft ^e 
niKOAPft-naQia yaexH D^apHrpaA, cyjiTana CMeTHym h crapocTaKe 
BacnociaBHTH. Mhcihxh cy Aft ^e xpos BpaTso Bpene CBeoHHMa 
BHAeTH. y npojieke nek narome Mycra^Hne Kp^aaHje noA Eapa- 
$eH8HJ0M, H ca CTpaxoBHTHM HacHJbHMa Ao^ename ce Go^qe. Pax 
je 6ho aano^OT. 

Honadu u^cnecu eeJiUHoe eeaupa. 

Eao mro ce bhah, to nnoy 6Hxe odnnne 6yHe, mro cy ce 
peAOBHo H TOXHRO nyia AeniaBaxe y xypcROM i^apcTBy, xaA Rojn 



304 

nama noKopnocT 0TEaac4, koh sa^ ra KeroBH noTHflHieBH npoie- 
pajf. ITBTdite je 6hzo o oHeiaBRf mipCTBa, o roue ^a he be ce 
ii,apcTBo ApjKiiTii KaEO C6 spKaxo Of, BeROBa, ca Hacie^ciBeHHit 
nifaBmiaHa, ca iioMecHBM noBiacni^aia, ca CTapsK ofisHaJEHa b 
Ha nooeiKy ca GTapEHCKHit 6e3BxaaiteH, hsh xa jh ke ce yw- 
HHTH la He peieHO espcncEHH, Hero oHaKHii KaKo ce Eranar 
noji, MexMei-A-iHjoM jhhhho; ;ta m te ce jKiEyrn soTa^iamH.H 
oaBapii, Jia .in tie ce sopafioTHTi cesa, He 6ani oHaKO Kao ^^eJiacH 
J ErnuTv, ucm nesno Ha oho HajiHR; ga zh ke ce yBecTHnoiH- 
HHJcKii p<'ji„ ^.il .IK lie ra epniE'ni Bojesa ;[HcnHniuiE08aHa h no- 
c^iymna. 

KHi-aea J'pKapT, jejaH oji HaJBefeHX nojnTOBaaai;a Taaamaer 
cyjiTuna n H>eroi«or Beaapa, aaCeiexBo je no pasroBopaua e BesH- 
pou )[ no HBKDM AeroBiH HapeA^asa jia je oh pa^ fiHOAacBBKa 
Hacn.THni;QMa roJu ce sosy name, 6eroBH, iiyceiiBHE, oxysiie sxacT, 
Kojy cy Td;ia nai seirjboii HvasH, a ;ia Hx aaaeHH o^Hi^pEHa 
pe;i.i)Biie BojcKe tioA HiaTOM, h lora paj;H KHoro Bame saBRCiHii, 
no TOM jia nupeuy EynH opeio aapownrx SnaraJEBica h npeKo- 
ceocKBx u uapoiuKSx CTapentEHa, le aa ce lEqea nacHJba ss- 
fierny. 

nomTo ,jc, jtaKie, cpeAHnraa macT jioHcra Hinxa ea to ^a 
HCKopeHH ;i.oTa^aniH>e HacH^HHKe, B ;ia ysese pea. y koh 6a ena 
cpeta 3a n.nx (jiiaa, aso 6h kk ocTao xhbot, asH y Eoiie HHnrra 
SHaiiun n(i Cm, tyno 6wm ho iroxe, aKo cy H ohh no^eiH kb- 
csHTS Aa ce cboh eHaroM tipaee, 

C Tora y ouoh nociy npHiume BoHiH>aip]ia BHme Hero mro- 
ey H caMn sjiii':i)i.iH. 

Heinim RQunii, irjApH FemBX-naffla, He no^e npoiHB CEa- 
sapcKora uaine >ih c BeboM bojckoh hh c xpwSp^jMX bojhhuiii^ 
Rent raHO c HajiHokR^HK lyEaBCTBOM. y obhk je aeviaMa b 
fls^aji^TBu ,i.»i]yiiiTeHo opyxje, speiia KoMe ce hiko ne cneiSBBa. 
A sap ana, Koru, KOHe 8b ApfiaflacH 6b3H BepBE ro sesa? BeiH* 
KOM Be3Hpy iio^f sa pysoi ja nornjiaTH HOKe ciapeinHHe, kojh 
cy 6ms J HiijcuH Mycra^HHoj, a spyre oner irpBj;ofiH oOeta- 
u>Hiia. H z&A Da BBCOBExa koj( IIpHJiena so^e ]ifi cyso6a, h^'- 
BetiH ,t;ho naniHHfi BojcKe npe^e k BeiHKOii BesHpy. llama orae^ti 
join je,;iH0M fio[i6y, aaa oner See ycnexa. C Tora 6yfle npHHy^ea 
;i.a ce nosy^e y Gnvtap. 



305 

y TOMB CBOMe rpa^y, Ha CBOjoj BsaciHToj 3eMJ>H, MycTa^a je 
jom 6ho CHaxaH, a h Bomsbai^H ce Beli 6exy KpenyjiH. Enes 
MHioniy KOJH je 6ani y to Bpeiie 6ho npHSHaT Kao HacjiexHE 
KHe3Gp6HJe, sayseo jeHapoHHTO Apzaae npeMa CBeROiHKOM obom 
nospoTy. JeAHHX onmHpHEM iihgmok oh je onoMHfi»ao Bom&aKe 
ja ce He ynyniTajy y BHXOBy 6yHy. G6efeaBao hm je ja he hx 
OH HBMHpHTH ca cysTaHOM ; a Maso HM je H npmipe^iHBao. Sna- 
HajaH je sa oho speife h aa one Jbyje o^roBop kojh My je noeiao 
XyceHH-KaneTan h kojh je can y nepo KasHBao. „^yBaj can — 
OTHHeHBame oh Mnaomy — to Maio jeaa hito je npe;[ to6om; 
ja caM Mojy HHHHJy npenpHyo. Ja 6ani sa Tora eysTana Hehy;i;a 
seaM, ca kojhm th o6pHHeHi jubl mo mhphih. GByji;a can h ynoK 
cnpeMaH Aa> le AOHeKan; Moja je ca6jba ceraa Ka;i;a TBoja jom 
HBtje 6Haa hh CKonaHa.^ B ne A^jyhn ce OABpaTHTH, RpeHynre ce 
K HiaBHHaHa. Mhjiohi ce BHnre ne Menranre. Bhio je BomBaKa 
Ha 25000 JByAH. 

H OBH spocTH j>y;i;H Huajy ohot SHBa napoAna oceha&a, 
HMajy ^moBHe noBpoTe h npeva H»HMa rxoKoje axH jaKe ycno- 
Mene bsh HaMHnubaje. Jom y Eochh nyme BomH>aii,H nrra ce y^H- 
HHHO ca MycTa^oM. Ohh cy snajiH ;i;a je to 6nio 86or ap6aHacBor 
HSSigcTBa, ajiH ce ohh TaKe aecpebe HHcy hh 6ojaiH, nomTO ce 
6ope sa CBOjy CTBap. J[a nan hh ohh HHcy nosasHiH c noTny- 
hhh noy8;[aH»ex, noKasyje necMa Bojy cy nenaiH. ^IIosaaHMO 
6pato, Ha pasHO Eocobo, onaHO, r^e cy Han CTapn nsryCnjiH 
cxaBy H Bepy. Mome 6hth aa ^^ko h kh Tavo HarytfHTH h namy 
ciany h namy Bepy, hih ;i;a heno hx o;cpsaTH h c no<$e;i;oH ce 
BpaTHTH y Bocny. " 

y OBOX ocefcaH>y Hxa nenera h yannmeHor h BeiHKor. Ohh 
xnmjbaxy xbl ce <$ope aa cBojy Bepy, aa i^eo CBOj Hapo^HH on- 
CTaHaK. n Tpaacaxy aa Ty 6op6y nojbe, Ha Koxe ce nek jbahok 
loxHio H je;ii;Hox h o ^ipyrox, h aKo necpe^Ho. Hih £e no- 
6ejifmL h oxpsaTH CBOjy ca^amHiy Bepy, Hciax, Ha hctom xecTy, 
Ha ROM cy crapy, xpHmtaHCTBo, Hsry^HiH, hih ke no^pehn. H 
OHsa lie yHHo;RHTH co6ox BeinnaHCTBeHe cnoxene CTape ciane h 
BeaHHe nponacTH. 

Ajui y Taj xax jom ne 6eme cy^eno ;ii;a ce CTBap noTnyHja;e 
I opysjex o^QiyHH. 

PAHBB. OPBHJA H TrPCSA XIX BEKA. 20 



Ha cKOpo je HBrae^aao Eao la fee nocTHfen CBoje a-e3,e e 
MaieHEu Hanpeaaibeu. 

KocoBo yaeine 6e3 no MjKe ; csy^a hx aoieKHBaxy Kao ocno- 
(5ojuioi(e ; caMo hm ce j IlefeH waao oAyupeine ApCaFacii a feie 
BeaHKora Beanpa. Ajih jyEannn h aaposHTu Ajin-naura BnAajflfe, 
ca^a Kao mTO cmo peMH, naJBepHHJH paiKH Apyrap XyceBH-uane- 
laHa, Cpao ocBoja Tlefe. BejiHKn Beanp, Kojii ce aajiaHiame y 
CKOu.iy, noeaa npejt BomibaKe jejHo oie.teae CBige sojcKe, aae 
H OHO fin ca CBI1M paafiBJeHo; ApfiaHacn upeljoine k BomitaiiHiia. 
JI,a je Taja fiocaHCKa BOJCKa uTiiinjia saupeji, ona 6a ocaodosnna 
CEaaap, h j,aJia Apyrn iipasan cseay paioBuifcy. 

Ajih to 6ain 6eme oho lera ce fiojao BexuKii sesHp. y 
ayKaBCTBy CBOne oh je Banepno CBy CBojy iiojihthkj' na to, ja 
CKaowa BoiuftaKe na noBiaieH-e. 

Oh aoui.T.e k aHMa HsaeaaHHKe aa eaeayinajy nrra xejie. 

BomibauB uociaBEine rpa norojiBe — npe csera : ^a ce ojpaiH 
iaTaj,amH.H pe^yBocBH Sea HKaKse pe$opiie; uo tom : Jta ce y 
BocHB Beanp nocTas-ta yseK BSMe^y i];oMafeHX, inro i3a 6rm iipaBa 
noTBpji,a H TPMe-T. SdcaHcice HeaaBHcaocTH : aa uocaeiKy : x^ ce y 
Tdj Max aa Beaiipa Bochh nocTaBH XyceHH-KaiieTaH. 

TaxapH jypaxy na je^Hor craHa y apyrn. IJlra jf Morao y- 
^hhBth BenBKH Beanp? Haao h.ih Hewao nyHOMoticiaua la TaKO 
paji.n, HMao HaHepy ,T;a CBOjy pe^ oapiiu huh ja je He CBepyje 
— OH je Mopao HenpHJaTe.i.y o;i:rOBopHTH ja My cBe to o;i;o6paBa, 
3a TO inro ra HHJe ciBeo nycTHTii Jta Hanpej. upojape. H BeaHKH 
Besnp npneT.ij;e na fiocaHCKe BaxTese. 

A BoiuH.au^ ce iioKaaame itao Kpajite KeyBiil)aBBH lyjqn 
(5ain oHjta Kaa ce sHaiaJHH nocao h.hsob Oemi' HajoaSH.i.HHJe y- 
nyino ycnexy. Ohh aaCopaBHUie CBora CTapor DpHJaTe.ia IIlKOApa- 
iiamy, icojh hm je tojihko Bpeiie Kao aamruTa cavxHo, a koJh je 
i^eiEM CBOjnM nojioinajeM npHKy^en finn j[a h 6ocaHcice upa^Hite 
OpaHH, H MHMO CBe TO joui H He caieKarae aa hm ce hobb npa- 
B^Ufi i|iepMaiioM noTBpie, Hero yaeme ja je ;iobo.iho oho bito 
HM je bcjIrkh Be3Hp oOetiao, a no^ome HaTpar. 

A mTCi cy ohh cee to xaKo yqiiHHaii i5ho je oneT nocao 
BeiHKor Beanpa. Iberoaii Taxapa hbcv 6hjih nocpeii,HBn,B eauo y 
onuTTHM nperoBopnME, ohh cy join hochib n TaJHe nopyite no- 
HeKHJi oj (jocaBCKHX BeflHKama. TaKO cy ohh ri'BopH.iH Tyaaa- 



307 

iBanexaHy^ Aa je ca cbhm upaBo Aa EomBaK nocTane Beanp y 
EocHH; aAH A^ Ta BeiHKa nacT p^aBO AoiHKyje noBeKy laKO HJia- 
XOM H neHCBycHOM, Kao uito je XyceHH, h wl 6h BesspcTBO npe 
JIHHHSO HOBeKy cxapfljeM h vyApHJeir, sao niTO je, Ha npuMep, oh, 
Tyajia-KaneiaH. H ciapaii; y HCTSBy yoa^e y ly saMKy. H He 
pasroBopHBUiH ce c ocTa:iHi[a, oh dpbh Ai^ace CBoje jbyje h o^e c 
^oJHor HOJba. A:iiH-nania Bn^aJB^ je Ao6po BH^eo Aa> J6 to noneraB 
Hocsore Koja te tlj^a&^o saManiBTH, h mtanie ji;a no^e 3a bbki 
xa ra y6HJe, aan My to Xycenn He aaxe. H yioMO je 6ho no- 
boa A& ce 3aA0B0Jbe c ohhh bito hm je o6ebaHo h a^ cbh no^y 
HaTpar, cyBmne ce ysAajytz y CMy 6ocaHCKy. 

CaA cy BeiHKOM BOSHpy finae o^peuieHe pyKe npoTBBy My- 
CTa^e. Oh Hana^He na h> h JiyKancTBOM h chiom. Hncy nsocTajia 
HH yo6HHajeHa HSAajcxBa, h najnocie sesBKOiie Beanpy no^e aa 
pyKOH Aa ra caBsa^a, h Mycia^a ce spe^a. IIocseABBx roAHHa 
H Typip cy no^esH MeEmaTn, h caA cy Beb noKjiaH>ajiH shbot 
H jaBHHM 6yHT0BHHi;HMa ; TaKo H MycTa(|^y ocyAHine caMo na npo- 
roHCTBo. Ajih y tojiheo cy cypoBHJH 6hih iipeiia JbyAHMa H>ero 
BHM. Fpoaa HOEOKa XBaxa a^ to caMo DpHnoBOAa. HsMncjuame 
BeKaBe cnpaBe sa xHTaH>e, HaifeniTaioe Ha h>hx ocy]^eBHKe, h xh- 
Taxy Hx Ha tohrobo ca rBOBAeHHM EyR.Ma h HenresHiia. Ko ce 
KaEo Ha reosc^e HaxaKao, oaaKo je bhcho; h th cy HecpeTHflH;E 
HeKajiH cnopy cupT na iiyKaHa cipaxoBHTHM, c 6oj[OBHMa tohiehm. 
CBa HM je KpHBHii,a 6iiJia uito cy 6h2ih eepHH MycTa^a-nauiH; c 
KoJHM HX BesHBame HHTaBa roMHia ahhhhx nesa, h uito HBcy 
OA H>era oTnaiH Kao toshkh Apyrn. 

AjiH HouiTO je Ha Taj Ha^HH caTpnen 6ho h OBaj CTpaxo- 
bhth h chshh rjiaBap, noniTo cy TaKO paBHJe npomsH h ap6a- 
nacKH 6eroBH, nonrro je na Toj CTpaun i^apcTBa cbo cpebuo no- 
iCBpuiaQano — Be:iiHKH Be3Hp PeniHA HHJe ce BHme hh Ba mro 
o63Hpao. Oh ce BpoTe ca cbojom bojcbom na £ocobo, h yse CTan 
y ByMTpny. OAaiJie je Morao AP«aTH Ha OKy h Cp6HJy h Ap6a- 
HacKy h Itpuy Topy, a HapoTOTO BocHy. 

y BocHH XyceHH-EaneTaH 6enie nek sayseo AocTOJancTBO ne- 
SHpcKo y TpaBHHEy. YpoAHO 6enie ABop, nocTaBHO 6eHie tajy, 
AHBaH-e$eHAHJy, xa3HaAapa, h KaEo cy ce cne th abopckh hhhob- 
HHi^H BBasH. Oh je mhcsho a^ je nocTurao uito je seneo, h KasH- 
3anie ce h noTHHCHBanie : bhtos oa Bocho. 

20 



308 

A TO je cse cauo pasApaxnio aaBHA^BBOcr octohx niasapa. 
Hhh je uoCejiOk 3aji.o<5^eHa, paasHKe ce noKasame aa ese crpaHd. 

JejtaH oji; HajcoBHJHx EaneraHa, AiH-ara ox Groua, ;q«ao 
je HenpecTiHo ca cyataHon. Cbojhx HenpiyaTeia Ke^y iiycaoiia- 
HHua OH ce onpocrno noHotty paje, h aa to je aoj ;];oiiycTio Jia 
oHa HocH opyxje mro ra je yaeia o;i; cbojhx HyczoMaHCSHx npo- 
TriBHHKa. Ko;i, AiH-are ce ckiohho npe aero mro je y Aycipajy 
OTninao, oHaj Begnp mro ey ra 1831 BoiDB>aitH 6h]ih yxBaiHiH 
H fflTo je o,t; h>hx yreKao. ^ecro cy flpyni AsH-ary Hana^^au; 
aan je H>eroB rpajali Croaan, y Xepii;eroBaHH casH^aa aa aecry 
TiRo KeDpHGTyDaiuoH, a paja je H>eroBa 6aaa Taao xpadpa, sa 
uy ce HHJe HHoiTa moriio. 3a Bpeiie f^ocaacBe 6yae oh ce noHocmo 
ipx^o Ha cxpaHH. 

Biaeia Clio KaKo ce MaxxyA Baj^^nh o^pxao y SsopaaKy 
caao noao^y XyceitBuBoa. A^ia aa oa H^'e iiorao ;ia aa Toae 
XycenQy tojiiiko aaxBasaa (SyAC ea to arro lyje aaaop (Jajiorxe 
ce nocae XyeenH y tomko npajaTeiciBO ynycno ca aerosm 
npe^ainB>H3i npoTSBHaKOM, AiB-BaAaJHteN. HaxayA 6eiae o6eiao 
aa fee ,i.obH Ha Kocobo, ana ae CBepoBa. 

XacaH-ara y ItetiH 6ho je aciHHa y OTBopeaoj noSyaa npo- 
TBB cyaTEHa, aia sa Xyceaaa hh lyra He xokame. Kaaaia cao 
R&Ko je Tyasa-KaneuByyceieaoy riaay MC&H xpaxa ResHpcrso. 

OcHH Tora je 6hio jom JbyjiH, Roje hhth je aoKperaia 
luiaa <iacT03>y6Hi)ocT hith lEVia HeaapaocT sa pe^pae, hscjh 
ce HHKaKo Hiicy aonia oopocTara cyaaAiui. U y TypcKoj ee aaa 
sa oce^aibe aaKOHBTocra. CTape capajeBCse are HHcy hbhsio 
ABoyaane H.& fee ce odefeaae ycTynRe aa Eocoay saicra norsp- 
Aara. 11 ohr ce sfiyHHine icax la oorapxa ae eraxe a Kax aucaji 
He jto^e HH 4'^P^'^B EOJHH CO XyceHH y BesapcTBy yrBp^yje. 
Ma aojiBKo j^a cy ce obh rapAO ApsaiH aa cbojhm erapHaeua 
apaBaaa, oneT ce a ae^y nnm ao?eio aacJUTH la asBprnaBaoe 
aeae Bjacra 6e8 ooiBpse spxoBaora rocaoAapa aqe aaaira xpyn> 
Hero CecnpesaXHa aodraa, a a& cse to j[o6py noBoen ae aoise. 

BejHRn Bcsnp je riejuo s& aajtOBo^cTBox xa ee ose eyaB>e 
a pacqeua hs ;i.aHa y ji^ HHOze. Oh aqe khciio j(a je j^zas 
HSBpoiHTB niTo je o6efeao. Obh acta saaeTaaa, 6eroBB a are, 
Eoja cy ay He02O3>aB OTDop xasaia sax cy <SaxK oiozax, as 
xaHa cy ce y ^aa cbc Bjme iteDui, ux ce y i 



300 

dam OH^j K0J6ra cy ohh caMH na HaJBHiny BJiacT ns^pirxH. 3a 
TO ce BeiHKH BesHp ojiflj^E Ha Apyry OAcy^ny paxH>y. Oh no- 
cxaBH sa BesHpa y Eochh jpyrora, Kapa-MaxMyja, h ynyrH ra y 
BocHy c 30000 JByAH; 18000 Apdanaca h 12000 pe^OBHe BojcRe. 

]Ifi ce XyceHH can na cbom Meexy ocetiao cnrypan, ho 6h 
ce Ty HMaO nera 6ojaTH. Oh 6h HenpigaTejBa neBao y nsaHHHaMa, 
H Ty 6h ra 6e8 no MyBe no6e;i;HO. Ajih cy CTBapn 6ocaHCBe Bet 
TaKO CTajase, ^a ce XyceJHH 6ojao h can dyne Hsa xe^a, aKO 
6h ce Kpenyo. 3a fi> ce He Mose petn ^a je 6ho KpBoxejJcaH, 
na oner je y GapajeBy Mopao nory6HTH neKOSHRO ara. 

TaKO je Aomso ja je XycesH Morao H3acaaTH npoAHenpn- 
jaiejBa cairo ^e XHJbaAe JBy^n, y Koje je HMao noinyHO no- 
ysxaae. 

A 6o]be 6h 6jsjio jifl, je h h>hx nrreAeo. To cy dHiH H>eroBn 
H^jjyHaHHHJH JByAH. noA Ajrsy-6eroM ToAopoBH^eif Bpene ce je^Ha 
BojcBa OA 1800 j&yAH nyi KocoBa, h eaysMO BaponmiQr BaH>CRy. 
A^H Ha H»BX OAvax y^apH 15000 JBy^H. Ohh ce 6paHHnie Ayro 
H jyHaHRH, ajiH je nenpHJaTejb 6ho HecpasMepno jaHH ; h na no- 
ciexKy ce KopaAome npeAam cbh koihro hx je roA jourre 6hio 
y aaiBOTy. Cae cy k oinpaTEiH y ^apH^pa;^. 

Ha HOCTy na Jlniry 6enie ce naMecTHo c npnjiHHHO bojcro 
H c ABa Tona npqenojbCRH jrycesHM Xaip-Myj-ara, npe^e cano 
iproBai^, a laAa xpa6pH Bo^a n joAan oa HajoAcyAHHJnx npn- 
CTa2Hi],a ciapora cxa&a CTBapn h XycenHOB. nocie RpaxRor ot* 
nopa Mopao je h oh chjih nonycTniH. H c JiHi^eM ORpoHyTHM 
peny MOTHyme ra Ha Marapii;a, h no^eme ra boahth Rpos napom, 
Kojoj je OH AO Haso npe 6ho crapemnHa. Oh BHRame: „3apHH- 
TAO HeMa TypHHHa Aa mo y6Bije h Aa ve one 6pyKe onpocTH?*^ 
A OHH My OAroBapaxy: ^Heifa obao TypaRa; caico cxe bh Bom- 
JbaJ^L npaBH Typi^H.'' 

H Bet HHrAe na oxnop ne HanaasekH, Eapa-MaxMyA Bo^me 
CBOjy BojcRy hhs nsanHne npano r GapajeBy. 

HcTOM TaAa Ahso ce XyceHH. Hqe cneo nokn Aa2>e Hero 
Ha ner caxH Mecia oa rxaBHor rpaAa. Oh je OHORHBao npoiHB- 
HHRa Ha 6pAy BnreBy, h nnao je ca co6om oa npniHRe 20000 
JbyAH. H pajy 6eHie nosnao na opysje^ h h3 H»eroBe BiacTHxe odsa- 
CTH TpaA^Hiia 6enie je Aomso nonpnJiHHflo. Ajih RaA Ao^e ao ($oja^ 



310 

ptyu caafio ocefeame BO.ie ja ce Si^je, jep xa KaKas ^a je Cho 
cBpmeraK, paja Hoje Hoaa oqeKHsaxH HHcaKBa dojbHTsa aa ce6e; 
mia Bnme 3a pajy je fitijio ilo.i.e ji;a nofieAii 6ocaHCKa BJiacreia, 
Hero 3.& noCejiH cyaiaH. Me^y iiycaoiiaBHira oner yse saxa otfaraa 
Hec3ora. H oa ohhx 20000 iyj[H jejipa a* ce osChsho Tyrao 
ttBera 3000. Kapa-MasKya oipsH nofie^y- 

H jom jeaaH nyi ra ejcpeiHe XyeeHH npe^ caiiHii Capaje- 
Bov. Eho je jyHa^aB BaHpeAao. AjiH-BHA^Hk ee HaAMerao e b>hh; 
BOA H>HH je Tora jaua sa CojHoue nojby ocau KOH>a norHHyio. 
Xa. je xaKHX Bo^a Onao join camo jtBajeeeT, BojcKa 6h cyiTjHOBa 
6Hia caTpBefla. Ajih je n^JBuine &bx mejifizo Ha soae ke octsth. 
He xore^H ^a npHQOHorHe hh jeAHoii hh Apyrov. Ila oneT je 
Kapa-MaxMyA upeTpiieo expaxoBHTy mTeiy, h je^HOH je ^aK no- 
vHm.i>ao H Aa ce noine iioB.iaHiiTii, asH jom Ba BpeiteBa noEBsa 
ce Ha fioJHOM no.i>y Aan-ara oj Croi^i ca CBojos xepi;eFOBa™oM 
pajoM; OH yjapH c 6oKa na EoinftaEo h omj^h h.hxob nopas. 

Ilocie Tora HHJe ce sek hoiho hhcihth bs na xaRas oraop. 
Oa KaneiaHa h 6eroBa CBaK ce CTapame KaEo be ce BpaTHiH Kyta, 
H Haji,axy ce Aa Ke h3 cbojex tspahx rpa^oBa moI^h yroBapaiH 
c HOBHH BesnpoH. Are Baiiourice ce na^axy Aa ^e CQaCTH CBOJa 
4o6pa, ano ce uno npe noRope. XycezB BHAe Aa ce sHine ApxaiH 
He 6h uorao, yi oh ce 0A:iyqn iia nocxeAiba iCopaR bojh ocTiye 
HecpehHHM HoraaBapHia obhs seMaia — npe^e y AycTpHJy. 
C e>HM oAome Bepan My Ann-BnAaJEfe, Hyia capajeBCKH, kojh ce 
yBeK c XyeeHHOH Ap^fao, Kpyna-KaneTan h jom ABe croTHHe h>hx. 

Kapa-MaxMyA y^^ y Capajeso. Baj>a Hy npiBB&Ti a^ je CBOJe 
-lyje Aofipo xpsao y pe^y; y osaj Max ce ne lyHBareaoA cxpa- 
xora Koje ce o6h?ho Bs'^ajy nocjie ocBOJe^a. Ajih, rio mTO ce 
ApyK^BJe HH NHciHTH Be Horauie, he oh Bitje xreo hh ^yrn o 
BesHpcEOK CTaHOBaay y TpaBHHKy, Eao mTO je to 6hio sanpe- 
^amB>Hx Besnpa. Ha ropHii,n, ^eTBpT caTa oa Gapajesa, noAHxe 
OH aa ce RoaaK a aa ciioje BOJHHRe Eacapee. 

KaneraBH cy iihg:ihjh as. Ke aoChth qobokhb noroAfSe 8& 
HOKopnocT, aiH Kapa-MaxMyA naiepa chjioic jesnora no jeAHora 
Ba npeAajy, h Macro ne pacnnTHBarae. ro je iSho Befea, bo jh 
HaftH HpHCTajiHi;a XyceEBOB. Ji Xacas-at^ hb He^H h ocran 
Hajnpe dame AOBOAeBH y cxaH BeiHEora Besflpa, a OAaiJie ore- 



311 

paHH 7 II^apHrpaji;. Ha xecTO HaeieAHHX ciapernHHa nocTasHine ce 
esyjia MjceiHMn, sesHpoBE ^hobhhi^. 

Oa OBora 6h nsyseT gemo A]iH-ara oji Cxoi^a, Kao niTo je 
H npaBO 6ejlo. H oh 6h nocTaBsen 3a namy o^ Xepi];eroBHHe. 



EeeyHnu. 

EaA je b6jihrh sesHp nomao y AsHJy ea hob neRH nocao, 
ocTSjia My je eauo je^Ha 6pHra. 9Ceseo je ;i;a yicaoHH HenpnsHKe 
8a MHp y EocHH OA 6eryHai^i, kojh cy npemsH na aycTpnjcKy 
CTpany. Bet ce CapajiHJe 6exy jom je^an nyi nofiyHHae h Kapa- 
MaxMyAa na Fopnigi nanase. Eapa-MaxMy^ ce npoTHB h>hx o^psao, 
H no TOMe HM japax cierao jom Betna. Ash KaA 6h ce bojihkh 
BesEp ca CBOJOM BojcKox yAaJBEo, HiTa Morame 6hth jiaRnie Hero 
jca ce 6eryHip[ BpaTeHAd' noKymajy Hony 6yHy c 6ojbEK ycnexoM! 

C Tora PeniHA, npe ho nrro fee OTnyTOBara, nosBa jexnoii 
nociaHHi^oM, ynyfeenotf npoKo KHesa Mnsoma, cbo deryni^e naTpar. 
BeiHKH Besnp hm odefeaBame csrypHOCT jihhhocth h ni(aH>a, y 
Ro:[[ERO 6h HMaaa npn ce6H HuasH, h oceM Bocne ocTaBj>ame em 
OTBopoHO D,eao ociaao TypcKo ii,apcTBO. MycsoHaHy je Teae nero 
HKOMe HBApxaTH y nporoHCTBy HBBan oraijL^HHe : cne hito My Tpe6a 
sa XHBOT y ROM ce Kpefee, HCAOCTtge MycxoMany HBBaH H»eroBe 
0Tay6HHe. H naJBefeH jeo 6eryHaii;a npFMH Taj npeA^or. H TaKo 
KOMnpoMHTOBaHH Jby^H, Kao niTO je 6eo Kpi^axEJcKH Bo^ Eapa- 
$eH8HJa, RoJH je 6ho kphb sa njbaHKaH»e Go^EJe, ycyAHme ce a^ 
ce noKope, nnpe^ome naxpar. 

Oa one aMHecTHJe 6b30 je HByseio caMO mbjio keX; a no- 
MMeni^e XyceHH-KanexaH ca BeroBHM shhhhm spyroBEMa, na h 
OHE caMO 3a TO, HITO jc 3a H»HX Tpe6ao ^epMan cysTaHCBE. Ha no- 
csoTRy E Taj ^epMaH ^o^e y SoMyn. XyceHH je shboo y OceKy 
npoMa HEHy bobepckom, noA naASopoM, asH Ao6po, n aycrpHJcRa 
ra Bsa^a nosBa y SoMyn a^ nyje pe? cyiTaHCKy. 

y no^eiKy OKTo6pa 1832, c npaTftOM oa cro JbyjE h oKpy- 
aen CBOJHMa BepHHM, XyceEH Ao^^e y SoMyn c nynnM hctoheem 
tfiecROM. Jaxao je na apancROM ROfty c noRpoBiteM kojh ce 6jie- 
CTao y anaiy h y cpe6py, h Apsao je y pyip hitht oa cyH^a- 
EaAa. je cjaxao, H»eroBH BepHH, Aj[H-BEAaJHfe e Epyna-RaneraH, 
ROJH He npecxajaxy Aa ce npoMa H>eMy noHamajy Rao npoMa neaHpy, 



312 

AOXBaTEme ra v.emK unuiiiita e TaEO oaome ayerpm'csox Koiaa- 
AaHTy. Ty ca&iyinaine h>hxob ^pwiH, kojk hx H^je iiHoro o6pti- 
j[OBao. 3a hchbot hh ce jeii^aiio, aoH je sa^axo h^h y I^pH- 
rpaA, r;i;e he hh ce KasaiH Heero KHXOBa 6yAyter CTaHOBaB>a. 
AaH-BaAaJHti je o;tMax c noneiKa fino totob ja npacTMe ; oh ee 
oQoneBy, EaBO je npe BepHo ciyxso cyiTaay, z rasopame BaKO 
ce Hajta jia fee ay ce BepoeaTH ja fee to ^hbhth h y HanpejaK. 
TaKo roBopaxy n spyra. Crapa ce sesHp npeflOMHnubaine 5a sh 
Aa H OH TaKo ^HHB. AjiH ayCTpHJcKa Baasa hs npncT^anie BHine 
X3. Hy jtonycTH CTaHOBaH.e 6sMiy rpmimfi w Kaxe itj Aa (!b y 
6yjgfee. Hopao cxaHOBaTB caKO y Eonopaay, Haoexpsy fflary, aEo 
Hefee y Tj-pcKy. H ocTaBRore ity caiio qeTpj;eceT h ocau cara 
BpeHena na npoHHin.'beH>e. XyceiH 6eine ;(y6oEo norpeceH. Xa> 
2ianie inio je BEaKo Bocay ocTaBJbao, iiito H^e y 6ojy rfffirofi, 
norHHyo. HnaK ce Ha RemTO Hopao ojiiay^iiTH. li oh ce o^Qiy^H 
H npetje y Beorpaj. 

Oa Tora Bpejcena y Bocbh ce ;i,pKao ciajiaH pea. XpHm- 
feana cy ce HCiHHa Maae hcfo npe xasHiH Hanpaain^y; aaH cy 
HK y ToanKo Tesa 6iiiia jasa A^Ba^a, aa inro cy ce Hapo^HTO 
TproBu;H ropKo ataJiniH. 

y EocHB je 6HJ10 aa 10000 .'ByAH ABci^HiuEHOBaHe BOJCEe, 
Koja ce Bex6ajia iipeji; ;iaiiiijaia. GtapOBepHH Bom&ai^E r26,a;axy 
TO casio c ayCoitnM y3ji,acHKa. 

CrapE ce EaneTanH HcnoBpabame. JloHafeH BiacTeocEE pe^ 
cTapora BpeHena jom je tojihko 6m jas Aft cy okh ?eCTo 6iise 
QocTaBJBeHB 31 xycexBue y npe^amftmi bhxobhh rpaAOBHiia. 
AiH-BHA^Hfe AO<ieEa oupoam^ sojevy ce Hajiao, a BpaTH ee y 
BocEy. 3a Xycenaa ce cassaio j(a je 6ho ynyfeeE yTpanesyHT, 
TAe je H yap'o. 

Onwma nocjuampaita. 

Ako oBe CocancGe noKpere npoMOTpmio y onmre, Hia y 
B>HHa Hemio ieto HajmiB sa osaHoniKB, sanaAHE eseT. 

no ype^eiby EocHa je ^oa lueNBtcEa peny6xHEa, H-Taso 
ce ype^efte o6paBOBaao oBjte o»a« h y ^Cpyrai ciOBeHeitax Ha- 
poAa, Ha HpHJiHKy y IIojbaEa, & noKymaBaHO je h y tiocaBeiux 
cyce^a Mavapa. Beaa c Hoproic, EasBa ee ty levijeH BpeseHS 



313 

craoiiHiay tfeme xocta xo<$po noxemoHa npeiia noTpe6a]fa paio- 
<k>pHe, cBUUiBe h caMocrajiiHe Biacieie. Ona je noinyHO jzi- 
Baia Bamnrry i^apcTBa Kojeiiy je npHni^aia; Hqe crpaKosajia 
HE ox jexHor cycexa; h npexo CBor BpxoBsor rocnoxapa tfeme 
craBJbeHa nox BamTHry i^ese EBpone. H ysa cbo to tfocaHcsa je 
Biacreia ciymaia iiapa kouko je &oj xparo 6h3io; y cbomo nox- 
py^y Bpmua je Biacr 6e8 Maia HeorpaHiHeHy ; na i Bax je 
Hemro CBOiry i^apcTBy xypHo Tpetfaio^ MyHHO je 6wio HCKaMHHTH 
ox Bocne sHBJby noMok. BoeHa je tfsia h noTnyno 6e86exHa h 
eaMocraua. 

Bflxo2H CMC KaKo jo cyxTaH Hamao x& ho nose noxHocHTH 
TaKBo CTaB>e CTBapn, KaBO ce ctapao x& ra npoKeEH, i xo BaKBO 
je 6op6e xofluo Tora paxH. Pe^piie ce cyjnanoBe BSBpiminie. 
yxapHBie ce cbmo MycioxaflH jexflH c f^jTEM^ 6ez vmsjev Menia&a 
ca crpaae. — Iloniex^jiio jom HaHHH MHmjbeHA kojh je laxa 
hcbohho h KOJB je Taso x^eso paajoiHHET ox CBora bito n 
otfflHBo BflaMo; TO MHffljbefte hoch thh xpyror jexHor CBOTa. 

KasBa TfXBOBaTa MemaBHBa xpa6poeni i lysaBCTBa, noBop- 
HOCTH B HanpacBTor 6yH»eflba, cyMfte b csenor noBopefta, xpcBor 
laiiHBUbaHia h oxiywor o^ajaBa&a! 

JypH ce cmoM xoBie ce nose; a Bax ce Bek npncne syx 
ce EaifBCUio, h bba Ty jbhe ycexBO sa BpaT, OExa ce npex 
HenpoMeBJbHBOM cyx6flB0M BpaT caBBJa. 

y OBBM aeiE&aiia MoxeTe panyBBTB sa noBopaocT cbo xoBie 
BMBTe CHiy fliH 6iaro y pysaiia; Ba BopnocT ce bo cmo pa^- 
BaTB BBMaso. Hfl y nacoBBMa onacBocTB se Kose ce panyBaTii 
Ba noysxaaocT sasBora caBosa Be^y rxaBapBica jexvaBor noio- 
xija, BBTH ce dfere ocjlobbtb xa ke HSxpsaTi caiiocTaiBH £yxE 
BOJB cy ce xpare BO^e normflBu jexBOM riaBapy : bbbo hb raaBO 
Be oKpeke sa yxajbesor caBesBHsa ; cBaxH oeeka cbmo CBffMBMft 
I caMO BiytfiBsfl TpoByras. CBaB ctojb can aa ce. 

BefliTBEa y opyasjy ycaBpaiaBa ce npe CBora b bito ce voxe 
vBBie, xi^ t$B CBaB 3B8D ($paHBTE ce J BOBOSBy jcp omcBOCT uwa 
fl o6paBa xoBexy hocto xo Maior paTa, a noflno ce jhvom CBaroM 
Be Mose CBe caBiax&tB, ys to ce, b Tora paxB oe pasBqa h ys- 
Xpsi»BB0CT, H npeTBapa&e b lysaBCTBO. Hqe TypuB oaaso thx 
B cnoBojan sac bito 6w BBrxexaio no aotoboh wipBOM, craio* 



314 



seHoiE H nocTojaHox cno:i»Hox ;i;p»caH>y, Hsa Tor cnoKojcTBa ce 
^eoio spqy 6ypHa npoxTOBafta. 

Me]^y CBHua oco6HHaMa y TypcBoj ce bhcobo n^eni Jtap upe- 
TBapa&a. Taj w^y je 6m ^o npsiBHeor caBprneacTBa pasBEO 
PefliBA-nama, BejHRH Be8Hp. Oe Je yiieo xa ce6e HaBHBHe Be 
eavo Ha cnoBoJHO ;q9saH>e, aero jom k Ba BSBecHy oTBopeHOCT, 
HCKpeHocT, Koja je BaasHBajia noBepeae; b Bdne^ao je roBopjbra 
H Ao6pEVHa. AiB je to dBia cano cnosbHa cipaBa. Ap6aHaciai 
6eroBE, Boje je b ce6fl noseao 1830, He xieme My BepoBaxB, e 
Ao]^onie e opysaEOM npaxftOM. H>eroBa OTBopenocT sbao^e ex e 
yHBpE; OHE My oj^ome y noxoAe, a Ka^a; bm je Basa cjiysesa, 
no6Eflie EX nocaKpEBaBE Ap6aHaefl. 

Gyixafl MaxMyA je enpan cbojex 6yHT0BEEBa BMao o6bheo 
TO npeEMybcTBO, hito je ob cbojom Biamky yseK oHyHOMokasao 
caMO jeABora, h Tora je cyA<$EEa siBECBsa oa BemTBHe Bojy je 
yneo Aft noRanie eiyse^H ee tom Biaflilky. EyBTOBBBmE cy yBOB 
•HMaiE Aft ce otfsflpy Ba CBOje pasHOiUBKe EBTepece, o6BHflo cy ce 
ii;enaiE9 a peTBo je B£^ cano jeAaa 6bo toiero jaB Aft oTnop 
noBeAe. A ceaBaA 6ejame OTnaAHEsa, BSAaJHHBa; e Bona no6eAe 
6e3 flesaBBa BSAajcTsa. He Bepa, he o6E?aj BEcy cnpe^aBajui 
sajrpy6jba BacEJba y CJiynajy no6eAe. IChbot JbyACSE Bige BpeAEO 
6afli Bflnrra. OnyAft ce uynni Bps ByAa npoiasE BaJBBma BOJba, 
E BEBOMe BE Ha yM He HaAa Aft ce na to saiB. Eo 6k ce same, 
rpeniEO 6iil npoTEB Bora, jep Bajba nomTOBaTE opy]^e BeuTe 
npaBAe y ohomo boje Ban je Becpety npoyspoBOBao. 

He 3BaM BapaM he ce bba meciem Aft jft^ ycpoA OBor AHBJber 
JypeH>a, beaem y BoniKaBa jom e ApyrHx eieneBaTa. Tbbe je, 
Ba npEJiBBy, eieMeflaT eo caMo npocTOTa e naTpBJapxazBa 6oja 
npEBaTHora »EBOTa; Kojy EciaM, ao Ayme, be ebb^o befao e6 
cnpe^ana, Bero e ocetaH»e TpajaniBocTE, CTapEBe, ycpoA 6ecnpe- 
KBAHEX npoMena, ocetaH»e Boje je BesBsaio ca CTapoM napoABOM 
BeiEHESoM, Boje je y cyxTaEy npEnosBaBaio i^apa, saBOHETora 
BpxoBHor rocnoAapa, e Boje je BEme Bero efao Ba ApyroM Meciy 
Apsaao i^eiBBy odiacTE, noBasyjyibE Aft ce Mose SBBeTE no HeBBr 

KOM pe^y E no ECKaBEM SaROBBMa. y rOMEiHE BOBOpCTBa BEAEie 

I EpHMcp BepEOCTE joAHora BflAaJH^a e H>eroBo nodpaTEMCiBO 
c XycesBOM; E3EaA Rpma cethex Me]^yco6Ei^ BSBEJaio ce oba^ 
OBAa E BOiEHaECTBeBo oceiiafte 8ajeABBi];e. 



315 



* * 



PasBBke caMor ii,apcTBa bhetho je nomio nanpeA cpexcTBOM 
OBflx noKpeia. 

JacHO je Rao jiflM a^ je 60p6a eyjiTana ca CTapoM BnekGienou 
ynponacTHia CTapH MjcsoMaHCBH ^rhbot. 

G noHeTKa cy ce leniHSH thmo a^ te TypcKo i];apcTRo nafeH 
oco6nTy cnary y hoboj bojcii;h. Ara ko je CTBapn rieAao hb 6jiH8a/ 
BO je BHAeo yciernyToeT h neBeinTHHy c Kojox ce Be}R6aH>e np- 
jiiHJio, Ro je BHAOO RaRo ce cypeBH>HBo HB ROMaHAe yRjoaH>ajy 
crpaHH o$Hn;HpH, RaRO ce oner ns AOMa^inx npocTO HHrnia Hcre- 
caTH HO M02Re, — HBJe Morao c no^eTRa HicaTH Ao6pe hhcih o 
TypcRoj peAOBHoj Bojcipr. Y paiy oa 1828 npycRH cy o$Hii;HpH 
HamjiH AA cy peAOBHe HOTe aajrope Me^y cbom TypcRou b<>jcrom ; 
te HeTe 6ejaxy HBrydHie Ao6pe crpane o6H?He xypcRe BoJcRe, a 
HHnrra jom Ao6po He 6ejaxy cieRJie. IIo TOHe cy 6H2e 6HJeue 
H y EBpoEH H y AsHJH AA He Moxe rope 6hth, TaRO ah^ h can 
npecTO y A^a iraxa HJEge 6ho AaaeRo oa nponacTH. IIIto cy HaA- 
(iHJeHH 6ocaHCRH H ap6aHacRH 6yHT0BHHitH, AoiasHHO je, Rao nrro 
cxo BHAeiH, BHme oa xyRancTBa BeanpoBor; oa HenoysAaHOCTH 
6ocaHCRHX Raneiana h oa HenepcTBa apdanacRor, a Maae oa 
xpa6pocTH peAOBHe bojcro. 

Ash aRo pe^opne He 6ejaxy RopHcne sa sojcRy, ca CBane 
cy APF^ CTpane 6Hie onacee. Pe^opMO cy npe^ajie odnqaje, a 
jbyio pasAHpaxe Bepy, y TypcRoj Bebnnox Besany c nojeAHHHM 
cnoj>HHtf HaBHRaMa h HaJTemfte HcnpeniexaHy c o6HHaJHMa; one 
cy cjia6H2[e h ynpaBo campaie AyxoBHe cthxejo, Ha RoJHMa ce 
H acHBOT H ApsRaBa ocHHBajy; one cy cyjiiany caHOM hb xexejBa 
noTpecaie oho pejoHrHOBHo nonrroBafte, Ha rojoh ce ocHHBao H>eroB 
yraeA npoA HapoAOM. 

Jl^a He npebyTHMO h ociaie o68Hpe rojh yiaae y pa^yn* 
UlTeTHH yTHi^aJH hobo cHcreMe 6hj[h cy OROMJbeeH norsaBHTOHa 
cane 3rycjiOMaHe h Ha H>HX0Be He^yco6He Bese; sa pajy jc hobe 
CHCTOMa 6HJ[a y CBeiiy npodLTa^Ha. 

Jom Hpe BHme oa cto noAecoT roAHHa, roAnne 1690, RaA 
ce npBH nyr ^aa pe^ uuaaMv^ysjfUA — hobh poA — Rojy CeiHM 
Hocae TOiiHKor speMena oner nacRpce, Ta je pe? BHaHHua He caMo 
HOBO ype^esbe bojhhhro Hero h ojiaRmni^ paJH. GMHmjbaaio ce 
jom OHAa, Aft ce xpHmtaHCRH noAaHHipi ocjio6oAe oa crocTpyRHX 



316 

Tepeia Koje je saciube xycnoKaHCKiiz rociiOAapa< Ha h>hx Hasa- 
jbHsaao, Te jia ce ^o;^Bp^Hy je;tHoj jewHOJ HenocpeflHoj nopera, 
mio ()H cTaQ>e bhxobo nonpasDio mro 6hth (SoJbe Hoxe.') 

IIosHnje ce nnje pens Taj CMHcao npHAasao, &sk je ycnex 
ojiroBapai) iteHOHe npBO^HTHOX ana^eftf. 

Hone ypeA<!e cy y ceCK Huaxe h neKH ajpiHRHcrpaTHBRH 
EapaKTop. Oae cy nnae ea yHHnrreBie sycioicaHCKiix noMacTHoa, 
H THue ey ssa^Eie y ciBapH yrymeae Hacnjba. KaA ce xote 
joAHa BojcKa ype^HO xa ma^a, to HsasHsjbe $BHaHCHJCKe ycia- 
HOBe, KojBHa ce onex y exBapH nociHsaB^jy 0JiaKniHii,e sa one 
Kojn oop«3 makajy. Ilpe^e cy ce CHaipaie 3a aajcpekHitje one 
oOaacTH, ox koJhx cy npEiojiH 6hjih HenocpeiHo aa IIopTy oa- 
pe3)eHii, jep ce y KHMa Hajdoibe ynpasJbajio, a csa cy ih<ih& 
HacH.i>a npecTajaia. IIo niaoonBaa BeaHsor sesHpa FeinKA-nanie 
ca;i, cy TpeCaie cse oiSiacTH ^a no;i; TaKy ynpany Mi^j. 

Ajih Han Ty EBzasB npe^ o?h join je^Ba HOBa CTpava. 

HajmohcTBO HycaoHaHCsora aacejbeBa ox, CTapise ce ochh- 
Baao Ha Hcia>y9HBoj noKiaCTHi(H Tora Bacejbeoa w. boch opyxje. 
Mei)y TQM ce y nocjie;i;KHH noKpeiHiia eeKoiHso nyra A^inaBaxo 
Aa je a pajn ^onyiDTaHo xa hoch opysje. BeiHKH Bessp je oo- 
Mofey HiviajcTBa nofieaHo namy CEaMpcKora, h xy je Chso Haxo 
6op(Je, H 4HHH KH ce jta cy y caeiiy tob nocay BaJBHme y^H- 
Hnia .Tua TpE xpBinkaBCKa ueiieHa. y Eochh cy o6e BajaHai- 
RHjc uorjiaBHue Hsamie aa riac h OApxane ce H^BHoie saRpe- 
5>eM mje cy ysasHBaxe xpHintaacsoN CTaBOBHimrTBy. To spexH 
saRo sa Xvceinia oji. Tpasav^, tbeo h sa fteroea npoTEBSHEa y 
¥HinjLeH.T AjiH-ary oj; Oroi;a. 

J[& (ill ce j[o6po oi^eBHio mra obo saaaH, sajta Hax ce caxo 
onoMenyTo xa je xy 6dm xa'iEa, sa Bojoj ce no^ejio ocnodo^eibe 
Gp6HJe H L'pqEe. y thk je seHJbaiia laKo^e 6siio AonyBrreio xpsm- 
taHHua ;i,a Hoce opyatje, a Kaj; ce nocae xxeao aa hh ce to 
opyHije ysue, obh cy yCT^H Ba oxtipaBy. ycneca y xoj oafipaHi 
oasean cy hx k caofioffia. 

C)ce)iaH.e dohochtocth, Boje ce y paja obeh nocryiiKON a y 
ociajiBH o()aacxHHa npo6y3;Hio, atge aonio nponacTH sa p^jy. 
ycjie^ rope onHcaam xora^aja CTaH>e ce paje y Eocbr aeoHa 
nonpaBitJio. 

') Hammer, Osmanische Geschichte VI. 551. 



317 

H Xepii.eroBii;n xpniniiaHH Ao^ome ;i;o bo^hx npaea nomro 
H>HXOB npHJaT6Jb AxH-ara, Kojeiry cj ohh noMorjiH hb, jifl lora 
AO^e, nocia nainoM. y Xepii;eroBHHH je y ociajioM h npe^e jBeB 
6hio C2[o6oahhx njieMena, Koja cy ysiiBaia HapoHHie cyjiTancKe 
noB3iacTHU,e. Y PyMeiHJH h y ByrapcKoj Penrnj je yHHHHO xpHin- 
^aHHMa spjio 8HaMeHBTe onKJuniaufi. HacBj&a ce uycxoMaHCKa ycia- 
BHme. GaMO je y CBeny TOMe 6kiio BHme noKymaja aero ilh bo- 
flaiHHX ycTaflOBa. H HBJe oe mofjio hh homhcjihth, ^a te ce 
THM yracHTH ciaps cnopoBH Me^y xpHmiiaHHMa s MycjioMaHHica. 

KapaBxepy pe^opMH, c RoJHMa ce CBy^a noBymaio, peBJia 
cy CBOjy pe^ ;i;Ba Eflraesa, Cjie;i; a YpKapT, kojh cy y OBaj Max 
TypcBy nponyroBaaH. Gjieji, nocMaipa omipo n ^hbo; os Hua 
Aapa Kdk CTsapB ohhcom omHBH h pasroBeiBo bx noKaxe; oh je 
nyH sroAHHX npsHBi^a Bcnps^anHx Bao ydrpe^; ^obcb je onrrap 
H iipena ce6H cany sao mxo ^(oaHByje nxeMB^y b rocno;i;HBy; 
no;i;cMeBa? je^ cy^H onrrpo, h aBo EMa rji;e ;iia neuBe, aebe hh- 
Ba^a npebyiaTH. G npasHM h BenpeBH^BHif sasoBOJbCTBOM cjie;i;yje 
My HOBeB Kpo8 u;eiiy BBary Ha CBeMy nyry. HacaoB je aeroBoj 
K&B8H Records of travels in Turkey, Greece etc. 1829 — 1831 
by A. Slade. 1832. 

Gae;i; ocy^yje cyitaBOBe pe^opMe. Oh y cTapoMe CTamy Ba- 
aiasB c2o6oAy sasBe Maio r^e y EBpoiiH EMa : cjio6oAy oji; ;i;ece- 
THHe H OA Tero6HHX ;i;aBaBa, o^ HaAsopBora BEH»eH>a noiHipje, 
OA npBCHJbaBaH>a Ba BOJHHHRy cnys^y, c thm jom sa ce cnaBH 
nonexH Mose jsfl flaJBHmHx MecTa y AP^aBH. ') H>eroBO je 
MHniJbeH>e ^^a je cyiiafly sajbaio H>eroBe nonpaBKe BaKajiaMHTH 
Ha crapy CHCTeMy, Boja ce ocBHBaia fla yne^Hoj rocnoAH, na na- 
cieAHOM HieMHliCTBy H Ba o6aacHOJ ^oMakoj ynpaBH. Mecro aa 
to yTOBH, cyiiaH je ly ciapy CHCTOMy paspynrao, ciapajykH ce 
caMo KBRO ke Aa yBeiHHa CBOjy JiiH^By BxacT. H oh je Bnme 
y6p8ao nponacT i^apcTsa, nero la nei H»eroBBx nperxoAHHsa. '^ 

^) GjneA Tepa ^OTJie ^a jafi»HMape HopeAH ca CRyunrrHBOi h no 
TOie niTO cy cyjiTaea iofjih Barflam Aa sdaiCB CBOJy BJiaAy. The Jani- 
zaries of Constantinople somewhat resembled a chamber of depnties 
for they often compelled their sovereign to change his ministers and 
any talented factions members among, them with the art of inflaming 
man's passions was sure to obtain a good employment in order to 
appease him. Caio je jih obo maJia iva 86HJba? 



318 

ypsapr je iHoro Haae s&hek^^b, aiu je BHme Bay^ai, 
onfflHpHHJQ H TonaHJH. Oh oaofipaBa pajtfty MaxMyjtoBy. „Tpn cy 

CTBapB — BMH OH KOJe jfl CyaTEH HBBpmHO, H Koj© cy Of, 

Mexuejta IV esH BeroBH DperxoAHHi^ xeaean, to cy: yHH- 
inreBie jaftH^apa, eaoTHyte A«pe-(!eroBa (6eroBa xynaaa) h oobo- 
peH.e lp6aHHJe. H^je ofis^aH ^oseK onaj no^ kojhh cy BSBpuieHE 
ToiHKB ycnecH.'* IIIto je caiOHibeH lypcKH noaoc, KOJHJecBarxi 
CHeTdo AH ce yciaBOBH pe^oBHa yspaBa h a& ce H3BopH spxaBHi 
yiiOTpeSe KaKo ipefia, ypsapr Haaaan ^a je npe jeMCTBo 3a 6y- 
^lykHOtii uapcTBa a a^ He noxe 6hti jrspoK H>eroBoj opoDacxH. 
ypKapT je Beova sa^ioBOJbaH c pa;i;H>0H seaiicor Besapa PeniHAat 
B uncsH Aa je oh 6ojbe yapaBJbao PyiieiHJou, serojiH Eano^H- 
CTpaja rpiKOK. 

OHeBOflHo je Aa je cynpoTHOCia y cy^emy osa jBa oHCi^a 
yapoR y paaiH^BTOue h>hxoboh r^ieAHniTy. 

CneA je CTao y cpe^HBy nosjiamteHHx crajieKa h Hamao je 
Aa je y thh ciajiexsHa pe^opnoic ^araB h>hxob Aoi&Aania>B xhbqt 
B oDciaBaK HanaAHyT. Hesa cyMB>e ab je Taso. He Hoxe eo hh 
TO ojipetiH ffi. je i^eJiBBH uapcTsa h cnasH bito ra OApx&me y 
sajejHiiUH BeoMa jas y^ap Haaecefl. ypKapT je rjie^ao BBine Ba 
Qo^aHiiKe, fla p^y; oa naiasH a^ je CTaae paje y HHoroue no- 
iipaB.i>eHO, Ail noEaayje jom noaotBHx cpeACTasa h a& Hva hb- 
rae^a s sa jom 6ojbe. onBiTZflCROH atBBOTy xpHm^aBCKHX Ha- 
poAa y TypcKOj oh HHa hbcih Koje fee y xpoHoaoraJH TpefiaTH 
noopaBaKa, ajiH ce nopefen ne a&AJ ^BHieHHue KOJe je ob co6oii 
HEDiao H BafienexQo. 

ysApKHHO ce sa TpenyraK CBaEora nar^aiba o tohc xofee xs 
oncTaTH HAH fee nponacTH obo qapcTBO. Ako cauo nosyuiaiio AA 
Ao()po yo^HHo oBo niTO je 6sa.o, oneBHAHo je Aa- ce o(Sa osa ycnexa 
— a HHTH ce A^ nopHqaTH Jcash hhth Apyrn — noAyAapajyt h 
Kiif))- codoa cy y He^yco6Hoj bosh. 06a ce sajeAHo Kopajy npHsaaTH 

IIcTo je laKo o^eBHAHo a* je TypcKo itapcTBo, y tou cTaay 
yHyrpaiHKe 6op6e, vxfi ce AOTaAamftH aaAHofeHB peA ciafiHO a 
Apyni. BOTHnrreH, BBAHsao, nocTaao neHofeHo ab 36hj>ckh npH- 
xiiaiH (5op6y c kojom rofl eBponcKOM chjob. OHCTanaK je aeroB 
y oBaKOH CTaiby BHine Hero HBaA saBHCHo oa oAHomaja s>en)BHX 
□peiua eBpoQCKHK CHJiaita. 



7KPmTAH)E SAnAUHHx H mmwz mmi 



±S3S ^ is-ai 



Ako 6h ce XTeno jca ce HOBnja HcropHJa HacTaBH oji;acax Ha 
CTapy, Morao 6h ce notn Kao niTO je ^blhho HpojoT, oj cynpoT- 
HOCTH Me^y AsHJOM H EeponoM. Ta je cynpoTHocT y cpejaHM 
BesoBHsca Aa>Basa HaAKokHocT pejiHrnosHSM noneAHMa, ajaBJbaia 
ce HeHpecTaso h y nosHBJHM BeEOBHMa. 

Ajh ce Ta cynpoTHocr peiKO Ka^ jaBJbaia hhcto xao TaRBa. 
TypcKO ii;apcTBO je HaMa npe^CTaEHHR asigcKor Ha^eia, h Ka^ 6jil 
roA OHO naio y onacHocT ;i;a no^JierHe Kojoj OBponcRoj chih, 
CBarjia je Espona rae^aia KaRO ce Me^y 8aBH;i;jBHBii;HMa hib npo- 
THBHHipMa xe CHJie, sa to ihto 6r ona thmo ^onuia jno noxay- 
Hora HajiMoiiCTBa, jaBJbao noKpeT ^a ce TaRO snaTHO yBebaH»e ne 
CMe jonycTHTH. 

rojHHe 1689, Raj cy AycTpHJaHii;H (5h3ih npojtpiH jo Ap6a- 
HHJe, Ryne^H oko ce6e OHaMoinH»a njneiieHa Rao na RpcTaiHKH paT 
npoTHB GTaM6oia, HajcHiE^JH xpHinkancRH Rpajb, saniTHTflHK Eaxo- 
aHniHSMa, ;i;pKao je sa CBojy noiHTH^Ry ;i;yaH0CT ja njapy aycxpHJ- 
CROM Ha?HHH CM6TH>e Ha rpaHnii;aMa neiiaHRHtf. 

MeHH ce ^HHH ja cy h Ropan;H Aji6epoHHJa 1718 ^) 6h3h cpa- 
^ynaTH napo^HTO Ha to, ja ycTase nanpejoBaBe AycTpHJanaita 
npoTHB Typana, jep je h Taja TypcRa (5HJia y Bpjio snaTHOMe 
HasaTRy. 

Ila R02HRH ce nocjie yTHmaj oj ceera Tora noRasao ice^y 

CaMHM OBponCRHM CHsaMa! 

He OMHmjbaM ce hh Majio ja tbpahh, ja je npna Aeo6a 
IIojBCRe npoHsaiHia norjuaBHio hb ohhx Baniexa rojh cy choao- 
BajiH pycRO-TypcROM paTy oj rojHHe 1768. 

J J- , ■ll _ll « - III! ->-■--__ 

^) Aji6epoHH, poAOH HTaJiEJaHan; hb Ilapie, 6ho je npBHisHHCTap 
ntnaaojicKH oji; 1716 — 1720 h noKymaBao je, aJiH HecpehHO, ja IHnaBHJH 
iroBpaTH npe^arattH yraej, a HxajiHJy ^a ocjdeoSoah oa HeiaHKora ro- 
cnoACTBa. lip. 

PAHKE. CPBHJA ■ TrPCKA XIX BIRA • 21 



322 

Kaj cy ro^HHe 1788 PycHJa h Aycipaja nocrarae ycnexe 
y paty npoTHB TypcKe, th cy ycnecH iipo6yjtHJiH HeonopaayM 
Mei^y CHJiana Tauo ;i;a HHcy HMajie Kas o6paTHTH noTpe6Hy nax&y 
4»paHi]ycKcj peeojiyi^iJH, mio cy nocie npHCHJbeHe 6EjLe jijbl y 
TOJUTKo Be^oj uepH HaxHaAHO yHHHe. 

y name Bpene cy h cauH yHyTpamftH noKpeTH y TypcKoj 
yTHiiaiH Ha EBpony, a cynpoTHociH eBponcse hojihikko ymufljie 
cy Ha TypcKy. 

GBaEOMe je BosHaio KaKo ce ycie^i; yciauKa rpHKor Mopajia 
HanycTHTH eBponcKa CHcieiia, Koja je saBMAajia iiocjie 1815, s 
Koja ce o6hhho osHanaBajia CBersH caBesoM. H aBO HHJe 6hjio 
Heonxo;i;HO, AonyciHso ce ;i;a cayqemke iipeMa FpuHMa nocTane 
y jeAHo H noKpeia? iH^epaiHHx TeffiH>s. EpajbeBHHa Fp^sa ycia- 
BOBJbena je npn ;khbom cyAapy CBnjy yHjTpam&HX n cnojbHHx 
HHxepeca enponcKHx cnaa. 

Ga Gp6HJ0M HHJe 6hjio laKo, n aRo 6hcmo mofih Hano- 
MenyTD, jifi, cy cynpoTHOCiH cyceAHHx cnjia Kyinaie Aa> ceynjieiy 
OA no^eiKa ao Kpaja. GyvKe neMa, a& je Gp6HJa seiiJba, rAe ce 
pycKH H aycTpHJCRH HHTepecH najofflTpBje cyKo6jbaBajy. 

y TpelieM jeAHOM nociy, y erHnaTCKo-cnpHJcKOM, 6rjie cy 
BeoMa 2CEB0 jeAaH npoTHB Apyror ys^y^eHH HHiepecH CBHJy CMJia. 
y TOM nociy, HCTHHa, HHJe ce Morio BaxBo napoHHTO y^emke uei^y 
jbyAHa pasBUTH hh aa jeAiiy HHsa Apyry cipany; aiK yHyrpamiba 
nHTaH»a yii^y na cnojBHy noJiHTHKy, h ^eeio je HsaBHBJby seoMa 
086HJBHHM Ha^Hox. Jl^e Beova passH^HTe Bpere Aora^aja Heno- 
cpeAHO ce AOAHpHyme Me^y co6om na HeKOJiHKo lanaKa, na je 
HeKOJiuKo nyra flsneAano a& ^^ manyTH onniTH paT. 

OHAa ce Ao6po BHAeao kojoeko BpeAH erHnaTCKo-CHpHJCRo 
nHia&e. HcTO^He h aanaAHe pacnpe yRpcTHme ce Me^y co6om Ha 

H^'onaCHHJH Ha^HH. 

Jem OHAa mo je RonRaio Aa hsjioshm RaRO cy obh Aora* 
^ig'H TORdiH HHM jo o6HapoAOBaHa 86HpRa AOKyMOHaTa, Roja o thm 
sanjieTHMa Rasyje BHme Hero mro 6h ao caAa* ^hjlo nosHaxo o 
RaRBoj roA Apyroj Ta^RH OBponcRe noiHTHRe. Heliy hmbth Aft 
TOBopHH npoHeHJBHBHM paTHHM Aora]^aJHHa, HH npocTpanoMe 
PW Ay^oBHOH, HHTH RaRBHM BeiHRflM AORasHMa ifopajiHe paA* 
jbHBOCTH H CHare; roBopH^y cane o p^vt&H AHmoHaxcRoj, ROJa 



323 

ee 7 KH>H»eBHOMe CBOTy Eor 3Ha KaKo ho i^eHH, axH ce jfera 
^THHH sa cy joj OBAe ycnecH Booira SHaireHHTE, h ji;a saciymyjy 
csasy nasH»y. 

MexMed ' Anuja u cyjimaH MaxM/d. 

OB^e H6}ieM0 HtfaTH Aa ce 6aBHM0 napojcoK Kojn TpaxH sa 
ee onpocTH MycjioMaHCKe Bia^e, hhth Bia^aoiiieM, Rao ihto 6eine 
KHes-MHJioiii, KoJH ce lyro ojpatao Kao CTapeniHHa laKor je^Hor 
HapoAa, HHTH HycJiOHaHHKa, Rao mio cy Eom&aipr, rojh Bojyjy 
npoTHB cyjiTaHCRHx pe^opMH. BaBHkeMO ce jeAHHM namoM rojh 
can ce6e pe^opMHine, ajiH kojh TeKH ^a ce y CToapn na^HBH 
HesaBHCHHM. GyiTan MaxMyA je HMao toihko npoTHBHHKa kojh 
cy aacTynajiH neKo jtpyro Haneio. MexMej-AjiHJa je 6ho npoTHB- 
HHR ROJH je aacTynao ona Ha^esa Koja h cyjETan, aiH oniTpi^e, 
onfflHi)HHJe H cpetn^'e. 

MexMeff-Ainja je j;offlao y EranaT ca jbo Tpn ctothho Ap- 
6aHaca h PyneaHOTa Kao KanexaH (5e8 RejiHRora 8HaHeH>a. Bho je 
HOBOK c jaRHM oco^HHana; HMao je jap sa Ao6po pacnosHa cpe^- 
CTBa Koja CHrypHo nocxHsaBajy aajtaxaR ; Hirao je ;i;HBjba?Ry cnary 
j(ej[aH»a, Roja ce HHJe saycTaBJbaia hh npeji; KaRBHir cpe^icxBOBr, 
a opHiHRe H TO iH^He oco6HHe jieioBaie cy sajoAHHiRH jsfi. uy 
BxacT y pyKe Ha6aBe. Jifi ce cbo to oco^hho pasBHJy, noKasaka- 
ce npHSHKa y 3a6yHH soja y Ernnry HacTa nocie ojiiiacRa $paH- 
iiysa. Oh je ;i;oBpniHO yHHorraBa&e ManeJiyRa, Roje 6exy 3ano- 
HeaH $paHii;y8H, a nocie je yireo ;i;a ce onpocTH ynopHHx h 
6yHT0BHH?KHx paTHHx Apyrapa, Ap6aHaca hjih TypaRa, rojh cy 
xy y Toue noMaraJiH. TaKO ce y cxBapn oh cbjc nociaBHo sai. 
BHi(e-Rpajba, a IIopTa ra je Mopajia Tpnein, xa koshko xa joj 
je 6ho Hesroj^aH. Jl^a 6h ce y tom noiosajy Horao ApsaiH h 
HacnpaM Ilopie h Hacnpaic cbojhx RaneTana, Tpe(5ajia My je Boj- 
CKa, Koja 6tL cano 03; &eroBor Mnra saBHCHia, h Tpe6aj[H cy My 
So6pH ;i;oxo;i;UH. Oh je o^Max noanao sa hhth MoiRe Tany Bojcky 
o6pa80BaTH, hhth onaRe ;i;oxoTKe Ha^biBHTH, aKo no^e o^h^hhm 
Ha^HHOM HCT0HH>a7Re ;i;pataBHe ynpaBe. JIhhhh H>eroB noiosiy 
no6yaH ra jca ce y Toj noTpefin o6paTH 8ana;ny, h to mhofo oj- 
ly^HHJe Hero nrro je to HeRaA GejiHM ^raHHo. H ^paHiQrsH no- 
Morome h H>eMy. 



UuKaAc^ii^B a^ytaHar Mapmaia Heja, Gob, c noTp66HflM 

$)H>j<^M (j^VaHl^CKJHZ H HTaJI^'aHCEHX O^^HI^Spa, CTBOpHO jO BOJCKJ 

U^XMi^A'AJiHjHuy, H sa TO je noeiao GojnHMaH-nama ; ^pannjaH 
oy OiLiift lA y yopaBH bojeehkb mKOJie y EranTy, a jejiae hh- 
^UHVV na TyjiOHa, Epoaaej, ocHOBao je apcenai sa Mexve^- 
A44JttHy MapHHy, Cpefea My je 6a^raa y pyKe zenjbj Koja je 
0Ui\jiaf poAHOiniiy h cbojhm reorpa^^CKSM CBexcKHM nosojEajeM ;i;o 
CAA o6oraTUsa h ocnioa CBaKora ro ce H>OMe KopncTHo, $apa- 
uHu 11 llTOJieHeje, ApaQe h ManesyKe. MexMe;i[-Aj[BJa BFJe ooe- 
Hau Aa oTKpHJe caKpsBena 6j[ara seMajbcsa h Aa ce H>HMa ko- 
pmvru. Yhho je HBTaia joni y neipAeceT ceAMOj roAHHH, Aa 6h 
uiTo Hay^HO B8 npeBOAa onniTe-RopHCflBx enrjiecKHX cuHca o xex- 
UHHKUM npeAMexHMa. H nonrro ce CKaipao sa onmTera yHHiejba 
H HactaBHHKa, y to^ihko je BebMa ycBoJHO hcto^ho cxBaia&e, 
110 KOMO CBa seMJba npnnaAa ii;apy, no komo je BJiaAasan; Beaa- 
imcHif rocnoAap CBora mro HMa. EHne3H cy My, ao Ayme^ o6pa- 
tia;tH ua^iciby na KopHcxu Koje ce y Ebpoiih noKasyjy h3 cho- 
(1()AHor KpeTaH>a CBBJy CHxa. Oh bm je sa to OArosapao, KaKo 
cy »a TO H>eroBH jbyAH jom He3HaJiHii;e h j[eH>HBi],H : ^ja hm mo- 
paM (Ihth HacTaBBHK, H TO jbyT!'' H 6e8 cyMH>e je HMao npaBO. 
Oil iiooTa ancoJiyTHH rocnoAap n BacTaBBHR Bao jesyHTH y jysHO- 
aMnpHKaHOiCHM BOSOBHJaMa. Ofl je Eaflajie o6bobho b ncKonao, 
RoJh ohao seMJby Ha AaieKo poahom HHse ; ob je a^iho h seMJby 
u roMo. KaA jo BOMy Tpe^aio, ob je 6ho Ao6ap TproBai^ bcto 
TaKo itao uiTO je 6bo Ao6ap BOJBOAa; ob je Bape^HBao mTa te 
CO (M^JaTH, B OH je CHnao poA y CBOje xaM6ape; oh je Hcnaa- 
(iMiiao paAHBKe, a ob je poA npoAaBao.^) „BaMa TaMo — roBo- 
pHO Je OH — Tpe6ajy MHore pyKo; ja ManiBHy spekeM cax, 
M(\|oM pol^eHOH pyKOM/ H nomTo je h na tom oojby paBBHO h 
Aapa M poBBOCTB BOOMa MHoro, jep ce 6pHByo b sa cbo ocTaso 
iiiTo iiojiiCROM paAy Tpe6a, ysAHrao ce ao cnare Bojoj cyiTan 
hhJo (tHo HHMaio CTpaman, Koje ce ob caM Mopao 6ojaTH. HcTHBa 
oy {MS joAau nyT, y rp^Koj CTsapB, noKaaaan sajoAHO Bacynpor 

*) IhvJiejjjBL ^a cy jom crapE EranhaflE sBaJiE sa naiyK, jep ce 
yu<vr|io(i;haBao na lyiBJaia. Iloaie tojihrhx cTOJieha MexieA-AjuHJa je 
ortuoHHo raj 8a6opaBJBeBE pa;^ h BOcraBEO ra sa ocaoBy CBojoj TproBHBK 
B oHojnN i|)HBaBiiBJaMa. 



325 

Ha^MokcTBy espoucKOM, ajiH cy ce nocse ojiibojejih cbek Ha CBOjy 
CTpany. 

Kao CBH mTO cy Ma Kaji; MofeHH 6kjlb y Ernury — Cgh 
Kan jf Akp HMa CBoje cxapo hmg oa jejHor IlToaeMeja — h 
MexMe;i;-A3inja je npy»Ho pyKe Ha CHpHJy. H Ty cy ce, Kao 
AOTJie H CBy^a no ;ipyrHJC necTSMa, HeMapjbBBe name h ;i;o]faba 
flesaBHCHOCT Me^y co6om noacHne. Eo se ana Kauo ce A6y Tom 
HaHHHHO rocno^apeM GaMapHJcKHx ropa h i^ejie IlajiecTHHe h 
KaKo je yneo seKaKBy canoBOJbHy xaKcy na xaipje? MexMOA- 
AflHJH HHJe 6h3I0 TeniKO ja y toj onniTOJ aHapxnJH oh no6ejH, 

CyaTany je 6hjio HeMorykHO aa h na to aaaoiypH, aan je 
Bet 6ho oabo^ C3ia6 ja ce cboth. Cepamfeep no6ejOM yBOHTOHe 
3acTaBe h senHKH Be3Hp 6Hme noTy^eHH je^aH sa jijpyTRU. Jifi- 
KOM^pa 1832 xBaaHO ce H6paxHM ^a fee KOH>e hojhth y CKyra- 
pHMa (cnpaM U^apHrpaja); noTpeceH na cbomo npecTOny cyjiTan 
ce Mopao ojiyHHTH ja no6eji;HHKy ociaBH Cflpnjy h A;^aHy. 

Oa Tora BpeMona cbo ce BHme h BHme ysAHsaxy mhcih 
MexMOj-AjiHJHHe. Y sanjieTHMa kojh cy cyiTdHy on;enH3iH Fp^Ky, 
OH je sajodHo KpHT, m cpefeno ra je o^tpatanao. IHto cyaiaH 
HHJe Morao, oh je CBpniHO 6op6y ca Bexa6HTHMa, ocxo^oahbhih 
oj; h>hx CBOTa Mecia. 3aso6HBfflH CnpHJy 8aji;o6HO je h jocto- 
jancTBa OMEp-yi-xai/a, saniTHTHHKa xai^HJCKHx xapaBana. 

To My je ji;aBaJio koa CBHJy npaBOBepHBx MycJiOMana TanaB 
yraej, ja je nociao caMOCTaian y jyxoBBOM CMHcay hcto laKo 
Kao nrro je 6ho y cbotobhom. BHnie nyra je nocje HCTHnao mh- 
cao, AS* My ce la caMOCTajinocT h npHSBa. HaBeoiTaBao je o tomo 
H eBponcKe cnie Kao o D^iaay, Kojera ce HHKa;i; ne mhcjih ociaB- 

:!baTH, H KOJH MHC^H H3BpniHTH. nopHI^aJIO CO ^a je OH Ha OBO 

oafiHJBHo MHCJiHo; H»era je thm nyiOM, cTouy no CTony, cee ;i;ajBe 
Tepana IIopTa cana cbojom neyMeniHOfflfey. Ha nocjieiKy HHJe oji; 
Tora Bor saa mia saBHCHjio. JI^obojbho jusl 6h CBaKH jifijbE nanpe- 
saK ernnaTCKO cnie y^HHHO jub, noKopnocT ErnnTa^) nociane ca cbhm 



*) Bhot IIpoKem-OcTeH Mehemet Ali 1877. H>eiy je Mexieff- 
Ajiifja Harjie^o bbjehr, h noniTO je y Taj vax 6ho ca cj[yx6oi na HcroRy, 
y CTaH>y je ^a caonniXH iHoro mTOnrra ^oHcra SHaieHHTO. SaoJier c eBpon- 
CKHi CHJiaia npoRem cxBaia ca rjiej^iniTa ii^siuioiaTa kojh je h cai y 
THi nocJioBHMa pa^HO, E KOJH je jQ)3icao ^ je dojbe oho ioto oh ihcjuk 
H 0H;i;a Ba;i; to inmjiEei&e BHJe ji;ejiE0 KBes MeTepHSK. 



326 

HeMorybfla cinap. jJ^BOcipyKO je 3HaTH0 fiaao naiaae, KaKaB Oh 
nozoxaj npeua Toue eayseie eHpDQcKe CHie, aso 6b ce cyzTaa 
H oneT laiHO opy^ja ;i;a osaj tok jora^aja cnpe^H, Kao idto je 
noy3ji,auo saHHinjbao Aa yiHHH. 

Haw cy ce doxaamuJiu eeponcnu u ucmoHuu cnopoau. 

Aro aomeAaMo ;i,a im je Espona y OBO«e cnopy BU<nJia 
KaKBora 3ajeAHBiRor HHiepeca, HeteMO ra Moha Hafea. Obac HHJe 
Monio 6hth roBopa o yieinfey aa xpnmhaHCKe napoae: Mexmeji;- 
Aanja je ap»cao HajtsrotiHOCT ocstaHCKora npaHUHna oaaKo acTO 
^B1)CT0 Kao a eyiTaa MasMyx- Hh o HaDpeiu,Hiia oOpasoiiaaoCTB 
HBJe ce Mono c ojipemHTniafey roBopHiB, noinio je H MaxMy;t 
6ao pe^iopuaTop, a MexMej-AsHJa je ca cbom flocaejiHoniby apxao 
Haieaa lypcKor ApKaBHor upaBa, HapotHTO inxo ce la^e aMO- 
BHHe HenoKpeTHOCTH. Hh iiojihtu'ikh HHJe Hsraejaao ja mxo uaoro 
' isaa^a: xofee an 6hth jBa rocuo^aiia oh jejan. Morjio 6h ce 

[ pefen ;ia 6a jana KaKBa BJiacT y Maaoj Abhjh oTeataJia bbbj ca 

yj;a.teiiHJHM KpajeBHMa, ajia ce Morao npcsBH^TH ^a ce aa y 
Majioj Asitju He Mo:Ke odpasoBaTH aanaKBa jaKa caaa, aKO joj 
HeKaKBa cynpoiHa caara HenpeoTaao CMexa. Muae 6uxh ji;a ce caMo 
^ — ' pacnpa anxoea Moraa ynoTpeSnxH xe jja ce a je;i,uoj a jipyroj 

rpaHHUe nocxaue. 

Aia ce n0TaH.e HHJe c xe cxpaae nocMaxpaao y EBpona, 
Hero je oho ynaao y cipana^Ke Dpenapae a cypeBaaBocxa aoje 
dexy MB^y ciiaaMa mas npeyaeae. 

Cbh ce cehaMO, KaKo cy ce nocae pacnaj^a BenHKor caseaa 
a ycjiex jyacKe peBoayna,ie, y EBpona ofipaaoBaaa asa npoTHBaa 
npaBua. 

Tpa BOJHHiKe KOHXHaeHxaaae caae aa hobo ce Hajyitpmbe 
yjtpyHtiuae: a oaairo ouei apffiasy ce aajexao $paBiiycKa a B>eHa 
HOBa aiHacTHJa, h EaraecKa aoja ce khbo fieine ynyxHJia apaa- 
iifiv. pecfiopMe. Je;i,HOM ce xajia y;];pyacnme euniecKa r $paHi;ycKa 
ecKiijpa y Cuaxxeav jta Kpeay aaupeji no;[ saKpnjteH (fP^HitycKe 
BojcKe, le tta KOHaiHo iicxepajy XoaaH^aae as GearajcKe ofiaa- 
cxH. y caBeay c ^paauycKOM k EnraecKOM jifin Ile^tpo aaaajie 
IIopxyrajicKj-. YxaiiajeM xora caBesa a y IIInaHHJa lafiepaaaqe 
BiHCJia HaaBaaaame KaxoaHHaHCRH npanan. 



327 

HeosxoAHO je Ohso ;i;a ce obo cynapHsmTBO y MHnube&y 
eycpeTHe i[ y hcto^hom hetb&j. EnnecKa h ^paonjcEa Kao jifi, 
cy y MexMe^iy meASJie caBesBHEa. PycBJa yrpadfl BpHJUHEy a& 
eyjiTaBy y^HBH ojcyjBy ycayry 6ani Eaji; Tpe6a. Onja Eaa je oho 
HdpaxHM cpetHo npojHpao k n^apHrpa^y, PycH DoniJby cyjnaHj 
noMot y n^apHrpas. H Ha^HBH ce caBes, yroBopeH y Yfii^ap- 
CfieaH 14 (26) Jyna 1833, bojhm ce IIopTa Mecro noMofeH 
Kojy 6h diria sysna hhhbth, o6aBe8yje caMO ;ia HBEOJy cipaBy 
paTHj xa^y hh no;i; eojhm HsroBopoM ne nponyniTa Epos Jlap^a- 
Hejie. Jacflo je sac a^h, xa je Taj yroBop 3Ea?H0 Be caMO sfla- 
neflBTO ojanaHie pycEe noxopcEe cnae aa D^bom Mopy, ;i;oEie 6h 
roA Taj yroBop BpexBO, Bero h HCEjbywBo npaBO nocpeAOBaH>a 
upH o6paBH n^pHrpajca. EBmecEa h ^paBixycsa 6B2ie cy OAaBHO 
y oBmTHM pa8irHpHii;aiia ca PycBJOM, n cas noMscie sa JB Taj 
yroBop npaBii;e Ha h>hx Banepen. EnrjiecEy je to ;ipasHJ[o Beliiia 
Hero H $paBitycKy; h boko EpeTaae OHraecKe ^aoTo y 1834 
Kao sa je BaMHiBJbeBo 6uilo y naMopH jia JI^apAaHejie 3a EBnecKy 
nocoABe. Ajih y Taj Max ne Ao^e hh ao EaEBa cyEo6a. Hje^Ba 
2 Apyra CHia savDCOBOJBBme ce a^ ys npoTecT BsjaBe saEO obo 
Hefee CMBTpaTH yroBop Eao saKJby^eB. PycB(ja o^roBopH ja te oBa 
•CHaTpaTH jifi. npoTecTa h Beira. 

Tora pajH cy jBOCTpyEj BpejBocT BMaae cynpoTHocTH we^y 
MexMOA-AjiBJoM H cyjiTaBOM, Kaja je MexMea-Aanja y noneTKy 
1839 noneo BCTHii,aTH h HSBpuiHBaTH mbchh o nesaBHCHocTH, h 
KaA ce cyaTaH cnpeMao jfi ra chjiom cnpe^H sa to Be hhbh. 
€y3TaB ce jaje yBopHTH — nrro BBJe BHKaAa TeniKO 6h3io — 
Aa be OH MoliH caBaasaTH npoTBBBHKa. Xa^BC-nama ra je yBe- 
paBao Aa be H>eroBa BojcEa Tybs erHnaTCEy, a KanyAan nama je 
roBopHO Aa je h H>eroBa ^soTa ja^a oa ^jioto BacajiOBO. ^Ila 
.Ao6po — pe^e cyaiaH aa to — Hena Moje cayre cane CBOjy Ay*- 
HOCT HBBpme!^ Hhbhjio My ce Aa be mo^h iiphao6bth apancEe 
naBape, o6pH?ybH hm Bebe ^hhobo y bojch^, a hcto Taso h 
^BOBHJe OBponcRe o^Hnnpe. MexMCA-Ajirja je panynao Ba ono- 
45Hn;BJy TypcKy y Ebpohh, a MaxMyA je panyHao Ha noMot Eoje- 

KaEO yTBBiaBHX 6yBT0BHHEa MeXMOA-AjIHJHBHX H n6paxHM0BHX, 

Ha useMOBa KypAe, Jl^pyse, MyTyane h Ha cana apancKa nueMOHa 
oKo JopAana. MaxMyA je pa^ynao EaAa be Xa^nc npncneTH y 
€HpHJy, y Ajieno, y Jl^anacE, EaA be Akp 6hth y BeroBBM py- 



328 

Ka»a, Ka;];a ]^e h KsroBa ^^^ora npHeneiH h Kaji;a be ce noiM 
ErHnaT HanacTH. yaaays cy xy roBopniE o onacHocTBNa KOJHxa ce 
Hsiaxe. OjiroBapao je Aa xoke xa ce CiHJe ca UexHejOH, na na 
nocxao Eaean pycKH. 

HeKO Bpene ce noKymaBaao ^a ce iiiiTaH>e se^y cynraHoii 
E Mexxeii-AjiiijoK sa neiio pacBpasH, aiiH ce be thh nyTes BHJe 
aorio HHBiTa y^HSBTB sfior passHKe xe^y cBJiaxa. 

EflEo Huje cipaxoBao ja be cyiTas namy OABBme noTHCByrHT 
sjm ji;a Le ra ca cbhm cioaHTH. OsacHocT je no^HH>aaa hctoh 
Kaji; je cyaiaH 6ho oi name paaiiigeH, h saa je nania ciao npe- 
THTz cpeiBnyry eBponcKor uapcTsa. 

EBponcKe cy cnxe 6oJbe uosBaRaze cnary cysiaHOBy, Hero 
cyiTan caH. H>eroB Besvp Xa^HC-nama cjieno je noHaBJE>ao caxo 
OBO uiTo ay je hhcjibo rocnojiap. Oh yiapfl Ka;( je to Ht^KaH>e 
Tpefiaio qHHHTH, H Gy^e noTy^en (12 — 24 Jyna, Hnaafi). IIo- 
6eABHB Rpene na. UaporpaA- 

3a Taj uiyi^j cy Hecxoxne CBie Qsjie Be^ ;iaie Bpio o;ipe- 
^eaa yuyTCTsa. 

Ha cjyqaj jia <5h jtoinao y onacHOCi n^parpaA, Pyca cy 
GiijiB iipio oAcyfluo oAiyiaaH Aa ce KopHCTe npaBuxa Koje hm 
je ,T:aiiao yri^Bop yBtap-CKeaCKH, MHoro ne nBiajytH aa jih to 
iiaiia;[a MexMejt-AjiMJa hbh He. Ako uHcy 6am eHOiecKox, aiH cy 
aycrpHJcicox HiiHHCTpy zsjaBBJH Aa ^e ce xajna saTBTH samTHre 
itapHrpaja, h ja be OAp^aTH y caaaa Ta^Ry o saxBapaHiy ^ap- 
Aaneia oa CBuj'y JtpyfMX CBJia. EyreHieBy je 6hio Haxoxeao a& 
oAHomaje npeKSHe H bb IXapBrpana maifi, aso 6a ce nopia, 
npoTHBHo noMeHyioK ipaKiaTy, j;aia BaroBopirPH Te Kojy apyry 
CHJiy nycTHaa y MpaxopHO Mope. 

A Ha cayiaj ^a MexMex-An^a rpyae na IXapHrpa^ a sa 
re QpeA tbu rpaAOK nojasH pycKa ((laoTa, eamecKOHe je asHH- 
paiy 6itao HaioxeHO jsja, h oh Kpeee k II|apnrpaAy> h ^a b2H 
ly, MH y BOjiaMa I],pHor Mopa oCTaBe, joiae ce roanpeAUapH- 
rpa^oH pycKa i^fiota sajpxB. AAVBpaiy je HajioxeHo ^a aa to 
noTpaatH jtonymreifce IIopTHHO. Ako xh 6e IIopTa flonymTe&e 
ycKpaxHJia, ocxaBJbeBo jo (Snao ajtanpaiy caiioM fl;a npou,eHH Mowe 
z& npokn cHJov, H a^ SB ce thh ae^e cyBHme ocuaiSHTH sa 
onepaUHJe soje 6h noCJie Horjie noCTaTH HeonxoAHO. 



329 

EnnecKa nosoBe ^paHi^yse, xa h ohh CBOMe ajiiMHpaJiy hb- 
ffixj HCTOBOTna ynjTCTBa. 

<^paHi^8H cj vaxo oK^ieBajiH. IIo npeAaH»Hira H>HxoBora 
XpsKaBHora sHROxa HBJe ce Morao laBo o;i;iy^aH xopaK ocxaBHTH 
Ha npocTy oii;eHy jejiHora sanoeeAHEBa. H ohh HanoMeHyme ;i;a 
BOJHH^KH Bopan npoTHB JIjap^iaHeia Mopa 6hth tosh Hero mro 
ce hhcsh. 

AiH, nocjie Majio iipeMHnubaiba, h ohh npHCTaAome na en- 
rieeKH hmh. He nosnajeMo hb 6jiJiSie hh nperoBope bojh cy 
Bo^eHH OBOMe nocsy, bh saKjbyHaR ^o Bojera ce aohiio; asH 
ce no HecyirH»HBHM AOKyMeHTHMa toshro ana, ;i;a cy ce o6e cflie 
eiosRHJie ^a Tano pa^e ?hm 6h nacTaJna noTpe6a. Ha nocjieTKy 
ee H $paHny3H yBepnnie s& ce HopTH nebe y^HHHTH HHrnia, 
;i;oKie He 6y;i;e npe lora ynnTana. 

Ako 6e ce Hopia npoTHBHJia, HHmTa hm HHJe dnno npo- 
THBHO ffl, ce ysapH chjiom. 

Ha BpaiBO, $paHii;ycKa h EnrjiecBa 6exy tbpao ofiflj^iULne 
Aa HemTo noHny, a Pyci^ja je jiipaajia ja joj sy»H0CT h ^acT 
HaiaTKy ^a Tone cnera. 

CynpoTflocTH Koje cy pa8;i;Hpa3ie Eepony h AsHJy HCKO^nnie 
KOI Jtap^aaeaa je^He cynpoT jpyrnx, cnpeMHe ^a ce 6HJy. 

Ajih oAHomaJH EHrjiecKe h $paHi;ycKe cupaM o6a aaBa^ena 
HCTOHHa BJiaAaoi^a HHcy 6HJin hh Maio HAeHTH^HH. 



0paHnycHu unmepec. 

HoHEftajiH CMO y^emke ^paHii;ycKO y 0CHHBaH>y ernnaTCKe 
BojcHe H iiapHfle. Hcto laKo cy ycBOJene h caHHTexcBe h npaBne 
ype^^e 4^paHii;ycKe. Mhohitbo namnHiix HHHOBHHKa BacHHiaJio ce 
y <^paHi^cBoj; ErnnaT nocTa nao nesa HHjiycTpBJCKa KoxoHHJa 
^paHitycKa. y jeiHoj hoth yuyfeefloj MexMe;i;-AjinJH 1838 rojtHHe 
afl;MHpaa PycoH 03Ha^aBa CHary aeroBy Kao hhcto ;i;eao $paHu,ycKo- 

Ha ^pani^CRoj ce tph6hhh HsjacHHO je^aH oji; ApacaBHHRa 
H3 BSf^e, Aa GnpHJa h ApancBa HeMajy sa MexHeA-AiHJy Bpe^- 
HOCTH B02IHK0 8a ^paHUjcKy, HOHiTo Te seMjBe ErnnaT Mory h 
ocsa^HTH, a $paHi](ycBa npeKO thx seMajba mnpn cboj ytHi^aj na 
II,pBeHO Mope h Ha Ey^pai. G HesaBHCHHM ErnnTou y bcbh cy 
HajnmpH HsneAH sa AaJbH cbotckh jTHi^aj. 



:330 

Hsje :iin, ^aime, y pejy 6x0.0 js^ ^paouyaa thhc cb6 mro 
Hory, M o;];pse h a& aa Ha bce yrBpse cnary toshko EopncHy 

^a KBX ? 

H jlOHcta je 10 &hx ct^ano ^a ce Mexiie;i;-A3iija noiR- 
cKyje uanpeA, hS j^a ocsaja typCKO itapcrso, nero aa cBojy He- 
saBHCBocT y EranTy KOHa^BO h Ea CBarja ocayje.') 

Mono 6s ce pe^H ji.a y T%j nax erHuaTCKa BOJCKa HBJe 
Bonia HaB[ie;i: CTvnaTH, Kao niTo cy 6apeM (Sea npeciaHKa ysepa- 
BaiH Ty[jCRu B3DeuiTajii H>oj. Ajik s.a,A ce xh HSBeoiT^D yno- 
pefle e aaao jiaHHJHira oj bhx, Moate ce BHsera KaKo je npe^e 
jaBjtaHo TO HCTo, a EnifltaHH cy npH cbom toh b yflapaiH h 
osHOCHJiH no6efle. 

A ji.a JIB cy ^pasiQ'SH HxaxB Hecia x^ CTpaxyjy oa cy^uipa 
ca ] PycBJoM ; 

Oji; rojBHe 1S30 *paHi^y8H cy y cBHMa H CBOJbBHif H yny- 
TpaniibiiM nocaoBHua y KBponH CHaTpajiB Fycqjy Kao cBor h^- 
oTBopeHHJer npoTiiBHRKa. A npH kikboji roj nocay oko Jtapfl;a- 
Heaa. PycHJa je HMaaa m noTeraa mTeTy, na Ha eojhm nyrea 
oKpeHyaa. Ako fin nonycTHaa, earyfinaa 6h cboj yrjiefl h na HCTOKy 
11 Ha aauaay. Ako 6h ce upoTHBHia, ynaaa (5b y pai c EBraeeitoii, 
a HBinTa ce yji.ecBHJe Bwje iiorjio aaiiHCJiHTH aa iJipaHHycKe hhtb- 
pece. HcTOM 6a ce y tom cjyqajy yxBpaBo ca xBEroBCKOM Eb- 
rjiecKOH cTBapiin cases, kojh je setsa Bero mnTa ipyro Hmaoy 
(fpaHuycKe aHiepece. 

A finio je jacHQ Kao naa, aa ce EarjiecKa aa MexHejt-AjiHJy 
He MOJKe TOJiHKO HHTepecoBaTH koibko $paHuyeKa. 

H jia jiH je Hrjte 6mo caBeaa, y Kojie ce He 6a laan oce- 
THTH H HHiepecH Ba oHaj BCTH BpejuieT, npoTBB Kojera je canea 
oKpenyi? Camo Titeda re cipaae HHTepecoBafta, Koje cjeHBe.yjy y 
npoTBBHOH upaBiiy, M cy ja^e h ^a ce oko s>hx KaciaHe. 

EaA saHHCJinHo jia je y to apeiie aa leay ^paauycKHx no- 
CraoBa ciajao i;ai;aB PuiBeije, ja Be cyMBAH HHHaio Aa 6a oh 
oBaj nocao khbo noiepao Haapej. 



') TaRO je TaAai[[ii.y uojuthi^ 4>paHi;ycRe o6eaexHO Byieep j 
jesHOi ^.laBEcy, koJh Je yBpioHefl y xhbot ITaJiiepcTOHOB (II, erp. 292). 
<I>paHtiyrKa He atvLaniP aa ce cyjixaa jaHexips aa Boc^iopy, ais hcto 
lano He xe.Lauif^ hh na ko c npeqaaa MpueA-Aujy xa ojcpxs rocnojciso 
B&n CapHJos H ErenTOM. 



331 

Pnineije thx BpeiieHa, aKO daMHniJBaMO Asube, He 6h Morao 
xpyro mTo Cath jsjo jiH6epaJi. 

noMOHyTa noiHTH^iKa K0M6HHaii;BJa Beoua 6h ro^HJia HanpeTKy 
indepasHHX Hseja. yTBp]^eH>eM easeaa h 3n6epajiHe 6h n^eje 
ynyTpa Hxaie y tojihko jane npeACTasHHuiTBo. H bhabjih 6HCTe 
KaKO 6h ce to npeacTaBHHniTBo yajtHrao npa npBOJ Hesafen Py- 
eflje. To 6h 6ho HaJBeliH MOiieHat, Rojn 6k o6uoBJbeHa peBOiynHJa 

J^Oa^HBOJia. 

Ajih ra oaa He ynoTpe6n. 

noTpe6a Aa ce uojiHinKa npeipeca npeA CRynmrHHOM ne 
roAH 6ani Eor sna Kano CHasHOM h 6p30]f 0TnpaBJbaH>y nocjiOBa. 

y caBeTOBaay ^panuycKe CKynniTHHe y no^eiKy jyaa, npe 
Hero niTO ce sHaso 3a 6oj koa HHCH6a, nHTaH>a cy cxBatena jom 
ca CBHU y onnrre, Kao jifL Bek HHJe 6ho y nocny H3BecTaH se- 
MajbCKH HHTepec sa kojh ce nek sarasnio h kojh je o6pHii,ao 
AaJBH pasBOJ. GBynmTHHapH cy roBopHin o apancKOJ h o TypcBoj 
CHCteMH Ha HCTOKy; nojcefeajiH cy na atHBOTHy CHary Kojy Typ- 
CBa jom Kao ji;a nira, na roAHHe MexueA-AjiEJHHe, Ha 6oiieGT 
H6paxHM0By h Ha HeAOCTaxKe hobo ernnaTCKe ApsaBe. Ehjio je, 
xo Ayme, rjacoBa n sa ^opuaiaH xennbH cases ca MexMOAOM, 
aiH 6h hx HaAroBopHJiH Apyrn kojh cy ne Mau»e pe^HTH 6hjih, h 
KoJH cy TpaxHSH M ce 6e8o6pa3HH Baca:ii 6yHT0BHHK cbom rocno- 
japy noKopH. Ha nocaeiKy ce BefeHHa caoxH y tomo, ja ce Taj 
Hpe^MeT CBpniH na Koerpecy. Jifi 6h ce y tom nocjiy ^paninycKa 
HacT oapjKajia, CKynniTHHa oji:o6pH MHHHCTapcTBy KpejHT oj jecoT 
HHSBona E cxaBH My y sy^HOCT ]ifik Taj nocao CBpum mro Moxe 
csaBHHJe. 

Fojie pew Koje Kaayjy cyBHine, a ya h>hx cpejCTBa Koja 
cy cyBHine HesHaTHa. JI^oBOJbHO a^ ce ^pannycKa ne o^iyHii A& 
cpefey HBMaMJtyje; h y Mecxo sa noTHCKyje nanpej MexMea-AaHJy 
H H6paxHMa; ona hx erase saycTaB.'BaTn. Jep Hena cyMfte^^ce 
ca CBOH B^HJBOtf TO XTeio OHox HHCHJOH, Rojy jo ^paHiijcRa Ta^a 
ynyTHja H6paxHMy h MexMejy. 

H6paxiiM je o^Bpatao CBora ou;a o^ 3anoBecTH a^ ce ycTaBJB'B 
OHAe r^e 6e ra lecao ^pannycRH HsacianHR. FoBopHo je, KaKo 
cy Rek HcuipneHe seMJbe y RoJHMa ce naxoAH, h la OHAe ocTaTH 
He MOHte. JejaH My ce jeo bojcko 6ho Bet ynyTHO na KoH»y, 
a ApyrH na MajiaTq'y. Ajih cy ^panuycRa naBajkHBafta 6Hj[a TaKo 



332 

eHeprHiBa, a^ Je h H6paxHx ooiiycTiio H Hs^ao HapexQe, ^a ce 
iiaa Bojcita BpaiH,'} 

Xa IH naK to cbb Hiije ^iiH.eHo c naiiepoM, fla ce MexHe^- 
A:iHJH ncno,!, pyne a ja.Tje noMoh yKasyje? 

HowioBii Me^y cj'araHOM MaxMy,T,oii H MexMej-Aa^joM cia- 
jaiH cy ynpaBo oa Toae iniu je cyjiTaa set 1837 nonyjao eri- 
naTCKOM BHue-Kpaiy aa ay npnaim y Eraniy HacaejCTBeHocT e 
;ia My ycTyua ueKe oKpyre y cnpiijcKOM npnaopjy. IIpeMa Tone 
6h uHpHJCKa ynyTpaiiDba aem.ia u 'I'miHKHJa ODex s.omjie y cya- 
laacKe pyse. Ilaraeaa Aa ce Mex!ie,T-A:i^ja npeiiHmjbao aa ob^' 
opftA^or npHMH n :ia to idto je i5u3li y naraeay onacaocT eHniecKo- 
TypCKor caiieaa. Ajih ce onei aa to iiwje aorao ckhohhth ja Ha- 
nycTn Ciipiijy h Aaany. KaiKy ja je peKao. aa ce oji; aera erpa- 
xyje y II,apHrpaji,y cam* Ka,i ce Hajiiian Do;t opysjeM y Chphjh. 
3a TO je pax Mopao Oyi;nyTii iia hobo, noniTO h y ItapHrpaflj 
Mexjiea-AinjnHH npHJaTe.1,11 6Hine yK.iOH.eHH ca bhcokhx uecia, 
a H.oroB Hajj.yhn dpothbhhk, XoypfB-nauia, 6b nocTaBjbeH sa 
DpeAce;iHnKa caaexa. Xoapes je onaj ncxH ihto je saaJty^HO yro- 
Bop y yuliap-cKeJiH. Ami pai ncuaa,(? h oneT no TypcKy BeoMa 
HeepeliHo. EranaxcKa BojcKa aaaoOa S (20) jjHa na hobo noi- 
nyH.y noGeay na HncaCy: soraiiaj K'jjesty je aaiiainaj pacxao y 
aeaorjieji,. i;aa je h cyarau Maxmyi. (Iih3H9kh Hcupneu, a mo- 
paiHo yryiea, 18 (30) jyaa. vMp'o. Koaaao ce ena, yiip'o je, a 
BBJe joui Cmo caanao raacoBe ji Tdj nocieaifcoj necpebH. 

IIo CHpia MaxayjoBoj He 011 y BaaaH HHitaKBe npoiieHe. 
HacaejHHK Ailay-i-Mej^Hj,- Kosie je fuijio Tei; 1 7 roAHHa, cayinanie 
XoapeBa, iia[i,e-]ipa.Ly (ia iia hobo nony^eHa HacaoACTBenocT y 
ErnuTy c ooiiihhm noiacTajia. A.i» r,e Me^y thm xotojuijiq join 
aemro, aiTo je cBaKO iioanpeibe HesoryfeHHM MBaao. 3a6pHHyT 
arra he ra cHafeii ox Mpa;ihe XoapfH-uamnBe. Kojera je jtorae 
caB cyaiaH iia yajii jpacao. Kanyaaii-iiania ciincaH j,a ee npew 
MexaeA-AjiEJB c ueiosi cbojom ij^aorgir. Ha nyry ce paaroBopa 
c iJpaBnycitiiu ajjurpaJioM Ja.iaH;[OH, ji oTEpaje ay Haaepy xa 
MexMea-AjiHJn iioiiyaii HaiiecHaiiiTBo y itapeiBy. 

') rpeBBn-i. IlaasepcToiiy 2(j Jyja (5 ABrycra) : MapmaJi IH apo- 
qgra Dncxo oa iberoBa atjyTaiiTa. KanpTiiiia K&iajepa, y KO«e jas-'ba, iin. 



333 

OcHUHBura ce laRO h Ha Mopy h na cyxy MexHeji-Ajioja 
HHJe HH noMHfliJbao m npHMH noHyje, Koje je yseK jtOTiie 03;6h- 
jao. no raaBH vj ce no^e BpcTH MHcao a^ no^e na I]japHrpa^i[ 
H Aa y CBOJe pyKe ysiie BpxoBHy BJiacT. Easao je OTBopeno eBpon- 
eKHM KOHsyjiHtfa kojh cy oHAe 6h3b, a^ 6h H>eroBa HaJBolia sejba 
6TIDLB, jifi, npeysue nocjioBe ii,apcTBa, ajiH 6k Tpe6ajio ;i;a ra na to 
eaM cptaH no80Be. A jiibl 6h ce to yHHHHJio, Bajbaio 6h a^ ce 
XospeB H86au;H hb cjiys6e, niTO je MexiceA-AjiHJa TpasHo BeoMa 
jacHO H asHBo. ^HM ce 36aii^ Taj aeroB HenpnjaTejB, oh fee $JiOTy 
BpaTETH npaBue y D^apHrpaj. ErnnaT h Cnpj^'y ocTaBHfee CBOJoj 
jen,H, a oh he OTHfeH y npecTOHBn.y ja nony^H cyjiTaHy A6;Qrji- 
Meijimy CBoje yczyre, ja My noMorae ji^a yMHpH n;apcTBo, jta ra 
ypejCH, Aa* My a^ saKone kojh fee uy h 6jiarocTaH>e ysAfltH h 
o6paHy o6e86eaHTH.^) Oh nq'e xtoo ja dyje BejiHKH Boanp, nero 
caMO ypei^HBa^ n Haji;8opHnK 6e3 HSBpniHe BJiacTH, h ysa h> 6h 
CTajaso hoko Te:iio Koje 6e ce ype^iHio, h c kojhm 6h oh BpniHO 
na^Bop Ha^ saKOHOAaBCTBOM h na^ H8BpnmBaH»eM. THMeMexMOA- 
AjiHJa HHJe MHC3H0 ;i;a MeH>a ^HHacTHJy, nero jta noKpaj H>e ysMe 
y CBoje pyKe BpxoBHy B^iacT, a caM ^a ce nacioHH na CBOJ BJia- 
CTHTH EKQiLQjifiJi jcoo sp^aBO. Ybok CO ji;psajio M cy 4'paHIljr8H 
OAo6paBajiH obo mianoBe, aiH je o^obhaho, ji;a EnrJiecKa HHJe 
Morjia jonycTHTH ji;a CTBapH ;i;0T3ie ^toi^y. 



SajedHUVHa Homa. 

Ilocae MHpa oji; 1815 ro;i;flHe AycTpnja ce Befeifa oj cbhx 
ocTajiHX CHxa saysHMajia as* ce oji;pmH CTaH»e Koje ce saTeoo. 
Tone ce nzje Hy^HTH KaA ce yBiie na yM naKan je cnjian a^o y 
ocHHBaH>y aycTpm'cKe nonHTHRe Hvao H»e8HH riiaBap h rjiasHH 
npejCTaBHHK, h noTnyno je caejcTBeno nrro je oh no MoryfecTsy 
6paHno oho hito je can ocHonao. A Me]^y najnaBH^HM noJMO- 
BHMa KHesa MoTopHHica 6ho je o^aBHa h nojaM Aa TypcRO ii.ap- 
CTBO y n;e3iHHH ojpacH. Te ce mhcm oh AP»ao h y rp^KOMe 
cnopy, joKJie je roj Morao, aan jy Je, na nocjieTKy, nnaE Mopao 
HanycTHTH. H hobhm sanjieTHtfa oh je ohot xnaTao ce 3a CBOjy 
ocHOBHy MHcao, Ayro ce Tpyjefen ^a H3BeAe HOKy sajejiiHHHKy oj- 



^) Prokesch-Osten, cxp. 103. 



:i34 

lyiEy CBHX cuia, Be lexdtiH 6&m sa KaKsou KOHf^epeHi^RJOH y ' 
nynoj ^opHR, npH Kojoj 6vl Ta^ia Hopao yiecTBOBaiH a TypcEH 
saciyiiHHK. H ope nocae^ifcHx ^ora^aja, Kaa w cyeraace cynra- 
HOBa OoaecT h npo^tHpaae Mexneji-AJiHJHuo, MeiepBHK je pa^o 
jia ce BenHse emie jioroBope, le ja nacaejiHHKy OcMaHOBor npe- 
GTona o6e36eAe uacseACTBO H>«roBax crapex y i^eiHHH, hih, Kao 
niTo ce ;[pyrH nyi najacBHo, ja oapate lypcKo uapcTBO HeocaaC- 
.leflo noA ca;[aniH>OH AHBaCTHJou. 

Jl,a Je MexHeA-Aanja AOHOia y Taj Hax rypnyo Hanpeji;, Aa 
je lajia ^paniiycBa HaaaBasa Kpiisy oj( Koje je sajbaio crpaxo- 
BaTH, Hzntia ce to ae 6s norao asBpioHTB. 

Aaa je ca^a npe CBera EHraecKa fieaa oapfmeHBx pysy. 
Hflje ce BHine firao (Sojani cyKoOa eHraecKo-pycKHX HHxepeca sa 
Eoettiopy; e EaniecKa ce JKnajHOfi ciaraaa c HBOiJLy o iteio- 
KynHocTii TjpcKor uapcTBa. 

A PycBJa H IIpycKa HneaBie cy TaRO oaasHa, h jon je 
cauo nHTaK>e 6hio xo^e an tohs npHcryDBiK ^pani^cEa.') 

y iicTHHy H^e ce Buaao icra yciesaTH he HHaacTapciBO 
MoaeoBo. Hiye as npe EcpaTKor BpeHeRa ycEyimiTHHH rosopeKo 
;i:a ce Taj aocao cepinz Ha saRBOH Koerpeey? A aKo 6h ce raj 
Boiirpec caciao, aap 6e oh Horao sa ho DpHSHa c HecTa ueao- 
KynaocT TypCKor itapeiBa? IToj; tom pe^jy ce, 6e8 cysiibe, y laj 
sax paayuesaio ;ta ce neke TpneTH na ee Mexxejt-AaHJa opasH 
cauocTaaaH, ieto Bet y Toxe xpeHyxRy UexHe^-AaBJa HBJe he 
ci» iinc]iHo. Exe a ^pam^ycica ce npH^pyKH k ocTaaHua, va mra 
uHaie y cefia Mncauaa a aa aira n&^e aaaepaia y loj CTBapa. 
H KHes MerepHHE nociaxe nno je HHCaao, a jiflSBjsfi ^o jom je- 
AHe aaje^aHHite aejase ae? seaaEax caaa. 

^paauycKa je a EBa^e Bet 6saa Aoniaa y aoaoxaj aoja 
je OEO y Toaaso texa, nno aaje 6ho ea gbbk aspeiaa aero ;^o- 
cHEcieB, a Ga;i joj ce TexHaa noaox^ja yaeii^ jom aaine yeae- 
xoH icoJE je MeTopHBic aocTHrao apa toj asjaaa. 

H H8JaBi CTHxe yapaao y aajoAcyjiH^ea TpeayTKy. JI^Hsaa 
je sek 6zo caaoHao ce ^a npoaa MexaeA-Aa^ja ^^^^ aoayniTa. 



>) Ilo IIpoKemy Moae je ipaxio cnopaayi c EHrjiecROi o noio- 
»ajy KOJK 6v aaAaio npiaaaTi Meuex-AaHJi, ajii jeTemico 6110CIC10- 
HHTH aa TO ;iopaa nanepcioHa. 



33& 

* 6ho je OApe^eH n usacjiaHHK kojh je hobb ycTynse nicao ji;a no- 
Hece y AieRcaHji;pujy, h 6eine Bok o^pe^eH h ;i;aH Borosa no- 
aacKa, 17 (29) jyjia, a 15 (27) jyaa jto^onie Hajnpe aycxpBj- 
eKOM nociaHHKy y II|apHrpaji:y ynyrcTBa sa sajeAHH^RH KopaK, Boja 
cy npoMBHy HananiaBaia c uoTnyHOM jaeHoboM. Hnje ce jhuhulo- 
HH TpeHyTKa sa ry6jbeH>e. Jom Tora HCiora A^^Ha 6h noTHHcaHa. 
3ajeAHn?Ka Hoia, rojom IIopTa 6n nossaHa ;i;a He npHCTyna hh- 
KaKBOJ HOBoj ojciyitH 6e8 y^emfea CHaa, Koje cy ce o hctotobm 
noc:iOBntfa HSBecHo cnopasyiiejie. 16 (28) jysa 6h la noxa ^o- 
CTaBJbeHa AHBany. 

laKO je sanHCiETH jib. je Hoia ^asa ca cbhm Apyrn npaBaii; 
OAJiyKava ^^sana. Hnje Bek 6mL0 najntiaBinrje nBTaH>e jubl he ao- 
iHKyje ?acTH lypcKor ii,apcTBa Aa Aonymra HeinaH>e BenHRHX cma 
— Koje ce noKasHBaao y jejHOM cay2K6eHOM aKry — yyHyTpamftH 
cuop Me^y rocno^apeM h H>eroBHtf BacaioM, Hero ^nai ce na 
CHrypHO BHaio ji;a BOJiHRe CHie npHTH^y y hoho]^, OAvax ce os- 
lyTO jia ce sacaiy kojh je npoTHo, hh Kopas BHine Ha cycpei 

ho HBiaSH. 

^IXopia je — pene nocaaHHn.HMa nei BeiHKHX CHia Hypn- 
e$eH;i;flja — 6e8 bojcko, 6e8 ^ioto. nXia ke ^a hhhh, aKO na 
TypcKy yjapH MexMOj-AjiHja? Xofee ih uex CHia TypcKy 6pa- 
HHTH?** IIocaaHHitH — ua H ^pannjcKH, noinro ce Maio ycre- 
sao — ojroBopHrae, ja CHie to MHcae. H no toh h ohh sa ce- 
yroBopHme, jca hhko c MexMeji;-AjiHJoH ne ciyna y lajne nporo- 
Bope, mro je nopia HSBpoiHiia caMHM npHMafteii sajeAHH^Ke hoto.. 
H Hypn-e^eHAHJa npnira h ly o6aBe8y. TaEO ce BaiuBy^H caBOB, 
CKpoB npoTHBaH npe^aniftHM saxTeBHMa-Mexiies-AjnqHHHM, caseB: 
BoJH ciaBJbanie cnasne 6paHe jsjaubeu H»eroBOM yrmiajy. H y QiapH- 
rpsu^ ce CBe ca^ oxpa($pH npoTHB MexMeA-AjiHJe, h mhhhctpH' 
H yxeue, na h name no yAajBeHHH odjiacTHMa. 

H $paHi;ycKa, Roja je CHaxpaia cHary MexMeA-Aim'HHy Kao 
CBojy RiacTHxy, can h caica npHCT^u^e y xaj caBos! 

^pannjcRa je y noKy pyxy Mopaia sasoBOJbaBaTH h je^Hj: 
H Apyry crpany, a to je noioacaj h onacan h HeMorytiaH. 



336 

OBHoaiaj'u /ue^y Ehzjibchom u 0paHU^CHQm. 

y eaKOHHHa je lOBeHaHCROX nociosa, a& cax eo6oH oxaiaj(- 
&>aBa cBasE cases kojh lesH sa BSBecHHH sajiaTEOH, ^ek ce npo- 
oycTH TpenyraK, Ka^ je Tpe<5aso yHHHaiH nocieAKs Eopaic, iJhio 
M cy ctpaHe jacHnje n:iH TdVH^je saase oho sa ?hh Tese. 

AHTH-pycKo lexibe RaJBHice cy cjeASSiaBaie EHniecKy h 
^paHiiycKy, h Has o^ HiZx HHnrra He 6b, Kaji oAJiy^He eHnecKe 
npe^iore $paHi;y8H npHKHme viaso, a. ksa no lone 6h jacHO, 
Jia OA H>Ex HHJe oHeRHBatn cyAe20BaH>e RaKO (!h ipetJaio, o^iiax 
cy ce aarano noneae CyaHra npapoxHe HecynracHAe ae^y thm 
jlBeua CHaaua. 

TemKO 6a dnao pe^is k^ je EaraeCKa HHaaa K&EaB Cam 
HecyiKbiiB BHTepec opoioB Mexse^-Ajii^e, aaa EuraesH HHcy ua- 
pEas sa H>. HieroB cacreii Hononoiia necro je HsasBBao pacnpe, 
a neroB yrnitaj hi hctok no^eo je Bek crpax saji&B&TB. 

IIohcoh6b yBepaBa c HSBeCHOuiky ;^ je MexHe^-AaHJa XTeo 
ciyiiBTB y canea ca maxoM nepcHJCRBU OH^a 6am Ran ce max 
noneo oa EnraecEe bbido odpiaTB k FycHJH, h Kaji; ce roBopsao 
H>ero60H caBesy ca Eifiyzou, JIaxopou, MaxpaiBHa i EnpHa- 
HHHa. Je JIB Horaa EaraecKa novaraiH Aa ce ciBopH CKia, soja 
^H joj aeKajia noraa 6bth onacHa aa HaAHJy? A jom je «Bme 
^aao KpHBo EHraeBHMa iiito je MexBeA 6ho y csBeey ca ^paa- 
i^ycKOK. CTape BeEosHe HeeyraacHiie ae 6ejaxy nayBpae sh Ha 
je^HOj crpauH. H Ras ro^ TBaepujcKE Ea6BHeT atsBo pa^me sa 
Enmax Aose^e noa (tpaHuycKE naTpoHai, EHraesHua ce ^B>aine 
OQacHo jta jeAHa eeaHsa CBponcRa csaa noABprasa cBOMe yTHii;a|jy 
Syr BHAHJCRH, ROJB je GBOJBHa EHraecKe.') 

Joni y npeJ^annbHH ce nperoBopoBa noRasHBaaa pasaBRa y 
TexBiaiia o6asBejy caaa nacopaH MexveA-Aaqje, aai je BajeAHBo^ 
y oQuneH BUTepecy join 6Haa loaBKO jana, a& ee la paasHsa 
HHJe ToaBKo ocebaaa. Ga^ ce OHa He Horame Bznie EasaA QO- 
THcayTB. 

G esraecEe ce crpaae upe csera HasajbHEaao ail ce noBpaTE 
^oxa, Roja je, qpotbbeo e hcto^hoe e sanaAHOE ApxaBEox opaey, 

') Byasep Ra»e Ha ropefiaBeAeaoie Neciy: FocDOAap HHAEJe ne 
xo»e AonycTETH 4>pasiiycRoj aa nocpeaoo hjih HenocpPAHo aaooBesa nyrm 
y H>eroBe EHAEJCKe odaacTE. 



337 

OA roenojcapa npenuia k sacajiy. IlaJiMepcTOH npe;i;ioaEH ja ee 
Hssi^ sajeAHH^Ka ynyxciBa a;nMHpaiH]fa eHrsecKe h ^paHujcse 
4^1016, xa Mexxe^-Ajugy upHHyxe xa ^soiy iBpaTH. Pasyiie ee xa 
xapmai Cys HHJe xieo npHCiaTS na obo cy;i;ejLOBaH>e. 

Ohs» Ka^a je sajeAHHHBa HOTa H3ainjia, Ilopra je 6HJ[a 
HayMHa xa MexMex-AiHJH noHyj!i;H HaciescTBO Bia^e y ErnnTy 
noA BpxoBHOM Biamky IIopTHHOM, H BHme HHima. Aycipiqa 
npHcrane ffi ce to npHMH Kao ocHOBHii;a nperoBopa, aim 6e]ani6 
BoiiHa H HeniTO BHme oao6phth, Aa 6h eaMo HampHia cynap- 
HH^se HHiepece, laRO na npiuiHKy : jijbl ce MexMeA-AxHJH ocxaBH 
H Gnp^a, aiH 6e8 aacjiiejiiCTBa, fflu je oh shb. TaKo je mhgiho 
MeiepHHR ^a 8a;i;oBOJBH ^pani^CKy, r;i;e ce OTBopeao iBp^piJio 
;g;a nocie no6eAe' Ha HHCH6y, Kojy je Ilopia cbojhm HaoiiaBHM ho- 
cryna&eM HBasBaia, MexxeA-AiHJa Hxa npaBa Ha Belie ycTynse, 
Hero mro cy one Boje je oh npe]^e saxTOBao; a upoABH^aio ce 
jom H TO, sa 6h ce MexMes-AjiHJa MyHHo ckiohho spare BOjbe 
Ha RaBsy ropy noroA<^y. Aih onei 3opA IlanepcTOH ne 6ejaHie 
sajioBOJbaH c thm npoAiioroM. Oh je HCRao a^ ce MexMes-AjBJH 
nonyAH HacieACTBeHa BJiaAa h{^ EninTOM caMO noA noroA^OM a^ 
c MecTa OHHCTH GnpHJy. Oh je 8Hao Ao6po ][» ke to oao6phtb 
H ocTaxe CHJie, ano oh caMo ne nonycTH. Jom y Mecei^r anrycTy 
sanoBOAH oh eHnecROM nocsaHHBy y Eeny, fao cy ce TaAa jom 
joAHaRO noHaJBHme boahjIH obh sajeAHH^xs nociOBH, Aa ce yroAH 
c ROJHMa Moxe, aRo ne 6H Morao Aa aa noMenyTH npoAior CBe* 
CHjre 8aAo6HJe, pa^najy^H a^ ^^> ^hm npecTaHO 6hth ycaMJBen, 
c ApyniTBOM Ao^HTH H MopasHO CHaro H MaTep^jaiHHx cpoACTaBa. 

EnrjiecRH nociaHHR ynHTa xoke nn no tom nazory nocTy- 
naTH H oHAa RaA ce y tom Ma&eic 6pojy He 6e naxasHJiia hh 
^pani^ycRa, hh Pycnja? IlaiMepcTOH ce n^je hh Majio npeAo- 
MHmjbao Aa Aa OAo6peH>e h sa Taj ciynaj. Pasxor My je 6ho, Aa 
TaRO Tpeda paAHTH y HHTopecy EnnecRO. Aro 6h ce enrxecRa 
BxaAa nonxamnxa Aa sa oBaj senajibCRH HHTepec CTane, naxa 6h 
y saBHCHOCT OA ^paniijcRe, a to ho ^h hoahocrxo nacTE en- 
necRoj.^ A Aa ho 6h OAMax oa ce6e oA^ai^HO ^pannjae, pene 

*) naJHepcTOH Meji6opHy, 24 Maja (5 jyna) 1840 — koa Byx- 
Bepa Ha hbb. leciy, crp. 359 : MeHE ce hhhh, Aa 6h y caAamH>HH okox- 
HOCTHia TO OABeio EHTJiecKy Aa ce nor^HHE norjieAHia ^pamiycKe h ae 

FIBRE. OPBHJA ■ TFFCKA XIX B. 22 




aacTynHHKj Kpaia iJtpaHiijcKor, CeCiacTHJaHHjy : KaKO je caynaj 
jeAHaK c OHBM oa 1832, Kaj cy Enrieeita h ^paanjCKa npeay- 
aeJie npHHysHe iiepe npoiBB XoaaHscKe, ne oGaapyfez ce Ha o;i,o- 
6peH.e ocTdJiHx enaa. H caynaj je aaHCta (5ho jejiHaK rae^ajytH 
ra no Hayii;H h no odn^aJHva espoocKor ue^ynapojiiHor npasa; 
noaHTH^KE je naK 6ho ^Hcia cyirpoiHOCT. OH;i;a cy EuraecKa H ^pafl- 
njcKa panaae sajearaHKH, a caa cy noieae ;i;a ce Aenajy. A 
pacnoaoateibe ce DeoMa npoueHHao a mio ce laie aajejiaH^Kora 
Henp^'aieacTBa npeMa PicaJH. 

H aKO je Cya jeauaKO MHcaHO ^a 6h, no crap^jeM cnopa- 
aysiy, (J»paHu;ycKa n enraecKa ^aota Mopaae npojpparn k Boc- 
f(iopy, iiiv 6h ce pycKa $aoTa na ftewy noKaaaaa, EnraeBH y 
Taj Mas Betk nacy TaKo MHCiHaH. Ohh o^iroBopflme aa je ca cbhk 
mxo apyro, aKo Pyciya cBojy ^laoxy noinjte y joroBopy c enpon- 
CEBH CBaaua, a apyro, aKo 6h c iboir nomaa no npe^amoioj 

HaMepH, H HHCTO no CBOJOJ BaaCTHTOJ BOJbH. 

OieEHaHo je Aa ce cnpeMaaa noinyHa npoMeHa oHflamaHx 

OKOaHOCTH. 



flpuSAumefbe Me^y EniAecHOM u P/cujom, 

Bell caa BHJe Cnao hh mbcuihth sa 6z uorao na A^PAa- 
neaiiMa CyKayiH oHaj pax kojh npefearae ja nocTane HaieaHHH 
juiTOM eBponcKHM. OOe ofle yciaBHe CBae Koje 6w ra Morae bo- 
AHTH, fiaae cy ca;ia ca cbhm apyror MHHi:£.eii.a. 

A Be^ ce He Morame HBeaBTB hh na te MexHeA-Aaiya aa 
HCToKy noctaxH caHOCTaaan, Baa }i& he a^cnerfl ]ifl Bajiiio^Hora 
yTHi(aja y Ltaparpaj^y. 

Me^y THM join cy HenpeciaBo 6Haa oji. BaHpease anaTHOCTH 
nHiaiba — sa hctok: Koje fee ce rpaHBue aain Mexiiex-AaHJB, 
aa an be oapataxH Capajy h Eranar, mm wefee, mio 6h My vEeK 
sHaiaH noaoHtaj a^aao: — aa aanaa: xofee aw EflraecKa, can 



Bpmir nocxoBe roJe cy mrerHZ HHTepecnia enrjiecRBi. — Hu jesuo 
BHCHo xopaa IlaJtiepn^Ha, jROiie oh oninnpHO roRops o CBOie ;Tpsaif>y 
y CHpBJCKOM BHTaibv, aiH y Hone ce caio ua KparKo nperaejajy ii,eao- 
EyuHH npproBOpH pM^ HSKaKBa nppKOpa, kojh jp aopay Vnao yiHHHO. 
ITpaBH paajor ue ipeGa TpazHTH ua toi lecry. 



339 

OBe je;i;He ta^Ke, Koja jy je c Pycigok BdanaaBaia, y ociajioiir 
ojCpjKETil onoBHUjijy PycHJH? 

y Tone ce Hajiasflia eynpoiHOCT ab6 noiiHTHHKe CHCTeMe, i 
JacHO je fliTa ee Kojenera oko Tora nieio. 

y Be^y H BepjiHHy BHine cy ce otfsHpajiH na onmry CTpany 
nHTa&a, nomro je 3aee6HflJH HHiepec o;i; h>hx 6iio yAaj&eH, ii 
o^aTie o6paTHine naxH>y eHnecKOM MHHHCTpy, Aa nn lie y nn- 
TaH»y ernnaTCROM nocTHkn inro :lse2H, aKO npoAysn ;ia ce ;i;pssf 
TOJiHRo 6e8 odsHpa Haoamre noBepeH>e? 

Tpe6a xa RameMO, ^a ey khcjih, Roje je ca^a EHnecRa y 
^TBapHMa nopTHHEM BECTynaxa, ca cbhm o;i;roBapaie CHCTeMH Tp^jy 

KOHTHHeHTaJIHHX CHJia. 

Hnje p^aBo cxBarno ciBap he BejiHRH sesBp XospeB Ra^ 
je noBoiiHe no cyjuana H3JaBe esponcRHX coa o6jaiim>aRao npii- 
po;i;HHM ynemlieM, Koje je;i;ua BJia^a ysHHa y noc:iiOBHMa ;i;pyre. 
To je Me|y ociaaHM 6ho pasjior, le je c ouniTHM Bero;i;oBaH>eM 
^jldHJena TpamGnHa MexHeA-AjiHJHHa a^' ce xaj ecth XospeB, 
&eroB iH^nrH nenpHJaTejb, y^aJBH hs caBOta cyiiaHOBa. Oa RaRo 
je eyiTanoBa ^Jiora npemia r MexMOA-AjiBrJH, EnniecRa je t 
CBoJHit nperoBopHMa e ^paHi^ycRov "lecTo noMH^ajia, RaRo je 
•cyjiTaH saROBHTH rocnojap, a MexMe;i;-Aa[HJa npocT no6yH>eHii 
Bacai. ^paBiijcRa joj to HHJe nopHi;ajia, bjlsl HHJe XTOiia hh one 
BaRJby^Re ycBOJHTH, Roje je EfiraecRa 0Ty;i;a HaBojtHia. Me^yTHM 
je Pyciga 6it[ia y noTnyBOM cnopasyny ca cbojhm caBesBHipxa, 
H TO cy 6Bie Bpase npaBqaTO H>efle mhcih. 

IIomTO cy c o6e CTpane BBMesbana noTpe6Ea npeTxoA^a 
otfjaniH>eH>a Koja cy, nocie toshrof BpeiieHa, oneT upBJaTejbCKir 
TiacHia, c RpajoM aBrycra 1839 PycHJa o6jaBH HapoHHTy mhc^'v 
y EHoecROJ, ^ nomro je ii,ap namao ;i;a HMa ocHOBa sa* sepyje, 
;i;a je oBrjiecRa Biia^a caA <$ojbe pacnoioxeHa npexa PycBJH n 
jta pycRoj no3tHTHii,H npaBe^HEJe mhcih aero jOTJie.* 

BapoH BpyBOB npHcne y JIoh;i;ob y ceirreMdpy, tfyje fl;oHc- 
Ras BeoMa ^o^po, h sanoHHe nperoBope. 

PycHJa je je^HaRO pa;];a dajia jifi ce 8aTBapaH>e JIjapAaEeia 
•cvaTpa Rao npaBHio Me^yHapoAHor npaBa, iHto je 3Ha^HJio, a^ 
•ce oBa CTapaia a^ no mro no to o^pxH cnrypBOCT H^psor Mopa, 
H ]sfi BHJe AonyniTaaa Ad> joj ce pyRe CBenaBO h sa CBar^a Besy 
y noraejy na lypCRO n;apcTBO. Ho tom je Tpasnia: ja H>oj ocTane 



340 

HCJUby^fiBO npaBo a& II^apHrpax 6paBH Ba Mopy oa MexneA-Ajiiye^ 
H BHBaRO isBJe xieia be ^a nyje o xaKBOj crpaHoj ^^oth fl& 
MpaMopHOM Mopy. HpH tom je o6pH^a3la, ja te HanycTHra yro- 
Bop YH^ap-GKejicEH, h ;i;a lie yHHH>eBy nonok, obo BiHjbaibe 
B0JCK6, CMaTpaTH 66 Kao BOCJie^iaK Tora yroBopa, aero Bao^ceia 
esiponcEor cnopasyMa. 

HBJe Hy^o BiTO cy ce ^paHiiysH acHBO uofjuTiui npoTHBy 
THX sazieBa, sa Koje Be ssait hh jecy ih bm 6bjih caoBuiTeBiL 
y noTflyBOCTH. HBJe bx MBoro TeniHJO, bito fee H8ry6BTH Bpe;^- 
HoeT yroBop YBfeap-GKejiCBH, nomio My je e EBane y CKopo 
no TOM poB ECTEii,ao. OflE BanoMeflyme KaEO PycHJa ipasH cjiy- 
Haj KOJBM 6k cansi^flOBEcaJDa BsyseiBfl nososaj boje OBa EMa sa 
BCTOKy. y EflraecKoj cy obbt apxaan, ;i;a je noByaa y CTBapH 
EnaE sBaxflo yGTynaH>e, aso e bejo oboseeo sojieeo 6e Tpe6aio. 
Sap ^a BHBiTa Be Bpe^E mio ce yEE^a yroBop eojh ce Morao 
CBaEB Hac JiaEO bobobete, npoTEB Eojera ce npe^e toieeo spo- 
lecTOBaso, koje je CMaipas sa yBpe;ij? Pycse cy EsjaBe e y 
ApyrBM Ta^KaMa da^OBOJbaBajie e o;p[EROBajie ce npeAycpeTjbE- 
Bomfey; Ed6eraBajio ce CBaso BenoBOJBBEJe pacnpaBJbau>e. Y era- 
naicBOJ CTBapE PycEJa je ca cbem npECTajia Ba eHrjiecKe saxTOBe, 
Aa ce MexMe^-AjiBJa npEsyAE jca Es^a lypcKy ^noTy, e ;i;a ce 
noBopE OBEM yroftdaMa Koje ny cyjixaB 6yAe nocTaBEO. 

Ako ce Tora pa^fl y Aseje BMao oneEEBaTE BeKaKaB, tl 
aKo nocpe^iaB yiEi^aj eBnecKO-pycKE, sa EarjiecKy je 6ej1o ox 
EaJBefeera 3BaHeH»a bito je nocTaio Moryfeao ^a ce npoTEB MexMe;i;- 
AxEJe ynoTpe6e sajeAHE^Ke npEByAae Mepe. 

y jeji;HOM MHBECTapcKOM caBOTy y BEB^copy esnecEE me- 
BHCTpE noBBame arra Bpe^e pycse nosyAe. ^Obb ce Ay^oso no- 
Kioflflme, sao bito bojie IlaiMepcTOfl, tccthm saMopaMa H>eroBor 
Q^apcKor BeiiE^aflCTBa'', e 6exy TBp^o BayMEJiE ;i;a e 6e8 $paB- 
njCEe flSBpBie nocao koje cy sanonejiE, ;i;a cysTaBy GEpsjy no- 
BpaTO. Aiff ys to bo EpEJaxy ^a y r^eKoJEM TansaMa BEcy ca- 
raacHE ca PycEMa. HnEaEO BEcy XTeJiE flanycTETE BpaBO ^a & 
H»EXOBa ^iioTa cy;i;ejiyje y o^^paBE H^pErpa^a, aso 6e ra MexMOA- 
Aji^ja Eanao. naiurepcTOE je noMEniJbao Ba upaBEJio j^a CTpaBEX 
paTBHM la^aMa 6yAy pe^oBHO aaxBopefla o6a Tecaai^a; a KaA 6& 
ce no Esysefey ^oroxEio ;i;a ce pa^E 8aje;i;BE^e noxnope Eoe^op 
OTBopE PycEMa, OB^^ jsfi, E JI^apjiaBeifl Mopajy ocTaTE oTBopesK 



341 

EHrjiedHifa. naanepcTOH je Apsao ^a eHnecKOM Bapo^iy Mopa 
OH6BHXH0 6hth KaKo BHJ6 iipBMJbeHo Ba^ejio HCE2>y^HBor pycEor 
npoTOBTopaTa, h Tpasso je opaBO cjAesoBaaa MaBap toiihko jaxo 
H He €hj1o. 

noniTO ce jom jeAHaxo roBopHio o Ba^ejiHMa, Koja cy of, 
ToiHKor BpeiieBa y cnopy, Hsrjiejraso je, h iiocjie jexBor cacTaHKa 
Ha JoxaHHc6epry, nao ;i;a je CBpmeraB ea cbhm AE^eKo. 

A ue%j TBM je caB cnop ocHHBao ce Ba Mory^HocTH ciy- 
^aja, E(JB ce BHine Be^ HBJe Morao oHeKHBain. 

PycHJa CMBC2IH jxjBL opHCxane sa saxxeB eHnecRH. Djap h8- 
jaBH 28 HoBeji6pa (10 JIjeBeiiCpa), aa oh hh h3 ^suieBa ne 
MHCXH Ba BpnreH>e EaxBor BCE2»yHflBor yiHiiaja ; ^a jbe^sl B0Tpe6y 
EflnecEe jijbl tojiheo xpaKH na cyjeJiOBa&e ^ene ^jioie; xa je 
Bojban Aa nonycTE asejbaMa le CHJie, Eoje raace: xa ce y ciy- 
^jy norpede aajeAHHHEe Kasne paj[i;H>e saciaBH obhx CBia, Eoje 
<$H HMaie A^ cyAeiyjy, y^HHH Mecxa H3BecHHi[ 6pojeM 6poAOBa, 
soJH 6rL ce MoriH noEaaaiii Ha MpaMopHOM Mopy. 

TaEo ce pacnpaBHme o6iw3a cnopHa nHTaH>a, h to Ao6po- 
BOJbHHM npHdnHa^eBeM PycHJe uoja ce c ABe CTpane npHApysHia 
^HraecEHH npeA303HHa, h thm Ha^HHOM ce nocTHxe carsacHocr 
«Hia, Kojoj ce caico nHxajio, xoke he. je jom h ^pani^csa 

yCBOJHTH lUH Hetie. 



ymunaj yMympauifbux ^paunycHUX nonpema. 

GaMO 6h HenoRepeH>e Eoje CBaE ae Mose natiH aa onpaB-. 
jiaHo Mono TBpAQTH, sao iHTO je AoncTa h ^HH>eH0, A^t Hsiasas 
nrro ra je i^ap Hamao Hige Apyro ao npocia BapHJaHia Ynkap- 
OEescKor yroBopa. Y CTBapn 6h Morjia h ^aHi^ycxa nornyHi^e 
npHCTaTH, noBiTo je, eojihro ce naBue CTBapn xn^e, jom $paH- 
OycRH nociaHHR y loHAOHy, ^enepai Ge6acTHJaHH, ?hhho npeA- 
Jior, A^ ce MexMeA-Axnjn ne ocxaBH caMO Cnpiga h ApancEa, 
Kao mro ce AOTie Tpa:RH;io, Hero cane jyxHH a^o CnpHJe, h na 
TO cy, y Taj Max, h y loHAOHy npncTaiH. Caw) je jom (Shio 
«nopa rpaHHi^H. GedacTHJaHH je TpaacHo 3a MexMeA-Ajugy h 
EejpyT E J^aMacE, a IlaixepcTOH je paA 6ho Aa sa cyiitaHa cnace 
Aep, s a& vy y onmre HOBpaTH Jifio xapaBaHCEH nyx aa Mesy. 



U2 

Mmo jjB pasjKei^ BaKo Hiye Tpe(}po pft epapHm okq xaif^ 
pauiHKo. 

Ajih 7 c^RapH join ^e 66me Aoxse ^ouao. Y ^pam^ycKOJ 
ce jaBHine yHjrpaniHiH noKpeiH kojh AOBejiome y BpeH>e CBy cnarf 
;iq[»acpHyy h npena Tone cy MopaiH yx^ai^H h 9a enoj[>aniH>y 
noiExpi^y. MHHHpTapcTBo Mone-OBp 6ejaine noieio BiaAaiH des; 
oco6HTor o63Hpa e^ cipaHKQ y pKynipgHH h na crpana^ice no- 
riaBHi^e, jn npoTH^ H»era ce odpasosa cases bojh je xtoo ^a 
npe CBera CBynnrrflHH noBpaiH H>e8HH0 HeBa^amBbe y^emke y 
jaBHHic nocioBHMa. Ocim lernTHMHCTa h pen} 0jinBaHai];a, ycByn- 
mTHHH cy 6me ipn BejiHKe $paKii,HJe : seBHu;a, leBo ppeiHinTe r 
ji;ecHO cpeAHmre, a Bo^axy hx Oahboh Bapo, Tiibo h THJep. E 
xa xpn BO^ n H>nxoBe cxpanKe 6ejaxy seoHa paBSHma Bapax- 
Tepa H BeoMa pa8JIH^n^x TesH>n, asn y xaj Max pa]^axy sajejcHo^ 
]\fk 6h odoppn Biasy, h Tora pa^B hheo HHmTa ne Mecbaine j 
OBHM paaiHBaMa Roje cy nx pasjCBajaie. Jep je AecHnq;a pa^HJia 
npoTHB TesH>H peBo:iyn;flje, BoJHMa ce JieBHi^a ojtymeBJbaBaJia, a 
iCBO cpeAHmre, Boje tjj oxnop 6eine h noippoHyjio, nnas homo- 
rame ^a ce y cseiiy orpece hobex peBOJEyi^noHapHJOx pacnojio- 
2seH»a. Epajb JEyH-^HJian HBJe 6ho 8a HavKifotcTBO 2eBnii,e, n jejDca- 
peA je Basao Tflso-y Aa je jieBHii;a npoTHB Aecnora cpeAnnrra 
TaBo HCTO Bao H npoTHB BpajbeBCTBa. MHoro 60 vyse aob ce 
cacxaBHia nosa BJiasa, h to ce yHEHHio hctoh Bas cy ce no- 
?eiH noBa3HBaTH neBH 6yHT0BHH snai^H. MnHHcrapcTBo, Boje je 
xa^a cacxaBHO vapinaa Cyi, juigjdiuio je, xao h spajb bo-sheo ce 
y xaj Max Mono. Aih npn cbom xom y pyBaMa Jlyn-^njiEna hetb 
ocxBAome eocjiobe y onmxe, bete EHocxpaHE eociobh. H^je ce 
Bflme MO no he noMnnubaxE sa obo ycxynBe y erEoaxcBEM no- 

CIOBEMa. 

Abo 6e xaso nrro 6flo pas Bpajb, na 6e mro MaBap nasHB 
Ha xo noMenyo ssaAE, xo 6n sa ony nocieAE^y 6ho Bek AOBOJbas 
pa3J[or ffL 6yAe npoxHBHa, jep je xxesa ^a ysiSq'a HenocpeAan 
yxEii;aj BpaJE»eB y nocjioBe. Mapmai h ihevoBe BOJiere nopesome 
ca CBEM npeAior GedacxqaH^jeB 8a xo mxo ce sa GedacxEJaEEJa. 
sHajio fifk je 6j[E8aB noBepoHEB KpajbeB. Qhe Apssaxy a& je jlo- 
BOJbHO Aa MexMeA-Aiqa sa sacieAcxBenocx Bao HaBH^Ay ycxyni 
caMO Op^y jn ^jap6eBEp e jim, HanycxE AJ^lHy, Ha mxo 6e ce Mynno 
<;b3oeeo, nomxo xy o^Jiacx ap^^e mecx roxHHa y cbojhm pyBaMa^ 



343 

H noniTO xy oaa o6ed6&i^jje npoiacKe Ba TasopexBM DiaHHHaMa. 
A Ba Ajsube HBTa&e, jecy jh BOJbHi BpHcmTH h Ba npBByA^e 
Mepe iipoTHB MexjieA-A:ii^]6, aKO oh h6 6h xxeo npBKHTH bh to 
niTo OBH HyA6; OHH o^roBapaxy a& 6h ce o toko Bai^aio tok 
AoroBapaTH, nomio 6h ce o naBHoj CTBapH cnopasjM nocTHrao. 
BpjLO 6eme HeHSBecHO ji;a 3h ee Ta^a nose sa &bx panyBaTH. 
IIoGie KpaiBor npeMHniJbaiba Cjn os^aigi h cyAeioBa&e Eoje je 
npeji;]iarajia FycBJa, h yKoiie 6h caBesBHSH ynecTBOBajui c OApe- 
^esoji a PycH c HeoApe^eHOM bojbh^kom csaroM. Y jaayapy 1840 
esnecKH nocJiaHHK HSBenrraBame ^a oh ho sepyje ;i;a 6h xaEo 
HiTo ^paflnyBH uphmhjqlh. 

A cacTani^H ce CKynmrHHe 3a ly roAHsy oxBopHine, h na 
H>HMa ce noKasa pacnososeibe Koje je TpajRHJio jom o;i;cyAH^]e 
pecyjixaTe. Kpajb je y npecTOHOj 6eceAH roBopHO o o;i;p2KaH»y 
lypcRora iiapcTBa y iiejiBHB. G tom ce MHHiJby y EBponH Bess- 
Bao cxHcao no MexueA-Ajuijy HenoBOJban — a BpajB ce jom 
xaKO HBJacHHOy A& c BeroBHM peniia HBcy 6H3e saAOBOJbHe $pa9- 
BjCBe CHHnaxBJe sa MexHe;i;-Ajuijy. Y rop&eM ji^oMy roBopHiH ey 
BHnie ojcpssaBby HesaBBCHOcxH Hero jib ii,ejiHHe^) xypcBor ii;ap- 
CTBa. Pe?H BpajbOBe Mone cy 6hth npoxyxaHeHe npoiHB MexKOA- 
AiHJe, OBB CBynniTBHCEH BspasH 6bj1h cy HanepeHH Ha PycBJy. 
A AOH>H pflu BUE CKynniTBHa roBopame jom oxBopeHHJe. Ty ce 
HBge HE roBopHJio MHoro xoMe xoke he ce pen i^eJiBHa ocxa- 
bhth; CBynmTHHa ce HsjacHBJia, x^ je ^paHiqrcKa, vHCiekH ff^ 
no^ipsana npasa Koja cy xokom BpeMOsa ocBemxaHa, jhcth xax 
TBpj!i;o BayMHa h jifL oapkh npasa Roja cy CKopam&era BpeMOHa 
cxeHOHa, H Aa xpeda saKJhy^oiTH yroBop kojh 6b h je^sa b Apyra 
npana o6e36e^BBao. 

Pacno3oseH>e 6eme BeoMa HenoBOJbHo no KpajbOBCRa npe- 
HxylicxBa. yspoK je xoxe 6bo mxo je CBynmiBHCKa KoazBiiiBJa 
HCKJEy^ena 6EJia h3 snaAe. 

Kpajb je onex Henpecxano jQ)sao na xoMe a& ho sonymra 
Aa My ce Biaxa xaBBa Baxypn. Haje Kpso HHMajiOy a& ho 6h 
HHKaAa uoxnoMarao xauy Bi^Ay^ ano 6h je 6am b Mopao npn- 
MHXH. IlBxaHie ce jejiHaKo Bpsame oko xora BaBO cxoje je^Ho 



') y IIpoKema, crp. 161 nombe ce OBaj npe^iior, an ce hb no- 
niQ»e nocpeAOBa&e AycrpHJe Koje je 6hjio tom npHJiHROi. 



344 



npeMajipyroM KpajbescKa bmct h BeiHKa tesa ApsaBna, xsa 
^(OHa eKynmrraeKa. Epajb je 6ho chhoiho 71a ce oh exynniTHHH 
He noT?HH>aBa. A tomb cynpox soaioseHy Te^H>y sacTynaoje na 
^eiy lesor cpejcnniTa, Tnjep, kojh je, HOc:iie neKOr BpeiieHa, h 
npo)q)'o. 

Epajb je Ha nocjiexKy Mopao nonyciHTH. 

Je^aH ox Bo]^a CRymiiTHHCKe KoaiHipje, rHso, 6ho je Bek 
noeiaBJbeH Ha HajsHanaJEHJe noeiaHHHRO Mecro, sa nociaHHKa y 
JEoH^oBy, na xecto Ge6acTHJaHma. IIo tom ce Kpajb ckiohh jfjak 
Bo^y JieBora cpe^iiHorra, THJepy, noHy;n;H cacTaBJbaH>e hobo Bsase. 
y Toj B3ieL]ifL — 1 Mapia (17 ^(Sp.) 1840 — Tajep aaysMe 
npBo MecTO. 

H Ta^a oji)i2iX nopacie 6pHra nrra 6h 6hio Ra^ 6li ce c 
$paHi](ycB0H, npoA kojom je xasBa BJiajta, nsBpsao cyKo6, xaBO 
;D;a EHnecKa npncTynH Kopan 6jinse. 

noniTO je AycTpHJa h npe^e npncTajaia xa ce MexMeji- 
AxHJH octaBH AOR je oh ^hb CnpHJa, to caA, nonaBHTo nocpe- 
;i;oBa&eM aycxpsjcRor nociaHHRa, EHnecKa, 23 AupHJia (5 Maja) 
1840, HonycTH $pamycRoj, fl;a ce MexMej-AMyH ycTynn fl;6 CMpra 
H»eroBe h rpaA ARp h CBa odiaci jesepa Tn^epHJCRor. PeRonie 
TOM npHJiHROH; ;i;a ie cyiTan, aRo My ociane Eejpyr, yneR Motn 
o^jnpeTH ce MexiteA-AjiEJH. Taj je npoAJior ^OHCia 6ho BeoMa 
6]iH3aR c OHHH RoJH jo HeRa^a ^HHHo Ge6acT]^aHH. 

Ajih ce HOBa Bia^a, Beoua jana ynyrpa; Ma&e Mona Bpa- 
THTH Ha TO npe^iore Hero CTapa. 

Me^y CBHMa jiH6epa2[HHa hito hx je BHAeo XIX bor ja 6hx 
j[ao npBencTBO A;i;oji$y THJepy. Oh ce, 6e8 HpecTaHRa, na o6e 
crpane 6opHo sa JiH6epaaH3aM. Hhro BHme HHJe oa &era y^nHHo 
8a y86maH>e h ca2[0]fjBaBaH>e 6ypHe cnare RpaJH>e peBoiyii,HJe, 
paxHRaiHSMa h coii,HJajiHe peny6]iHRe. Aih cy n na ^ipyroj cxpaHH 
OA BeaHRor ana^a 6hih h H>eroB nojiosaj h H>eroBa ocHOBna 
HHcao. Oh je mhc:iiho ^a Rpajb Tpe6a ^a Rpajbyje, aiH ne sa 
BJiasa. n oh je noRymao ^a OBy MHcao, join je^Hy ancTpaKTHy 
anaiorHJy ennecRe ycxaBHocTH, HSBpniH y ^pannjCRoj, cnpaic 
$HHora H ORpeTHor JlyH-^HJiHna. 

EaA je Tsjep cxynno na Bia^yi BHHie je HarHH>ao r JieBHn;H 
Hero jiHRAecHBigff. A nomro y CRynmiiBH He Horame sa^HOA- 
cy^ne Bel^nne, pa3MBHiJbanre jifl, jih xa pacnycrn CRynniTHHy ; nepa 



345 

KojoM ce Morao onpoeiHTH CRymnTHfle c bojom Hsge 6ho saxo- 
BOJbaH, H EojoM ce CMeo HasaTH xa te jsfi6wm csynmrHHy no- 
BOJbEEjjj nomro je HMao na CBOJoj crpanH h Ao6ap rjiac j jaB- 
HocTH H y mrainiH. Kpajb ce, HCTHHa, npeiia H»eMy noHamao Kao 
npena crapox npHJaTejBy, ajiH Ha to He xotame npHciaTH. rHso 
J CBOJHx MeMoapHMa TBp;qi jsia^ je Kpajb y CBOjoj jijna HaraBao 
B ^ecHHi^; TaRo je ftexy Mono a k Mopaio Hsraej^aTH, am 
Bajba cyM&aTH jca he je laRO (Jhjio h y hcthhh. Je^aH nyr m 
je THJep irpHHOBewo can o npeirapi^ Rojy je HMao ca Jlyn- 
^miHnoM. Kpajb ny je y pasroBopy o RoamiiEgH Raaao: Bac je 
i!poJHi(a HIE HeTBopHna (6poje)iH Hx Ha opcre), a ja can cano 
JeAaH, aiH kyja Bac cbo Jio6oj[jsm, tojoct: je;i;H0CTaBHa je B02»a 
ja% oa TpocrpyRO b3ie HOTBopocTpyRe BOJbe.^) H Tajta je Bet 
Rpajb HecTO 6HBao Hepacnoiosen ; npBH MHHHCTap je hocto HaH- 
lasHO na CTy^eHy xjQ[a;i;H0)iy y ;(Bopy; roBopmio ce Beli o yiacRy 
naBHHx ^aHOBa ^ecHora cpepunra y Bsasy; noioa^ig je 6ho 
BeoMa Heo^e]^eH, aiH Ra^ jyia 1840 cRynmrHHa 6h ojcsoseHa, 
Tsgep aaspsa ynpaBy y pyRana, h Morame y chojbhhm nocioBHMa 
nokH nyroM rojh je oh can ^psao sa Haj6ojbH. ^pani^eRH no- 
H^aHHR y EHnecRoj jom ce joAHaRO najao jifi, tie MexMOA-AjiiHJH 
•cnacTH i^eiy GHpqy. Oh je xpsao ;i;a te na nocieTRy Ha to 
npncTaTH AycTpsja h IIpycRa h 6o2>e pacnoiosen ;i;eo enrjiecRe 
BJiaxe, xa 6h ce cano ca^ynao MHp. HHHHCxap npeji;ce;i;HHR je 
HenpecTano mhcxho a& ^e moIih nocTH^H HacieACTBMOCT h sa 
Gnpajy h ErnnaT. Bho je y6e^eH a^ 6h nocTHTHy^e TaRor nera 
6iiaLo HCTO mro h RaRBO BejuHRo ocBoje&e. Oh H3xa najior nocia- 
HHRy, sa ce Ae^HSHTHBHO He H3Janifi>aBa, sft nycTH craapH Aa 
jom MEso spy. 

Gnarj^a je npe^e roBopno jijbl 6h Haj6o2»e 6hio jsjak ce OTBope 
senocpeAHH nperoBopH Me^y I^apBrpaAOM h AjieRcas^igoM. Ha- 
raeAaio je xa ce Ta^a na^ao aa ^e Ty MHcao oh can ocTBapHTH. 



^) THJep je TO HCTO npEnoBejiao s CeHHJopy ; HHa^e ce cBe nrro 
je Tqep Hiao o6EHaj npEHOBeAaTs He 6h lorjio yseTS Rao xcTopHjcRH 
.4osyEeBaT-j[ ocHOBa.aa naJBa Haeo^e&a. 



346 

Msogop od 3 (15) Jyjia. 

A jaeHo jti Kao ]i»s ji.^ 6h ^paaii;}'cua oozuiHRa HSBOJeBaaa 
HaJBety noGejiy, j,i je laj cocao Hcnao. Ji|a je MexMe^-AttHJa 
oipHtaM y oHtme mro je HMao h a* je oasiax no tobb ype^eHo 
y IlapHrpa;i;y CBe mto Tpe6a, ^paHuyaii 6n HuaxH Haji;H0^aH yis- 
Qaj Ha HCTOKy. 

Am h paccoaoffieaa Dpesa BHue-Kpajby, Kojera cy aorae 
y lJ,apHFpajty BeoMa xyraTo nojiaaH, Ha jeaaH uyx aa qyjto o^iie- 
KOine. HajcrapHJH H HajxemhH upothbubk; XospeB 6h yiuioH>eH. 
MexMej-AaHJa HajasH Jia je totob ja rypcKy i|iaoTy npejia, h oa 
CKopo no Tov nHca EacyAaH-namn, kojh je ([uioTy sa emnaTCEj 
GxpaHy npeBeo, eyjiTaEKa uaJKa nHCHo kojqh ra no^HBame a^ ce 
BpaxH y Il,apHrpaji:, noinro cy ce npHJiHKe npoMOHHie. H Hsa- 
csaHHK MexKeA-AjiHJHH CaMH-6ej Kpexe ce 3a IlaparpaA. 

y EarjiecKoj cy AP^taan aa MexMejvAjiHJa He ipefia iJoiOTy 
Aa Hsjaje 6e8 seKHX noroAafia, fies KaKsa ysAupja. MsinjEaxy ^a 
ce Mome aaKo AecHia sa MexMej-Ainja jofiHJe mro aienn no^ 
3aEpBi>eM ^ipa^uiiycKHu. 

JaKO je oOjacHHTE aa inio cy ce y EHnecKOJ laitora ^era 
fiojasH, jep Cm hm to yKBapnao cBe ioto cy joiae Shih aajio- 
Cem. EaacoBH, kojh ce a laKoj norytHOciH caBHiaome, yafiyAHrae- 
Kpajay moboj.hoct, h cbh fiejaxy totobh ja pajte iiacynpoT. 

A cay^aj je onei xieo aa je raj raac crarao aajeAHO c 
ipypHM raacoB o Tone, KaKO je y CnpHJH CyKHyaa 6yHa npoTHB 
MexMea-AjiBJe. 

Mexsea-AjiHJa je xpaaiHO ax xpHinkana na .iKBiay ji no- 
aoxe opyKJe Koje je HeKaji, oa cim pasjao. Aih cy caji; c Ma- 
pOBHTBMa fiHJia y apyniTBy Jlipy3B; y neaoj aemta njiany neaa- 
jlOBOiCTBo; 6yHT0BHHt[Ke FOMaie Hanaiay a paaSajy eranaicKe 
Saia-tOHe y fijiaaHHa Jepyciaaia; y Hauaycy ce ycieaaxy ^a 
aopesy naare. TaKo ce aa^aua npaaaEa ,i,a ce Bpma dam oho 
niTO je noTpeOHO 6hio. 

Ilpe^e ce y enraecKOM KHHacrapcTBy VBeK Hajiaaaao i-y^a 
KoJB cy ce npejoMauiJbaaH Ka;i je HajaepcTOH npe^iarao Jia ca 
EaraecKa o^Boja oji. ^paatiycKe; cajt cbk upacTaHy ya Ilaaxep- 
CToaa. Ga;i; aaayciane c xecra npe^aaiB>e MHm^eibe m Tpe6a 
aeKETH ;ia ce bhab rara be Ciwa-Cej ypa^nBiH, jep yBa^eaie ja. 



347 

He Tpo6a ;i;a tj6e speiie onaj koje xoke jsjbl pa^a; Hige 6hj[o 
pasynHo nyniTaTH ^a* vec6q,« npoj^y, na jifi, HacraHe Ao6a p^aBa. 
BpeMeHa h doseniTHHa y ohbii spajeBEMa. 

H 26 jyna (8 jpa) y Ka6HHeTy KpajbHi^e eHmecKe o^y- 
neno 6r jijbl ce h ho ipaxH npncTaHas ^paHiqrcKe nanpHHyAHe- 
Mepe Koje 6h ce HMaie ynoxpedHTH npoxHB MexMe^-AjiHJe. 

^paHnycKH nocsaHHK HsjaBJBHBanie saRo 6h 3;o6po 6hjio ^a 
ce cafl; nperoBopn npenecy y Il^apnrpa;^, a ly y cyce;i;cTBy aero^ 
BOM Bet ce BO^axy nperoBopn o yroBopy kojhjc ce i];esa CTBap- 
iDiasa KOHaHHo xa pacnpaBH. 

TdKO 6h noTHHcaH yroBop o^; 3 (15) jyia 1840. ^eTHpa 
CHie ce cnopasyxeme c nyHOMokHHitHMa cysiaHOBBM y JIoHAony: 
JUEL MexMe^-AjiBJn oApeAe HSBecHe poKOBe jsfi, ce noBopH, laRO 
Aa je CBaKH nosHHJH poK jiohocho MaH»e yciynaKa, na aKO HHKaKa 
He XTe^He, a^ ce na noKopeocT npHCHin. 

Espona ce canacH y KopscT cyiTanoBy nonaBHTO Aa> 6if 
cnpeHHia $paHi];ycKy aa A^^^ ffl RaRBora HaAMokHora yTflii;aja. 
Ha HCTORy, H Tora pa^n ce hssosh onacHociH ^a^ joj ce oaho- 
nnys c^paH^ycRoii saierHy h noicBape, a& ?aR ao HenpnjaTejb- 
CTBa AOTepajy. 

A Mopaao ce npeABH^axH, Aa 6e h ao Tora ceera mofio aoIih. 



0paHuyCHU omnop. 

OAaBHO je BeJi o6HHaj y EBpona, aa nojoAHHe CHJie RaA 
cy caMe, a h CBe sajeAHO noAHOce CBe nrro HHcy y cxaay cnpe- 
HHTH. HsneAaio je aa ^6 Tano hhhhth h ^pamiycKa, Kao nrro 
je IlajiMepcTOH Beti HanoMH&ao jeAHOM npniHKOM noBOAon Ge6a- 
crqaH^'eBHX nperoBopa. H enrsecRH nocjiannK y $paHn;ycBoj 
crapame ce a& AOTaAaniH»e OAHomaje y cneny ocxajiOM naciaBH 
no npe^amfteM. 

AiiH je TO cim; mhofo Texe 6hio, mio cy TaAaniH>H ApsannH 
BpyroBH ^pan^ycRH npnnaAaiH 6ain oHHSfa kojh cy panHJe no- 
HamaHie y ernnaTCKOn nHTaH»y naiasHin Rao cyBHoie nonycTJbHBO. 

Ha BiaAH cy y ^paniQrcRoj 6hjh ohh rojh ce 6ejaxy npH- 
MNH Aft ce ($ope sa erHnaxcRO HHTepece h sa cbo H>HX0Be no- 
cieAHiie, xoJH ce HasHBaxy npocTO erHnaicRHM JByAHiia, na cynpoT 
jQ)yrHifa xojn cy to MaH>e oa fi>Hx 6h2[h. 



348 

Gas je 6hjio iiHTaH>e : xobe hk ee ohh xonenara KasBa cpe^;- 

^TBa ROJHM 6h H8BpmH3[H CBOJe MHeiUI. 

H TO cy MonH mhgihth, nomro ce lOTie HenpecTaHO Tpa- 
sHio, xBi ce nomro no to HsderHe CBara necnopasyii c $paH- 
iQrcKOM, jsfi, ce HH no mio ho j86yHH ona HOMEpHa h paiotfopna 
seMJba, Roja je Hxasa wm la ysApira cbo ocxaie h ynyrpa s 
•c nojBa. 

MsHHCTap npoAceAHHs THJep, kojh je paaion caBesa cuaTpao 
nao iHHHy yBpejy jejHe napofliHocTH apyroj, nayicH joHcia jifi, ce 
nocjuyasH thm nososajen ^paniiycKe 6hjio no pa8MnmjBaH»y, 6bio 
naK no npHpoAHOM sarosy ?acTH ^parnQrcse. 

Jl^ana 8 jyjia enoLecsH oinpaBHEK nocsosa xokame j^i c 
H»HM roBopH ApyrflM HeKHM nocjiOBHMa. Tsy'ep My o;n;roBopH xa 
BHme HOMa BpoMena sa pasroBope laKe Bpcxe, ^caBos Hsue^y 
EnnecKe n ^paHiiycBe, ysBHKHe oh, pacKHHyr je.'' Abo ce Eh- 
necRa y hcto^hom niTaH>y ospH?e ^paeiQrcBe, to ce oxpni^afte 
nopa npocTHpaTH h na cne ocTaao. A oh — Tiqep — neke 
HH TpenyTH rba ra AOCTojancxBO hjh HHTepec fiberoBO seifjbe no- 
^OBy Ryjta 6hjio. „Ja ne irory jpyKMJe, ho ja npefl:BH^aM ^o- 
rai^aje Rojn ke OBponcKH MHp noTpecTH.'' 

y TOMe cxHCiy no^ne Tnjep h laj&e nocTynaxn. 

Ha yroBop oa 3 (15) jyjia o^iTOBopno je HeRoiHKHM Hapex^aiia 
xoje Hsa^ome y MoBHTepy o;n; 20 Jyjia (1 ABrycTa), ROJHMa je casH- 
BaonenoBBaTe ynncHe BoJHHRe o;^ 1836, HCBeynncHe BOJHSReox 
1839, KoJHMa je nonopcRy cniy yxHo^no na 10000 MaTposa, na 5 
^KHBHJCRHx Jia^a, 13 ^peraTa, 5 napo6poAa, KoJHMa je, A&Kie, nape- 
^HBao BHaM eHHTa cnpei[aH>a. EHnecKon nocjiaHHEy pene saRo cas 
HapoA oceta naHEH kojhm je EnnecBa pacRHnyia Aocaji;aniH>H caBos 
Eao norpAy, h jubl je CBaRH MHHHCTap, sBao ce RaRO My Aparo, 
AysKan sa Ty norp^y oaGhjo h AOCTOjancTBO seMajbCRo oaph;h. 

y n^apnrpaAy 6yAe HBJaBJbeHO, ffi ^pasi^ycRa CMaTpa saRJby- 
"^OBe Tora yroBopa Rao yBpejy, BaBeceny joj ojt cysrana. 

$paBnj3n HnaR nncy mhcjihjie j» ce HSBpmeHiy yroBopa 
upoTHBe CHiOM. Bapa ce AOHCxa ro mhcjeh a& cy oeh MexMOX- 
Ajugy HaroBapaju x& noi^e aa I],apHrpax, h xa cy cyxTany npe- 
THJTH nodynoM apancRHX meMena npoTHB TypcRe. Aro nociymaHo 
mra roBopn caM ^pamtycRH HBacxaHMR, casHatLeMO xft je oh HMao 
(Haior xft MexMex-Asqy onoMene RaRO je noTpe6a 6paHHTH ce^ 



34» 



JiJBL TO BHJe TaKO TeiDKO, nOfflTO Cy HBTHpH csuio aaKJbyHHse Jlfi, 

KpeHj cpaskepBo Maay y6oJHy CBary^; a^ oh Bajba BapoHHio j[fL 
6paBH GeH-2CaH a' Akp h A^OKcaBApHJy, h aKo xortfyAe Apzaxir. 
CO Ao Bpojieba, Aa te ce ^paBjQ-CKa ca cbom cbojom cnaroir 
zaTHTH Bocpe^oBaBa h Aa ^e nose 6hth ycBeiH a^ yroBop 
nonpaBH. 

Sna ce noysAaHO na KaBBy ce nonpaBBy mbcshso. Mexne^- 
ijiBtja ojCHJe yroBop y OHOMe oCaBicy y Bone My je noAHeceB^ 
jep HHJe xieo ^a By ce je^BBM BOEpeTOM sepa oAysxe bjioa ocho- 
roABBiiBHx HaBopa B A^ ce ^bb saROBa. Oh aa BocseTKy noHyAflC 
xa ycTyBB IIopTB A^aBy, £pHT u CBeia necia, asH Aa IIopTa H>e]fy 
fljifl H>eroBOM CBBy yciyflB CBpBJy soBjre je sbb. 

TBJep H3JaBH Aa ce MexMCA-AjiHJa ne Mox^e criohbth Aa 
joHi BBme ycTysa, n cibbo roBopsTB Aa bbth noaiie oh, bbtbbo 
My Aparo y ^aBuycKoj MBpBO rieAaTH spmeBe npsByABBX Mepa 
flpoTBB MexMOA-Aji^je, ano ce jom h oBaj BpeAior OA^BJe, Te 
ano ce, 6ani 6e8 BBaKBa odsHpa sa ^paHuycBy, HSBpoie 3aKJByHii^ 
OA 3 (15) jyjia. Hacxajio 6b CTaH>e Boje 6b y 6p8o MopaxoBO- 

peMOTBTB CBOTCRB MBp. 

HanieAa Aa je TBJep mhcsbo Aa je Ba obom MHpojby6BBO]K 
CBOTy BajcBUBBJH OBaj KOJH BajoAcyAHBJo BpeTH paioM. yBopen 
je 6bo Aa ^e sapoHHio abo HOMaHRe CBie, Koje y obom BBiaBy^ 
BBcy BMaie BHKaRpa CBora BHiepeca, ynoTpe6HTH ceoj yxEi^aj Aa^ 
KaKBOM roA, aa MexMOA-Ajuijy bopbcbbjom noroA6oM, pai capene^ 



HoHo ce nonejio uaepuuetbe yeoeopa. 

ksLVL cy ce ^paai^sB BpeBapsiH y CBBva thm pa?yHHMa» 

MexMOA-AjiqHHHM aaxieBBMa BBHna HHJe bomoolo bito je 

y3 H>HX CTaia ^paaiiycKa. Oho iibcmo, y bom cy 6k2h tb saxieBH, 

}) <^paHnycRO ce rjieAainxe o6jaiu]&aBa obhx xecrox hb THao-a. 
(M^moires V, 28 crp.): y IlapHsy ce TBpAO paHynajio na MexieA-AjDi- 
jray H3ApxJBHB0CT y KeroBHX aaxreBHia Aa h GHpHJy nacjieACTBeHO sa- 
Ao6HJe H Ha H»eroBy fenepngy Aa CBOje aaxTese 6paHH h opysjex, aRO 6h 
6x0 HanaAHyr. IIpHHyAHa cpeAcrsa Roja ce xoraxy ynoTpe6HTH npoTXBy 
aera Apsaiy y HapHsy xju Rao ca cbhx HenoAecHa x ysaAyAna, hjix xm 
npxHxcHBaxy xeniRe x Ro6He nocjieAHBie no cxrypaocT TypcRe x no xxp. 

eBpOBCRX. 



350 

<$H oraameHo Kao o^roBop kojem ce OA^HJa y?HH»6HH npoAior, 
a nopia ce jcjah la ycie^ Tora Hspe^e a^ ce MexMeA-AjL^'ii 
a6a^yje h c Biaje y ErnnTy. 

HMajyfcH yaa ce Eepony, h Hopia npenyayxoM. 

n oAMax c Mecxa no^enie h npHHy^He nope npoTHB MexMe^- 
AjiHJe. nomTO GicpEgy HHJe xieo na seno npe^aTH, noHeme ce 
•cnpei[aH>a a& My ce ysice chsom. 

E6pax£iii ce noKasa cia6^JH, a esponcKo opysje ja?e Hero 
nrro ce MHcaaiio, 30 AsrycTa (11 CenieMtfpa) 6h cyiTany ocbo- 
jeH BejpyT, a 9 (21) cenxeMfipa Chjoh. 

A H 6e3 Tora TemRO pfi, 6b. ko Morao BepoBaxH ^a ^e 
<;Tpax OA paTa ToanKO h ao Te nepe Jby^e ysdnjaTH kojihko ce 
panyHaio. 

UpHpoAHO je 6hj[o ioto je H86eraBaH pai ^OKie cy Eni^ecKa 
n ^paeiiycKa 6ajLe sajeAHo; aiH ^hm ce EnrsecKa oiteimjia os, 
^paHi^ycKe, so 6e ce 6ojao paxa ca caMOM ^paHnycKoir, bjih kg 
6h npHCTao Ha ycTynny, BHane My HenoBOJBHy, caMO sa to bito 
<Jh ce xaKBora paxa nsanrao? 

IIpycKa HHJe HMaia y erHnaiCKOM nHTaH»y HHBaBBa hbto- 
peca. EaA jo yroBop paTH^HKOBan, oaa ce HspoKOM HCRJby^Hjra 
;i;a ho cy^oJiyje he bojckom hh HOBi];eM, 8a;i;pxaBniH ce6H o^pe- 
mene pyBO 3a nocjie;i;Hii,e soje 6h HonocpesHo m thx nocnoBa 
HCKOHHae, aiH aKO ce H3 ^paniiycBe npoTSiio paTOM, 6ho je to 
noTnyHn;e paaior kojh 6h IIpycKy npatfEJao CHiaMa cynpoTHHM 
^paBitycKOJ. 

y ocTaxoM HE y HoMa^Koj hhjo lasa cbo ciajajio KaKo 6k 
Tpetfaio. 

BoJHH^Ko ype^eae joni ho 6ejanie jOBpnieHo; ynyTpanrsiH 
pacii;en Moi^y Ha^exBMa ycTaBHO CHCTOMe b ^hcto MOHapxBJe Tpa« 
jame jom; xanoBopaflCBH hociobb yTHi];axy pasApasjbHBHM na^m- 
BOM Ha onnne pacnoioxeme ; itpRBeHe pacnpe 6exy o;(BpaTHBM 
HaHHBOM noTpecjie noBepeme Me^y IIpycKOM h BaBapcicoM h ys- 
jtpMaae j;yxoBe no Hapojy. 

Aim ce npH cbom tom nosasa koihro ce CTBaps y HeMa^oj 
^ejaxy npoMeHHie. 

He 6ejanie BHme oho i^apcBe CHie, Roja je cbo oro ce6e 
o6yxBaTa3ia, Rojoj HHje 6hio npaBHX rpaHHi];a, Ba Rojy ce ^ecTO 
H caMocTaiHocT BBesoBEHa Hacnaftanie. 



351 

He 6ejanie BHine hh xyxoBHHX KHesoBa kojh 6h Heicaxa 
npHcraiH ys cray Boja npers hb $paHiQrcB6y crpaxa hju Hasso- 
HocTH paXH. 

Ox BOKOBa npBH iiyr 6r xa ce Henrro no«H>e y ^paHn^y- 
<5Koj\ a sa aa thm hhko HHr^e y HeMansoj npHcrao He 6fl. 

Jep mra HsasHBame CBe oBponcse paiOBO ox XYI Bena, 
aBo TO He HHiMzy ynyrpamBH paci^enH y HexaHKoj; kojh crpa- 
Hmi craaifa xasaxy na^y xa be Ha^H noMO^H .n nornope Me^y 
paTo6opHHii nieifeHHMa? 

Eax nacra Ezmeji, xa ce Mnp nose nopeiieTHTH, ysxBxe ce 
no i^ejioj HeMaHKOj xHBaxHO ceiaae na crape 6op6e, rytfHXBe h 
Ha nociOTKy node^e, noxHxe ce ^epiancKa cbocto hoboj ghush 
Koja je Bek iipoTHB Hanoseona o6pa8 ocBenaia, h tok ok Tora 
BpeMOHa ojaHBJia h oHBpeia saKo Ba.T>a noKpaj CBBjy xpssaBHHx 
I HapoxHHX Hearo^a. 

none crapafte x& ce HcnonpaB2»a oho hito ho Bajba. He- 
MaHRoj je ox noTpeOe xa je no Banrro poMancBH cbot npo6yxH 
n pasxpMa. 

H one pacnpe h3 CBOTa xpyrora k ca cbim Ty^er nocrame 
«ax BHaxeHHTqe nero mro ce Mono cxyrHTH. 

^paHiQrcBa none ocefeaTH xa je caica 6e8 nrxe BKora. 3a- 
xjbyqaK bojh 6ejaxy CKionHJie neTspH cne 6ejame ce noneo 
BpmsTH Ha npenait, npoTHBHo Haxepaiia ^ani^ycKe. 

Abo 6fl Tpe6ajio BacnocrasjbaTH csory y EBponn, to 6h 
norxo 6hth cbmo nponeHon CBcrexe y 4»paHitycKoj. 



Vmuuftj oee noMmuMe hq yHympawite cmeapu 

y ^pOHUJfCHOJ. 

^uHi^cBa je cBynnrrnHa (isjia oxioxena Kax ce nsBpniHo 
caBea HOTHpn CHie, a <|^paHiqrcBH MHBBcrap kojh je y T^j iiax 
ynpa&i»ao BpxoM HacraBH xajbe CBOj nyr. Oh ce sbth yrBp^H- 
Ba&a IlapHsa, savBnijbajyfcH xa je Enpona BenpHJaTejbCKH pacno- 
lozena cnpaH ^paniiycKe. DIto cy na CHpHJcsoj o6ajCH nesa 
xeera najia, H»era nige mhofo noTpecaio, xoKxe cy ce rox xpsaiH 
Cen-XaH x' Asp h AieKcaHxpiga. On je Tasop HenpeeraHo obhb- 
9aBao Bao npHpoxny rpaHHiQr BHn;e-Bpa£eBy, oh je jexHaBo y 
DApHrpi^y nonaBibao npex?iore, xa ce tbh raasHHaifa ycTaHOBH 




352 

rpaHHi];a BHi^e-spajby. Jifi. 6e Tone nojio»ajy npeTH>e kojh je sa- 
yseo A&o jom BHine leacHHe, jciaHOBH jKasoM ox 17 (29) cen- 
TeM6pa s^aHaecT hobhx iiyKOBa nemaAHJe, a ^eTspH Ko&Hi];e. Mh- 
CSHO je jifl. AHrne 630000 pe^oBHe h ^a Kpene 300000 napoAHe 
BojcKe. HBJe jifiojmw Aa> ^e cb6 nrro je oh napeAHO CRynioTHH^ 
ojtoCpHTH Kao pswtty y nocBe Hapo^HOM ^yxy. A Kaj je noj- 
HOCHO Haii,pT npecTOSHe 6eGejifi, npe^arao je 3;a ce casoBy k 

ynHCHH BOJHHB^H 0^ 1840. 

Ajih Taxa h oneT AO^ome th bocjiobh npeji; Kpajba, o^ 
Kora cy ce HMaiH OAysexH, h hcbohh Ha hobo Ha BH;qiB nnraHie: 
Ko he BojtHTH nociOBe y ^pannjcKoj? 

Kpajb je noTHHCHBao npe^ore Bxa^HHe no CBOjoj ycxaBHOj 
ji^yacHOCTH, aiH My to unHHCTapcTBO^ HExaAa HHje 6hio npHJaxHo. 
Oh ce 6ojao mro MHHHCxap npexcejCHHK HarnH>e JieBH4H; h Kaa 
mro CHO HanoMenyjiH, He xxe noTHHcaxH yRas o pacnycxy CKyn- 
miHHe H HOBHH HstfopHMa, iHTO 6e hobh H36opH AOBejm csyn- 
niTHHy jom BHme A^MospaxcKy nero ihto je H>eHy hoahochio^ 
HenoBOJbHa My je 6H;ia h CHOJbamH>a h ynyTpamfta nojininBaL 
fteroBa MHHHCTpa. A hoihto peBOiyi];HOHapHe CTpacTH na hobo 
i86HJaxy, noioacaj je KpajbOB nociao HecHocan. 

ORTo6pa 3 (15) noHOBH ce h ohot noKyniaj y^HciBa npo- 
THB Kpajba. Ako 6h nonycTno, HMao je sa sede oa nanajcaja. 
e jejHe, h jta nofliHOCH j;a My ce sanoBeja c jpyre cipane. To 
cy MopaiH yBKAOTH 6aiH ohh oa H»eroBHx npe^amH»Hx npoTHs- 
HHKa, BOJH cy nociOAHtHX roAHHa xhbo y^eciBOBajiH y hoihthiih.. 
Thso, KOJH OAMOHH y JIoH^OHy GedacTHJaHBJa, 6ho je ca^a h can 
BHmc Ha CTpaHH EpaJBOBOj. H Basa je JlyH-^Hinn ;a;oTa;i;amfte 
MHHHCTapcTBO 36aipo H Tflao-a nocraBHo sa MHHHcrpa saje^jHO 
c jom HOBHMa BOJH cy paAHJH c AOTaAamftOM ynpanoM, oh jom 
HH thm H^je xoMamHO Jby^e Roje 6h xeieo h kojh 6h H»eroBHM 

MHCJIHMa HajtflHSH 6hJ0H, aiH OH HH CaM H^je TOIHRO 8a TO Ma- 

pHo; naBHO My je nrro je 6ho BOHa^Ho pacTypno npej^am&y 
xoaiHUiHJy, h nrro je x ce6H npHBysao oho kojh cy My npe^e^ 
npoTHBHH 6niH. Ohh ocTaiH n OHaxo cy My CTajasH HSBan cyMfte. 

y Taxam&HM npHJiHsaMa je Morao pa^ynaTH h ^a ie mj 
CBynmTHHa nocTynaK o^odpnTH. 

JllpymTBeHH poAOBH, hb bojhx je dnja cnynrnTHHa, hhth cjr 



35a 

B02>HH 6hjih aa pax, hhth sa peBOjryii;fljy; to hv je o6oje 6jiljio 
onacHO, H CTpanraiH cy ce jlk hx hb ynponacTH. 

noEpaj CBe ypeiHocTH h cyxonapaocTH pasBBJafta CBora 
CTaH»e je CTBaps 6bj[o BeoMa Hy^HOBaTO. 

Mhofh cy MHCJiHiH Aft je AP'^Ka&e BeJiHKHX CHia HenpH- 
jaTejbCRO npeMa $paHii;ycBoj h npeMa jyjiCRon KpajbeBCBOM AOMy, 
a y CTBapH je to ji;p^aH>e nocjiysHxo, ffi, tomb HCTOMe spajby 
BacnocTaBH Mot Koja je Bek chiho cy»zeHa dnsa. 

G npeTH>aMa ce panyHaio jifl, ke ce y Eeumsim Aps3,BaMa 
B3a3BaTH MHpojbydHBe HHCJiH, a OBaMo cy Te npeTfi>e ojipemnjie 
Ayx ^epMancKH, xe neMa^e ap^^bo nosHaAOine kojoebo cy cnasfle 
H saKO 6h ce Mome KpenKO o^ynpeTH, aKo 6h OTy^a 6njie 
HsaanaHe. 

GKynniTHHa, Koja je HBrieAajDra Bao npe^CTaBEHK noKpeTa 
eBponcBora, Ayro Bpeuena je dHJia BaJBpeAHHJa ycxaHOBa sa o^p- 
:¥utH»e onmTera MBpa. 

Ha BOBO ce roBopBJio syro h mhofo. Eh EasaHo cbo nrro 
je AyxoBBTO B CMBniJbeHo pa3]iHniJbaH»e Morso H&yMeTB j^a. yTHma 
y86yH>eHe BaposHe oceiiaje bojh ce se^HM flesBaflBM yBMytyjy. 
Tea^aK noio»:aj y rom ce HasaBBiEa npei^aBifta BJiavOia ynHCHBame 
ce H>oJ8B y KpHBHniy; CKynmTBBa npBMH MBBHCxapcTBo Koje je 
Hmao ca cbhm spyrojaHHJBM nyTeM aero npe^amtte. 

HcTBBa je HsrieAaso jua, neiia Hero KopaK oa paTHHX npeTH>H, 
y Koje ce 6enie ynycTBO Tajep, ffl CHCTene opyaanora MHpa, 
Kojy 6eme nocTaBHO Fhso; aiH je 6hio HeBBMepne paeiHRe y 
T6XH>aMa* 

TnjepoBO AP^^H^e asa^Jio je ne caMo ycaMJbeHOCT Hero h 
HenpHJaTejBCTeo h onniTy onacHocT, c Tora uito je je^an HapojcHH 
HHTepec npoBet oniTpo cxBaten; obo spyro je, HCTHHa, Hany- 
niTaio Taj BHTepeC; h bh oho HBJe BBJiasHso hb ycajubenocTH, aiH je 
je^apeA CTBopeno CTaH>e OApsaBaio. Y OHOMe ce bbijio jom jsfijbeu 
orpaHHTOfty RpajbOBCKora yraeja; obhm ce Taj yraej Bacno- 
CTaBJbao. 

Ajlh ce thmo ho Kame Aa* ce noiHTHRa npBora MapTa no- 
RaBaia Rao 6ecRopHCHa, hjih Aa no BpeMOBy HHJe Morsa HMaTH 
CBOJBX nocjieAHii;a. 



PAHRE. CPBRJA H TFPCRA ZIX BERA. 23 



4aJbe sffAumaeatbe. 

Ako fiU ce xteno noTpaxHTH, kojh je paaior pjtoKtjoio 
oBe jBe cTiiie, kojex ce pacopoK ooni&BiTO h saspsao hctoum 
aaojeT. |ia;aor lie ce raj Baha j Towe aiTo je e&rieeEa ooia- 
THKa yuo)mo Jipxa^a BeiEKe nonejte, oonaBHTo naK noiox^ 
npeiia HH,xiyH H npeiia acioKy, a casea joj je c ^paaiycKOM 
6eq ciiope.i,Ha CTBap, H mro je ftpftHDjcKoj hojuthi;! can casea 
<!ho rjuBua, CTBap, a a«Be cy yHjTpaoi&e norpefie ocrajie o<S3Epe 
HCKJiijiaiiiLie. Ajih eb to Hije Hnuo Aome, ^a 6h ^pnHuycKs 
CBoj B3ai-TiiTi noioxaj BAji tSHSo BB pa^Ka ryfiHia. ^paH^ysB 
cy HasBpiuiH, ju cH^e Koje cy jroBop esjinaBae Hebe nponycnra 
Aa a ceffB tov npEiHsoii saRBe ro;^ HCEij^DBe KopHcn ae 
oCesfte.ie. 

ITpttTDKOioB oji 5 (17) cenTeifipa "lerapH cy cHie yroBOp- 
HBi(e, UDCie HSHene pam^HKau^a yroaopa o j 3 (15)jyaa. nox- 
KeaBBa.ier>' ;ta BBJe^Ha fiete TpaxHTa HBKaKBo aeiJiBinao uoae- 
faafbe, HiiKiiKaB HeEj>y<iEBH yrai^j, na laR bh saaay roji rpro- 
RaiKy iMH.iaCTBiQr sa caoje aojiaaaKe, aoja ee ae <Sb npaasa- 
BaJia H Kiiu fiaao Apyroi EapoAj- Moxeao yseTi sao noysxaso 
xa ce raj upoTosoi Be 6h aornacao Taao Jtaao bb t&ro (ipso, ju 
H^e GH.ia iiiiTpe6a Aa ee cQpe^a pacmaabaBaae onosiUBoaora 
ayxa, KOJH C6 ABSao as ^paaiycKe, itaKBoa roj ycryoKoa soja 
6a CBJKy rajHy (SojasaH pasfiajajia. Ha to cy amae a ajfiiEBa- 
UBJe oHor upeaeaa, i aajase eHnecEax aiBBcrapa y CEynarraBfl. 
H UK itu.TnHo TAe ce thb cpeACTBaaa pacnojiozeB>e xoicra 3m- 
otajio, sjn cy a CBie, ae^iy laa, caae ceCa Ao^^po aeaaie pyae 
cnpaK HCToiHax nocioBa. 

HHa^i- ce CTBap Cipaja aonia y^ecBTa a Apyrojawje. 
Ako cy •cTHpa eaie IIopTB opBTesie y aoiot, ibojaa je (Saja 
on, KopacTn H oooBiuHJa ^paai^ycse obbb ocniaMa, j»e aero 
ja ce TOMe IIopTa c keb roA npasi^e Dora^aia. 

UIto ue UexaeA-Aiiga Apxao rope aero arao ce bko aajtao, 
lUTo eBpoiii-Koj aaAaobaoj chsb aaje craBHO aacynpor aauEaa 
■ajo Bpe.THfijB omop, Aoniio je y noaofa aojaxaiKaa noeioaoa 
y 4>paHU}<Koj. roBopBJio ce c paaaoroa, ja 6b ycnecH Mei«eA- 
AanJuuH lavo o(>BaBj>aiH onmre BpeH>e. A in 23 oarortpa (4 ao- 
B«N6pa) uaje a Acp, rpaA kojb je aeaaj Hanoieoaa Taao ox> 



355 

cyjHO H TaKO jtyro ycTasHO, h najce oji, eHrjrecKHX 6opaii;a, kojh 
cy ce OHja h Hanoieony osynHpaaH, Taj nas ciapor caBesHHKa 
6ho je Ha ojiaKinnnj ouoBpexeHOJ ^paHnjCKoj BJia^H. 

Join je c ipyre cipane dnao h Hoee onacHocTH y p^aeoMe 
BOJHH^KOM ip7KaH>y Mexiiea-AjiHJHHy. 

Ba CKopo npe ho ihto fee o;i;cTynHTH, Tnjep je odeaeacno 
o;i;pataH»e MexMej-Ajiflje y Eraniy Kao norojdy 3a ojipaaae ospon- 
CKe paBHOTea-e, a roBopno je ja fee c Mecia fiyKHyiH pai, aKo 
6h ce 6e8 odsHpa H3BpiiiH0 ^epiiaH kojhm ce MexMe^-AjiHJa 86a- 
ityje. Kai ce no^eio HaroBemTaBaTB ja h ;i;o Tora Moaie aofeH; 
y ^panitycKoj npecTOHnnH Hacia Haj»HBJbe yady^eae. Tmo je 
Morao yTHmain cBoje HajoAanHJe npncTajiHi];e H3JaB0M ji;a sua naj- 
ojpei^eHBJa yBepeaa ja W> Tora jofen Hefee. A nouiTO je cxapH 
CTpaxoBHTH cynapHHK no;i;pHBeH leaEcao, HHJe Hy;i,o ihto cy h na 
nopTH Ao6HJin ROJby ;i;a ra ca cbhh cujiaxe. H He^y hokhm OBpon- 
CKHM nocjiaHCTBBMa o6pa30Bajxo ce, tokom syre pacnpe, pacnojio- 
xeH»e MexMej;-AaHJH cynporao, Koje TaKoi^e HBJe 6hjio c pacKHjta 
ja ce nama CMpBH. H KaJ^ ce MexMe;i;-AjiHJa, noTy^en, odManjT 
H y onacHOCTH ca cbhx cxpana, o;i;3iy^H ;i;a jhhhh npBe oadHJBHe 
KopaKe ja ce noKopa, y D^apHrpa^y ne xofeaxy ;i;a thm Kopa- 
ii;HMa npH3Ha;i;y Bpe^HOCT, ;i;a 6h caMo nsderss ycTynne KOJe je 
Bajbajio hhhhth; a enriiiecKH nociaHHK upHCxa tom npiuiHROM ya 
Ilopiy, HHCsefen ji;aHa k^bb&q ojipe^eHHX ycxynaKa Moxe naBa- 
jLHBaTH TOK oH^a Raji nopTa HsjaBH Aa je saAooojbeHa. Ajle 
ee OH Taji;a bhao Ha je;i;aH nyr cav h ocTaBJbOH, oh eojh je 
AOTie y onrnroj KOM^HHaiiHJH Hajiasso noTnopy sa cbo mro je 
paAHo. Jep KaKO 6h Morse OBponcKe CHxe pa^Hrn jii;a ce HiHxob 
BiacTHTH yroBop norasH, h ^a ce ono3Hii;iija ^pannycEe ne caMO 
Ha HOBO usasoBe, Hero ynpano tok Taji;a hcthheto o6pa8i[o»H? 
IIpoTHB Tora ce najnpe HCKame Aycipsja c BejisKOM ohitphhom. 
y Janyapy 1841 khob MexepHHR HBJaBH a& fee oh 6nTH npH- 
Hy^OH j^a IIopTH OTKaxe CBOjy MaTepHJaanyH nopajiny noraopy, 
aBo ce ona ciaHO h juBUbe ycTesaiH jsfii npHsna Hacie^CTBeHOCT 
MexMej-AjiHJH y Eranry; h ja fee AycTpHJH 6hth Bpio KpHBo, 
aKO ce aKipja ne BaycxaBH on^a sa^ n6paxHM dy^e HcxepaH hs 
CnpHJe, Hero aKO ce, na npsiHEy, ciane HsasHBaTH sasaB ycia- 
HaK y ErHHTy. AycTpHJCM jBop HspoTO je;i;aH nyr y BH^y jo- 
MHnuBa&a, Aa je ca^ EnnecRa caifa pa^a m ce MexMOA-Ajiiga 



36g 

caipe. He sHast KaKBHit ce iiobosom to roBOpiuo, ajiH je aopjt 
IlajHcepCTOH TO cyMftH^efbe oj^Cho c yBpe^eHOM nuHocHTorafey. H 
roTOBO 6n ce mono KasaTH jifi. je y lopja IlaaMepeTOHa MOpano 
Gam TaKBO paHHJe yBepen.e. xe la je oh sa to c OHaitoK jac- 
Homty rOBopHO uocaaBHUHua IIopthhum o HeupiiiHitaica, y Koje 
6a ynaiia Ilopra, aKO 6a aanoieTHJi npaBnesi repajia aa-ie, h aito 
6k xTeaa ;i;a CBoj uociejtvbH iJiepMaH H3BpmH. C Tora aoHjoHCKa 
KOHif'epeHU.HJa oji; IS (30) Janyapa jeAHoraacHO noaoBe UopTy 
He caMo jta onoaoBe 36ai].iiBan<e, Hero ;i:a MexHe;i;-Ai[nJH OAo6pH 
HacJ[e;tcTBeHoeT. 

nonrro ce to CBpninao, Ha acTOKy je ociaJio join j^a ce 
caMo iioaoaraj Mexsiej-AjiHJHH je^tHHHTHBHo ypcAu, h to y cno- 
pasyjiy ca *paHiiycKOM. 



NaHo Je ypeijeH noJiomaj Me^y MexMed-AAujoM u flopmoM. 

IIpBH npejior kojh ce aa to y>iaHH 6ho je y HajBehoj Mepu 
HenoBO.T.aH, n noKaaaBao je kojhko je Hepacnoioaceae OBji,e oH^e 
majtaao cnpaM MexueA-Aaiije. 

HohcohSh je MHCiHO aa naray, MaKap ji^x je HacHejeTiieH, 
Tpefia orpaBiiiHTH thmb ibto fee My ce OAjaeiH aaMHHHCTpai;nja 
3eM.i>e. CaBO ce ua Taj aaiHH Mowe oSeafieanTii iteroBa bot^h- 
rheHOCT riopTH, If caMO ce thko laory npenpaTHTH H>eroBa nacHia 
upeMa nojaHnitHMa. OnacaB je ^oKie mj HJia iioBana. nHosait 
je cHaa y loj :ieM.i>H BHine aero a y Kojoj jpyroj." 

Ajih oa KaKBe je xacae sona fiaia MexMej-AaHJii aacieji,- 
nTBCHocT, aKO 6a wy ce o^yaeaa aa pyKy BJiacT, siiBan a opylje 
rocnoACTBa? 

To Ba nocaeTKy aaje TpeSaao hh }i.i IIopTa xeia. Jep Sa 
aa THM CjiesoBao uoinya npeofipasaj yByTpamibHX npaanKa y 
Erairry, kojhm fia ce a IIopxaHH BJiacTiiTH jioxojiub. Ha npnjiHKy 
AaHaK Koja joj je seoaa Tpefiosao, AOBeaa y niiTdfbe. 

*e6pyapa 1 (13) TIopTa aa hobo nocTaaa MexMCA-Aaajy a 
TO Kao nacaejtHora BJia,T;aona, npeaamnu My a yupany aeM-te. 

y loHjtoKy ce Bek macJiaao a* je c thm cbb capuieHO. 
C Tora Aa 6a ce onpocTaaa aaTerayrocTa, Koja Apsaine i^eo cbct 
y aaopyavaHoH Jtapy a na oapeay, aaiaBe npcA-ior KoHBeHqaje 



357 

8aTBapaH>y Jl^apsanejia, Kojoj je jejtHHH sajaTaK 6ho ja yrBpjH 
noBpatafi»e ^paniiycKe y ciory c ociajiHM CHiaiia. 

Ajih ce Ha CRopo noRasa jii;a Ilopia h ociaie CBoje ycxynBe 
Besyje sa HSBecHe noTOffie h orpaHH^aBa ex. 

Ona H6 cano orpaHH^aBanie seMajbCKy h Mopcsy BojcKy 
MexM6A-AsHJHHy Ha OApe^eHH 6poj, Hero sa^ipsaBaine ce6i[ h 
nocxaBJba&e bhiehx o^Hippa; ona, jifis>ey Tpasame nexspTHHy 
CB£gy 6pyTO-AoxoAaKa seiajbCKHx, e ibto je najraaBUHJe, ona aa- 
jipxaBame npaBO h a& ona 6Hpa MexMeA-AxHJH HacieAHHKa sa 
namajiyK, cane Me^y noxoMii^a H>eroBnM. 

MexneA-AjiHJa HanoneHy c nyHEM paaxoroM; ^a nape^^a 
Kao niTO je nociOABa, caxo Heciory y H»eroBOJ Hopo^HAH Hsa- 
BHBJbe. Jep aBo 6h y ab*hom cay^ajy IIopTa nocxaBHia Hsal^era 
CHHa, CTapHJH xy ce hh no dito ho 6e XTeo noK phth; aobijio 6h 
jsfl pas^opa, na h jsfl paxa, h xaKo 6h ce pasopHaia CBa HioroBa 
nopoABii.a. 

Obo h OBaKe HanoMene pacp;i;iiuio na hobo Ilopiy ; y jesaH 
Max ce roTOBO MHmjbame Kao ^a nopxa CMaxpa jsfl, je npoTHBHo 
ftOHOM cyBepeHCTBy ;i;a bojh nperoBope c namoii; — aiH y 
EeponH HHcy 6h21h pacnoioxoHH ^a CBOJe ycjiyre ao to mepe 
cxaBJbajy y caya6y IIopTH, ;ta 6h CBoje HHiepece c xypcKHMa y 

TOXHKy HCTOBeXHOCT ^OBOAHIH. Jop MHCXH KOJO Cy 6llLJLe OCHOBa 

THH TypcBHM HOfieAHMa 6iiLiLe cy nonpe^Re npoTEBHO ohomo mro 
ce y EBpoHH k&o MorytiHO mhc^thjio. 

GnaK je mhcjiho, m je OABajaH>e ^eiBpTZHe 6pyTo-Aoxoji;aBa 
HeHBBpniHB nocao; a^ je nocTaBj[baH»e bhhihx o^Hii;Hpa npaBii,e hb 
n^apHrpajta sa BojcKy h napoHHTo sa ;i;o6ap pe^ y H>oj y6H- 
CTBOHo; a HaHHH HacieACTBenocTH bojh je cyjiiaH npes^iiarao 6ho 
je BHme nero nrnxa Apyro npoxHBan nHciHMa eBponcKHir, h hheo 
He cyMH>aine ^a y xomo npe;i;iory HHKaRBe 36HJ>e Hexa. TaRo 
AycxpHJa npBa noxpa»;n sa ce OApe^n dito roA mxo 6h o^roBa- 
paso hjih eBponcBOHe nacieicxBy no npBopo^eH>y hjih asHJCROM 
no cxapeuiHHCTBy. 

noflixo cy HOMa^Ke CHie mhofo Aonpnaeie xa nocxaHynAa 
ce yxBpxe xaAam&e nponRe, one cy ce xemo yByBie h y ona- 
CHOcx xoja xa^a 6eine nponuia, aiH Boja je y npBH Max (SHia 
BHaMeHHxa; c xora je Aycxpiya, Eoja je naJBHine y^ecxBOBaia y 



358 

BCT01HBX QocnoBBva, ca^ Bp30 o36u.i>ao y3e.ia y pjKe CTnuiaBaiM> 

THX CQOpOBa. 

C peBRomty HSBaHpejiHOii HaBajn rhcs MetepHUK 21 xapr^ 
(2 anpHia) Ra aycrpajcEora nouaBnca y lUpHrpn^y ^a cTsap 
CBpQiB y noiOHyroH eBponesoH cmhc^iv, jep je sa cany TToprT j 
CBasoxe DOiieAJ 6om xa BMa jaBaK j ojpetjBHoj cyxB aero 
leiBpTBBy (Spyro-HOiosaKa. 

Knes MerepBBK Tpaxame sa Kr»iiaT cTaH,e E'^je ce %<>»• 
jipxam, Bourro je to rsaaaa upta n y mbojiq o huu^ictbc- 
eocth; aa xpyroj ctpaHH ce oh noi:a3Biiao pacno.ioxeB. ;u ii 
MexiieA-A;iqy saraa chioh la npnMn pasyMBe BoroA(it;: .bhs^^ 
6a ce Bopaia csa Espona caoxara apoTHH IfopTe." 11 norjaBBivi 
fteroBBH cTapaH>ea 6a, re 28 aapaxa (10 xaja) Kc>fl4>epeaiiBJa 
pasroueTRO aapeqe BacneACTBeaocr y ittopvn cTaitenrrsa, & jtanxE 
y ojtpe^eHoj cyiH. 

To je HBaio yxaiiaja aa Ilopn-. Oaa uoiiyrta y ofiajse tp 
TaiRe. a ocraBH namu h aocraBiaHie biiuibx {"iiniuip^- 

M^a 7 (19) aoAHece oaa ByBOHohnniinHu Baiipi <fepv&Ha 
y Toa caacay. IIyHoanliBHi;a eBponcKH hhcv Haaaaii-iii la 6b ci-.- 
Tpeao Caao ja to npocio npaae, aero najaBnme ^a je .loja 
IIobcob6h aayaaa ja y loae <|>e|>vaBy HDuiia oe na))e mro f>t 
KBasBaao saKBe ro;^ npnroBnpe. 

Meljy IBM je R MesMe;i-Aanja ynepiio ce. la aek Hr»a 
BBBie Kjx Bero jia ay ce Bai.a noEopnTa. 

Maja 26 (Jyaa 7) cxaxe 'Raan-i-iiaiua c hobbx 4i>paaHo« 
y AaeKcaajpajy; Maja 30 Mesaej-Aanja Hapem ia \-<- T3J l^^■[^- 
aaB cpe^aflo apoiara y iBopy TheroBox, h j,a ce Kona^HB cBpne- 
Taic yroBopa oOjasa onarroa ayi;B>aBoa ra rpa^ntia n <* Cp<a<>Ba. 

H cajw ce hotoirh nocaoBH M-iraxy cMaTcaTH ba cBpmeH-' 
f BHBie paaaora aero ABa leceua p-iaHje, a Ti-aHKo jp rpef-aa" 
a ;ia ce 3ana;iBH dociobh ypeae. II ape aero arr-t je rrarao 
raac o apasoae CBpmeTay, ibm je apoiiiTao rohii tjiepaaa. PBa.! 
je oBjacTBO (l»paBiy?cKord nocaaaBKa y Uai)Hrpa,iy ia aoTaume 
Bpet^e claon.'beay BdRBeKiiajy, Eoja je oaajia la otvjaBii Bpa)>aii>e 
4T>aBitjcKe y nciBTniKo .ipymTao eipniicKo. Fnao aajaBB ,w je 
Keay jtoB0.i>ao aao cano aofl^iepeauBja norno -.'n rKptn-'ti cKaT]>u. 
A y Taj Max ce aeb Haje Haaao oira kr xhtotb. Jyaa 2lj iS 
Jyaa) cTaaie y .lowjoa rayxfieaa nac ja re MesaoA-Aanja ni'- 



359 

KOpHO. JyHE 28 ^yHOMOtLHHI^[ HetHpH CEie H Cy2[TaH0BH uo- 

BBame ^paHuycRj xa c khme noTHHine jTOffij o 3aTBapaH>y J[|ap- 
xaHeia h Boc^^opa paraHM 6poAOBHMa CTpaHHx CHsa, h to ce 
HBBpniH 1 (13) jpa; h onniTH nnp, eojh je xoHcra 6ho osdHJbHo 
y onacHocTH, Morame ce h onei CMaTpaTH Kao y^BpndieH. 



/locjuampafba. 

H Te CHie inTo ee cnpenaxy sa pai Kao HsicaAa aotio 
iipH3op cy Koxe pasHa neifa. nixa He HHH>axy Rpe^y^H ce jexna 
npoTHB ^(pyre, saBpsajyks ce y cnopoBe, rpaA^^H caBeae na jesny 
I npoTHB-caBese ea xpyry crpany, CBpmaBajy^H iiHTaH>a as jia- 
zesor CBeta npH npsoic HajaraBinen AOTHi^ajy, a npH tom H86e- 
raBajy^H 3;a ce y OTBopen paT yByKy! One sanoBexaxy Ha;i to- 
JUKHM sa 6op6y cnpexHEH Heiaiia, Koje cano sy^axy ^^ ce 
yxape, h oner ce cbo CTHma. Jep ce ;(o6po ocekame Aa 6h ce 
paTOM fla KouRy dai^rao oj(psaH»e huh nponacT CBeTa rojh je 
nperao Ka oniirretf 63arocTaH>y h HanpeiKy. 

A H 6e3 opysja ce nocTHroine BejHHaHCTBeBH ycnecH. Ilpe 
CBera je hcto^hh saiuieT Mopao nocjiyacHTH Aa pacTyps noABOje- 
HocT let^y eBponcKHK cmaira Koje ce 6exy noitenajie aa abo 
CTpaHRO, H8 qera JiaRo Morame ncRpcHyrH OBponcRH pax. 

^a je IIopTd Mona Aa no cxapoMe cbojok cnaroM ys^HJe 
HexMeA-A^HJy, CTBapn 6n ocxajre Ha tomo na nevy cy h 6H2e. 

^a je MexMeA-AjiHJa Morao Aft caBJiaAa Ilopiy, oh je Morao 
ocHOBaTH hobo i^apcTBO, HCTHHa upeodpaxeHo, asH y Ays:y HCAaM- 
CBHX Ha^eAa, jaKo thx hobhm ycnecHxa. 

A;iH HHTH 6h npBOy HH Apyro. Ilopxa Hfiije diisa y ciafty 
Aa yadHJe MexneA-Aiigy; hh MexireA-AJiHJa can n^je ce Horao 
OApsaxH. GaHO ra je enponcKa cnara Moria noxECHyTH y H>eroBe 
rpaHHiie, aiH ra je h xy onex eBponcKa CHara OApsasa nacy- 
npox npoxHBHHx npoxxeBHMa ITopXHHHM. 

OqeBHARO je rrro je obhm paAox Eapona y TypcRoj Aonpia 
Ao naAvol^cxBa, RaRBora HHKaAa A^xae HHJe 6hjio. 

H xo HHJe npenajio joahoj hjih Apyroj chah, Beh EBpons i^esoj. 

EBponcKe cy CHAe y xaj Hax yopaBo cyixana aa hobo Bpa- 
xHJie y rocnoACXBO j BjacxHxoM H>eroBOM i^apcxBy, hoaozhbhih 
ocHOBy HBpinfeeM cxaH>y Ha HcxoKy. 



I !■• 1 1 1 



IV 



KHEHEBHHA CPEHJA 



n04 yTHI^AJEM EBPOnCKHX CHJIA 



-^«»>- 



n 



rjxASA npsA 

3AMPmAJ EBPOnCKE HOJIHTHKE. nCTBPTSEIfcE 
AJTEKGAH^lPA KAPA^OP^EBHT^A 

GaA ce Bpa^an na cpncBy HCTopnjy. Ajlh ^e osaj HacTasaE 
HMaTH y TOJiHKO apyrojaHHJH KapaKiep, inTO je hb jtaHa y jaH 
CBe jane H36njao yTnii,aj esponcKHx cnna Ha tok h Ha pases- 
jaH>e nocaoBa. Bet oho uito cmo jo caji; npnnoBesHJiH ne Mome 
ce cxBaTHTH 6eB noraeaa na chojlhh noaoacaj TypcKe. IIpaBa 
Koja cy Cp6HJH npHSHaxa, npHanaTa cy joj ycjiea MHpa jtpeno- 
nojbCKora. Ho TOMe aiapy pycKH je i;ap HsaasHo Kao cpncKH sa- 
niTnTHHK (noKpoBHTejb), h npHsnaTo My je npaso aa cyaeayje y 
H8BpmnBaH>y Gp6HJH npHSHainx npaBa, Hjo;a ce o tom nsBpurn- 
Bafty ciapa. Y ABryciy 1830 HBamao je cyniaHCKH xaTHinepniji, 
y KOM ce H3peK0M noMHH>ao ji.peHonoji>CKH MHp, H KoJHic ce BJiaCT 
KHeaa Mnjionia npnaHaBajia Kao ciaJiHa n Hacneana y aeroBOJ 
nopoji;Hii,H/) y Taj Max ce e KHe»eBCRa aBTOHOM^ja ysAHrsa jio 
CBoje HaJBHffle Tarae. Ajih ce Ha CKopo no tomo npnjiHKe npo- 
MeHHine. YcTaHa^c ernnaTCKor BMH;e-Kpajba npoTHB cyixaHa nneTHO 
je yTHU^ao na Cp6njy, jep ce hoboiom Tora ycianKa onei ycno- 
CTaBHffle npnjaTejbCKH o;i;HOfflaJH Me^y PycnjoM h TypcKOM. H 
noHiTO TypcKa HHJe Biiice cxpaxoBaaa ja ce PycHJa, npoTHBHo 
TypcKUM HHTopecHMa, ne yMema y nocione lypcKe, nouiTO je h 
6ocaHCKH ycTanaK caBiajan 6ho, y I^apHrpajy cxany oKJieBaTH 



*) Le Kniaz actuel Miloche Obrenovitsch sera maintenu kniaz 

de la dite nation (servienne) et cette dignite sera appropriee a la 

amille. V 6epaTy Hcrora ji;aHa (22 Jy.ia — 3 Abf. 1830) ctojh: il 
fouira de ce bienfait imperial de pere en fils. 



■'I, 



3(J4 



c H3BpineH.eir aarnx yciynaKa. TaKo ce, na npoBKy, o^iioxh 
ofiekaKO Hcej>eB>e Typana h3 Cp^HJe, H Du toh ocraHe H ca cbhm 
HeHaupmeHO. A inio je TypcKoj lexe 6H3oaenpHJaTe.T.eTBoMexuea- 
AjiflJHHO, TOIBKO ce ^Bpiirhe OHa HaeaoBaia aa Pycwjy, Taito j^ 
je pycKH nocaaHHK npaerao aa ycTaa. kojem oe ^iMOKpyr Mmo- 
meae BsacTa cyacaBao ;i,o Hepe, Kojy Mhioib HBJe sefe ooflHocHTH 
Horao. OHjia ce TypcKa <5ii:ia AoroBopima ca BeaHKanmiia aapOA- 
HHai, KOJH cy HsassaiH ociasRy MnnoaieBy. PycnJH hh to HQJe 
6mio npoTHBHO, jep cy ca)ioBo:i>cTBa MsJionieBa, a nose 6hth e 
fteroBe noaHTKHKe leacite, HenoBOjjaHii okok hb PycHJe raeflSHe. 

Jom je no tom aaaMeaHTBJfl nociao Ha*H tok eranaTCKor 
sanzera. IToniTo ce <ieTnpB BenHEe esponcite cnie AoroBOpHme 
npoTHBy neTe n npoTHB aeaor mTHheBHaa, lypcao ce ii,apcTBO 
HSByqe na Hajonacaaje upMse, y Kojoj je zaaj^a 6bjio, e H>eroBa 
ce neaana ycnocraBH. Ajih laj ofipi Baje aaasBao Typae sa 
KaKRa :^axBaiHa pacnoaoiiieita; uanpoTOB ohh ce cano yxapj^Hine 
y Mnnii.eii>y ji.i je oncTauaK itnxoBora itapcTBa je^Ha yroflfia 
oniniera epponcKora Hnpa. y naTaity MapoBHia ^aaaH je ocrao 
y cBojoj npe^amiboj TBpj;oraaBocTH, OnaaHao ce jia cy y yHyrpaniftmi 
nocioBHHa oseT yAspnae HaTpar 3ano<ieTe pe^opiie, BOJHua ce 
e noqeiKa npMH^Bo noaaaJ^UBazo. EapoiubaHH y lypcKOJ CJiysfiH 
Cnme aaHenapeHH ma iicK-tyieHH h3 paja. y CBHHa dojihth^hhji 
nperoBopaua sayseine cBojy oda^ay yjiory nuise Bese, na Has a 
noTtcynjbeHOGT HaaHosa AiiBancKax. TasaB je noaoxf^ so^eo cofion, 
aa cy TypiiH 1842 y CpSaJB npyacnan pyKy h MamnjiH ce yra- 
itaja KPJH je aa itux aefe 6ho HaryCieH. 

BeaoM TypcKo ca jBa cpncaa fle.iHKauia, By^ateM h ITerpo- 
BHJeBHiie«, HCEaao je m je Maajm MHsaaao OdpeHOBflfe annieH 
KHeaescTtia b la je Ba iteroBo Mecio nocTaB;i.eH chb Kapa-'Bop- 
^eB AjieKcaaaap. Mn cmo to loraijaje Bet Hcnpa^aaH no h>hio- 
BOj yayTpaiDHiOJ Bean; ana cy OHn DHaaB join jeaflo ca cbh» 
-tpyroja^'e saaqeae aa oiHomaje TypcKe k eBponcKHM CHnaKa. 
Jej;apeji; fieme Aoinio, a* ce Tora paj,n oiiidth icnp y Maao ne 
nopeMCTH. y KifcHri-eBHocTH ce HH Ta;[a hh nocae Tora Hiqe o 
TOMB MBoro roBopHJio ; aan ia.ta cpncKa HCTopaja hoth^b as obhs 
aora:^aja, a hctotoo je nHTaite c ftaiia CTynnjio y Hoay jejay m^hj. 

HajaM ce aa fee mh ce ftAodpnin mio caa nayMaa aa OBe 
aanaexe onHraea jpxefea ce ayieBTBiBHX aanncaKa. Haje ce 



■■ 



365 

BHine pa;i;HJio caMO o jbahom nHTaH>y Koje je 6hio xe^y PycnjoM 
K TypcKOM, H aKO je yseK ra CTpana ociajia Betiira Ha BE;i;HKy. 
y OBEM nocioBHMa Hsa^ome je;i;Ha HacnpaM Apyre cnjie OBponcKe, 
csaKa npeMa CBOMe BiacTHTOM noio^ajy. JejiaH bbjuikh icnHHCiap 

H3BOJieO Ce HdjaCHHTH C BeiHKHM OMaJIOBa?ReH>eH nociaHH^RHM 

HSBemxaJEMa. Ajlh Hma onei npHJiHKa, y KojflMa ^nnxoMaTCEa 
KopecnoHj^eHn,HJa ^hhh ne caMo H3Bop HCTopHJe, Hero dam hcto- 
pHJy caMy. Jl^nnJioMaTCKa KopecnoHseHii;HJa y thm npHaHKana 
noKaayje camy pajfty cnia. H OBje je laKaB cay^aj. 

Hajnpe ce noKasa na no3opHHn,H 6eHRHABop. HsneKOJiiiKO 
ji;eMOHCTpan,HJa na rpaHHii;H y KopHCT noKpeia xTeaio ce OHja h3- 
boji;hth, ;a;a AycipHJa noKpeT o;i;o6paBa. Ajivl je to HMaaft) cano 
iOKaiHe y3poKe. KHe3 MeTepHHK, kojh je onja c noTiryflOM cna- 
roM BOftHO aycTpHJCKy noaHTHKy, H3JacHHo ce ojMax c no^eTKa 
npoTHB noKpeTa. Oh je penao TypcKOM nocaaHHKy, KaKO je IIopTk 
yTOHHJia see BeaHKe norpeinKe: npsy y tom, ihto je jonycTHia 
jta 6yHT0BHHH,H OTepajy KHe3a Kojera je caMa Eopra na BiacT 
noji;Hrjia h Kojera 6h ona caMa Mopaoia 36aitH'ra, aKO je MHCJiH^a 
ja HMa ocHOBaHHX npHroBopa npoTHB ftera; flpyry y Tone, mro 
je jeji;Hora Knesa, kojh tbpjh sa ce jta je Hsa^pan, noTBpjHia 
npe Hero mro ce o tom najnpe cnopasynejia c Ka^HHeroM noTop- 
dypniKHM. „Ja join ne snaM — AOA^A^ khob MeTepHHK — na 
HiTo lie ce o^iy^HTH ii;ap HnKosa, aiH can ysepen ^a oa ne^e 
oio6pHTH OHO nrro ce y^HHiiJio y Cp6HJH. H inra be icHCiETe 
HHHETH, aKO OH 6yji;e npoTOCTOBao?*^ TypcKH nocjiaHBK, Akb$- 
e$eHOTa» ^^i^ ^^ to he pe^H ojroBopno/) 

H joHCTa, PycHJa, Koja je y Cp(5HJE Bpniffiia CTBapHy 8a- 
EiTETy (noKpoBETejbCTBo), CEia je HenocpejHo ji;oji;HpHyTa ohhm 
niTO ce jorojEio y Cp6HJH, h oa H»e je caja joHCTa cbo saBE- 
CEio. EHe3 MeTepHHK sanojiH ii;apa, ;i;a Taj nocao pacnpaBE na- 
TOHOE KOJE 6e HaJMafte fflTOTEo yraeji; cymanoB.^) 

Il^ap HEKosa npe^ysMe jibo paajifl^ETe nope, y jejiHOM nECuy 
ynytenoM cynTany EsjacHE ce ojpeniETO, e aKO yMepoHEM pe^EMa, 
npoTEB CBera hito ce y Beorpajy inorojEjio. A y ecte Max no- 



^) HaBeniTaj KaHHn;a, npycKor nocjiaHHKa y Beny, 0J^ I HoBeM6pa 
(20OBro6pa) 1842. 

*) MeiepEHK TpaynaHcjiop^y 17 (29) ^eKeM6pa 1842. 



366 

inaJbe CBora ai^yiaHTa, Kojn ce paHBJe y Cp6njn 6aBHo, xe je no 
TOM 3a Ty MHCBJy cnpeMHBJH BsneAao, 6apoHa JlflBesa, y £eo- 
rpaji, AK ce BSFecxH o CTaH>y CTfiapn, o yspoiiBMa iipoiieEe, o 
nosio^ajy b o CBasB CTpaaaKa, ii o cpeACTfiBBa Rojana 6b ce 
Morao ycDOCTaBBTB pe;^ b MBp. JlBBesa OBBcyjy Kao o^Bippa 
BBxeiBreBTHa b CMBCieHa^); aiB ob y Beorpa^y BBJe Bamao ;(a 
6b ce npe]^amH>a ynpasa Monia xaKo JiaKO ycnocxaBBXB. Y £eo- 
rpajy je CBe pacii;enjbeBO y cxpaBKe. Bea cyjifte 6b 6bjio 6ojbe 
Aa ce MaxaBJio vorao oApsaxB, aas 6b 3a UopxBB yxBD;aj 6b30 
BeoMa BixexBo ja ce ob caj onex aa CBoje necxo noBpaxB. Hcxo 
je xaKo MBCJiBO a MexepBBK, HbeMy je 6bjio cxaao jo xora Aa 
ce Be OAo6pB mxo ce 86bjio, ajiB ^a ce n Ilopxa Be npBCBJbaBa 
Aa HBBB Ma mxa mxo 6h je BOBBxaBajio. To ce Morjio bocxb^h, 
aKo 6b ce bo^b 6yHe yooBBJiB b bob B36op BapejBo.-) y xomb 
6b b ii,ap HsKOJia Morao Ba^B 8a;i;oBOJBeH>e cbojbx norjieAa. Mh- 
caBao ce aa y Il,apBrpa;iy xpe6a 6ojbe o6aBecxBXB cyixaaa, Kaj 
je Bek ji;BBaB sao o6aBeBixeB, xe xbmo cbpombxh aaB b 6p8 pac- 
mex nBxaH>a. 

y noMOByxoM nacMy n;apa HflKoae^) cxojb: npa BpeBpaxy 
jaBBor pe^a y Cp6BJB pa^yaao je ob Ba Myjipocx Ilopxe, aan My 
je ;Kao mxo Mopa BaBOMeayxB, KaKo Ilopxa npeKopanaBa sbbajj 
BOBamaH>a Koja joj je yroBopsMa spoBBcaBa. Osa je ocxasBJia Ba 
cxpaay o63flpe Koje Pycaja aa ce Mopa aaxxoBaxH, a obbmo je, 
npe KpaxKor BpeMOBa, PycBJa cbojom noMofey TypcKy cnacaa of, 
036B3>fle onacflocxB; oBa je, mxa Bsme, Bo6yBy noTBp^wra v m 
KEesa npBBBajia HOBOKa Bojera cy vo6yH>eBB rpa]^aBB, c opyacjeM 
y pynaMa, 8a Kseaa nsBBKaiB. 

IIbcmom ee obbm saroBemxaBaaio a^ Ilopxa xpe6a jsjbl xprse 
Haxpar noxBpjy set CBpmeBor H86opa. He xpe6a ce ynpaso ^- 
;i;hth a& j^ Ilopxa OKieBaaa }i;a xaBO pa;i;B. Ibbob 6eme oxamao 
H8 Beorpajia y I],apBrpaA, fl xaMO je aaje^BO c pycKBM nocaa- 
BBKOM ByxeiBeBOM nperoBapao c xypcKBM mbbbcxpom HBOcxpaflHx 
jifiiLB, CapBM-e^eBABOOiiy ^h y BOKoaBKo KOE$epeBi];BJa Boje cy 

^) HsBeinxaj KaflHB;eB H3 Eena KpajBy o;ii; 3 (15) HoBe]i6pa 1842. 

^) HaBeinxaj KaflHB;a 6epaHBCR0]i iBBEcxapcxBy o^ 8 4>e6pyapa (27 
Jaayapa) 1843. 

») 0;i; 7 (19) OKro6pa 1842. 



367 

;(psaj[n HHcy Morin hu Kopana nanpe^ jhhhhth. To je, 6e& 
cy]iH>e, }i;o3a3Hj[o oiy^a mxo ocTaie CHJie HHcy bh iraio 6H3e 
canacHe e PycHJOM n c AycTpHJOM. Ilocjie erHnaTCKe pa3]inpnii,e 
EnrjiecKa ce h ^paHQycKa 6exy HSHHpHJie, h HHcy 6HJie pacno- 
aoatene ja naji; Cp6HJ0M npHsnasy pycKH npoTeKTopai. $paH- 
]](ycRH nocjiaHHK y JIoH^OHy nanoMH&ao je, KaKo Fycq'a HeMa 
veto y H86opy Mesa y Cp(5HJH. JIopj A6epjHH onex: KaKo PycH 
Heirajy npaso ;i;a npzciLibaBajy IIopTy ja CBojy Hspe^eny ojayKy 
Haxpar ysHMla. Ajih ^e ce EHrsecKa ^^psaxH Mnpno, aBO ce IIopTa 
na H»y He 6h nosBajia.^) Ochm npaBHora nnTaH>a HS^HJie cy OBOir 
npHiHKOM H paajm^HTe nosHTn^Ke xes&e CHJia. ^panujcEa je y 
nodeA^HM pa8MnpHii,aMa npexpnejia fflxexy^ h y oninxe ce ysn- 
iraso Jia ke ona ca^, noA ApyroM B2a;i;oM, cne noKymaxn ^a CBoje^ 
OAHomaje c IIopxoM nonpaBH, a xo je Morzo 6hxh caMO xaEO^ 
aKO $paHuycKa y CBejiy cxane noApacaBaxH Ilopxy. Y obom nii- 
xaay xypcKH cy ce HHxepecH jto6po no^yjtapaaH c $paHn;ycKHM. 
Mh Bet 8HaM0 KaKo ce y $paHii;ycKoj nocae peBOJiyn,HJe oj» 1830' 
yBeK ocefeajLO jaKo HepacnoaoKefte cnpaic PycHJe, a inxo cy ce 
y xoM nmaRy caaraie PycHJa h AycipHJa, HHJe draa cxBap Koja. 
ee He 6h ji;aia nonpaBHXH. .lyn-^njiHn je mhcjiho Aa jeAOBOJbHO 
mio PycHJa HMa npoxenxopax ;i:yHaBCBHX KHexeBHHa (BjianiBe h 
Moi^iaBHJe) H Aa 6h g xora HMajo paaiora Aa ee npoxcRxopax 
Cp6fl[je noBepH ii;apy aycxpigcKOM. H EHriecKa none sajsapaxH oa 
pycKe HajtMotHocxH y hcxohhoj Ebpohh. A cep Cxpex^opj Ke- 
HHHr, oHsamBH ennecKH nociaHHK y I^apHrpajij, noKasHBao je 
ys xo jom h ih^ho Hepacnojio»eH»e cnpaic ii;apa Hhkoio. H 
yniHBy EnrjiecKe h ^pannjcKe npHHHCHBajio ,ce mxo ce, Hsa 
;iysera ^eBa&a, y Mapxy 1843 Ilopxa najnocie ojiyHHsa Aa 
o;iroBopH ii;apy Hhkojeu CBopo ca cbhm cynpoxHo MHCiHMa ii;ape- 
BHM.^ y xoH OAroBopy Kase Ilopxa, KaKo je ona Bet oAaBna 
6Hjia Heaa^oBOJbHa c nonama^eM Bnesa Mnsoma, h RaKo je e 
i^apy H8 panige na xo nas&y o^pataia. n8 OHora mxo ce cpn- 

^) HBEeiiixaj IlypxajieeoB E3 Ilepe oa 1 Mapxa (17 $e6pyapa) 
roOTBe 1843. 

^) Lettre da Saltan a I'Emperear de Russie en r^ponse k la 
lettre de S. M. Imp^riale a Sa HanteBse, c npEieA6aKa Esesa Me- 
lepflHRa. 



368 

CRE Hapo;i; acasH Ha KHesa MHxaHia HSjrasH la ce HeirnpH y 
Gp6HJH He Mory cnaTpaTir Kao no^yna, hhth ce cyiTanoBO noHa- 
fflaH>e npeMa toic noKpexy Moxe yaeiH Kao HOTBp;i;a nodyne. Yro- 
BopH npHBHajy napo^y npaBo ^a^ ^npa CBora KHesa : Hopra EHJe 
HMaaa Harana ;i;a ojpe^e oji.o(5peH>e jejHor laKBor H8(5opa. Enesy 
MnxaHJiy ce napoHHTo npHroBapa mio HHJe Tpaacno CKioHHinTa 
y rpajy koj lypcKor name, Hero je aeMJbnniTe ca cbhm nany- 
CTHO. A napo^i;, npn cbom nafiopy 3a kojh eaji oaroBopnocT hoch, 
HHJe onoT nponycTHO a^ saHiHTe OAo6peH>e oa name es rpaAa h 
OA nopTHHa KOMHcapa. IIoniTO je CTBap 6Hia XBTHa e onacna, 
nama e KOMEcap HHcy HMasH BpeMena Aa ce npe;i;oMEniJBajy h 
pacHHTyjy. IIpeMa Tone ihto ce yHHHEJio, HHJe y^HBOHo 6e8 ojo- 
(5peH>a. HIto cy ^enepaji Ieboh e pycKE nocjiaHEK y pasHEM 
cacTaHii;EMa no oBoj cxBapE npe^inaraiiH, eo ^a* ce csosete ca 
npasEMa cyBepencKHM, Koja je H;ap tojieko nyra IIopTE npESflaBao. 
Ha TO MECJiH y^EHEo je KHes MexepHEK HeKoiHKO Eano- 
Mena c jspjifl/sKon KaKo My ne npEJiE^H ^a KpsTEKyje HECMa ABa 
cyBepoBa, aiE je onei xypcKO hecmo nojBprao Bpao onrrpoj 
KpETEii;E. Mn He HomeMO npe^E HyKOM npoKO tux HanoMeHa, 
jep cy one spjio SBa^aJEe sa MexepHEKOBy HOJiEXEKy. On HosaBH 
c ocHOBHor Ha^ejia k^l je CBaKa no6ysa y ApxaBE ipxexHa ApacaBE. 
Ako je Ilopxd HMaia pasiora a^ mxo npsroBapa KHOsy MExaEjqTy 
E aKo je MECJiEaa Aa> je onpaBAano Aft ra 36aii;E, xpedaio je aa 
TO ona caMa e ESBpmE. Ajlhl je ona CBOjexejbe e xes&enoMe- 
niajia ca xejbOM nodyne, Koja ce caAa cjiaBE Aa je CBOjy no6eAy 
8aAo6EJ[a c npECxaHKOM cynxaHOBHM. Ilonixo je Ilopxa na x^ 
na^EH KHesa yRjioHEJia, ona je xemo na Gp6e npenejia e jeAan 
Aeo cBojera cyBepencfta; a xo MOxe HsaBBaxH Apyre H>eHe na- 
poAHocxE Aa ce xaKo^e 6yHe e Aa nocxasaBajy xem nyren hito 
je Koja paAa. Ako ce HapoA y Gp6EJE EMao nixa saiHTH npo- 
TEB KHesa MExafljia, Bajbaio je Aa je Te xaj[6e Esseo npex 
nopTy, Baa>ajio je Aa je Ilopxa HcnBXEBajia jecy m xe xaji6e ocho- 
Bane, e Aa je npeMa xomo HEHEia mxo je HasaaEna Aa Tpe6a. 
Ilopxa npEsnaje ESBOCHa npaBa PycnJE, aiE joj npEXEKe HEcy 
AonycxHie Aa oa bex 6es npecxaHKa pa^ryn boae. 3ap ce xo He 
80Be npH8HaxE, Aa cj JipnuanBe daie jaw nero cyBepenoBaBOJba? 
Obhm npE3HaH>eM cjiadocxE cxpasKe 6e ce y CBaKOM Aeiy i];ap- 
cxBa cane sa ce KopnoTBue. Y Cp6EJE saEcxa cyixan He 6e Morao 



369 

oneKHBaTH OA CTpane cyceja, oco6hto oj CTpane AycxpHJe, ^a 
6yHj noinoMaxe. XajiHTH je, h Beona je a^ajiHTH, nrro je IIopTa 
y^apsuia nyreir kojbm je Bssa^ cyBepencKe mo^b nocTaBJbesa 
BOJba HapoAa hjih ?aR BOJba je^Be CTpasKe. 3a BaJBHmy je Biaci 
GBo je^Ho BIB jia BeBiTO yHBBB caMa, BSB Aa* BemTo AonycTH ;i.a 
ce yHBBB. A nopei^B ce He m xa je IIopTa npBSBaza 6yBT0B- 
BBii,BMa oBy HBHUBJaTBBy Kojy je BMaia ja caua spmB. ^a je 
IIopTa no6yBB 6apeM CBOJy ^OTBp;^y o^pfeKaa, (5B3ia 6h canyBajia 
BpeMOBa ]Sfl. ce oA^pasB oa CBBJy HenpHiBKa y KoJHMa ce ca^a 
BaJiasH. 

Aro 6b ce OBa omTpoyMHa KpBTBKa noABpna Apyroj onmToj 
KpBTHii;B, uopaio 6e ce pe]^H la je khob MeTopBEK Bnao y o^BMa 
oBBiTB OAHomaj Me]^y B3[asaoii,eM h iiOAanHi^BMa; h ab* cy cpncKe 
TaAaBifte cTBapa naraejiaae ny Kao no6yBa y ^eaiKoj Ban y 
YrapcKoj. Ob ce HBge bbmbio o6a3peo Ba to, bito je Cpdaja 
6Bj[a ce6H BSBojeBaaa ogo6bt uojiosaj sacflpaM IIopTO. Ob je 
IIopTH npBnflCBBao cyBepeBCKO npaBO Boje OBa y CTBapH hh 
HMaoia BBJe, b npE8HaBao je o6aBe8e y KoJHMa ce IIopTa Ba^ia- 
8B3ia Bacnpau PycHJe. HeK ce cyftH o sora^aJBMa y Cp6BJH KaKo 
ce xo&e, ajiB ce obh HBcy mofjih CMaTpaTB icao o^BHHa npocTa 
no6yHa. Hnje ce Morao BsrydBTH m panyBa bito je IIopTa roBo- 
pBaa, ja je 6yHa h, h>oj caMOJ 6BJia oa ycayre. Ajib cy to 6ani 
6Ene npBiBKe, Koje 6eHKB BadsBOT HBJe npHssaBao. Me^y thk 
Aa 3B 6am y tomo bbjo 6:bo raaBHH HeAOCTaTaK OBe nojiBTBKe, 
BITO OBa CBTfle nojoABBOCTH BBJe noTHyno ufiUBMy Tuejifij^iE Cairo 
Ha oniBTe mhcjih? 

AaB aKo je AycTpnja nojiHTHBy IIopTHBy 0A6an,BBajia, Py- 
CBja ce paAH Te nojiBTBHe 6H2[a pacp^Hia a^ rope 6bth He nose. 
H AOHCTa je naAaao y ohh, a* ce Ilopia npena PycBJa hobb- 
Baaa Ba BOBaKBO npaso cyaepeHCTBa, Koje joj ce yroBopBHa Buje 
6aBi noTnyBii;e npBBBaBaao. HnniTa laKme bo Aa> ce to HaHe:i[o 
npenece h na npasa Koja je PycHJa HMajia y apf^m TypcKHK 
o6aacTHMa. Osa paBMHiBJbaH»a HBasBanie y Taj Max ca cbhm HBBaB- 
peABe KopaKe. PycRH nocsaBHK ByTe&eB HBiaBB ^bcto h npocTo^ 
Aa OB He CMe CBOne ii;apy bh nociaTB imcMo o komo je pe^ h 
Kojera caApacBHy noBHaje, iraH* aRo 6e Ha to 6ho oBiamteB oco- 
6HTB]r ynyTCTBBMa. TaKBO ycTosaBe nociaHHROBO no6yAH naj- 
Be^y nas&y y iifijiom CBOTy, Rao a^ J6 Ba npaTHKa KOflavH 

PAHKE. CPBHJA H T^PCKA XIX BSKA. 84 



37IJ 

iipeJioK Me^y PycnjoH h TypcKon. H y hctmhj pycKe cy cayx- 
(Sene HsjaBe i];mc ndHHoub&TH qaK h na to, hs Aa cy ?HH>eHe 
yHepesHH HainKou a y CHHcay MeiepHflKOBOH. JIoTKaHi^ezap 
iiapcTBa Hei:eJipo;i,e iiaraamaBaiiie') n& PycHJa n^'e ipaxEia HHnmi 
xpyro Hero ;!aipj;HiiyBo jioroBapafte HeaaKOHHTocTHaa Koje cy 
noHHH.eHc y CpGujii h o HcnpaanH hcthx. Ilap HHKoJia ae rpaatH 
aa ce no'rnyHo yenocTaBH npei^ainfte etafte, oco<5hto He oho hito 
je 6Hao aoA KHesoM MsxaEnoH. Oh Eeva HHurra hh npoiEB Tora 
fla cy;iTaH oiiopeie iiacje^CTBeHocr, Kojy je npnanao OiSpeHOBH- 
^ma. Anu OH Tpa;i;a ^a ce KasHe js:b& HBJruaBHHJa QoCy&eBHKa, 
xa ce ■i6a,'a,\i kuss kojh je HsafJpaH bhxobhh HHrpHraiia, h j» 
ce yiHHH HOH H:i6op KOJH (5h 6ho Hapas caofSosHfl Boae Cp6a. 
Ako llopia oji,(iHJe h re opaBeABe saxieBe, nocaaoHR he Byre- 
H.eB uperoBope c iboH DpeKHHyrH, mro 6e y Taj irax 6bho to- 
SHKo KOiHKo xa- cy ce oAHom^JH ne^y ^Ba i^apcTBa ca cbhii 
npeipriH. 

AycxpHJa h PycHja o^CKHBaie cy j;a fee nopia nonycTHiH. 
EyreiteB je roxopiio ji;a 3a to HHJe xtao npHVHTH Aa aoma^e 
OHO HQCHO iHTo je oieicHBao Aa fee tehc spKaH>e IlopTHHO npo- 
MeHHTH.') II y BepiHHy cy laKO hcto KHMHaH na city^aj la ce 
HHKoja ;i,pyi'a CHJia. m yHema.^ Aih ce nnan hhchhio R& ce 
Jlpyra Heica cEia HOHte saKo yjieuiaTH. Hoihto je ii;apy Hhkom 
nocBe;i;oieHo aa ci' hh najicaffie He oflofipasa bh Cyna y CpfiHJH, 
HZ atyp6a kojom je llopTa HOBor KHeaa npHSHaaa, caa cy ce no^ean 
ycTBsaTH sa Hapeuoii npaaHajij npaso Koje je y osaj Hax Pyc^ja 
TpaniHua. MuHQcrap BaaoB je npejiflor cacxasHo; spajb^pHspHx 
BHjbeM IV npiiMUo ra je 6m npe^OHniHJkaKa. HHcy XTem Aa ce 
y HanpeiaK Besyjy :)a CBe cayTOJene. Me^y thk Aycip^a je 
jeflHaKO apmaiit (p^Jiy^HO c PycHJOM. IIoinTO oSh^ho yBCK Huano 
nocaa c aecyMftniioM cynpoTHomty aycxpHJCKHs h pycKHx hhtb- 
peca Ha ji;oH>eii ,l,yuaBy, y tojihro je BHme na uecTy j(a TpasHHO 
pasaore Kojn (:y ooaapHBora Rnesa MeTepaHEa sa Taj npanaii 
ynyfeHHaiH. Ohs 17 ce ysAHsajiH bhcoro H8HaA CBaKHAannbHx sa- 

*) y iraciy Majep,iop$y o^ 9 Maja (27 AnpHJia) 184ft. 

-) Bh,ih OHCin TlypraJtecOBO o;i; 1 Mapra (17 *e6pyapa) 1843. 

^) ilmi'iiiraj Hfljioaa Kpajby on 28 (16) Mapra 1848. 



371 

jceBflu^a. A BSAOTH ce Kory y jeAnoM hhckj Roje je Knes MeTep- 
HHK js^jTKU ^opoBHMa ynyxHO.^) 

^y CBHMa cnopoBHMa c nopTOM, CTOJH TaMO, PycHJa je Hxajia 
•CHJiy Ha CBOjoj cipaHH. Oboj cilih nopia He Moxe caMO cbojhk 
<epeACTBHMa CHJiy HCie enare Haeynpoi CTasjbaTH; h r^e <5h ce 
noTpe6a noEasajna aS' Hopxa oinop ynoTpedz, 6Hke 3a H>yHeon- 
xo^Ho ^a OA CBOJHK npHJaiejba cpe^CTasa noTpaacE, h 6Hke ciy- 
^ajeBa, y KoJHMa joj ce to neiie ho^h oxKasaTH. IlHTa&e je : 
je 3IH cpncKH cnop npejMeT y Kowe Tpe6a cyiiaH naK jifirjiejifl, 
Tepa? Mn mhcihmo ^a to ho caMo nnje cjiynsg hh hs ]ifl,ii&B&, 
Hero CMO npoHHRHyTH ca cbhm cynpoTHZM ysepefteM, n y toho 
•cy^HMO H ojpiyBaMa Apyrnx CBJia no HamHM BiacTHTHH OA^ty- 
KaMa.*" „€H3a joAna, Roja HHa na CBojoj CTpann MaTopHJaaiHy 
naAMoi^HOCT, Mome CBOje spoxTOBe noT^nH>aBaH>a npena cjia^HJeM 
"CycoAy ocTBapHTH Ha ABa naHHHa, hsh OTBopenoM chuom hih 
nyroM juepaBaH>a, 6ho Taj nyT hcthhht hjih caMO npHBHAan. 
BeiHKa (Sh ^Hia norpemica, aKo 6h CHie nycTHne IIopTy Aft ce 
sase^e nyTeM rojb je nanaxe OTBopenoMe nanaAy, jep iie ce hcthm 
ii;ap HHROJia ESBecHO nociy»HTH hhm na nyTy yMepenocTA, rojhm 
je nomao, Aocne ao Bete Mopajine cnare.*^) 

npe]^aniH>e hhcmo MeTepHHKOBo HMajiH cmo Aa RpnTBRyjeMo; 
OBOMe naR Hicaico totobo a^ ce ahbhho, jep noRasyje yBHi^asHy e 
nyny npeABH^aH>a nojiHTHKy Tora ApaiaBHHRa. Hnje ysHMao y^emta 
y cpncKHM noczoBHMa hito 6h ra na to HaBOAraa naRiOHocT npeiia 
PycHJH. Oh caMo HBJe xtoo Aa Toj chsh CTBapa yapoR sa npe- 
jLOJi c TypcROH, 3HajykH orpoMHy HaAvotiHocT i];apa pycRora h 
oHacHocT^ Roja 6e ce y oBaROM jeAHOMe cnopy Mona pacmaM- 
TeTH y^eiHteM ocTaiHx cnia. Mono ce pebn Aa> je jom Taia 
MeTepHHR cjiyrno oho hito ce a^cot roAHHa nosHHJe HSBpsio. 
Oh je noHaB2>ao hito je ^emke Horao, n ca mro sekHH HamacRox, 
Aa ce y CBOMy htto paAB pynoBOAH HHTOpecHMa TypcRe, Roja 6h 
irponaia, aRO 6h ce oTBopeia 6op6a. H hohito ce oa ^paniijCRe 
y TaAam&eM H>eHox nojio?Rajy HHJe Morjio o^eRHBaTH Aft ^e ce 
OABOJBTH OA EnrjiecRe, cbo je saBHCHio oa na^HHa Ha kojh ke 
nocjiOBe cxBaTHTH jiopA A6epAHfl. 



^) IIhcho MerepHHROBO oa 11 (23) itapxa 1848. 

^) MerepHHK TpayTiaHCAop^y 20 lapra (1 anpHJia) 1843. 

84* 



t 



372 

Ha lupA^ A6epAHBa niiajia je, (Sea cymte, Hajsefcera yiH- 
naja najiina pycKor nocaaHHKa, jt,a. aeroBOM rocnojapy HajBHme- 
CTOJH j;o Tora ;i,a ce, 6m ofianpa ea anqne pasjore, ao^e ao- 
H3BpmeH>a ^lopuazEor aerajiHor B8(!iopa. 

H lopi AfiepAHH H3j;a ynyrcTBa enraecKOMe nocaaHciBy y 
UapHrjiaiy, KOJHMa y raaBHoiie npHCTyua raeflHuiiy AycipHJe. 
Ajin ua uociersy oh ce aaycraBR sa TOHe a& ce o^pxH Eapa- 
^op^eBHh, ^ ce He Bpaha he KHes MHxanao hh cxapa Mnaom, 
B AA ce y onmie cbc H36eraBa, inio 63 KaKse roi inTeie HaHO- 

CHJIH ^[OCTOJaHCTBy riopTHHOM.') 

AycTpHJCKH BHHHCTap y noieiKy osofipH obb HHCTpyKi;HJe- 
KUKo cy My caonmieHe, aiH ce y fipao noKasa ;i;a ce napo^HTO 
noc^eAHiii aoflataK paayiieBa apyK^HJe Hero ibto je oh seaeo- 
lllra .111 >:(i cBe ne Horame HSBecTE hs obex pe^s <iyBaaiy~ 
IIoi>TQi]ii jucTojaHCTBa? 0;i.pxaH>e noBora Esesa sea^nao je fotobo 
o^[iK-d\Lti (iBeKOflHKor cTaaa Koje je 6yH0M cxBopeHo. 

TaEJo ce Te HHcipyimHJe paayMeine h y $paHuycKoj. npycKa 
nocaaHui; y Be^y HaQoiiEH,affle j& ey ce npo6yj;naH cbh npoxTesa 
ipiiimycKe Aa CKBomi eaBea upoTHs Pycaje.^ H>eBiy je, npycKoir 
DocaaHiiKy, caMo Kpnao, uito ce y hctohhhm noe-iOBHaa hh naj- 
Haiba naiKFta He o(!pata Ha cau Doaonaj hctohhhx aevaiba. Kneay 
MeTepHiH;y jasHme ji» y thh HHCTpyKi^njaaa Febo bhah oAo6peH« 
noaaTirnp Kojy je ftpstao cep Crpex^opA KenHHr. Ako IIopTa 
npoji,y;i;n cBOJe npoTHBJbeH.e pyeKHM HaeopHMa, h lora pa^a par 
6yKHe. •>H3.a. fee ipanqycKa h EHraecsa HaTOHHiH canes c Typ- 
CKOM. Akii aH Hopia PycHjra nonycTi, o6e te sanasHe CHae cBy- 
KoiHKy Riipoiiy DpoTHB Tora BsasBaiH. y Toue je maBBO naps- 
CKHX paciio^oxeHia. MeTepBZK Bean, ^a ce laiio xejbHO rpafia 
CBai;a U]i]j.iHRa, Kaxo 6h ce i^apy Hheozh HenpiaHEO Ba^HHHxe. 
IIocae.Tiba caonmreiba h8 EaraecKe AOHomaxy xaKo^e raacone Kao 
HOKOH ycT68aE>y H Eao 3JI0H pacaoaomeaiy apeva FycHJH. 
.laKOMQCJieHo ce e8 xora HSBO^axy Ba^aHia Aa fee ce vofea CKao- 
HBTH casi'^i He eauo ^aBqycKe c EaraecEOii Hero e AycTpaje- 

') Or by any other mode, by which the dignity and credit of 
the Siiltmi ahoold be consulted. MHCrpyRUHJe A6epAHH0Be KeaEHry, ca- 
onmTeiK' 0.1, BsaoBa BpECOny J 3 (25) anpsJia. 

^) K»Hsa; Euosy, 30 aapra (11 aopHia) 1843. 



373 

-c UpycKOM npoTHB PycHJe, y TOMy^H Taja ^pJ^HitycKa noiHTHKa 
.^HBOBaxa. ToiHKR je 6ho 3aHoc aa tom nosHTEKok, ;zi;a ce He oce- 
^ame jsfi, ee OHa He Aa H3BpmHTH, n ;i;a <5h na nocjueiKy noByioia 
»nocjieOTii;e no TypcKy niTeTHe. 

TaKa HaH^e jejan xpenyTaK, y Koue je Harjieaaio ja ke 
B86op KHesa y Cp6HJH HsasBaTH omnTu saiipmaj y Esponn. He- 
TepHHK *) je npHHHCMBao oBaj o6pT HeymeniHOCTH ne eamo pycKor 
Hero H aycipHJcKor nocnaHHRa y EenecKoj, jep uy ce hhhhio 
Jta ce h jejaH h jpyra ciapajy ja ce yjtBope h ja c eHniecKOM 
Bia^OM ocTaey y noroAHHM oAHomajnMa. ^a jik je naMepa j^d, ee 
Eapa]^op^eBni ocTaBH na KHomeBCKOM npecToiy nocraia y JIoh- 
Aony, a He y PycHJH? JifiTue ce hb PycHJe roBopnjio caMO la ce 

XOke HOB SaKOHHT H86op, H HHKaA CO HHJe nOMHH»aJ[a IHHHOCT 

sa Kojy 6e ce sLeseso Aa na H>y nsdop nasne. A nnje 6H10 
BeoMa nesroAHO ckjiohbth ce a^ ce caMO Eapa^op^eBnk na hobo 
'!HB6epe, na Aa ce na tom npo]^e. EHrjiesH naBanHnie BeoMa oa- 
'CyAHo Ha Ty cipany, aaH ce oneT yBHi^ajio Aa ce h thm na^H- 
HOM nsasHBjby hobo Tero6e. Jep Kano Aa ce OApxH hobh khos, 
KaA ce na^HH H>eroBa Aoiacsa Ha npecTO cmaTpao Kao 6yHT0BaH 
Ti KBA je Bajbaio KasHH noABptn jtyAO kojh cy to H3BpniH3iH? 
A TO 6ani 6enie naBHo y ohhm BaxTeBHHa c KojnMajeBy- 
TOfteB Hsaniao c Kpjjen MapTa 1843.^) Oh H3JaBH Aa pycra ABop 
^a CBHM oAo6paBa niTO je TprnyTo naTpar nncMO Koje je caMo 
Morjio no6pKaTHH3a cnarAa ynHinTHTH npnjaTejbCKe neae nauei^y 
.ABejy CHia. Il,ap caA Tpaxa obo ^eTHpn TanKe: 

1. Jl^a ce 36an,H khob AjieRcaHAap; 

2. Jta ce H3BpniH hob H36op y nynoj C2io6oah; 

3. JIa ce yKHOHH na BeorpaAa HaMHi-nama, Kojera pycKH 
ABop CHaTpa Kao riiaBHor KpHBu,a y nponiJiHM HevBpHMa ; n 

4. ^a ce Kaase najrjiaBHHJe KOJiOBo^e HOMnpa, noHMeHu;e 
ByHHfc H IleTpoHHJeBHfe. 

IIocaaHHK je roBopao npecyAHo la HMa ynyTCTBa Aa c IIop- 



') Bhah KeroBo nncio TpayTiaHCAopij^y oa 30 lapTa (11 aupHJia) 
TOA. 1843. 

*) Th ce aaxTeBH bhag tahho 4>opMyjiHcaHH y HBBeiiiTajy Tlypra- 
Jieca (JepJiHHCKOi MHHncrapcTBy oa 23 lapTa (4 anpHJia) 1843. 



374 

TOM upeKQHu CBaKH j&BV j;Bn]i(>icaTCKa eao6pataj, aRO 6b. vy ce 
OBH saxxeBH oaGhm. 

CapHu-e([ieHABJa 6ho je jaKO ysfiy^eH thv caonmreibeH. Gse 
AOTJie je OH oiertQitao jifi ke u^p HHsaia oj^ cboj'hx ^axTesa 
nonycTHTH, n y Tosie cy ra oHeBHBafty join yTsp^HBaxs nocza- 
flHi],H ^paHiiycKe a EHraecse, napo^io ob^ noaiejs^v. 

Cep CTpeTc[iopj; KeHHHr join je nyjao pycKOMe noeaaHHKy 
CBoje nocpe;[OBaH>e y tom cuopy, azH je to ByremeB oh6ro, jep 
je cnop ue^y TypcKOK H PycHJOB CTsap Koja ce HCK:byHHBO thto 
TEX ABejy ciiaa. Jl oiieT ce mhcuhjio a* ce y ycreaaiby IIopTH- 
HOH Bii;i,ii yTBii,aj Crpei^opAa EeHSHra, o Hone ce ^ecTO ^Hiaio 
y HOBBHaua ^a ce caeiaje ca GapBH-e^Bji^oii, na, ra xsaiH b 
Hi ce B cBoJBJi yTimajeK mn. cseiiotHor BeJiHKor Kapmaia iBop- 
CKor cayiKn jBeK ;i;a 6m CapHK-e^ieHflHJy nornoMorao; cbh cy ce 
ApyrH, ue^y tiih, iia GapBH-e^ieHjii^jy TyxBXH. FoBopame ce, a* 
je KeHHHi' 03; u;atia HHKoae 6ho ih^ho yspe^eH, jep ay jejesaH 
nyT 6no npeA^oiHeH aa nocJianaKa aa fteroBOK iBopy, aJiH ra je 
i;ap HnKoaa o,T,6no, a caj je khchho jia y UapHrpajj PycHMa 
CBe KBLipii II TJiMe 3HaTHy yiory cefie CTBopa. KeHHHr je noKy- 
inao aa ;iaBaii;i.a jiHuaoHaiCKHM KopoM y Hepn, h KaKo y Tone 
HHjp ycueo, (5ho Je BeoBa pacp^ee. Ho Tone cy h Terofie y cpn- 
GKHM uocioiiiiMa vupaBo OS ibera xo^asBse. 

Oj iiociaiiuKa c eErxecKSH ce y cseiiy y aorae^^xa ciarao 
^paHnycKB. ^paHuycKa nojHTHKa noj pyKOJi THBo-a 6m& je cy- 
HpOTHa OHOj, Kojy je MEHHcrapcTBo TajepoBo npe me boihjio. 
IIoA ynpaeoM TnjepoBOK 4'paBaycKa ce Ciuia ojiBojaaa 03; ocia- 
aEX cu^ia, yra^ajyhD BajojisHHH^eH TypGKOH HenpHJaTejby. IIo^^ 
yopaBou TiisD-a ^piiHi^ycKa BHme npHciaAe ya Typse, crapajy^H 
ee }i.tL BacuociaBii noBOj>HBJe OAHomaje npeMa EnnecKoj e kqjdh 
cy 6Hin uopeHet.eHH. Fhso ce Hspaxasao Bpjio cyHQ>HBO upaBy 
ii,apa pycKora. yroitopH, mhcjiho je ob, ae aajy pycKOMe Mopy 
UHKaKBO npaeo ;i.a npuiH KaKftB roA yTsqaj aa nociaajbaae bur 
36anHBaite cpiicKora KHeaa, Kao nrro Ky to npaso npHnajca y 
icHexeBHUHMa uojtvHaBCKHH. IIocJiaHHK y QiapHrpaAy HaroBemra- 
Baaie xaKo ce TTopTii Hanoi[RH>e j;a nonymxa y oHOiie y len je 
H,oj TO 'inHHTH neMOpyfeHo. Ako 6b PycHJa npHCTynHna KpaJAHu 
Mepaua, uuasa 6h a& ^^ 6o^b ca caBesoic asiie^y Earieeite, 
*paHi].ycRe h TypcKe. HepasyiriBBo je Kairo AyeTpBJa noBJia^yje 



375 

pycKoj Ha^o^HOCTH Ha JIjHaBy. H GapHM-e^eH^qija naroBeniTa- 
BamQ, xa j^a ciynsg HOBOJbe l^CKa Mose panyHaTH na noinopy 
eBponcKHX CHia. 

Ajifl o6MaH>HBao ce CBaK ko je mhgjUho K3l ce y OBy nosH- 
THKy Moate yfiytH h AycipHJa. Join jejaH nyi Hsnece MeiepHnK^) 
eBoje JIHC2IH : ja je cpncKH noKpei jeao peB02iyn,HJe, ja je cyi- 
lany ;i,03HK0Ba30 ne jifk TOMe noKpeiy noBJia^yje Hero jca ra 
yryniH, a OBaMO cy My MecTo Tora jom noBiaJ^HBaie BiacTH Roje 
ey Morae 6hth h noTKyniene. To ce jom jtorojimo cynporao 
ycTany kojb je TypcKa jajia a PycHja rapaHTOsajia napo^Qr. Hh- 
nxa ce ho HeH»a npHpo^a CTBapH sa to hito je cyjiraH, no ca- 
BeTy CBOJHX iKHHHCTapa, noTBpAHo nocTynaK kojhm ce no^pHBa 
BJiacTHTH H»eroB ayTopHTei. Ako ii,ap pycKH, y HMe npoieRTopaTa 
KoJH My npHDa^a, npoTHB OBora npoTeciyje, oh HMa noTnyno 
npaBO. Oh to ^hhh HaHHHOM BojeMy ce ho moxo npsroBopHTH 
Jta je npoManiHo rpaHHn;e yMepenocTH. Iteaoj je EBponn y HHTe- 
pecy ja ce H86erHe cyKo6, y kom 6ii jana CHJia, Pycnja, HMaia 
jom Ha CBOJoj CTpana h soCpo npano. 

^a JiH cy OBH paaaoBH, ocoChto y $paHn,ycKoj, y^HHEan 
ja^era yTHCKa ne ja ce ojceTOO KaaaTH, jep cy y ^paHnycKOJ 
CBaKojaKo sienenn KaRaB npoTHB-pycEH noKpcT. Ajuh je to:ihko 
HnaK jacHO 6111LO a^ TaKOM noKpeT}' jom HHJe 6h30 jiflmno BpoMO, 
jep je AycTpHJa ca cbhm ojcy^HO HarHH>aJia Ha pycKy cTpany. 
Ybok je HeonxoAHO 6h210 ;i;a TypcKa 6ap HspeKOM 3aTpasH noMot 
CHJia. Ana ce tomo hfjo cmojio npiiCTynHTH y E^apHrpajy. 

Jl^ana 1 (13) anpsjia jq^ig^uiB, ce y II^apHrpaAy BejiHKa koh- 
4)epeHn;HJa,*) Ha Kojoj je c je;i;He CTpaHe 6ho npHcyTan CapHM, 
BesHKH aAMHpaji XaiBi-nama, h neKOJiHKo apf^x TypcKHX aocto- 
jaHCTBeHHKa, c Apyre naR pycRH nocaaHUK h 6apoH JUhboh, rojh 
oneT 6enie aomao y ItapHrpaj, h pycKH TyMan. HIto ce thho 
ROJiOBoi^a 6yHe, TypcKH mhhhctph HHcy noAHsanH Tero6a, bjlvl 
HHcy XTOJiH npHCTaTH jifi, ce KHes AseRcaHj^ap 36aH;H; jep oh 
HHje KpHB uiTO jo 6yHa 6H3a, h jep je oa cyjiTana noTBp]^eH 6ho. 

IIociaHHR oAroBopH Aa nsje Hzrafte jh^hocth AjieRcan- 
xpoBoj Hero caMO neypeji^ocTE H86opa. A to je nHTau>eyROM 



') y je^^HOM HHCiy o;i; ^2 (24) Anpnjia 1843. 

*) YnopeAH Rapport de M. deKlezl, Constantinople le 13 April 



w 



376 

Hoxe oA^iyHHBaTH jeAHHo aojba cyBopeHOBa. Thv je HsasEBaH x& 
f 0B0¥ naraiby, Koje je seii ysHeMnpaBajio GBpony, sa CBOjj 
¥epo;i,aBHy opycy cyiiaH A6jijn Mpi^h;i:, Kojeiiy je fimio tbk 
SfiaLjificm rojHHa. H oh je ca MHoro jocTOJaHCTBa B ^ajie. 
npaBHHKy po^eoa XIpopoEOsa, Kas Kaz£<{), i. j. caeA^eHSK npo- 
poKOB. 4ecTti-[UBa cbojhx HHSRcrapa npsHa, yHKHH ce hobo caBe- 
TOBaibe.') UoABKB ce niiTaB>e mia je 6os>b: jtfi ce OApzi eiaBe 
CTBapH lETo je y Gp^qn, hjh xa ce nopexere j];o<>pH oji;Hoiinijfl 
npeMa Pvcnjn ? GyaiaH ce noEasa HflsaAOBOJbaH, nrio cy CTBapa 
Beh lOTie ynymreHe. Oji. MHHQCTapa hhko He CHe;t,e Banna Dpo- 
THBHo HadnjieHyTH. CyjiTaH peie j,a ce y aaTepHaTaiiH Koja je 
npeji M.ii)[. Hena sajt c oji^iyKoit KacHHTii. Oh je ofl CBora ona! 
npHMHO } natuie^e flo(5pe o;i;aoniaje c PycHJOM, h ji;pffiH BeoMa 
uHori' Hu T>i !ia TO uacne^e o^ysa. TaKo je GaKBH coiSoh oAXy- 
leHo sa <fe ycBoje pycRa npeAnosB o cpncKBH nocaoBHiia. IIop- 
THHO ;tocTOJii.HCTBo Tprio ce icaxo Haipar HcnpeA notpefie }i,o6pBX 
oAHoiuaja <.' Fyc^jOK. IIpH^aso ce, EaBO je cyatany otJpafeaHa 
naaciBa ha neie HSOCtaTH hh noHot ociaxex CHiia, aJiH ji;a je oh 
ojtroBopiio .Ta sHa ko3HEo Hy ce eajba y ly noHok myssfiTR. E 
y ontrne '■>' xpsiaio, j;a ce cyaiaa osaKO oflJiynHo noraaBHTO aa 
TO lUTo i^.f Ha ly HHOCTpany noio^ B^je xorao nornyao ochohhth. 

11 cui je Q8i'Jie;[a3o Eao j[.& je rnie ueiia crsap BaHHpeaa; 
jep je [lopra niiaia Ay^HOCT ;i;a kojiobo^o nocneAftera noKpexa 
KaauE ('^apeH yAa£eH>eH hs Gp(}HJe, a n. Hape^a hobo fiiipafte 
KHe:<a. Bpiira Aa ce oboh cnopOH Hoxe 3(}pEaiii eBponcEH ooso- 
xaj CntT.i je yExoBena yeryoKaHa IIopthbbh, asE noToyao ycno- 
Eojeae join nqe fiano nocTBFHyTO. Mopaio ce joat ocBejOHHTH h 
xol^e nil Ilopia H oAP'fcaTB saBy pe?, h ^aK soke xa je xohi 
ojtpxaTH. 

llpeHeun^ IiaHnxoB sqje BsasHBao BEEaEBBX rerofia, jep 
je H>era .laKo tiaio aajiOBOJbBTB nociaB^afteB Ba ApyrB HBAam- 
HHJu noiosaj. Ha aeroBo JiecTo ce nocranH Xa$Hc, kojb je bb- 
Ka^a yiecTROBao y neKoiie BociaacTBy y IleTepfiypry, h TaMO 
BOHepeiba I'Teeao. Macao o a6iiemj Kaesa HaB^e na Bpzojory- 
HacT oTiiop. Kees He (Jeuie Bo^aa ^a ce noEopB, a By^ih b 
IleTpoHifjeBn}^ xhbo ra nosjoHpaxy y Toxe. Me^y PycBKa (Setne 

*) H^iit-iHTaj nypTaiecoB n;i I[apiirpaAa ox 7 (19 Anpn.ia) 1843. 



377 



«^ce uonejia speTaxs MHcao ^a KHe^i^eBCBH npecTo oueT yciyne 
lILsDLomj. Ajih ce na to HHJe noMHiiubajio c KasBOM ro^ o^iy?- 
Hom^y. Ilpeira CB6My mio je yHHH>eHO, Ilopia je noma o6etaTH 
Eap^op^eBHiiy a& ^e ynoTpedHTS caB cboj ayropHTei ^a H>eroB 
HOB H86op Ha HOBOJ u36opHoj CBynHiTHHH o^p^H. AjioKcaHAap ce 
fjTO ycTesao, najnocjie h oh nonyciH. Ma bojihko ^a Hy^HOBaTO 
HBTJieAa x^ je Ilopxa o6eiiaBajia AjieKcasApy K^ ^e ra npn hobok 
H86opy oneT npoiypBTH, caMO ja ceyiaj Max npecTOJia ojpene, 
oneT je laKo 6HS0 y hcthhh; jep ii;ap pycKH HaBajbHsao je caxo 
Ha HOBO npaBHUHo 6HpaH>e<. a noBora EaHjn;HAaTa hhjo nocTaBJbao. 
SHaxo ce^ ^^ ce hh oh neiie upothbhth, aBo 6h AjieKcaHAap 
<$Ho oner H8a6paH. 

kuR Ty ;i;HusoHamja AO^e y cyBo6 ca HapoAHHM ejieiieHTOK. 
Cne niTo ce ^hhh3io y Cp6flJH, ^hhhjih cy Bynnfe h IleTpoHHJe- 
BH^; KHos je o;i; h>hx noxayHO saBHcno; ohh cy ysHBaiK noBe- 
peH>e HapoAHO. y HOBora name 6hj[o je laKo iraso cpe^ciaBa 
BOJHHa 6h ce H>EMa npoiHBHo, Aa ex je n oh CMaTpao Kao rjiaBHe 
CTy6oBe jaBHora MHoubeKa, 6e8 kojhx 6h ce cbo pacKiHuaiaio. 
n JtHBOH, KoJH ce oneT y EeorpaA BpaTHO, HHJe Taso^e HuniTa 
Morao npoTHB naAMobcTBa Ta Asa nojiHTH^Ha bo^. 3a h> je HMaso 
caMo nHTaH>e: xote jih oh can cnoKoJHo neAaTH nrra ce pa^H, 
BILK ke OTH^H H3 Eeorpa^a c KsjanoM, a& ce Bojsa i^apoBa jom 
HHJe HcnyHHaa. Me^y thm, oh ce ojiyHH ja hhhh oho npno. 
IIpeMa TOMO ce joHcxa Morao npncTynnTH hobomo H36opy Knesa. 
JThboh ce saAOBOJbHO thmc hito By^fe n IleTpoHHJeBHii HHcy He- 
nocpe^HO ynecTBOBajiH y CKynniTHHH. 

Ajih 6hj[h ohh HenocpeAHO Ha CBynniTHHH hjih ho 6njiH; 
ycnexy CKynniTflHe BHJe Morao 6hth HHKaKBe cyMH>e. 

Chjiom CBora rocnoAapcKor npaBa IIopTa je napeKOM HCKJby- 
HHJia KHe3a MnxaHna, hito oh HKJe yiieo aeMJbOM ynpaBJbaTu Rano 
je IIopTa xeaejia. Ilociie Kapa^op^eBn^a Apyrora TaKHau,a oa 
BHanaja h ynioAa nnje he 6hio ocom Mnaoma. Ajih ohh bojs 
ey 6anr nporoHCTBOM MHJiomeBHM ao BJnacTH aohiih, 3ap HHcy 
roTOBH 6h3ih Aa ^He hito roA Mory Aa MHaoniy nonpaTaK cnpew? 
Hna^e hm je na Kon;KK 6ho h>hxob ymeA, a HOBaae cy hx, y 
TaAaniH>eM nosoxajy, h xexe onacHocxH. Ila he napoA y Taj irax^ 
no BeiiHHH, HHJe 6eo aa Mnjionia. Me cmo onadHm KaBO ce h 
y Gp6EJH pa3BE0 xEBaxan e aaBo pasApasjbEB ocekaj HapoA- 



378 

hocth; h MsKoni Hige Ao6igao HHmTa thmg nrro ce npoHociao 
xa J6 ysft H» xodpo KHmjbeH>e ;i:BopoBa. ToBopHio ce y Eeorpa^: 
Ro xo^e jcpyroT BHesa a He onor nrro je jesaH nyr sek H3a6paH, 
AiescaHjipa Eapa^op^eBnka, Hesa jsfl^e, na HeRa ra can chxom 
nocTaBJba; aiR HeRa sea jufi, ke onaj, rojh to no?He, naHkH Ha 
6op6y Ha cxpr h xhbot. II Bek ce 6eine no^eio opyxje onpas- 
jbaTH H enpoKaTH. 

Me^y THM HHRO H^je Ha to hhcjiho Aa hm Rnesa naTypa. 
Hhro ce vxje 6pHHyo hh o tomo jn;a y CKynmrHHH yneini^a npHxe* 
OHH ROJH cy y AycTpBJy H86enH, a to je 6ejlo Bpso JiaRO m- 

BpmHTH. 

^ana 3 (15) Jyna HSBpniH ce H36op no CTapoM HapoAHOir 
Ha?HHy. 

Gp6H ce nope^ame no cbojhm oRpysuMa onaRo Rao HeRa^a 
noJbaip npH 6HpaH>y Rpajba no BOJBOACTBHMa. Hobh nama, ox 
CTpane Fycnje ROHcyi h BaHpexHH nynoMol^HHR, h vHTponojiHr 
Hsa^ome npexKHx, h ynnraine hx Rora xo^e sa RHosa. Cexair- 
HaecT oRpyra riacame jexHorjiacHo sa Kapa^op^oBHlia. Bnine h>hx 
ey 6hj[h nnTaHH n nojexHHn;e, h cbh cy oxroBopHJEH TaRo hcto.^) 

TaRO ce CBpoiHo hobh jexHonacHH H36op Kapa^op^ennka. 
IIpoTHB saROHHTOCTH TOP H86opa H^'e ce Bet HMa2L0 niTa petH.. 
Am ce onoT hh hs X3Ji6Ra HHJe y^HHHJio aaxoBOJbeKe saxTeBHxai 
iiapeBHM, ROJH je Tpa»HO h jifi, ce roiobo^o dyne RaBse. Ohh cy 
6HSH H ocTasH HaJMoliHHJH Jby^H y 3eMJBH. n 3ap HHJe 6eJ10' 
npoTHBypoHHO nrro je npHsnaT RHes, rojh 6e8 H>nx H3a6paH 6ho- 
He 6ii, a QiTO ce TpaasHjio a^ ce ohh Rasne huh 6apeM 3eMJby 
xa ocTaBe? 

Ajih je i;ap HnRoaa AP»ao ja je h jexHO h spyro no- 
Tpe6H0, npBO sa to nrro Hiqe xtoo cyBHme ysHeMHpaBaTH IIopTy^ 
HenonyniTa&eM oa npBHX cbojhx yroAa6a, Apyro sa to a& ce 
RonaTOo CTyRue h RasHH pesojiyi^HOHapHH eneneHaT, rojh je npBH 
H86op HBasBao. ByHHk h IleTpoHHJeBHt ycnpoTHBHme ce oiHTpa 
H c ynopcTBOx. yTBp^enn y Tone horom CKynmTHHOM h>hxobhx 
seMJbaRa Roje cy sa caBOT nHTain, ohh ce HsjacHHme a& ^h hit 



^) HenapTaJHQHH HaseniTaJH yBepaBajy Aa cy na csynnrrHHE eiejtv 
ynecTBOBaTH caio khxobh npHBpxeHHmr, a ocraJiii a^ cy naK h y sa- 
TBopy 6hih. 



379 

MHJUJe 6e3lo j(a hm ce rjiase nooAceu^'y Bero Aa Gpdigj ocTHBe. 
Gbojhm cbjuhhm HaBaji»HBaH>6M nama je noerHrao caMO toibko ;i;a 
ey OBH ocTaBiom Eeorpas, h noByKiH ee y EparyJ6Bai][. Asr je 
B^ap ca CBOje cxpaHe TBpjn;o jipsao cboj aaxTOB. Ea^ je IsBeH, 
Bpakajy^H ce y IleTporpaA, ycxaBBO ce y BapmaBH, saciaae TaMO 
Kypnpa Boju My sanoBejuH j(a ce BpaiH h Aa AOTse ocTane y 
Gp6m'H, AOKie ce b3 H>e o6a KosoBo^e Be yKJUOBe. PycBJa h AycxpBJa 
ynoTpe6Hme cee ^a^ CKSOHe EflnecKy h $paBi;ycRy e^a 6h h khx 
ffie BaBasBJie na IIopTy Aa 6n h OBa oxpsaia CBOjy Ba^aHy pen o 
y^aJbeBy KoaoBO^a. Ajib napoHBTo y ^panitycKoj o tom ce Hige 
TaKO MHC1H30. OH^e ce AP^Kaio jifl Fycnja npeirama npHnosHaTo 
joj npaBO KaA ipasH jifi, ce o6a iipsaKa yBJiofle. ysaspejio 6enie 
BeiHKO y86y^eH>e Ra^ ce y ^paflijycKoj casHaio ab* je pycKH 
uocsaHHK roBopHO KaKO i;ap Tpa»n Aa ce KasHO o6a KoioBo^e, 
H TO, 6e8 HKaKBa HsroBopa, b KaKo t^e, aKo saipetfa, ynoTpe- 
6htb cBa cpe^CTBa KojflMa pacnojase, caHo Aa to HSBpniB. Jl^a 
IB y TOMe BHJe 6HJia h npeTH>a paTOM? Bek ce roBopnjio o cje- 
AHBenoM pycKo-aycTpBJCKOM uoxo^y y Cpfiajy, kojh 6h BMao aa 
sa^aTaK jifi, npoTOKTopaT pycKB y obomo nHTdH>y y cnasH oap^b. 
rnso OAroBopH fia HsjaBy EHcejbeBa c npBUHHHHir y86y^eH>eM, 
flanoMBH>yfeH KaKo ke nporoH>eH>e kojiobo^ HsasBaTH HecyMH>BBe 
lemKofee, b aKo 6h PycHJa oHAa yBeaa BojcKy y Cp6BJy, THMe 
6h caMO BsdHJia na bhahk cBaKosHBa onacnocT hctohhop UBTai&a. 
y TaKOM 6h ciy^ajy b $paBii,ycKa Hopaia bphmbth y^enrtia ? Ona 
Be 6h Morjia Hflpno rjieAaxB, a^ ce TypcROJ HacHJbe iipH?BH»aBa 
H Aa* ce OBponcKa paBHOTesa peireTH. IlBTafte je: kojihbo je 
6HJI0 adHJbe y To6oacH>oj npeTH>H pycKoj? Je he Ta CHJia AOHCTa 
Bnajia HaMcpy Aa. nacynpoT TypcKOJ HBop jcabbm MaxoM npe- 
ceii;a? HsjaBa c kojok ce JIbboh y BeorpaAy Ba hobo noBasao 
Kao jijak je to sflaHBua. Ob je flanoMeByo Aa je yAajbe&e ABa 
ROioBo^e yroA6a a^ ce npHsaa B36op KHesa, h ouopHu pe^Bxa 
BaroBemtaBame Aa be i^ap ykz y Cpd^jy c 20000 JByAH, ano 
ee He HSBpoiH bito oh slquk. Ajih H>eroBa H3JaBa ae 6ejani& 
noTnyna. IIponycTHO je a* Ka»e h yroA^y, noA rojom ce, no 
KHmjbeH>y i^apeBy, to nopaio aofoahth. YroA^a je Ta dnia Aa 
PycHJa y:!ia8B caMO y oHOMe csynajy, aRO IIopTa ho 6h 6BJia y 
CTa&y Aa BSBpniH nrro je o6elia2a, aRo 6fl to npBSHajia, h oa 
FycBJe y to hmo noMok aaHCRaaa. 



S80 

KaA je Taj aaxieB Taso 6ho caonnrreH y D^pErpaAjT, bhc; 
H>HHe HH irajio 6bi[h BesaxoBOJbHH. Jep mro je iiap HaroBejnraBao 
jca tie upHBuaiB HsCop, ociofioi^aBaio je IIopTy nenpRiHEe, Jia ee 
H uo Tpe^H njT 6npa, ioto 6h bbh yraes ca cbbm paaopHao: 
ajiH joj ce HnaK uesroAHO ^hhhjio ^a y^a^aBa o6& KoiOBO^e, 
jep 6k ce ohh no gboj dphzhq^ zaxiLiiB ornopa. 3a jjifLBe&e 
AycTpBJa je ?HBE3a Tuso^e cse mro je homs ^a 6e ce HSBp- 
niHSo, jep je AyctpHJa HHczHaa Aa je to y Qocefiao aeHoa HHre- 
pecy. AycTpnJH je 6hio EeiiorykHO ^a ipoB y Taso CzBCKOxe 
cyce;tcTBy (iritHinTe peBftayii;eja. MerepHHK je 6ho yCe^ea aa ca 
cpncKHH QORpeioH HNa Bese HeKaRBo KpeTaH>e no^cKe pesoiy- 
UHJe.') CBeHorybHOHe Ha i^apHrpaACKoii jtfiO-py FHsa-namH Meiep- 
BBS je HHBHo OBC npeACTaBKC, B y Toae ce nosHsao Ba Pe^'^Ta 
icao Ba eBe3.oKa, iiomio je hcth. npe KpaiKora BpeiieHa 6ho y 
Beiy H DOJioxaj y AycrpHJH nosBasao. 

H npycKB DocjiaHffK y Uaparpajij leitoK, kojh je Bpa J^o- 
aacKy y UapHrpaji 6ho npanieB c itaoro fiaaroBOJbefta b noae- 
peH>a, roBopHO je rano^e sa pycKe saxieBc Aa ej Bpao aaaTHH, 
aJiB Je, iipeKO CBora xyiiaia, Kaaao MBBBCipy BHOCTpaaax sfisa, 
KaKo 6b It lIpycRa Bpio pa^o BHAeaa la ce jexafl iiyr laaa oiSe- 
taH>a BSBpine. Ilopxa i-e ciapajia a& hobhh nperoBopBia c pycEBv 
iioc:iaHBitoic :taji,o()BJe Bpexena, aiH Haje CHeaa noHBinjbaTK aa 
oTBop. .Teji,aH Bninn ^rbobheb OTHJie y Eeorpas xa bjibah iSeo- 
rpaACKOj oCjaBH sa uap hobh HBiSop raeaa bh nofl Kojy iteaj 
Hete iiOTBp;i;HTH. aKo ce npe Tora He jMOBe flsa KojoBO^e. 
I^4>ii^'^''i^iii^ i^ 'I'^Aa npHSBao, ^a tie IIopTa (Jhth apso caa6a 
^a cBojnH BAacTtiTBM cBaaiia HSBpniH obo ysaJbeibe. H oh je ; 
HCTRHD noBBao pycitoi' nocaaHHBa j[,a IIopTH npHre^e y noiiofe h 
Aa juj ojiaRina iisBpiiieibe Aaiora oCefeaaa. ^paaiiyCKH b earaecKH 
iKicjiaKiiK HBcy HD y KOJiHKo Oflo6paBaiB CBe pyc&e KOpaKe, 
ajiK caji H oHif npHSHame m je ysajbeH>e saa RoaoBo^e aeon- 
xojH'i iioTpeOao. Ham to urro ce sdor le eiBapH Horao pacQjiaK- 
TSTQ onmTB uecDopasyH, npa kok 6a 4>opiiaaBo npaBo iSkio na 
OTpaan Pyceje, npeTeoo je y h>hx, tc ey oaay^Baa jia ce bh 



') VitopPAH BfDia ^jaHKUbflBO nHcio MeTepuiROBo ^apOEiy UfyuHy 
y JloitAOBj, HO anpvja (12 Baja) 184H. (Ttpesoa re Tora nncia HaaaBE 
iphy it|)B4oaQia oee Kibem lip.) 



' 381 

0H£ BHine H6 npoTHBB. TaKo Ha nocieixy CBe AO^e y csjiaji;; 
PjeHJa ue xo^ame HHKaKO nonycTHiH, aiH je y H>eHHM saxTOBHua 
noAynpeme AycTpHJa h IIpycKa; boiebh bbbep OTBopeno ipasame 
Aa ce Ta CTBap jexaH nyr oBOHHa, a ji;Be Apyre CHiie HsjaBHine- 
laKo^e AB> HH y h>hx Cp6^ja Heke HMaTH HHKaBBe noinope, — h 
Tora pajcH h KosaHHO pemeH>e He Hdocia. Jysa 28 (aBrycia 
9-Tor) 1843 AP»aaa ce y KparyjeBity HapojHa CKyninTHHa, npe^. 
Kojy ey HSsasHiH h nama h KHe3 h 6apoH JlnBen. npHeiajiHiJie 
ByHflka H nerpoHBJeBHiia 6exy j^omne y Bpio jaKOMe (5pojy. V 
je^aH Kax HsneAame kbl ce HHTdH>e K03e6a, axH Ha nocieTRy 
6r 3aKJbyHeHo a^ ByqHii h IleTpoHi^eBHk Cp6ffjy nanycTe h a& 
ce 8a npBH Max CKJioHe y Bh^hh. Hctom KaA je pycKH nocia- 
HHK 6ho noTnyHO yBepen, a^ je to CBe TaKo, jsfi, cy o6a kojio- 
Bo]^e Cp6^y ocraBHiH^ npncTao je a& ce aa HOBora Knesa 6epar 
cnpcMH. AjieKcaHAap Kapa^bp^eBHii je cxynHO noTnyno y CBOje- 

AOCTOJaHCTBO. 






B.TA^AIfcE AJIEKCAH4PA KAPA'BOF'BSBH'RA 

a.e-&3-xese 



Meoro je iijRe h noeaa ctbjio aoK cy ce koiobo^c npe- 
])ania.e nodyae Bcnicie H8 seijbe, aaa 6a tcuiko Seio pebs aa 
je OHO lOTo ce fl;o6Hio, CBe re nyKe BpeflHJio. 0(ia cy KoaoBO^e 
HMMd cyBHine lyfioKo Kopen* y cpncKOic Hapojij, h nporoHCTso 
HHJe MOOO y^HHHTH JSfi OHH OB^ yTHUjy Ha Hapofl HBryfie. IIo- 
CiiaBHi;H BeiHKHx CHua ae xteme hx TpneiH y BH;i;HHy, a ohk 
ce yKnoHHuie y Pym^yK. H^e npomio eh ro;];HHy Aana, a ohh 
HasanHme ua Ilopiy jtfl, ce oner BpaTe y Opdajy, niro hh ce h 
jloHycTH. n ^(OHCTa cy ohh y Gp6sJR TpefiaiH, ^a 6s. ee BxaK>^ 
Kapa^p^esHteBa xpsaaa. K&cho y jeceH ] 844 je;i;Ha ?en 
06peH0BHKeBaua uoEyma Aa npoApe y Gp^HJy, aia Ta ^era 6h 
paa^BJeHa, e Bytnt ce toh npHXHEOH EpBaso ocBem cBHiia 
oHHMa Ha Koje ce cjiCBaio jia cy y cnopaayiy ca OiSpenoBH- 
feHMa. Oh je sya Cane MeTao Ha TO^aK Tesa noryiSjteHHx, m 6t 

THH CTpaXOBHTHH QpHBOpOH Ofl^HO CBe OHd, KOJHKa 6h HaiO Hft 

yM fla ce 6yHe.') 



') Ta rpo3Ra j[fij& upBimcHBaHa cj y hoshejek HSBemrajmni Hiko- 
jmhy, EExen o^^auHpy Roja je npemao es Aycrpije, HoaeRy ca cbhi rpy- 
6oH, KoJE je By^ihy riasHK DOiohHER 6eo, e h>hh je y IIIa6au ymao 
s aa 3000 JLyAi nory6HTi nao. y ocraioi ja obo ae 'rapio, h lopai 
HanosefiyTi jifi cai o oan rosRBaRa aiao BenomyHe a y osaoiinna 
HSBemTaje. (H mi OBy fieaeniKy yBpmtiyjeio caio pajia nOTnyHOcra itpe- 
BOja, a oaa je nperepaaa a rojihko ce TK^e 6poja e koxhro ce Tne 
HEKOAEha. y ocraioH cRopo cy xaanup ;totipe EcropHjcKe fiejieniKe o tob 



383 

OrBapH cy no^ejie HdrieAaxH Rao ja ^e ce cpncKa KHe- 
^eBHHa MoiiH KBLJb^ pasBHJaTH noA BpxoBHov Bnanity IIopTHHoir. 
yciaB OA 1838 AOKCia je jhhhho ^a ce JiH^Ha HacHJBa, Koja cy 
ee Aora^aia no;i; MfliomeM, BHine HHcy Morxa noHaBJbaTH. Eyi- 
TypHH no?eii;n, c KOJHMa ce noKymaio, HacTaBflme ce c HseecHOM 
peBHomby. Maso no Majio, na ce ji;o^e h ao rpa^aHCRor aaKO- 
HHKa, a BOJHHHKa ype^eiba noBOAonie ce sao e y TypcKoj cavoj, 
no ymeAHHa eBponcKHM. HenocpeAaH cao6pabaj, napoHHTO c ^an- 

IIJCKOM H EHFjieCKOM, OTBOpH 06 0C06hT0 npORO OHHX KOJH 

<^y y le seiube OAsasHJin pa^n nayse. Ea^a cy ce spaTHJiH, 
H»HMa je npnnao y pyKO ne nam ymnB, onoT oa npnJiHKe onaRO 
Rao y ItapHrpaAy, vjsfi ce y jojtnpy c eBponcROM RftHaceBHomby 
H noiHTHROM o6pa30Ba MJia^o-TypcRa cipanRa Roja je MHCinsa 
ja H TypnjH Mory npncTara ya oBponcRy Ryarypy. Ajih nora- 
TH^ne npHiHRe nncy 6HJie nenocpeAHo AOTaRnyre hhth joahek 
HHTH ApyrHtf. Mona ce jom oHesHBaTH HORa Bpcxa novHpe&a 
•cyspeifeHor eBponcsor Ayxa ca npnJiHRaira TypcRora i^apcTBa. 
AjUH Aora^aJH rojh cy na ApyroM irecTy nocTaiH, peB0Jiyii;HJa 
OA 184:8 n rphmcrh pai, nopeMeTHsn cy Taj pasBHTaR^ h aRO 
ra HHcy cnpe^nuiH. 

Onnrra ojryja, ROJa je 1848 o6y3eja Ayxone ROHTHHeHTaJiHe 
Eepone, nnje ce TaRO omrpa noRasaia na jyroHCTORy. TypcRe cy 
npHiHRe 6HJie oa ca cbhm ApyrojaHm'era rpaAHBa nero one y 
OBponcREM ApssaBaMa. 

y Gp6EJE ce TaAa uoRaaaia ao Ayme Texu>a a^ ce ycTaa 
J napoAHOM Ayxy npeo6pa8E, aiE ne 6e yHEH>eHO BEmxa inro 
6h sacjiysHBajio cnoMesa. HapoAHEJE ycT&B e ojananE ayropH- 
TOT IIopTe ne voraxy ce noAyAapMH. Ajih cy y cyceAHHM AP»a- 
BaMa HacTSJiE norpecE roje cy n la Cpdnjy yTHi^aja flMaiE, 
H y Roje je GpdHJa e cajca 6iiul9, yey^eHa. 

Cp6E, ROJE ce npoA Rpaj XVII BCRa 6exy HacejiEifl y cy- 
COAHEM aycTpfljcREK o6iacTEva, SEcy be y rojibro E3ry6HJiE 
oceliaiBe CBOje HapoAHocTH; cpncRe sapoARe necve neBaxy ce 



noKymajy. Bkah : KaTaacRa 6yHa y nianny 22 Ceirteidpa 1844. Hainicao 
JoBan ^HiHTpHJeBHh, napox mHiyHOBaHRH. Y Hoboi GaAy 1866 h rk>h- 
ZHqy Job. MvJiHHROBHba AjiaBaHnba: K&HxeBHa Rps^a. KaTflHCRa 
'6jE2L y Ulamiy 1844 roAHHe. Y HoBOie GaAy 1889. dpaBH je micaii^ 
THi 6ejie3KaRa cai Job. MHJiHHKOBHh AjiaBaHTHh. lip.) 



a84 

TdKo Kao H y GiapoJ Cp^EJe; ciapa BeaaiBHa cpncKor uapctBa 
He 6ejame ce saCopasmia, a y tojihko je ja^er jTHi;aja RHaiar 
lUTo je Gsji o6aBi(jeHa ueRHu nojeTz^BHu cyHpaKOM. HapoAHK 
QOKper y naoiaiyKy CeorpajiCKoue, Kao mro ce Hoxe h uokh- 
MHTH, jaKo je ysfiysHo h Cp6e aycTpFJcKe. Mhcih HapojHe h 
BepoBBEOHCKe CJ1060X& 6exy seb iipo(3y^eHe, s. noRaaame ce y 
Rpio ocoiIhtoj 4'opHS npB noKpeTHHA roAQue 1848, kojk y vaio- 
He cpyuiHine aycipHJeKO ii;apcTBo. HapoflHe cKynmiiiBe noieme 
ce ^tpataiH Ha cse crpaHe. Mhtpohojiht KapaoBa^KH HaaHaqa la- 
Ko^e jiaH, y kojh jia ce caaoBe Hapojtaa cafiop. To je 6ho san 
1 (13) uaja, 1848. Ha Taj aaa cieKome ce y KapaoBitHita 
nocjiaHQitn hs cbhk oKpyra y KoJHua ce sa cpncKo ave aHaao. 
y iBDxoBHH pasHoiHEBM acHBonHCHHH xajbHHaua oHB BcnyHHme 
y^Hne H Tproee Kipioea^Ke, Bapo^HTO Mecxa oko itpKBe H HHipo- 
noaHTOBor JiBopa. Mhtpoooiht oj,cayatH CBenaHy cayatSy; no toit 
Hsalje c Baiy^epHMa h nonoBHMa y asjiHJy, ant He sao jtpyraa 
ca MouiTHna Hero ca jiBa ctapa ;i;oKyMeHTa y pyua, c iBCMa 
npHBHueriijaHa o;i; 1690 H 1691 rojiSBe, KoJHMa cy Coze o6e- 
feane Hiipojae K BeposaKoacKe cnodoj;e h ua ocHosy bojbx cy 
ce CjiCu oHAa HaceiHja. Hapojy 6a o(5janiH.eao, KaKO Ta o6e- 
haifca HHcy oapmaHa. CpncKOu Hapojj je aaio fiaao npaao ja 
HMj, naTpEJapsa h aoJBoay Kao CBoje ciapeniBHe. CKymnraaa oji- 
Bax H3BUKa MHiponoaHTa 3a narpajapxa. 3a bojboji)' asafipa 
cicynuiTHHa jejiaor rpaaa^apeEor o^ian^pa KOja je aeRAA^ ^ iioji 
UaiioaeoBoa ciyscao, a Koja ce ra^^a aazasao y HiaiaJH. H 
KaKap ja ce osaj noKpei caaocrajiHe HapoaaocTa y no^eiKy ac- 
THn;ao cauo npoTHs AycTpnje, Ea cEopo no toh accaAe m nj 
ce oBixpai^e odpayjio apoTHB yrapcKC, Koja Biye pajta fiaaa ^a ce 
J B>eHBH rpaaan^Ha cpncTBo acia^e Kao caMOcraJjaa HapoABOcr. 
AiH nomio je Kpyea ayeipHJcKa aanaaa y najjaiy 6op6y c yrap- 
CKOM, oBaj cpncKH noKper ;io^e joj ca cbhm Ha srosy h Ha pyicy, 
TOHO ce QOKpery va a&ibe nekeao fiaBHTH ; oh je aa no- 
CJie-TKy ^oBeo Ao cnopaayna ve^y bobhh naTpBjapxoM oa cBHJy 
npasHaTax a xe^y qapeH ayCTpajcKHH. noBOHe bojbo^h kojh 
je, Ha uocieTKy, Aoniao, n^e aa (Saao HHoro pasroBopa; oa aa- 
jaBH ;i,a )ie to AocTojaH>e tck oHAa DpaaHiH Ka^ ra osotipa h. 
hecap, Koire je oa aenope^no oAau. 



385 

UIto Hana obab Tpe6a, to je caxo y^embe Gp6a as KHeace- 
3HHe y OBHM ;i;ora^aJH][a. To je ynemiie h des Tpamefta Aomxo 
?HM je i^apcKa BojcKa nanaia Gp6e y AycipFJH. "BeHepai Xpa- 
60BCKH no^e Ha EapiOBi;e y mbcih jifi, noKpei jo^ihhk xaxoK 
yrymH, azH nan^e Ha HdHenaAHH OTnop. Je^Ha HOTa Ao6poBO- 
jBaii;a OAynpe ce, h Hana;i;e na tohobo ii;apcRe BojcBe. ^o6pe 
cy ycjiyre yHHHHiH HapoHHTO Cp6ir h3 KnesKeBHHe h I];pHoropii;H. 
Ca CBOJHif AyrHM nymKana ohh sayseme moct na je;poir noTOKy, 
npeKO Kojera cy nenpHJaTeabH y^apara iropajiH, HajojaHTOHJe ce 
noKasao IIj)Horopan Byie, kojh je na^ao k 3eM3»H Ka^ 6h ne- 
npHJaTeJBE iiyii;a3H, a^iE 6h no tom yseB CBojy nyniKy c Haj6o- 
jbBH ycnexoM H86ai^HBao. Oh je sa CKopo no tom ' nojiy^eo, jep 
je 6ho ce6H ynpTeo y MaBy a& ce y H>eMy Ha hobo aa cbot 
jaBHo Hapo;i;HH jynaK Mnjiom O^Hini^. 

AycTpq'cse hoto ce Mopa^oine uoBy^H naTpar y Bapa^HH. 

PaTo6opHa BOJba y Cpdiqanai^a sanoraMTe join BeiiMa Ka^ 
Hsa^e Aa ce 6op6a bo;i;k npoTHB HaAMokcTBa nai^apcRora. IIIto 
cy Ma];FapH npH HanavOy na . CenTOMam Hajnocie Hopaim . ysMakH, 
yspoK je mro cy na tox xecTy Cmie noMoliHe hoto cp^njaHCRe. 

TaRO je 6hjio h koa E^ro y BanaTy, r^e je neRH Jan^a 
. ca CBOJHM ipyroBHMa hs Cpdnje, bojh cy 6hjih HaopysanH xan- 
^apHlIa, OAiynno 6op6y na nrroTy Mai^apa. 

Obh cy Aora^aJH HMain CBora yTHn,aja h na nojuHTEKy y 
KHeaseBEHH. Horh cy y Gp6igH roBopHJui a^ je rhos y^ecTBO* 
BaH>e T03HRHX Gp6a na KHeseBHHe y 6op6aira npoTHB Mai^apa 
CMaTpao Kao Heny OAyniRy kojom ce H>eroBa BiacTHTa 6e86eAHOCT 
yBeiBqaBasa, aiH BajBa ysoTH aa yx h as* je hcto to Mono sa b^ 
H onacHo 6hth, napoHHTo aRO 6h rhob MnxaBJio OdpeHOSEk, 
ROJH y IIoAyHaBJBe 6eme cnmao, Hamao np^'exa roa GpdBJaHaii^a 
KOJH cy npemjiH y 6op6y npoTHB Maijapa y YrapcRoj. C Apyre 
CTpane Rnesa cy nosHBain Typi^H, na h ^paHi^cRH Roncy^i, a& 
o6ycTaBH y^emte cbojex noAaHHRa y toj 6op6H sa aycTpHJCKOM 
seMJbHnrry. 

y KparyjeBau; 6z casBana CRymnTHsa, n na H>oj 6h sa- 
RjbyTOHo: Aa ce nporjacH neyTparaocT Cp6HJe, Aa ce cbh hot- 
HHip noBony Aa ce BpaTe, h Aa ce BHme hhro y YrapcRy ne 
nymxa. Ajm ce Ta OAJiyRa HHRaAa nnje HSBpniHJia; oAiajRe&e 
y Bojny Ha Mai^apa, Beona nonyiapHO, ho Moranie ce BHme 

FABBE. CFBHJA H TVPOKA ZIZ BIKA 25 



;i 



3S.fi 

BaycTasiiTH. JesaH da EaexeBsx h^6oji>hx npHJaTeJba n npn- 
cTa.iHLi.a, Grei^aH TleipoBHt, nposBaHH KHH^aHUH, tarh caser- 
HHu, jejiAH OA OHHx KojH ce ofluenHO 01 MnxaHsa h Hajjane 
noiyiiapao aafiop Kapa^op^esata, aauycTH CBOJy aaysCj a flo- 
cTojan.e, npe^e npeKo Caee, h Oji,e aa-ce Be^y ao6poBo.mHMa 
6opB Kao njKOBHHK. Oh je Hitao ;ia ce 6opH se^y jio6poBOi- 
num, axH y ncTB xas sifi. ce crapa ^a ce HHiora He jwhh 
npoTHB HHTepeca MexesHHe.') Hauepa je tiaia la ce BaciaBH 
6o\)Cyd 30. BapoAHOCT, oFJiaineHa y Kap^ioBi^iua, q m ce y ncm 
uax t_i6peH0BHtiBHa o^ysxe aa^a ^a ce thu noipeiou eauH sa 
ce liopiicie. 

TiQce wto ce AycTpHJH npHApy^Ho naxpHJapax, crapemHHa 
HapiijiHH, EOJQ je y hctb Max cBy BiacT y cbojbu pyKana HHao, 
noKpei ce, y no^eiKy (SyflTOBaa, yopaBo oaaKOHHO, h EHes ce oji; 
OpdQJe Hsye HHao inia npeAoxauiJbaTH jia ra noTooHaxe. 

Os je oiaKiaasao npezasaK hobbx Ao<^poBoi>ai;a, a. HHJe 
cDpenaBao xa ce na Beorpaji,a lyHHunja a noBaii; inai>y y Boj- 
HaiKG cTiHoue no Ba^KOj a BaBaty. 

lUue^y aycTp^'cEora ^eaepajiHora Roacysa Majepxo^epa, 
naTpu.japxa h KHesa AjieRcaa^pa Kapa^op^eBH^a ot^pasoBame ce 
noBfp.i.HBe Beae. KDHt^asHH je aycTpajcKHx Gp6Hiia necra hitheo 
Bp.ii^ KopHCHy DoHoti. GTBapHy sacayry sa cpocsy n y hcts iiax 
^ta aycip^cEycTBap creKao je oApsaBinn JI,oiOBaq, m Kojera je 
Tonoitriua orepao Ma^ape, le THHe Ha hobo cnacao TovameBait 
H llt'iiyeap. 

I'-iaBBH Bo^ aycTpHJGEnx Cp6a GipaTHMBpoBEt, Koja ce 
6eiiie mopeHKao ci naTpHJapxoM, ciuiotiH ce roa EsHliaHHHa, 
EjIu je EOA H>era Hamao TaEo naio HOTHope, ^a ce osiy^HO aa 
H cau Hpe^e k AycrpHJE Kao hito je h naTpijapax y^nHHo. 
KHJitaHHH jc y CBeHy H8ne;i,ao Kao jysauH H8 paToaa ocsodo- 
^etba: '{OBeK hihpokhx njeka, npocio oAeBeH, c HBiiiTOJ>BHa aa 
nojaco». Ajih je Huao Ha w6b. bo^ Hemio oa ROBor RyuTypnor 
npaBua; oh je cperoBapao MaqapHMa urro cnpe^aB^y paaBSxaK 
cpncKe HaposHocTB; Jte^y tim npHBHJao ce xoHapxHqHoj HieJB 
y xaiamifcoj Aycrp^B, Eoja Taj pasBHTaR ae cane HBJe cnpe- 
laitnia. Hero ra je HornoHarasa. Heiia cyHB>e ^a jc ApxaH>e 



'I Ba^H Springer, Oestreichische Oachichte Bd, II, crp. ti3.'! 



i ~\ 



3S7 
€p6£ye9 y cejib^ c obkm HAejaiia, ocHOBaxo oh6 npBJaTejBCKe 

6636 K0J6 Cy H nOCJ[6 OCTBJie M6^y AyCrpHJOM H KH630M AjI6K- 

^afljpoM. Mhofh aycTpnjcKH Cp6H CTynHffl6 y cayafiy raeaeBy, 
H noMorome ny jsfl. jpejsfi roihro toihko ji;p»aBHH shbot. Y 
T0M6 H6 Tp66a n6j(aTH caMo seio bojb6; to J6 dsjfia iioeji6- 
j;Hii;a Aorai^aja. 

IIciip63; EHH^aHHHa, kojh J6 np6ACTaBJE»ao aesy c AycipH- 
joM H KoJH j6 npHCTajao da o6pa80BaHoniiiy, ycTynao je Ma^io 
HaaaA By?ii^, y kom6 C6 BHine BHA62[a B63a c Typufms^. VojijiLne 
1850 yMp6 lIeTpoH^*6BHti y h6kom nociy y II^apHrpasy. Ifc6- 
I'OBo K6CT0 y Gp6HJH 8ay86 rapamaHHH^ ^OBen Kojn J6 shb60 
MHCJiHMa uzmev Besa h kojh c6 CTapao ji:a hx h y Cp6m'H oao* 

Ha^H. KHH)iaHHH J6 MHCJIHO ^a iiQ Ce Gp6H Rp08 H6£0IHK0 S6- 

'C6THHa roxHHa npoeB6TOM laKO sstn Kao ^ecH. 

^oK cy C6 Cp6H KpeTaiH y obhm npaBii;HHa, HaeTaiii6 M6^y 
FycHJQic H TypeBOM 8anji6TH kojh cy MopaiH h na Op6HJy chsho 
yTHii;aTH. Oj no^oTBa th cy saiocoTH HuaiCH onnrrH OBponcKH 
43Ha^, SL Ha CKopo cy ji;oB63H Ao paTa kojhh cy y nHTa&6 aoddih 
CBH AoxaAaniKH OAHomaJH M6^y cHiaHa. 

IIhciij J6 OBHx poAOBa H68roAHO niTO J6 npnHy^6H Aa roBopn 
nocioBHMa kojh cy y bosh c obhm boihrhm Aora^aJHxa, a T6 
Aora^aJ6 fi6 moso hs ocHosa Aa pacnpaBJBa. Ajth to jo y obom 
paAy caMOM; oho mro jo onnrre ho Aa C6 cxBaxHTH 6e8 noc66- 
Hora, a hocoCho ce h6 Aa cxBaxHTH 668 oninrera. Bajba noBy- 
maTH. Mh cmo Maio nac pacnpaBjbaiH, KaKo ce MoTepHHK Mynno 
Aa cnpeHH cyAap ire^y TypcKOM h PycHJOM, y kom cy ce sanaAHO 
•CHse noKasHBaie Aa 6h Kao emesnumfi cxaie Ha cxpany TypcKe. 
^yAHOBaTO je KaKo je a^cot roAHHa nodHHJe Aonmo nnaK h ao 
Tora caBosa h ao Tora cyAapa. Moje je HHOiJbefte Aa Tpe6a Ha 
^STpany ocTaBHTH npeTnocxaBKy Aa je ii;ap HHRoia xtoo Aa ocbojh 
TypcBy, a uapoHHTo D^apHrpaA. Ta ce npoTnocTaBKa ocHHsa na 

HOROM npHBaTHOM paBFOBOpy, ROKO CO HHFAe HHJe RaBBa BO^a 

BpoAHOCT npHHHCHBaia. HcTHHa je caMo, Aa je HaAHoliHOCT; Rojy 
je PycHJa no ciapHH h no hobhm yroBopnHa ya^HBaia y Typ« 
«Roj, nocTaia Torofina TypcRoj a necHocna ocTanHH CHiana. Ja 
ky OBAe noKeHyrn cairo oho mro je Maio no Maio ao caMor 
paxa AOBeio. Joni paHHJe, npn pacnpn y KHe»6BHHaMa, a no8- 
HHJe joffl OAcyAH^'e npn oTnopy kojh cy Mavapn h joahom k 

«5* 



3S8 

;ipyroM napCKOM ABopy nacynpoT cxaBHJH, Tj|hvc cy BHme no- 
Bia^Basi lEiSepaiHHJBH Tex&ava. IXapsrpajt je socTao cpe- 
jifiune GeTynm^; ly ce, nna BBme, ocnoBa KonoBHJa no^bCKsx 
eHBrpaHara c KOJHMa cy IIopTHRH hhhhctpk HOEajsHine y noBepj>H- 
BBH Beaaiia cn^aJiH, a eojh cy nocpeaoBaseH cbojhh yiBp^HBaiE. 
Base He^y AHBasoH h ^panuycBOH h EHrJiecROH. y je;iyHox snaT- 
HOM TpeByTBy, Kaji: Pycaja tfeme npHTHora Dopiy xa ioj'na ocBOBy 
jejnior ^:iaHKa yroBopa oa KaJBapye (SeryBi^e osh Ha^a hjih ks. 
yimoHii, oxpadpH sa otnop enniecKa i^xon Koja Ceme ynxoBEiia y 
saiBopeHo xope eoa JI,apj{&Heiia 6m zitaKBe cxeiae. YTHi^aj aacaaA 
Ha iicTi>K, KOJH ce B^je Korao hsbccth opyxjeii, BsspmHO ce uiraH- 
nos. Mn CKO Beb aanoHeHyjiH, saico ce ofipaaoBSJia iiJiajto-TypcEai 
CTpaHKa, Koja je tok yTHi;ajy c peBHomky nyr mapaaa. Aia y 
noKpeTy, kojh je obhh nyTSu jaBHo ce, noKasame ce h BeposaKOH- 
cKe pasimpHi^e, nociesKn seaHKB Aon^aj, nrro ce na ihb cyi- 
TaHCTBo y xony OcuaHOBy uorio o^pxaTH cavo eBponcRH» nocpeAosa- 
H-eu, Aeaosaoje ea ocrajie HapOAHocTH, ca 3HaKeK rjih Ses sHa&a 
SBxoBa, n JbyAH cy no?ejiH mbcshth jia HHJe hb BpesHO Hsme- 
pofioBaTB Typi^HHa, Ras ohb HBcy RaxpE m cavH cu6e oAf^paBe. 
y noRpeTHHa kojh cy thx doboaok eacTaiE, pycKH uap ce 
Apxao sa OBsamfeeBor sanrrHTHHRa xpini^aHCKHx &apoAa OBaroH 
jeAHor HiaHEa MHpa oa EajHap^e. y tok ce lasoAso H^sHaTHHJH 
Aeo nRTa%a Roje je OHsa npaRna^HJio HajseEy uaxay, a Koje ce- 
THuaio Bpasa mro ax Huajy jiaTSBcica h rp?Ka i^pRsa Ba cseia vecra. 
y JepycaaaMy, aa h.hx o6e boa jesHaRO aHaneHHTa. PyCKH nap (ieaie- 
yaeo y cBojy BaniTBTy npaBo rpme i;pKBe, ^bm je jTBpAHo oaiiBaT^je 
CBBra rp4Kor CTaHOBHHBiTBa y TypcKoj; a H>eity aacynpoT hckoot 
HOB TaKuaq y xiuj TaAamiber npeAceAHHKa ^pannycae peiiy(!aHE»r 
ROJH ce Ha CROpo no toh Ba^BHH iiap {fpaHH^cKH boa RHeHOJi Hano- 
leoHa III. UoA bhh ce ^panqycRa Boaaa Ha ciape yrosope Me^y 
RpajbevEHa n IIopTov, h BCTaBE Ba cpeAy noTpamHBan>a psxcRe 
upRRe. OBa je crsap Evaaa y toiheo Beby speAHOCT, nrro je Eosa 
pesojiyiiHJa, bb aoje je y *paBa;yeROJ uapcTBo aocraao, jom- 
BetiHa noonrrpBia fiecyraacHOcr Roja ce b paHBJe onanaja xe^f 
^pannycKOM H PycHJoM. EaniecRa je xaao xapHia sa la caa 
naiaifca, aan je y i5op6H npoTHBy Pyca y HaparpaAy Caia. 
xeml^a oa 4>paHuycEe. Osaj yTBn;aj sanaABHZ CHia aa IIopTy h 
Ba H>eEe nHBHcrpe asasBao je ynpaBo y roAEHH 1853 ohj no- 



389 

*cao6nH7 KH63a MeHHflBOBa, Koja je Ha ce npHByua ohojuibj 
nas&y. Join je 6ho sajcaiaK Men^HBOBa sa Hspa^E A^ Ilopra 
fidpeKOM npsdHa FycHJH npaao npoTeKTopaia Has xypcEHM no^a- 
flHi^HMa xpHm^aHflMa, Koje cy FyeH hs paHBJHx yroBopa hsboahjeh. 

P^aBO 6h ce pasyMejio oho mio je 6bio y CTBapH Raji 6h 
•ce XTCJOLO yMTH x& <^y CBH Typip noji; je^Haso peBHOCHH My- 
^OHaHH H no Tone npoTHBHHij^ Pyc^je, hjih jifl, cy cbh Fpip: 
'EpHBpxeHHii;B ceBepae ciuie. Jom HBJe 6HJia ca cbhm nniHessa 
•CTapo-rypcKa cipaHBa, Koja je yroBopHaa cxapige yroBope c Py- 
•c^jov, H Boja je Kao Ha^eio Apxasa ^a ofiaAeeiia upKBaiia 
^HHH OHO niTO Bojoj HpHoaAa, H y ABopy je caMOM Ty CTpanKy 
CHasHo noApa^aBaia cyiiaHBJa BaiHJca, HaiH cyiTanoBa. 3aji;a- 
TaK je MoHUBOBa 6ho ^a Ha hobo oshbh Ty CTpanBy. XospeB-namH, 
CTapeniHHH to CTpaHKe, rojh je neKa^ c PycHJOM saKJbyHHO yro- 
Bep ynliap^BejieKH, oh AOHeee ciflKy i^apeny, OKH^euy 6pHJiH- 
jaHTHiia, H TO <$effle Bpjio no BOJbH h caHOK ABopy. H Mohhi- 
KOB je jom Morao B^BpniHTH toiebh yTHi;aj, Aa je ysjioHHo hb 
MHHHCTapcTBa ^a^a, kojh je caA BpoAHo Kao npHCTajiBi;a sa- 
naAHiHX CHza. 

Ajlr joffl jifLJ^e^ T« j. xoTie ja ce HHRHCiapcTBo cacraBH y 
pycEOM npaBiiy, HHJe hh oh Morao ycnoTH. y H^pHrpa^y My eep 
Cipex^opA KeHBflr, kojh 6eme uocrao bhboht oa PoAKJiH^a, h 
y Taj ce xax 6eine Bpaiflo y ItapHrpaA, craBH HacynpoT npo- 
CTo HeoAOJbHB OTHop. 9 caMO rpHKo CBenrreHCTBO, aa Koje ce 
ysAajia PycHJa e Koje je AOHCTa 6h:iio neoMa saAOBOJbHo 3am- 
THTOK Kojy je ii;ap HiiKOJia ynasao npaBHMa npaBocjiaBJba sa- 
CHpajc JIaTBHa, Hiye oneT hh hb Aa^^Ba mhcuhjio Aa Hcro'iHy 
iipKBy noT^HHH pycKoj. JIh^hbm Besajia ca naTp^'apxoH TepMa- 

HOK lOpA PeAK2LH^ <^Te?e HeCyMBbHBy HaAMO^HOCT BaA pycKHM 

yniBBOM. Pe^opMana OAann MycioxaHH HpHrpMme npHHn;Hn hc- 
jiaHa ho 6am hb ynepefta, nero nrro cy ocekajin Aa hm je TaKo 
nojiHTHHKH BroAHo ; xaEo cy jane 6eile oabojohh oa Pyc^je. no- 
mTO 6am y Taj Max ynpe h cyxTanKa Majna, thm ce ciy^ajen 
KOA A6Ayji-Me]7HAa yracH CBaKH oxnop OBaKHM mhcuhmb. Upn 
npBOM 6ajpaMCK0M npaBHHKy, A6Ayji-Me];rHA 6h cj, cbhm yBy^en 
y npaBaii y bojom cy ce Apy^MiiH noiHTHBa h ((^aHaTHBaM.^) PycHJa 

^) OBAe ce yHpasjiai no 6eJ[emRaia TaAamQ»er aycrpqcRor nocjia- 
HHRa EpyRa, Roje cf OA^ivByjy Be.iXK0i yBH^aBHomky XHsfieraBajyjeAHO- 



390 



uge xrexa x& ocBaja, aiH je xieia xa o^sh npasa jexaH nyr 
3axo({HBeHa. Ain ce BpexoHa 66x7 H3veHHia« IIpaBa la 6Hia cy 
Beova noTpe6Ha oH^a Kax cy oxofipasaHa; ona cy SHaHeHsro 
noMorJia xa ce na hobo npo6yAH sajexRHTCo ocefeafte hctohhix 
xpsoikaHa. Ajih CiS je BHme Haraexaso x& Ta npaBa lu^y na la 
AE npETecHe caMocrauocT TypcKe, to ce y tozhko Be^Ma ko- 
CHio c xy^OM cyBpeHeHHX MHCiH mro ce nocpexHO Biaxafte 
jexHe xpsase Hax xpyroM y nojiirrHHKEH noJMOBHMa HEBaso Hflje 
Jtonymrajio. H CHMnaiHJe 3a TypKe Roje 6n hb Taux mhcu hc- 
THi^axe, jaBHme ce c xecm ?hm MeH^HKOB, kojh je xpxao xa ke 
KoiiH oxpsKaTH Me^y TypcKOM h PycHJoM soTaxani&e OAHomaje,. 
jWie noBHaTH m xobe xai npeTH h bojhh^bhm nocpeAOBaaeif. 
^lora sanaXHHx cmia noKasa ce npex U^apHrpajioM, e THMe ce^ 
XTeao pajiHTH npoiHB lypcse MnpojbydHee CTpanse. 3a MHCHJy 
MoHHHKOBJbeBy BEucejio ce Aa^ je ocTaxa 6e3 ycnexa. U^p Hh- 
Boia npe^e Ilpyr, a^ 6e noKasao a^ cy My nper&e HcrnHHre, 
H Ta^a ce Beb HHJe HMaio mra spyro o^eBHBaTH Hero ohhith 
eBponcKH paT. CMaTpajio ce xa je npeKopa^eHO Me^yHapoAHO 
npaBO, BaA jeAHa csia y cnopy HeRON npasy npoTHB Apyre, 
npHderaBa h cpeACTBHica Bay3HMaH>a o6jiacTH, caMo a& 6k CBOJe 
TBp^eH»e OApsajiia. Jl^ooe je eofjio oabccth TaxBo nocTynafte T 
H aBo je y oBoj CTBapH EHnecKa ciaia Ha CTpany TypcBe, HHJe- 
Tpedaio ysHMaTH Aft ce thmo EeraiecBa ynymTa y HeBaRBo oao- 
(}paBaH>e TypcRor ^^aHaiEBHa, k a^ je oiyAi 6bjlo onacHocTz sa 
xpHDiliaHCBe HapoAHOCTH. He Bit^a, he HapoA y EnnecRoj he- 
cy MoniE OAo6paBaTE, a^ Asa iiEjUHOHa ^asaTEqEBX TypaRa 6e» 
orpaHHHeH>a BJiaAajy HaA ABanaeci MniEona xpEmtiaHCBEx noAa- 
HEBa. Ilonmo ce sa nocao c hhcto oApei^eHEE HaiiepaEa, a^ c& 
TypcBOJ se ocTane OApemene pyne, nero a^ ce npn yroBopy MHpa 
TypcRoj nocraBe y Ay»H0CT 0ApeA(5e Roje o6pa80BaHOCT h xpHOi- 
ikaHCRe MECJiE saxxeBajy.^) 



crpaHOCT Koja o6hhbo upeoBaa^yje y OHoie iuto nai ce Kswyje obhv 
Aora^aJHia. Te cy fiejieniKe Beoia BHaieHHT paA ARMOiaTCKe ncTopHO- 
rpa$HJe; caio cy, Ha aajiocr, Booia CKyneHe h ao nac HHcy AoniJie y 
npaBOM opHTHBaiy. 

^) Bhah Ao6po ciHUiJbeHH leioap ^pHH^a AsfiepTa, Memorandara 
for the consideration of the Cabinet, oa 21 OKTo6pa 1853 y MapTHHa 



391 

HanoneoH III 6ho je cpetiaH mTO Morame ^9. nomj^e y 6oj 
npoTHB Pyca a y caBeay c TypCKOM h EHraecKOii CBOJy BojcKy, 
Kojy je cxaipao Kao BojcKy crapora n;apcTBa. 

G noHeiRa je AycTpqa noRasajia npaBaii; socTa CxneaK pyc- 
KOMe; OHa ce npoKO napo^HTor nocsainiKa acaiHia npoisB Ha- 
CHia Koje cy Typii;H no^HraaH Ha aycTpHJCKOj rpaHBii;H, y Boc- 
HH, Xepii;eroBHHH h y I^pnoj Fopn, h Tpaaraa je ja joj IIop- 
Ta TaRO noGTynaH>e o6jacHH. Aycipnja Hsje Hona ;ii;ace 6opH8a 
peiHrHOBHa npasa pycKor ii;apa, mm ce CTapaia hb ese cnare 
;i.a cnpe^H Hapymesbe eBponcRor HHpa, Roje ce h3 Tora cnopa 
cnpeMaxo. y lOHe ce CMHCiy, h no }i;oroBopy c nyHOMokHHu;HHa 
ocTaiKX CHia, HanHca y Beny Hoxa, rojoh ce hhcihio Hapas- 
HaH>e nocTniiH; me Ta HOTa 6h 0A<$HJeHa y U^apnrpaAy. Jljpyroj 
jesHoj HsjaBH, Koja je y Ojemhiij cacTasjobeHa, He XTejuome onei 
sanaAHe CHie npHcxynnTH. H mio je MeTepHHK npopesao, oho 
ce TaKo pekH o^ ciOBa yfi cioBa HSBprnn; EnriecKa h ^pan- 
^ycKa yxBaTHHie caBes c TypcKOM npoTHB PycHJe, y TpenyrKy 
Kajia FycHJa HHJe 6iiul2l y npasy. IIoji; yxHitajeH sanajtHHx CEsa 
BeiHRH caBOT y U^apHrpasy, y koh cy 6h}lh bhhih bojhhhkh h 
rpa^ancKH HHHOBHHii;n h horojihro yjiCHa, saRJbyMH paT npoiHB 
PycHJe, H paT ce oraacH y nynoj $opMH 22 cenTCMfipa (4 
oRTo6pa) 1853. HoBendpa ce no^eme HenpHjaTejbCTBa. Je;i;Ha 
notfeia Rojy PycH na^ TypcROM ^jiotou BaAoCnme Ha UpnoM 
Mopy npecene cacBHM ORjioBaBe aana^iHHx CHJia. $e6pyapa 28 
(Mapra 12)roaHHe 1854 aaRJbyHHflie oho c IfopTOM yroBop, ro- 
jHH yseme y o6paHy CBoje HHiepece. Ko ce ne onoMHH>o onmrera 
noRpeia jyxoBa, rojh ce 0H;i;a no CBOJ Eeponn niHpHO? Hn o 
Hex ce Apyi'OM HHJe roBopnio ochm o toit caseay RojeMy je 6ho 
8aji;aTaR aa saycraBH Ha^votHocT rojom ce PycBJa cayxoa hh- 
xaBHx CTO roAHHa npe Tora. 

Ham je saAaxaR obao a& oa BeiHRor noRpexa npoMOipEMO 
cano joAaH a^o na rojh ce oHAa iraao h racAaao. OnniTH cyRo6 je 
nocrao Bpao sna^ajaH aa a^^h paaBHiaR cpncRHx nocaoBa, a 
TOMe cy 6naH yapoR h noanTH^Ro CTaH>e Gp6HJe h H>e3HH reo- 



Life of the Prince Consort, II, 525. To je Aeao Bpao aHaiemrro r^e 
roA roBopH aHHHHi SHcaiHa h OAHOcmia. Tpe6a ra HCHHTaTE ohab tab 
ce ocaaH>a na HBBeiiiTaje ABnaoMaTCKHX arenaTa, kojh cy necTO napTaHHHH. 



392 

rpa^iCBH noaosaj. Y npsH vax je H3rie;i;a]io Kao ja he ce Cp- 
6Hja ca CBBK noBeQTH 3a pycEEic Haiiepaua, Ka^a je U6h?hkob 
no^eo paj^ETE y UapxrpaAy, oe je spaiKo a npocro TpanHo ox 
Kapa^op^eBH^a }ifi FapaEiaHSHa bb HEHBerapctaa BsiSaitH. K to 
TaKo 6e Q3BpnieH0. Aiz to je cse mro je MeH^EsoB nociHrao y 

CpfiHJB. 

OBaitoxe AaJbex pa^y y pycKOHO Epae^y opoTEBSo ce cpo- 
CKE caBOT, EOJE je no yciaBy os ISSSnociao opapoxRE caBST- 
HHK IIopTBH. Oe je cBexQBao Rsesy a& He nooyciB j nHTaH>y 
Koje 611 HOFjio noKoiefiaxE npasae ocHOBe noxHTE^Kora oceTaKica 
EBe»ieBBiie. Ha hocto TapaniaBEHa CTynaaie fteroBB npqaiejbH, 
RojH cy H>eroB npasan; y CBevy HaciaBEXi. 

TapaoiaHEH fl cpnesa OHaa^HHa soja co yvmia y Ilapflsy, 
y Be^ a j BepiKHy, BaaiBcy Jtotfpo mra soke; oeb cy stmh 
aa H3B0Jyjy caMocTaaEocr Cpi5?je. 

Mhopb cy ce pyraJiE Ta^tam&oj cpacKoj ovaa^iHSE h Ba- 
3UBajiE je A'iB:bai^Exa y yna^eHHH pyEasHqava. H y HCTBiy 
HHJe oujia,i,aHa he zHaia oeojubo yraii^ja EOXEKOJe ce6B Bpfl- 
BDCHBaxa. AnE ouiaAHEa je la npe^CTaBJbaaa HHcao npH^aH- 
- »ceH>a R eBponcKOH XEBOTy e npHJiEKaKa, b TexEaa je aa caxo- 
CTajHomhy. 

Oainie CTaH>e cxsapB nocTa cyHKEBo e tbeiko sa CBe cxpaHe 
Kajt u-iany par »e^y cyBepeEOB Kojera cy i^apCTsy h Gp(!B Epa- 
najiaxa, a cbzob BaoiTETBEn.oK Kojoj cy Op^E 6am ajsee aa- 
xBanHocT 39, CBoja npaaa h Q0Bj[acTBi],e. Ka;; ce jesna TypCRa 
BojcKa npH<5iBXB e cpncKEH rpaHHiiaHa, sti&i BSJaBB ^^Bany y 
GTaiidoiy !\fi. Gp6qja hecjih ;!ipxaTH ce HeyrpaiHO y 6op6a Me^y 
CBJiou aannHTEEUOK a cbojeh cyBepeEOV. Ako 6e TypqH sa cpn- 
CKe rpaHEi^e eacpHyiH, tiysHyo 6e yciaHaiE Ba eobo. HeEo Bpeue 
je Uopxa TO xaKo raso npEHasa. AJh sas ycxeji BeiHKora cane- 
T0BaH>a y U^apErpaiHj 611 0(5jaB;beH pax, h ;i;BBaH je norpaxEO 
EaTeropE?Hy Hajasy spz&Ky Koje hecsb aayseiH Optica. Oa- 
roBopeno je, jsfi. GpCcga hbcjih ociaTE HeyrpaxHa, aiE noA opys- 
jeM. CpfiBja te CTaBBTH noa opy^^e 50.000 ijAH, kojh te ce 
o^ynpeTu csaKOKe, va ko oe 6ho, ko (Je cpncKe rpaBHite npe- 
KopaiHo. H TypuBira be ce lonycTHtH caiio m «ory aoaasHTE 
so rpajtoBa no oCe^hbh SHB^aMa. YapoK je OBoxe Ceo, btto (5h 



393 

•ce HHane Aycrpiga nosHBasa Ha TypcKy^ na 6k r oHa Tpa»Hia 
;ta y seiuby y^e.^) 

AyexpHJa h PycHJa xa^a cy ce jom y riaBHOHe ciraraae^ 

asH cy Gp6H c Hecia cxeaTHJiH sy^ cy HHiepecE Koje of, thx 

ipejy CHia. H Ea^ ce itycTpBJCKa BojcKa no^e cnyiubaTH na rpa- 

"EEUji, y Cp6HJH ycsHne onniTe y86y|eH>e. Ea^ je Ha to 6e^nssL 

j(Bop HBJaBHo Aa OH HHCJiH caMO Ha saniTHTy uJLBijsfij H Aa sa to 

xote ja CBOJoj bojch;h sanoBejtH jfL y Cp6HJy y^e, hito Bxajta 

Hige BEme ji;o6po cPycBJOM, cpncRH caBex je o;i;roBopHO, jta hh- 

RaKBO nocpeAOBaH>e Cp6HJH ne Tpeda, jep ce y tomo nHxafty 

Gp6Hja He 6jl ciosHia hh c PycHJOM hh c TypcKOM. Ta^a y 

'GpdHJy soi^e pycBH ^pacaBHE caBeTHHK, ^bhobhhk 6e^Bor nocjiaH- 

CTBa, no HMOHy ^ohtoh, h y Gp6HJH ce no^e mecihth fft oh 

xoke Aa pasH Ha 36a^eH»y KHesa. Ha Hckaaa BHCOROodpasoBaHor 

pycsor HociaHHKa y Be^y, HesadopaBseHora MajeH^op^a, TOBena 

BOJH je 6ho nyH nasHie h yiiepeHocTH, casHajeno a& J6 $ohtoh 

HMao Haior ab> paAH na yHHpeH>y Cp6HJe.^) ^OHTona cy cjiymasH 

<c HaJBekHH y^emkeM vjsfi ce vok nojasHo; oh je noTxpa&HBao 

pycRa pacnonoseflba y Hapo^y, aiH je onoMHHiao Ha MHp. 

Me^y THH paT je Ha ^jneL^j niaHreo na CBy irepy, h aa 
IIopTj je HBffaio ABOCTpyRe bpoahocth, Aa> ce6H ocHrypa Apx&^B 
Cp6Hje npeMa PycigH. 

,Te6H AieRcaHjap-Cejy, caffaraH>eM Rneay oj Cp6HJe, Kojera 
Bor HORa noApsn^, no^Hflbame ce je^aH ^epnaH; rojh je 1854 
-0 HOBOj roiHHii y BeorpaA npncneo.^) Teh ce ^epManoM Rnesy 
Hajiarame Aa napoAy o6jaBH, Rano je BOjBa cyjiTaHOBa a& ce oApse y 
-CHasH CBe noB3acTHi](e Roje cy AaTe Gp6HJH Kao cacTaBHOM A^Jiy i](ap- 
CTBa. He RaaHBame ce y ^epjiany HspeROH Aa noB2acTHii;e ocxajy 



') TaKO je 361 RHBseB HHROjrajeBHh keo HoydAano roBopHo npy- 
CKOie HOCjraHHRy BHJiAeH6pyKy. BnaAeHiSpyR MaHiaj^eJiy 17 (29) cen- 
Tei6pa 1853. 

^) Taj HCRaa MajeHAop(j[»OB Hajiaai ce y jeAHOj cBojepyHHOJ 6eienin;H 
KaHRi^eBOj R jeAHOM ejiysfienoH HsBenrrajy H8 Eena oa 3 (15) aBrycra 
TOAHHe 1853, 

') Ilocjiao ra je y EepnH y ^pannycROM npesoAy npycRi ROHcy- 
jiaTCRK ceKpeiap Ca6apT Rao opiJior jeABOMe HSBenrrajy da 1 (13) ja- 
oyapa 1854. 



394 

MaKap xi cy oiHomaJH ca goioh aamiHTHBi^oii npeKHHyiE, h o 
CBCH ce TOH HHuiTi He novH&ame; &ih ce noB2iB,cTHi;e 03Ha?aB&xf 
K3,o HsiKu HucTO i^apcKe Bojte. y Cp6uJH ee Hono ABoyiiHTH Aa 
an Kses ;[oupo qhhh mro 4>epNaB npHua, jep je y H>eiiy Shioj 
HCTH Hajc ueKO oABajaBe ox caie 8ainTHTHEi;e. AycrpQJCKH ^ene- 
paaHH KOHcy.i, kojb asje pajc i^hd ;i;a ce Ta;i;ainH>e CTane y leu 
6nno MeH>a, <5ho je npoTHBaa npaiiaft; ^epvaaa, aiH TapainaflBK 
H H>eroBa cipaBKa Haeajunne }Sfi. ee upsuE, a cmoHBine Keesa 
Te n OH Ha to npHCiajte.') 

Ha cBdKH HavH ^epHaHOH je nocTBrayio, le c; ce Gp6K 
yTBpjiD3ii y 1IEC3B la nysajy HeyTpaiHOCT. Ilopta, cotbpah no- 
BJiacTime He HaBaiyjyfeH la CpCHJa y paiy y^ecTByje. Caiio ce 
y CpCiujn HDJe hotjio hhcjihth, a& aeHJba HecnpeMHa ^ena nrra je 
oTKyji uoxe cHa^B. Eo je Horao saunciHTB mra ^e jeflHa khx 
ji:pyra n^ sapateHis crpana hbcihth xa J6 j[o6po nomro ce no- 
de;i,a nsBojyje? ^paauycKa je cjiasa apno noBOJbne, ajiH Bpio 
Heo;i;pe^eNe iioHyxe. ^paHuycKH Boucyx Haiioi[aH.aiite saKo ^pau- 
itycKa Miicjiii Hi E8 GEaspa y Gp(3HJy ynytE HeEH nys Bojcae, 
caciaB-ieH ii;i hoihtbhkhx CieryHaua CBEJy fiapo^a. J^pxatt^ Ay- 
cTpiije ii:)it3Ba HajBe^e ysOy^eae. Ona iioie BOJCRy na rpaBBUH 
xaKO roMH.ii;iTH, H no^e roBopHiB raEO jBOCTpyBO, ]i,h ce bh y 
I],apiirpa,T.y Hiije aaaio HaJTaqflHJe unaceHsBe^a xote. yCpfioja 
ee cBe xam npenaje, la ce y Be?y He pa^E, KaKo 6h ce obok 
Dpa.iHKOH aaiofiHO Has Cpfi^joM yTEuaj ca cbbh jesBocrpaH.^ 

OBairaB ce nosoxaj HaiHHHo y Gp6BJH; seifOBCTpai;HJe e 
Heiipainnt' ca cbhh cynpoiHB noinH-axy a^ noMaJbajy raasy, h 
TO Harepa Cpde sa ce noHBj opysaTH niTO cy Jtoraa aiHBie. 
IIpnanKe cy ee OEpeHyie Taso, js,a. cy h TypuH, koJh cy Be- 
Kajta Gp6nHa opy:^e ojijsHHaJiH, ca^a Taao^e HaBaxasuiH Ha 
Gp6e jia ce opyatja npHXBaxe. Haer-nania, aanoBesHHK deorpaH- 
CKB, caj; nu je hak h roHOBe ciaBJbao aa pacnosose&e. GBaEs 
saH ce H3 i-iaBBor MarauHHa y Beorpaay opyatje cjaao y yay- 



') HsBt'inTaj npycKOr KOucy.ia MepOHBJa o;; 6 (18) lapra 1854. 

') Cettp convoitise, qui poaase 1' Aatricbe k chercher ^ exercer 
en Serbie, n' importe soas qofl patronage, ane influence folate. 
MeHoa[) OS 5 (17) Anpna 1854. BnflT aeiaqRH npeBoj kos Jaciyajia. 
Aktenstttcke zur orientalischen Frage. II, 216 mi.. 



395 

TpaniH>ocT, K TaHO cy ce shbo opyacjy BeH!6aJiH/) Je^aH mBaj- 
i^apeBH nyKOBHHK 6eine HaHHHHO njiaH naopyxa&a, kojh Kao ja 
je npHKsaAHflJH 6ho sa lUsajitapcKy Hero 3a Gp6sjy; pycKHJe^aH 
o$hii;ep CKsonH xpyvR je;i;aH naaH, kojh je 3a cpncRe npHiHBe 
6eo Huoro YAecHHJH. 

Eees noie^H 3etfJ>y y nei bojhh^rhx OKpyra h y CBaKoire 
nocTaBH no BOJBo;iy, m cBaKOM bojboah ^a^e no ceBpempa. Jom 
pa8;i;aAoine BoJBo;i;aMa daciase, ua BojuMa je c je^He cxpaue 6ho 
seMajbCKH rp6, a c Apyre HKoea CBeTHTejba kojh ce y kom OKpyry 
aaJBHine u;eHHO. BoJBOfl;aiia cy ji;aTa oape^ena ynyxcTBa, ja opy- 
sanoM pyKOM o^^HJy CBaKH nacpTaj ua c Koje CTpane ji;o2ia3no» 
Tbpahio ce Aft ce y ce^aiiHaecT OKpyra Hiiaio B8BeaK6aHHX 315 
HOTa nemaKa, mio je hshochio 6jimy 80000 J>yAB; h ys Tona 
16000 KOH>aHnEa. 

Bho je TO nojan 3HaHajaH, n kojh ce y HCTopsJE XIX BeBa 
8a6opaBHTH He Hoace, jsfi, je o6e8opyifiaHa paja — Koja je y no- 
cjieAH>e Bpeiie tob naao upnjiHKe HMaia ju3l ce jane noKase ca 
CBOJOM BOJHHTOOM cflaroM — y TpenyTBy BoraKe eBponcne BpH3e 
ojiy^raa ce h Mepe npejj^seaa, ja CBojy canociaaiHocT 6paHH 
opyxjeM H CBOM CHaroH cbojom, jep 6e8 canocTajiHOCTH opysja 
HOKa Ha OBOJ deHJbH HnnaKBe nojiHTH^Ke canocTajiHocTH. IIoBy- 
maj jifi, ce oneT opysE^e npHXBaTH, ycBen je saAOBosaBao noHo- 
CHTOCT H caM0Jby6jBe napoAHO, aan je y hcth Max HsasHBao na 
Apyroj CTpaHH z HepacnoaoseH>a Hajxe^Kera snanaja. Ehjoahoj 
CHJiH HHJe to TaKO 6njQ[0 KpzBo Kao AycTpHJH. Mo»e 6hth ^a- je 
caMocTasHOCT KHOA'eBHHe ymuflHH, na cpncne cyHapoAHHKe y n;ape- 
BHHH ; a jaena je ciBap 6HJia jia je HaroMH;iaBaH>e bojcbo aycxp^jcKe 
na rpaHHii;H mjo npna noBOA cpncKOM opyaaH>y. K Tone npnAo^e, 
mTO ce 6ani y onaj nax casnaAO aa joAan cpncKH MOMoap^ y box 
ce aycTpHjcKoj noMTHii;H HHTajy on;eHe Boje cmo rope HaBean.^ 
AycTpuJH ce to HHH>anie Kao yBpoAa, n Bao saAOBOjbeibe sa ce 
TpasHsa je Aft ce OAMax o6ycTaBe CBa cnpe]faH>a. HaBOSH cmo 
Beii, Aft ce BHes Haiasno y 6j[hckhm sesaMa c Aycxpj^oM, h na. 
& je Ta onoMOua yqnHHJia toihbh yTHii;aj, Aa je Bes6aH>a Boj- 



^) Tanan HSBemxaj o cpncKOM d xypcROi cnpeiaiby Aaje MepoHH 
iHHHCxpy npeAceAHHKy MeBiaj^eJiy lapia 1854. 

*) HsBeiDTaj MepoHHJeB oa 5 (17) jyna. 



396 

en^Ra, Koja cy ji;oiie Tpajaia xpn laHa csaBe nexejbe, CBeo cano 
Ha jeAaH AaH.^) AycxpHJCRH ]^6HepajiHH KOHcyi Hsje ce xxeo THMe 
9aji;oBOJbHTn. A nonixo ce AycTpHJa 6em BHme npHMasjia Typ- 
>CKOJ, HMaJia je 6ain y Taj Max tojihko yTHuaja, Aft ce h H8 I]japH- 
rpa^a y nyHOJ $opjiH epncBo bojhh^ko Be;K6aH>e sadpaHH, c na- 
noMenoM a^ je 6b2io AonyniTeHO ohm BaAa ce 6hj[o 6ojaTH pycsHX 
yna^a, h Ka^a IIopTa jom HHJe no cnrypHO sHasa kojihro joj je 
npHJaiejLCKo apxafte AycrpBJe.^) 

EaBO ce cne to npHMazo y Gp6BJH, bhah ce hs jeAHora 
nasora csy^aja, o Koxe npHHOBeAa npycKH EOHcyi MepoHH.^ 
MepoHH (Seme Hsamao y m6TH>y y joaho ceio 6jiH3y BeorpaAa* 
€e;i>ai;H npeA kphmom Aonesanie ra Beona leno sa to hito cy u 
KaaajiH xbl je oh npeACTaBHHR joAHora nanieHora ii;apa pycKora, 
Kojera cy ohh yBen sBaiH „Ham i^ap.'^ IIIto cy BoJHH^Ba bos- 
^a&a o6ycTaB.i>eHa, to hm Hnje 6eiio kphbo, jep cy SHajiH Aaje 
a;o H>HXOBe BOJbe a^ hx HacxaBO KaA xoke; ajiH saxxeB a^ hk 
ce opyiBJe 0Ay3HMa, hhhho hm ce h neMorykaH h HeHSBpmjbHB. 
Ohe cy HM cenaze ^hm ce no^eio roBopHTH o opysjy, h ohh 
HsasHBaxy ii;eo cbot as* AO^e xdL hm ra yane. 

HeoHeKHBaHHM nonynrra&eM TypaRa, Roje ce o6janiH»aBaio 
HenpHJaxejobCTBOM h>hxobhm cnpaM FycHJe, a cyM&H^e&eM AycTpnje, 
Cp6H cy ce ypeAHo Haopy^RajiH, axn hhm ce to hbbphihjio, bh- 
Aeio ce Aft ce Me^y H>HMa 6yAH 2Rejsa Aa to opyxje Ha Typse 
cane oRpeny. Ma Aa cy 6hj!ih neyTpaJiHB, ocekauB cy ce Rao pycRH 
caBesBHUH. MepoHH HanoMHH>e rbko je y Gp6HJH c OAymeBJBe&eM 
npHMan CBaRH rjiac c 6oJHor nojba rojh 6h 6ho noBOjBaa no Pyce. 

HapoA je, AftKJie, jROJieo Aft ce naopy^ca h Aft pftAH sajoAHO 
c PycHMa, BHCd je AP^fto canes c AycTpHJoM y toshro TOpmte 
nrro je h AycTpHJa H3BpniHJia boihrh o6pT y CBojoj noiKTHiQi, 

^) MepoHH je 28 jyna (10 jyjia) npycROj BJiaAH caonnmo pacmc 
soJHM ce TO Hape^yje, au je 5 (17) jyjia HaRHaAHO HHcao ae ce na- 
peA6a pacnHca MHoro He n;eHH. 

') HaBemraj MepoHHJeB oa 7 (19) jyja, no ROie je 6eorpaACRi[ 
4ianoBeAHHR Haer-nama ao6ho yRop, nrro je Cp6oa ronose na pacnojio- 
2eH»e craBJBao. 



2 



) y ReroBOM HBBeniTajy oa 7 (19) cenTei6pa. 



397 

Te ce o;tBOJnaa oa Pycnje h ctaia Ha crpaHy TypcKe h aanaj- 
HHX CHia. 

jlI|6KeM6pa 2-or 6eHRH ji;Bop ce npnMH jsfk cnpenH noBpaxaK 
pycKe BojcKe y BianiKy n MoaaaBCKy, a ;i;a ce ne npoTHBH ocia- 
3EM noRpeTHMa ^paHi](ycKe, eHriecse h xypcKe BojcKe. Us Tora. 
je 8a Cpdflay joinjia nocaeaHu;a, mro je y H>oj npecTaaa joxa 
;iamH>a ono3Hii,HJa eHraecRora h $paHi](ycRora KOHcyja AycTpnJH. 
AycipHJcRE ^enepajiHH ROHcyi Fa;i;ocaB.'beBirk ao6h lasa* y £eo- 
rpajiy HaiMokan yranaj; to naasBa h jejHy npoMeny MHHHCTap- 
CTBa, Kojy Tes He Moxevo kyiRe npei^H. Y najdjiHacoj orojihhh. 
KHesa AjieRcanjipa (Seine Hacxao pa8ji;op. KHskaHHH, oxBopeHE: 
npHBpareHHR AycTpnje, rojh je KO^ne y»SBao KHeseBo noeepesbe^ 
3aBaAH ce c HeHaAOBH^HMa, po;i;oM KHerHH>HHHM; lOHe 6euie s&jca 
HenocpeAHH noBO^ HeRaRBa pacnpa Me^y RHe/KeBou csacTHROM hs< 
le noposHite h rocno]^OM EHHkaHROM. 

Hn^eMy He 6h noBeio jifl, ce noRyina:io jijai ce caH Khh- 
kaHHH Ha ynpasy nociaBH, jep je oh Bet 6ho yaei jejHHM y^a- 
poM Ranjbe. Ajih je 6h3io ;i;oBOJbHO ja ce y RopncT AycxpHJe^ 
ynoTpedH H>eroB hhhhh yTHn;aj Mei^y BOJHHii;HMa. HajoAin^HigH 
H3Me|y HenaAOBH^a, Ai](nRa, jom je Me^y thu HMao y pyRana. 
icHHncTapcTBo yHyrpam&HX jiiejia h bojoho, HajsHaxHEJe oa CBujy. 

AiH ROHcyji yene a& na H>eroBO mocto aoboao HORora. 
nexpoBEta, Rojera cy cbh CMaxpaiH 3a ROHcyioBa ^oBORa. Cbr. 
HaHejiHHii;H oxejbeiba e cxapeniEHe no Rani^eiapHJaMa, p^aBO pac- 
nojuoxeHE npeMa AycxpHJE 6Enie yAajBenE h3 ciymde. Ajue ce 
ocxaBE npexcxaBHER (MEHECxap EH. S62[a) Geee^; sa Rojera ce ro- 
BopEio AS' OM peTOEE AycxpoJE, npoxEBaH MOHoap He caxo HBJe^ 
Hflcao, Rao mxo cy ra AOHORie ORpHBJbEBaiH, nero a& ce npo- 
XEBHO H jta ra noxHEme.^) 

FaAocaBJBeBEk HHJe he nopEii;ao ]ifi, cy xe npoEene Hsap- 
nrene no H>eroBOM caBexy. $paHi];ycRE Roncyi EMao je npoxEB 
flsdopa 3E^H0CXE nenixo n a^ HanoHeHe, aiE je o^odpaBao nox- 
nyB^e nrro ce AycxpEJa xpyjEJia ja ao%q ao HaaMofeHor yxEii;aja. 

^AycxpEJcRE ROHcyn,'' HEHie MepoHE 30 Maja (11 jyna) 
1856, »He nymxa he sa xpenyxaR Rneaa e3 orajy, e yne CBa- 



^) HaBeraiaj MepoHHJeB o^ 16 (28) JI^eKeM6pa 1854. 



398 

KOK ni)HJiHKOs 33. itj CBoj c&Btt HatypH. H KHes BOt HHmTa 
H ue njieiysEH-iie aok hb BanHTa FaAORaBJbeBHt^a." 

Ajih rukbo eiafte Bacia yuie;i; csera Tora! Hapoi CKpos 
3& PyciiMa. KBes caB y aycTpajcKHM pyKaaa. H can caser none 
ji,a ce upoTHfiH noBeKHH KHeawBHH B36opHiia. H ohh cy npa- 
HHCHBaun vTHuajy AycTpHJe, Eoja je pa^iiAa m Knesa ca cbhh 
y CBOJoj ijyip oapatK. 

H (iam y oBOxe ctaity jHyrpainfter paeuena n eiioAaiDH>e 
HenoKpeT-tKBocTH Cptf^ja je Ha^aHBaa HaJBefee yenese y cbo- 
JHMa TexHiava caHocraaflocTH, fies BeiHEe vyKe, npocxHH nocie- 
ji;Ei;aMa onuiTHx iioanTE?KH£ nperoBOpa, icoje caji; otevo as 

CjlHiKe .lit npOKOTpHKO. 

Ako je Hanepa CiBesHHx caia firaa yupanieBa noriaBHTo 
Ha TO. M aaycTaBH yraitaj Pycuje Ha Typcsy, ta je aaMopa le- 
4ajeM para nocmrHyxa. Am cy CHie c toh HairepOH seaase 
join je.^Hj : one cy, to jeeT, STeae jia OHy aamTfiry xpaintaHa y 
TypcKoj, ftojoic ce Jtone cairo Pycaja HCTHuaaa, yaicy mmc y 
CBoje pyKe. 

Tij uas HHJe <!hjio teko aizo. Jep aKo 6h npasa Fycige 
npeinaa m saje^HHUy CHia, OHj,a ce He 6h Moraa y noTcyHocTB 
ocTBapniii aeaaBHCBOCT TypCKe, a to ce HCTHitaio Kao 8aji;afaa 
camira para. Tekb 6h ce caico npoHeHHo naTponaT, aan ce „He- 
saBHCHonT" He 6h HE y ^eu iionpaBHia. A cjuie cyo^ no^eTEa 
siHcsHJie y[[paBo to, aa cpeKpaxe sacedHOCT noaoxaja y eoh ce 
TypcKa HajiasHia, H xti je opHne y eBponcRy saje^aqy, hoh. 
KaKo ce I'l'BopBiio, y KOBii;epaT eitpoDCKHx cHua, mro je 3Ha- 
HHJTo .T:a re E TypcKa yBe^ie y yxHuaBe CBHJy ite^yBapo^EHX bo- 
pECTD. A];o jiE 6b ce eoxoxhio nsTaBe, KaKo je oHji;a c npa- 
HHHa \pifuiliaHCKax Hapojta. o.i;roBapaBo je jia tie ce ycxaB y 
TypcKoj y oEHrre pe^opuBcaTB, u xa he ce h neitycJiOMaHCKe na- 
poAHucTH y npaBHBa HsjeAsaiBTH c MyenoKaBCKBHa. Bhio je y 
EBpooB Miiin.i)eH»a, KOHe ce h ^pBjipBX BRJbeH IV npHApyiKB- 
Baci, aa je to BBMoiTtBo. Ajih je ocHOBHa «Hcao Typcrax pe- 
4iopMH HaiaBBEa s* je to MoryfeBO, h to] je mbcbb Bepoaatta 
HafiaBiio .iitpji; Pe;[K:iE4>, eunecKH EOCsaHHK h xa^a K^sHaTEBJH 
noBCK y UtipHrpajiy. H>eroBEH yTEiiajeii y Tone cy CKBCay h»- 
Aaxa ueKit ijaKOHB, ue^y BoJBHa je xaTBuiepEij|i HajsHaHeHHXHJB. 
Thm ce 8iiK0Hox xpBinkaHE ocjio^o^asaxy 0.1. rjiaRHHi;e, axH 



399 



HM ce HasieTame jijshoct ae dyase y rypeKoj napoAHoj Boj- 
cuH. H peij^opxa TypcRe bojcko, Koja ce no^ejia Kaxa cy cpj- 
meHS jaftHqapH, hhjb rreia ;i;a nesa cxapo npasHio xa Ay»- 
HOCT H2IH npeniiyicTBO ciyseoa y bojciih npnna;ia caiio nyoao- 
MaHHMa. HoBBM BEKOHOM OBO CO CTa&e npeKHxaJio, H y TypcKoue 
ce i^apcTBy yHHnrraBaia paaiOBa Hapo;i;HOCTH h Bepa. Aan ce he 
TO BBJe Aaso flSBpuiBTH ($63 A&SHX peij^opMH TypcBe ynpaBe, h 
Ha T0M6 cy c MeBHCTpHva IIopTHHHx, J BOHeTRy 1856 roxBHe, 
acHRO paABna TpH nociaBHRa, eHriecKH, ^paaiiycRH h aycrpHJCKu, 
jiopA PeAB2n4», TyBHeji h lEpoReoi. 3fla ce jijbl cy upe^aor aa- 
ROHa nociaHHi^H CBna HspaAflJiB, h ;i;a cy ra Typipi c HeRHM 
HBMeHaica ycBOJBJiH. IIo tom je npexior o6yHeH y norpe^He ^op- 
MasHTere h Rao XaTH XyMajyH (onnrrB saKOH) CBe^ano npoiH- 
lan y ABopaHR BOJinRor caBeia npex MnHBcrpHira h Aocrojan- 
CTReHHiiHifa, naTpfiJapxoM, bpxobhhx paBHHepon h sHaTHBJBM J>y- 
XHva xpHuibaHCKHX onaiTHHa/) XaiH XyMiyyH je Hsaniao Rao 
HenocpexHH hsihb HaJBHme BOibe cyiTaHCRe; y H>eMy ce HBje 
HiHHM noMHftaio ynem^e nocjiaHHRa, a nociaHHipita je one? 
Tpe6aaio Ha CBaRn BaHHH sa ce h to jasHo o6ejiesB, jep ce dam 
Taj;a CRynjbao Ronrpec y IlapHsy, rojh je Biiao aa sa^aTaR xa 
CBpniH pax H Aa yrBp^R MHp na ocHOBy Bok EpexioxeEHX npex* 
xoxHHX 0ApeAa6a. Y thm ce npeTXOAHBX oxpe^^aiia xpaxH lo la 
PycHJa Tpe6a xa ce npHApyan onoMe bito ce caBeroBaftex CBia 
nocTHrjo y TypcRoj aa npasa HevycJioiiaHCRHX BoxaBHRa. HjiaHaR 
y ROM je HOBH xaT 6ho caonmTeH Rosrpecy, HMa 3aK:byTOR, ro- 
JHX ce B3(eR0H Hapebyje j» cmeBe xory yniiaTH y yHyTpam&y 
ynpaBy ocxaHCKora ivipcTBa hh noce^Hue hb cae sajeAHO. Be:iBRB 
Beaap, Rojn ce 6aBBo y IlapBay. HsjaBn j» HeKe upHXHTK hb- 
RaRBy fe^aRUHJy, Roja 6b Moma TexHTi Ha to xa orpaHBHH 
ayropHTCT BncoRe ITopTe. PycBJa BBJe npaBHU HHKaRBHX xe- 
ro6a, xa na cae npHcraHe; pycRH nociaBHR roBopame ffi, hobh 
aaROH upeBasHJiaaH cbo mxo ce HRax Momo OHeRiBaxH. Kax je 
^ pycRH nociaHBR roBopHo xft ce Pycnja sapoHBxo HBxepecyje aa 
cyx6HHy npaBocjiaBBom xpanrtascxBa, esnecRB 6e nocaaHHR oa- 
roBopHo Aa OH ne Aonymxa PycflMa HHKaRBa npneHcxBa hh y 
cay^emfcy y cyA^BHH npasocJiaBBnx xpBBifcaHa. Ha xoj ce oc- 

' ) Eichniaim, Die Reformeii des osmanischen Reiches, cTp. 240. 



400 

HOBH noBej;oine ^ajbH nperoBopa. Hac ce OBjie Taqy eaMO ojt- 
peAi^e GpfiHJB, Eoje onei hhcj jeAsaEe c ohhh ibto je satuby- 
^eHo Qo;ijHaBCEHH RHexeBBRaHa. PycHJa npaeTane aa npBH 
qaaH, kojhm ce pycsH nporeRTopai Haj no^tyHaBCKHK KHexesi- 
BoHa yicHjta f djhoj ^opuii. IIpHBHJierBJe h spasa norapj^eHe 
cy HM H aa, sate noj bpxobhhm rocno^apcTBOM IIopthhhm. Py- 
CKH nocjiaHHK HanoKeHj w an je yKecao ynoipeCieHa pe^ 
apomeKmopam, a aycrpHJcKH nocaaHHK osroBopK ja ce noA tom 
pe^jy ])a3YMeBa lorajtanifte jesHocxpaHO rapaBroBaae npaBa oj; 
cxpane Pycnje. Kas je sonno ao oapeflafia o caxoj CpfiaJH, na- 
cTa:ie cy iiteecBe lemsoke. Mh He nosa^jeiro nperoBope KOJHcy 
rone lioljeHH, anH je secyMHiUBO sa je 600 npe;i;sora Eoja 
HHcy ynijiii y %iaHaB KOJH je npHi(i>eH. 0;i;6op bohtpoibh hbj& 
caMo npfixiarao ja ce noTspja oao hito je (Shjo, Hero je yaeo- 
Ha yM II nyjiybHoeT ; rjiecoje noapaBse, Koje 6z ce y^BiiEie He- 
onxoAHe. imoie Cib ce HSBpmrrH AO^^Bopoii HSne^y cyziaEa h 
CHia. y je,i,BOi[ npejciory 4>paHqycEH£ nyBOHokHHEa to ce ese- 
noHaB.i>a, ajB ce ja^e yjtapa oacoK aa IIopTHHy RSBivjaTiBy. 
y caaoM TSKCTy yroBopa itHpy bbth ce lara jejHO hh xpyro, 
CBe jo Ti nsociaajbeBo. nocieAH>H 8aEs>y?aK Eo»e je pe? or- 
nao je ') ii<> cboj npuiH^B aa to nrro ce EHJe hehho yroMH hs 
TypcKost;, E[H Apyroxe je;^OH oocnaHCTBy. Majia ce je;taa paa- 
3Hica iia3a3ii joni y je^soj Ta^KH. OflfJop je y naBKoxe xaaao, 
;i;a ce Cpi^nja craBita noA Hapo^BTO jevcTBO ctpasex coa* $paB- 
iiyeRLi pej,aituaja, Koja je h npanjbeaa, roBopa caao Tone, Aft' 



') Jae^niund, II, crp. 419h 25 b Rouaiae samLyiaK lapay^iaHy 
28, Ea HCTOM lecry crp. 351. Ilaaa y o^a nrro je DoaB^e jejaH pycRE 
AEnaonara, \'i]iiix ca cbbm cjiK4aH iJiaE as npoTOKOia HaBOARO a ciarpao 
ni Rao yuB^iJeH. Hiaa je Aoacra 6ho BBoeiaBJbea, aaa ce lajia joui aqe 
ciaTpao K.10 Bspetcoi OAfiaieB. Bapea je Kacaaje Ilapra ysen npaBEia 
pasjiflKy neliv ycrynRaia yHBibeaxa BaamKOj a MoJijtaBHJa a oaaaa yia- 
Ebenna Cp(injfl. Caao cy ce apse yeiynKe (sa BjamKy) laiia^ie Cynyfa- 
HOCTH. IT >c.ifji;ibBMa ce norsp^aBao caao status quo. TaKO ce y aoaerKy ■ 
I860 H3janiii>aBao ^yaji-nama apejc npycRsa nocaaBaRoa, rpo<{>OK Pojiiea: 
Lee piiiasaiices earopSennes ont gaxanti en Servie par le traite de 
Paris, non pas comme en Moldavle et Valachie an droit noaveaa k 
creer, mai» les immanites, telles qae cette province les poseedait a. 
eette epoqiie. 



401 

npasa Gp6Hje Tpe6a ji;a cy noA aajeAHHHKOM rapaHTHJoir CBBJy 
CHJia yroBopBHii;a. 

Thm ce 1IHCJIH30 Ha cna TSAaiDBa spapa n Ha i^esoEyiiHO 
ype^eae, ycxaHOBJbeHo ycTasoM oj 1838, hjbh je 6apeM laKo 
Ilopia pasyneBaira. Ha Ty teuo ce xa^Ky h KacHBJe BpataTH. 

noiBTO ee TO yiBpAHSo, Typi^Hna HHJe 6hjio sadopao ^ace 

Cp6HMa yHHHe flpyre sHaueBHTe yciyDKe, KHexeBraa je Cp6BJa 

H y HaopeAaB Bnasia opBnaAain TjpcKOH i].apcTBy, aiH je oa- 

pe]^eHo Aa ysBBa noisyBy eaMocTaaBocT yspaBe, h Be caxo gjio- 

6o;iy Bepe h saKCBOAaBCiBa Hero h TproBHse h dpojapcTBa. Y 

rpaAOBHma y Gp^BJH Typii,H cy Kao h aotjio mopjih ApsaiH CBOje 

noca^e, aiH ce BHiepBeBiprja opy;KaBOir pynoM y yflyTpamH>e 

nocioBe Gp6HJe 8a6paH>yje ciHua CBsaxa, iia h TypcKoj. GxHcao 

OBHX peHH BBaHHo jo BejiHKB BaBpe^aK y npaBHHa RHexeBHHe, 

Boja je OBHH HaHHHOM noneia ce ao HSBecHe cavocTasHocTH. 

nopTa 8aji,psaBaBie CBojy BpxoBHy BiiiacT Ba^ Gpdqoir, aiH ce npasa 

Gp6HJe cxaBjbaxy noj samTHTy cbbx cniia; Ilopxa saApsaBame 

rapHHsone y Gp6HJH, aiH ce OApBii;ame npaBa HHTepBeHii;BJe. 

HHJe xpedaao 6hth spopoB; na a^ ce npe^BBXH KaKo te ce hs obhx 

ycxynajsa h hb orpaHHHe&a h>hxobhx pasBHXH cairo hobh saniexH. 



-^0*Ck*- 




PABKE. rPBHJA B TFFOXA XIX B. 86 



I • 



KAPAIOP'BEBH'RA. nOBPATAK OHPEHOBHTIA 



Kiie3 AjieKcaB^ap roBopHO je icthbj, KaA je Bocae KpHK- 
CKor para y BpOExaKauqJB CBOJoj noBO.i>Ee ea CpdHJy OApefltie 
uHpa nasisao BOCiesBitOH CBOra aP^aha sa Bpeiie paia. Tox 
npHinKou ce bocijxbo ja aapofly npenopj^H nyHo noBepeae a 
Ta^By ui^cjiyinHocT BiacTii. Aoh ee noGieAHu;e noEasame ca cbbm 
jtpyroja'iiije. IHto je npecxaio saneTo cTaae Boje je ^rao sa 
BpeHe paia, HHJe sa h> 6iizo hh on. KaEBe KopscTB. GasesHn- 
HHMa ii,oTaa:imB>HK yTHi;aj AycipHJe y CpSHJH He Cenie tomko 
nouo.i.aH i;o.iiiKo ;i;0Tse, jep hh BBme, npena oonuex bojihthi- 
soH cTaH>y, HBJe 6m ojt norpetJe. Hapo^HTo ce no^e npuTBBBTQ 
^ipaaiiycKH si'Bcyi, c eojhh ce ca^a pyCRH kobcji noHEiJBEnie 
Xp:«ao. A Taj je cyopoTHH yTHi;^ 6eo toihko jaK, a^ ce ca- 
CTABU iioB'i MHHECrapcTBo, sa Eoje ce m Horame BHme peka aa 
je aycTpiiJcKo. He^y ;i;oHa]iEH npoTRBBHUEHa jaBHme ee h hhofo 
saHamuHje TesH>e, i ji;oroaE ce Eenrro no ^eny ce bhsmo, 
Aa je ftHxoBO Eenp^aTejbCTBo nanepeHo BpoiEB cajie ietoocth 



C ynpenanrfeeiteH je raejao Beorpaa, KaKo cy 27 cenieii- 
6pa (9 oKToijpa) 1857, je;iHor Ofl Baj3HaTB^iHI i.yjH, P^y ^an- 
jaHOBQha, KojH ce yanuiOH y soiHHa bobbo, yzBaTHSH b y Baeapay 
o^BejiH H oKOBaiH.') A y T^ HCTH vax oie y CitejiepeBO je^aH 
Oflpe,! Kaea-t-ep^e, rfle je to hcto yHHaeBo ea caaeTHHEOH Ilay- 

') R i>B;i.e ce xpxBio BSBemraja npycRora ROBcyxa oa 27 eai- 
TeKOpa (9 oKToCipa) 1857, lucasor no;[ HenoepejtBiN yrmajei caiora 
Aoratiaia. 



403 

BOM JaHKOBH^eH KOJH je TEMO 6opaBBO. 06oJHUa Cy 6H21H JbyXH 

H nonyiapHH h o;i; yne^a, a Ji^aifjaHOBHt jomnseT MflmeAna- 
ciacBJeBHta, naJBeter 6oraTama y Cp6igH, rojh je 6ho TacT kh6- 
xeBone CHHOBOEy. O^Max sa tbm saTBopHiiie joni je^Hor caBOTHHRa, 
npeAceAHHBa casexa h BeiHKor cyjia. Obh j&yAH cy ORpHBJbH- 
BaHH ffk ey xiezH ji;a o6opo BJia^y h jca y6fljy snesa. GyMftaio 
ee H Ha MHore ipyre caBeTHHse xdk cy 3a to .sHajTH. Ehos em 
nopy^H ^a A^jcy ociaBse, HHane be h npoTHB h>hx otbophth 
Hcrpary.^) 3a saxBopeHe HHJe ce he Haio ABoynnio J^^, cy BpnBH. 
S joAan H iopyrH caBerHHK, mro npBH 6Hine saTBopeHH, h Ore^aH 
Ore^anoBHli (TenRa) npeAceAHHB caBeia, h He ojcpHi^axy Epe- 
SEiiy. Oa caBOTHEKa KOJEHa ce npeTEJio EcxparoM, mecTopEi^a 
;i;aAonie ociaBRy, e khob nocxaBE o^Max ApyrEx mecT na H>HX0Ba 
vecia. OTBOpE ce Ecrpara e cy^eH>e sa BeseEBsajy, e seMajbCRE 
•cyAOBE ocysEme ocan onTyaLesHsa na cnpi, a REes cbojom me- 
jEomty npeofipaiE tj ocyjy aa BOHEry po(5B(jy. 

npycRE ROHcyji MECSE jifi, ce Ernio Ba to sa ce aa MecTo 
SEeaa nocTaBE HaMeeHEnrrso (RaJMaRaMEJa) ; HsanoBE cy th EMaiH 
sese e noRpeTHMa roje cy OH^a nojaBEJiE ce y Boche e y By- 
rapcKoj ; o Rsesjr ce mecieio j[a je cyBEme Besas c AycTpnjoM; 
(E A& je Tora paji;E. HeAocrajaE ^a Aa^o BJiaAa. OnTya&eflHii;E cy 
RacHEJe CBarja roBopEiE, a^ cy ohe xtoie Aa KHesa yKioEe c 
T!ora, mro je oh npocro cnpenao npoA^jy Cp6EJe AycTpi^E, Te 
no TOMe HHEiTa APjro EEJe ao ESAtyHES : xora pa^E je onacsocT 6Eia 
ji,B, He 6yRHe onmra ysdyna, e ohe cy xtoie Aa je opeAynpeAe.') 

Axe je oBaj nocao EMao jom joAsy CTpany. 

IIocTyna&e KHe»eBO ($hio je npoTEBEo ycTaay oa 1838, 
ocEOBSOM 3aR0By seMajbCKOM, no romo cy ce caBexBEiiH mofih 
86aii;ETE caMo c OAo6peH>eM IEopteehm, jep je ocsoBsa MEcao 
jcxaaa, Aa cy caBeTBEitE cnpaM RHesa caMocxajiBE. 

EaA ce Ha IIopTE casHaxo mTa ce aofoaejio, IIopTa es- 
jaBE REeay Aa ce HyAH, KaRo je oh tojiero xepao npoTHR ?jra- 
EOBa caBOTa, n bo noMEniJBajytE na npana cyxTancRa, yTBp^esa 



^) Toie CBeAOHE Beh h to, iuto je h caser y cBOie Diciy oa 
7 (19) 0RT06pa EsjaBHO caio caasaJbeHie nrro ce xaj ciynaj aofoaho, a o 
RpHBsiqi ce HE cyiHia He EspEHe. 

^) EOsBemraj MepoHEJa oa 15 (27) B0Bei6pa 1858. IlHCaa je no 
Ka8EBaH>y Eenora A-pa Kainma es PymMyRa. 

26* 




404 

jCTtifiaii. JIfiB&n OMy^H Aa y EeorpaA noinie je^Hora o;i; naj- 
ossBTHBJEX HHHOBHHEa, ETeH-Qainj, Te Aa CTBap HcnBTa H pae- 
npaBH. 3a EHexesHHy je Gpfiiijy to nHTaK>e Kao ycrasBB enop- 
uazo sna^aj seoaa npocrpaH. EesfJeAHomty Kojy (Seme ycraB 
j[,ao casery HsaBBEia ce HenoKopaocT caBera, a Ha tox ce oner 
ocHdBy H^e xoria bh ho ibto oCpasoBaTa KflexeBEBa y espon- 
csoit cxHCJiy. A3H t&js, nopra cTa^e Aa CpaHi le CBOJe noasa- 
CTHi^d. ETeH-Dama Ao^e y Beorpax 1858 y Mapry, n DOTpaxH' 
aaie o cy^eay. IIoyajtaHO ce caaB^e aa je oh crynao y casea- 
c npoTHBHHUEva KBexeBHH B Aa je no^eo CHHinjbaTH Aa KHesa 
86aii;ii, A& BOBAacTBqaHa caBeTCKBV a^ 8aA0BOJbeH>a, s Aa ycno- 
cTaBB y DOTuyBOCTH npaaa IIopTHHa. Hsniesajio je Aa ^Q aaes- 
y csopo 6xn 8<Ja?eH, aiH ce h bpothb Tora na^ome aeiCH o6- 
BspH, loJH cy HCTHUasH US oniQTer noiHTH^Ror nosoniaja. Hqje 
6bjio 6b8 ocBoaa nno ce hkcjihio, Aft je cpncKH noEpei y onnrre 
y BesH c BpefteH y fiyrapCKOJ h y cycexHHii aeiubaHa. IIoAoxajl 
KHexes BpeHa tbm CTBapHia 6ho je spso nyAHOBar. Hvaiio je 
BSBOBiTaja A& je c jyrocjioBeHCKKM Kpe'raH>e]( y sesH capeiiafte 
gapyia h opyxja, Koje je y Cp^BJH (Suo aa AHeBHoH poAy. Anea- 
eaHAap HBJe Tone cseiao, asa y noEper caH HHJe ce veaiao Re- 
nocpeAHO. Easy a& Je HeKoii npniHKOK, EaA ra je Ilopia opa- 
TecHHSa, H OB nporoBopHo: ja ie ce noaytiH y KparyjeBai;, aao 
TO raKo npoAyata, Aa be noasaTK napoA h Aa fee npyasHTH pyBj 
ItpHoropHHiia, H oHAaAafee nopra HiiaTH qera Aa ce HaraeAi- 
ToBOpnAo ce h Aa ce KHes fiasHO AacRaBOH HHtn^y Aa ce jej;- 
HOH npooacB aa AsescaHApa I, apajba jyniHHx CAOBena, a EaKO- 
He 6n aa to HcsroAaH 6ho ipeHyraK, y koh ce IIopTa HeioaAa 
y yHyTpaiQH>e cpncEe nocjiose RaHHHoir koje je EseseBCEy Biaci 
CTemB>aBaA. OTaii; AiBKCaHApoB Kapa'Ttop^e fia TaKo H y^HHo. 
A^H AACKcaHAap caH, hh ho cBojoj npapoAH, kb bo caoue HBniJbeH>yr 
BHJe TO xorao, h 3a UapsrpaA ra aeh Beaflaaxy EteroBe Aoi^^nia-e- 
HaBHKe y ynpaBJbaay. Hero cy ce Huan h Typua nopajiH lajio npaxa- 
canTB, Aa aa a* ra Cani Ao KpajaocTH AOiepjjy. Hoko BpeMe je eomh- 
cap EHexeBBH npoTEBBHiiBHa ocTaB.i>ao HsneAe Kao Aa Ck Xlopra 
noMOrAa as ce KHea sfiaiui. Xtbao ce to nocTHha bito je jioryhao- 
saKOBHTnje, nyTeii cKynmxHBe. Aah ycaej hobhs ynyTCTaaa Eoja 
Mv npHcneme, aoMECap noKaaa Apyoja^HJe AHB,e. ITopTE je naao 
Ha yH A^ ona oa AieacaHApa sefee Bafea xeKisera be Kaeaa^ 



405 

iHH HaHecHHBa. AseKcaH^ap to h can e iiecTa nocBeAOHn. MecTO 
Xa ce nopTH npoTHBH, HsrosapajytH ee Ha IIopTHBy BiiacTHTy 
HesaKOHHTOCT, OH C6 H>63HHHX xejbaira noBopH, H npHciaAO Ha 
ese mro je oj H>era TpaasHO BOMncap. Oh npEMH cne mro je 
ycTae ca co6ou aohocho. H mecx sdaneHEx caseTHEBa onei y^ome 
jcaBOT. IIo npenojpiiiE ETeM-namHHOj 6h caciaBJibeHo hobo mhhh- 
•CTapcTBO, y BOM cy HajeetH yraeji; HMaiH : BynHfe, Taji;a nek bho- 
SOB npoTHBHEB, E FapaniaHEH, KOJH HEJe XT60 cie;ioBaTE 9aro- 
BeniTaBaH»y jifi, pfi. ocxaBBy na caBeTHHurrBO, Hero ce 6enie yEJio- 
HHo y napHB, a xa^a ce oiyM 6enie BpaiEO. Cbo ce cspniEJio 
TEMO niTO ce BHe3 BpaTEO y CTapy noT^EibeHocT TypcRoj. Bho 
Je y^EHHO jej(aH Bopas ffi, ce otmo, ain ra je xaj nosymaj caHo 
y Bety noKopHOCT 6an;H0. H thmo oh HsrydH h nocjie;i;H>y coHBy 
saKBO roA CBOJe caMOCTaxHocTE.^) 

EreM-nama 6eme cbjeohuo By^EHiia n FapamaHEHa ^a ce 
(H3MEpe c BHesoM E caME Mo^y C060M, EsjaBEBDiH EH Ta;i;a ;i;a 
ce 36aii;HBaH>e KHesa he noHH&axE ne MO»e. IIoiiycTJbEB nao 
yBOB, AiOKcaHAap KapaJ^op^eBnk ex npsMH c pamHpeHEM py- 
sana, H noBopn em a^ cacxaBe HOBy Bsajij, jep Aoxaji;aniH>y oh 
6eme oxnycxEO. Taja he Basa, BaBo je HOBpaxEO na H>EXOBa 
necxa caBOXHERe boje cy npEHy^oHE 6bm jta ;i;ajy ocxaBBy; aa 
ke y HanpexaB sa MEHECxpe nocxaBJbaxE caMO caBexHHEe, e Aa 
y HanpoAaK he noBymaxn neke ji;a Ha xa Hecxa nocxaBJba jsy^e 
G ApyrHX cxpaHa, mxo je ;^ox3ie BEme nyxa heheo. CBora lacxa 
HeHajOBEka Bek je hb C3ys6e oxnycxBo ; h y HanpejaB fee he- 
HEXE mxo roA noxpa^E HOBa BJiaAa, e noxnECfleafee mxo Hy 
roA 6yAe no^HeJia. 3eHajBCKa ono3En;BJa e xypcne BxacxE cxa- 
raaie cy ce noxnyHO, e EMaae cy jejHaB EHxepec y xomo, ja ce 
ycxaB y noxnyHocxB E3BpmH, a BHee ce xomo noKopH. BynHh e 
ra])amaHHH 6ejaxy ABa ca cbeh pasjiEHExa HOBOKa; npBE 6eme 
*0p6EH cxapora BOBa, bojh je HOBaia ipacao 8eM2>y cbom apan- 
CBOM BOHby B CBojoj (JpBTKoj cafijbH; jpyrB 6eme ^obcb hobo 
jEBOJie, BOJD y cpncBOM napoAy eBponcBEM xexH>a]fa npe^cxaB- 
heb 6ejame: onaj 6eme na nojia Typ^EH, OBaj hobor cyBpeiie- 
HBX ycxaBHEX HEC3E. H OHE CO AOFOBopEme Aa MO^y co6oir no- 



M no onainpHOH EaaemTajy MepoHEJa oa 20 vapxa (1 anpn.ia) 
troOTHe 1858. 



406 

SfiJie H^sHaTH^a Heeia. Byqah y8e npe^ieflXBBiHTBo y casery, ■ 
aKo ce SHaio m oh HHJe SBao so. immK hh nRcaTH. rapama- 
Haa ysB SHBHCiapCTBO ysyrpasiKHX ^e^a, najsHaxeHHTHJe q;i 
cBHJy. OcTaia HecTa na h vecio npeACTasHHia pasAajioine ce ca> 
BeTBHi[Bxa KOJH ^ejaxy EOHnpoHHTOBaBE. Gbh ey ce CHaxpaxB 
Kao jE>y;i;H seiipHJaTejbCEB pacnosoxoHH cnpax Ayeipije, a na- 
KioibeHH *paHitycKoj. CaBeTHHi^B bito cy 6bik ocy^eHH, oji ko- 
JHx je je;iaH y TaisHi^ h yiip'o, Came npexaHH IIopTH, s jifitfi 
HH ce y TypcEOJ neKO CEiOHHmre. Ajih je ca^ c OBasmf cra- 
B>eH CTsapH uajio (SHoa aaaoBOJbHa Aycrpaja, Kojs ce Aoize BefeH- 
BOK HaxasHia Ha crpaHH Typcae. 

y TaHHniBapcKoii zHCTy TemeBwarer Zeitung, kojhh ce- 
H aycTpBJcKa BJia^a cjiyxHua, no^enie ce je^HHK ^zaHKOH i5pa- 
BHTQ RopauH AaeKcaHSpa Kapa^op|eBH^a, a& ce y aeEy pyity 
OA IIopTe OTprHe h HssecHy HeaasHCHocT nocTirae; Ty ce roBO- 
pame n o IT-on ^Jiaey ycrasa, a AOKasBaame ce saKo ra buu 
xyMa^HTa y KopHcr KBeKefiy, ocaaaajyta ce Ha HeKe paHJTJe h8- 
jaae nopraHe. 

Aas cpncaa caBei Eopanauie M-ibe a 6m o(Jaapa nyreir 
KojHH ce ynyiio. Tope noneHyra Aoroaop BSBpna ee anpaia 
1858. H jom Tora acior aeceua yqiHaine icaesy Hoae ope;i;iore 
Ba orpaHH^eae KReaceBCRe BiacTH. Ilpe csera je caBeT xreo }» 
ce ofieafiejiH oa cyjiCKeacrparG aao mio je fiaia nocaeflH^. Xtbio 
ce .i,a ce caBeiHHE Hoxe y saTsop ciaBHTa caHo oaaa ita^ 6a 
y ^aoiHucTBy (!eo aa ]ifiay yxBafeefl, na a Ta^a Aa aaTBop xopa 
fiHTu npeua H>eroBOi noxoxajy yji;eiDeH. y aeipasa xa nospaj 
cfACKe BsacTH y^eeiB^ie n caBei. Eoaa^Ba npeeiTta aaJBamer 
Beaa.i>cicor eyjta sa ce eaoaniTa easery, a caBer m je noAaecfr 
nopTB Ra aorBp^ene. MaaHCTpH na 6yAy caxo OAroBOpav ca- 
aeiy. h e&j. ce aoje MecTo y caBCTy ynpasHH, m caBerHHi^s 
cava dap^jy Bosora CBor spyra, flpaaHajyti KBeay caMO npaao 
xa nsafipaaoni norapAa. Taao caeraaxeHH caBer Bxao 6a ogr 
cy^Ha yiBi^aja ha noczoBe. IIpeAaore Roje 6a easer ^bhho sneay, 
KHea je, acTBBa, aorao acniTHBaTi a BpabaTa casery ca cboJbv 
npHiie;i;6aHa; aiH nonno 6a to 6sjo Asa oyr, a EaA tie taxa 
npe^ior 6eo ycBOJeH na raaBBOH caciaaEy caaeTa a aaHRCTapar 
-oHAa 6a Taj npejixor Ao6ao aaaoaBTy caiy a aso ra KHes ae- 



407 

6h oAotipaBao.^) Thm ce oj^ex^^aiia kh63 ynpaBo ca cbhh juina- 
Bao CBoje aBTOfiOMBge. MonapxHwa $opMa Bii^e thm ce hjei^h- 
HOM npeTBapaia y apHeTOKpara^Ky. Aj[6KcaB;i;ap Kapa]^op|6BHfc 
OHHpao ce jiyvo obhh hobhm Hapex^aMa. Ash hx 29 anpmia 
(10 Miya) 1858 Ha nociexKy ycBOJH. 

H o;i;Max ce noRasame BajnrreTHHJe nocj[e;i;HUi,e. JI|a cy ca- 
BeiflHipL HxaJiH je^Hy Bo^by Bao HeKa;i;aniH>a BJiacHH^Ka xpysHHa 
y ]l!Lae^HMa9 jom 6h Heiirro h homo 6hth. Ajul ce y caBeiy 
CBaBora naca none ocekaTH yrsiiaj to je;iHe to jipyre CHie. ^a- 
HOBH My npnnasaxy pasHHM CTpaHxaMa, h npoMa H>HMa ce ufi- 
naxy ;i;ajbe bhbih hhhobhhi^. Obh HHcy 6hjih ca cbhm tbp^h 
cnpaM CTpasora HOBi];a, h nojeAHne oKpysne CTapeinHHe yna^ome 
y rpxne HenpaBHraocTH, nonrro ho 6ejam6 jane pyne Boja 6h 
HX nos ya^ioM AP^aia. GraAe ce na cbo CTpane iithphth onnrre 
HOBaAOBOibCTBO, a noHOKHM OA HajnaBHsgHX MHHHCTapa npmiHCH- 
Bame ce Aa cy to He3aAOBOJbCTBo jom noTnHpHBaiB MecTO ^a ra 
yTHinaBajy. Joa^h ciy^aj\ ho dam oco6hto SHaTaH, HCRpce Aa no- 
Kase BaKo ce noMajbajy h Typcsa caMO HCiaMOM OAo6peHa HacHJba. 

BeorpaA soBy Typi^H xy^oM BepcKHx paTOBa, h HHrAe ce AOHCTa 
cynpoTHOCT Me^y Bepana ne noBasa Tano secTOBo Bao Ty. Typipi He 
6Hnie saAOBOJbHH ca caMHM rpaAOM, ohh npHCBoJHme h hobo rapHH- 
80HCB0 a yd OBo H BOKO HoifliiaJHo HaABopBO npaBO H y xpHm^ascBoj 
BapomH, ^era pviH TpBe^a bo npecTajaxy BHsaKo. H Ty ce AoroAH 
Aa ce y obo pacnpe ysyne h yroBopHMa yTBp^eno upaBO eBponcKHx 
KOHcy:iiaTa.^) FpaACBO nojbe, mnposa TpaBOM o6pacjia nojbaHa, ciy- 
same Bao meTaiHorre h AOMa^HMa h CTpaHii;HMa ; OAaTie ce npoBO 
lenHX MecTa nonoA npyxame aa Aaieso. JeAHora A&na esnecKH 
KOHcyi $0H6jaHR ce^ame sa hbcbom sHAy bojh je ospysaBao rpaA^ 
H ysHBame Taj HsrjieA- Ha jeABH nyr ?yje oh BHsy Typcsora 

^) y aaKOBy oa 3 (15) laja ctojm ae caBer casHsa rjiaBHy ceA- 
BNy oHAa RBA RBexene sanoieHe h no Apym nyi ly nocjiaHe sehe Aa 
npni. Ako y toj rjiaBBOJ ceAHHi^H ab6 TpekiBe rsacajy aa caBeicxH 
npeAHor, ob thm BOCTaje saROH, h RHes je Ay^saH noroMcaTH ra. SanoH 
Taj, OHanaB RaRo je Ha uocjieTRy HornHcaH h o6HapoAOBaH, ca cbhm je y 
rjiaBHOMe jeAHas c npeAioroM caBercRHi, o rom je MepoanG (18) anpua 
HBBemraBao BHJiAeH6pyRa y J^apnrpaAy. 

') IIpHnoBeAa ce HOHaJBHme no npycRHM ROHcyjiCRHM HSBemTaJHMa. 
CSaonmrefta Roja cy n nocjuaBa hb Gp6]ge HHcy mh ce yHMHHia CBanaA 
HoysAaaa, jep cy caHo no naihefty ^eieseHa. 



408 

crpasapa Aa HHje gsoSoabo eexoTH oHxe r^e ce an HaicecTHo, 
xa jsfi ce HBJe ssaio Xa je to 6hj[0 8a6paBeHo RaBBOx sano- 
Be^jHHKOBOH Hap6s6oM. KoHcjJi ce ycTosanre jejaB TpeHyraK, h 
KaA ce Ha nocjieiKy AparoBOJbHO jpise jifl, HAe, aaaaAe ra je- 
xaH HHsaH, KOJE je, sie^y thh, obojio noHsxaibe o6Hiiiio x^ Ao 
H>era ^o^e, h Ka^ mj ocTaiut TypuH npHBHKame jsfii ysapa He- 
BepflHKa, OH ra H paHH. Giiaconie ra cpncsn ^auH soJH cy ce 
Ha TOMe MecTy lonxe nrpaiH. Soihro ce 8Ha, obo cy BapBapcrso 
HBBpinHiH Ap6aHacH, naJAHBiba^H^JH xpHintaHCBH HenpHJaTejbH. 
BHme H»HX jaBH ce na CRopo no tom npeji Ry^oH ROHcyjioBOM h 
xotaxy Aa o6ope daH^epy khe 6apeM j^b, s^epy sacTaBy c ibe. 
Ajie oAxax 3a thx oceiHrne ohh h nocjieAHue. EsrjiecRH nocsa- 
HHR cep Xenptt ByjiBep, rojh nyryjybH y Il^apHrpaA 6ain 6enie 
npHcneo y SeicyH, He xxe RpeTaTE ce jsfijbe npoKo BeorpaAa npe 
Hero uiTO 6e. My ce a^so saAOBOJbe&e Roje je Teierpa()»OM ipa- 
SHO. A Rao 8aA0B0jBeH>e je xpaacHO as ce rphbii;h Rasne h Aa 
ce rapHHBOH npoveHH. nopra, Rojoj je to h caMoj neoMa ne- 
npHJaTSo 6H2IO, oAo6pn OAHax EyssepoBe saxTene, h enrjiecRa 
ce BaciaBa noAHate ya nosApaB TypcKHx rpaACRHx tohobe. Tor 
no TOM y]^e ByjiBep y BeorpaA. Jto^ena ra na CaBH 6aTajb0H 
cpncRe nemaAHJe h 0AejBeH>e ROH>Hu;e, a na BapomRoj RanHJn 
AOHORaine ra abo ^OTe TypaRa. CpncRH MHHHCTap FapamaEHH 
no8ApaBH ra Beii na 6poAy^ a RHeseBa Roaa 6ejaxy My CTaBJBena 
Ha pacnoj[OH;eH>e. He SHano RaKee je nperoBope boaho cep XeapH 
ByjiBop c nafflOM y rpaAy n ca Cp6HMa y BaponiH. Aan lera cyce Apy- 
ror TH nperoBopH Moran THUiaTH Hero ahobho HenpniiHRe, TemRor na- 
CHJta H ynpeAe, romo je 6ho HsioaceH npeACiaBHHR jeAHe OBponcRe 
CHie? ToBopMO ce y Cp6HJH Aa je tom npnjiHROM cep Xenpn 
ByjiBep roBopHO Cp6HMa Aa casoBy CRynniTHHy, Te Aa thm nyTCM 
ony CTBap jane na bbahr h sa npoTpec H3Hecy. Obhm ue^OMo 
Aa TBpAHMO Aa je MHcao o ca8HBaH>y CRynmTHHe noTORjia oa 
ByjiBepa. OAaBHo je Taj RopaR Befe 6ho CMHni.i>eH.^) Ca cbhm ce 
noysAaHo tbpah Aa je IIopTHH ROMHcap ETeM-nama y npBO BpoMe 
CBora 6aBJbeH>a y BeorpaAy, aor je jora HaroBeinTaBao 86aHeH>e 
RHOBa, npenopyHHBao cRyuinTnay Rao nyT sa to. H RaA je nocse 
IIopTa nanycTHJia 36ai;HBaH>e, onosonHJa Hsje xTeaa nanycTHTH 

M MepoHnjeB K^Beiirraj oj 5 (17) aBrycra h 5 (17) i-enTeM6pa 
roAHHe 185S. 



409 

Tjr Hscao, a CKyaiaiBHa aokcte 6eine BeoMa norpeCna, jep ee na 
Aoj Moraxy npeTpeciH toj[hk6 apf^ CHTHsi^e, Koje cy HCBpca- 
BaJie CBaRH sae. 

Toj MHcm KH63 ce AJTo onHpao, ajiH Ha nociieTKy nonycifl. 
Ha TO ra je esuoHEJia EBJasa MHHHcrapa, a oco6hto rapainaHHHa, 
j]BL ^e nosHBTH ocraBBy, aKo KHes ne npHCTaHe Ha casHBa&e 
'CKynniTHHe. y Toj joHsjaBH 6hilo neniTO npHHyAHO, jep khos y 
TaAam&HM npEiHsaMa HHJe 6ho y eiaBy o6pa80BaTH hobo hheh- 
erapcTBO. TaKO no HaJHOBBgeM siKony bhos HHJe Morao yaoTH 
MBHHCTpe HE oTxcy^ c ^jTO CTpaHO ^0 H3 eaBOTa. EaA ce o6pa- 
THO HOKHH caBeTHEi];EHa; noBymaBajy^E xa* MEHECTapcTBo ca- 
^xaBE, CBaK ce ycTesame Aa noHy;!^ npHME. Khos npECTane Aa 
<ee cacTaBH KonEcnja oi HEHECiapa s caBOTHEfta, Te ^a ckecie 
086opHH pex. H caA HSJiaBE npe^ nac noiHiH^Ka pass>a, Koja 
•ce Hoxe o6eie7RETE fotobo Kao HajsHaTHEJa y hobhjoj cpncKoj 
♦ECTop^'sr, E y Kojoj ce cycpefey oniHTe enponcKe tesBe c Baj- 
«apoAHHJEE AoxatiHE o6E'{aJEMa EiE npejiaHiEEa. GKynniTEHy cy 
y no^oTKy ^EHEie BOJBOAe h h>exobe JbjjuiL, h khos Mhsohi jy 
je OBAa oHAa nosHBao. TaKa je^na CKynmrEEa, pasyHO ce BeoMa 
HepoAOBHa, Roja je ciajaia eoa yTEUi,ajeM By^H^eBEM, Esraacasa 
je Aa ce 06peH0BifliH c npecxojia cpncBor yEJioHe e a^* ce Kapa- 
^op^eBEli sa BHesa nporjacH. £apa^op^eBEl^ je nonycTEO oq- 
lETOJ HcejBE H casBao CRyniETEHy caMo joAan nyT, 1848, a nocjie 
je CKynniTEHy nenpecTaHo EsfieraBao. 

^era paAE je, AaRJie, caA BiaAa HaBajbEBasa Aa* khos cKyn- 
niTHHy casoBe? IIo CBeny oHOMe niTO AosHajeMO hb IliapErpaAa, 
-ejuEydLUVL CO He MOHce Aa cy ce rxaBHE jbyAE onex OBpeHyjiE k 
npBainH>EU obojem se.i>aMa, a^ na mocto Bnesa AOBOAy naMe- 
-CHEHiTBo (KajMaRatf^jy); e uito em je npei^e noBBapEjra IIopTa, 
TO cy caA xTejiE Aa nocTErny noMofey CRyaniTHBe. Byrafc Rao 
Aa je MECJiEO Aa ^e e xa CRynmxEHa 6exe HaiHR Ha ony oa 1842 
roAHHe, E npEJiEKOE jeAHor nyxoBa^a no Gp6HJE, oh je nosEBao 
•CBoje npEJaxejbe Aa Aol^y y BeorpaA, h aso bo Moace 6hxe ApyK- 
^'e, CBaRojaRo noA opysjev. Ann caA y IliapErpaAy HBcy 6ejie 
paAE npoMOHE, h sa xo orECiHuie a^* CRynoiXEHy hecto h npocxo 
Ba6paHe. TpaACRE nama caonmxH xy Ba^pany Beoua onixpEM pe- 
^EHa, peRaBiHE ^aR E Aa ce netie nope^E.^) Ajih rjiaBHH JByAEy 

^) MgBeiDxaj MepoHHJeB oa 23 cenTeM6pa (5 OKiofipa) 1858. 



410 

CptiigH HHcy MHGiiiJiH jca ox Tora BO^e paiyHa, ohh o^roBope ae 
ey npeno^ae Mepe Bek y toihso HSBpmeHe jia HHJe MorykHO^ 
yAapaTH Hatpar. ys to HaroBecTe ohh BaBO je to nocao &hkob6 
yHyxpamflbe ynpaBO, y Bojy ce Ilopra ne nose MemaTH. 

EsponcBH ROHeyjiH, bojh cy y EeoFpa^y hbic^' ce6e nenpe- 
eraHO boahsh Main paT, noi^enajy ce nopajH OBora na pasiH- 
HHTe CTpiBKe. AycTpHJCKH je 6ho npoTHs eKynnrrnHe, h mhgihio 
ee sa je aycTpHJCKH nocao s IIopTHHa 3a6paHa csynnrrHHe, jep 
je ^saH>e HapoAHO csynaiTHie y BHeseBHHH CBaKojaso ysiry- 
^HBaio H Cp6e y AycTpign; h AycTpHJaje pa^a 6Eia a& TaBO 
nrro cape^H, aso ysMose. Aih ce o^icax h ^pani^ycBH BOHcyi 
y HapHrpajcy oceTHo. Ha nHTaH>e $paHii;ycKor nocsaHHKa o^ro- 
BopHO je BejiHBH BOdHp ][fL IIopTa HHJo HSAaia 8a6paHy, Hero xa 
je caMO HBJaBHJia ssejby Aa ce oa ApacaH>a csynuiTHHe OAycraHO* 

H TaBO ce ii36opH CBprnnme npoA spaj HOBOndpa 1858, 
noA yTHCBOM MHniJbeH>a a& cy TypcBa h AycTpaja npoTHB osyn- 
HTTHHe, Aft cy ^paHi^csa, a no CBoj npHiHi];H h Fycnja, sa CKyn* 
mrsHy, jep cy ce eHraecBH h TypcBH BOHcyi ap^^jih Heyrpanno. 
HstfopH 3a Ty CKynnrmHy caMH no ce6H 6hxh cy nek BeiHsa 
HOBOCT, jep cy Aorae y CBynmrHHy hhijih rjiaBHH jsyAH caiinno 
CBOJoj BOJbH, a caA ce hocto Tora CTapor yo^Hqajenor na^iHHa 
npHCTynnjio k 6HpaH»y nocsanHBa. Ha CBasHx 500 nopecsHK 
nana ^npao ce no joAan nociannB. CaeoT je oapoaho aa <^ 
CBynmTHHa cacTane y EeorpaAy n as* ce oTBopH na cb. AHApBJy, 
BHaMeHHTH iq)BBeHn npaBHHB, na a& je BHOsy noBOJbHHJe 6hio 
Aa je 3a ApsKaH>e CKynuiTHHe Hsadpan 6ho EparyjoBan,. 

Ako je cj[o6oAHo a^ ce HnaBMC^y co6om nopoAH oho nrro* 
je y AAJbHHH H mTO je no cbomo Baiianiajy h sHa'iajy ca cbhh 
paBiHUTO — oHAa cy obh Aora^aJH y Cp6HJH . onoMHK>aiH Hft 
caBHBaH>e ^^pani^CBe napoAHe CRynniTHHe oa 1789, Koja ocTaje 
Bao yrjroA CBHiia Tase BpcTe CKynmrHHaMa. Eao roA hito je y 
^aHiQrGBoj apHCTOBpaTHJa npHHyAHia Kpa.i>a Jlyja XVI, Aa ca- 
BOBe HapoAHy csynuiTHHy, soja je no tom Ty HCTy apHCTOBpa- 
Tqy BdpHcaia, TaBo je cpncBH canoT, y komo cy ce 6H1H npH- 
6pajiH apHCTOBpaTCBH BjacHHip OHora BpeMena, npHHyAHo RHesa 
AjiOBcaHApa Aa casoBe CBynnrrnHy, Boja ke BExa hcthm, h 6e8: 
ycresa&a, CBa BHXOBa npaBa OAyseTH. Jep mro je seiuba 6em 
HeBaAOBO^Ha, HHJe 6hxo caMO BHesa paAH, Hero h canoTa paAB. 



411 

KOJH je Gp6HJy Ha hobo npnsonHao 3a IIopTy h kojh je y no- 
ei6AH>oj JOEHHJH OKpuBJbHBaH sa CBO dioynoTpefiO; Ha Koje cyce 
jbyxH saioH. 

UpyGRH ROHcyj ce hhcto y cetiz 6enie ynjianmo bivi bbjio 
Baso y Eeorpa^ ersxe Ha 600 HapoAHflx nociaHHsa, h Bano 
ys &HK j(o^e jom aa 1500 opyaKaflHX jbyjsfL bojh HHcy 6HZH 
nodaHHUH. Jl^oiasaxy na BOBHva cejbaipr, BoJHMa je 6hj1o oa 
KHXOBHX MecTa nopynoHO Aa ji;oHeGy rjnac hhm ce mro 6yAe 
CBpoiHjio. O^pe^eHora ^ana, 30 H0BeM6pa, aa es. Aekpejj, ox- 
eiysena 6n y ^psen CBenana csysda, na Kojoj ey 6HaH aocto- 
jaHGTBeHHi];B spsaBHH H nocjiaHHq,H. MHrponoxHT HsroBopH 6ece;Qr 
y npHsor CTa&a Boje je 6hio, h onoMHH>ame Aa ce oho mio je 
3aA06HBeH0 ho omrerH hobhm sypeH>eM y BanpeA* Ajih ca cbhk 
cynpoTHO pacnoiosefte, Koje je npeBia^HBaio y Taj Max, h36h 
OAMax Ha bbahb. Hhofh nociaHHipr Bsaj^onie hs i^pKBO jom aok 
je MHTponoiHT roBopHo; Bynnt, bojh 6eme Aoniao Taj a&h y 
iQ^KBy, npoTHBHo CBOjoj o6h^hoj BasHip Aft He AOJiasH, HacMeja 
ce nacHO npn hhtpohojihtobom caBOTOBaKy, h y sajeAJBHBHM 
HanoMeHaHa AaBame Maxa CBOHe HesaAOBOJbCTBy ca tom 6eceA0M. 

Ilocie cjiys6e nmio ce no odfl^ajy na ^ecTHTafte BHesy. 
KoHcpH, MHBHCTpH, caueT 6ejaxy na ?ecTHTa&y; oa nocsannKa 
HapoAHHX jeABa aBo hx je dnao nojiOBHHa. Ilocie Tora ^octh- 
Tafta 6ho je nape^CH cBe^an py^aK y KsesoBoj tocthohhipi koa 
^CpncKe Kpyne'', aa koje je RHes 6ho nosnao cbo nocjuaBHRe. 
AiH oA 500 nocjiasHRa deine Aomio na hosbb caMo yfic^TBRj^ 
to RHea, HBBenrreH o tomo Ba BpeMO, no caBOTy rapamaflHHOBOM, 
H can OA Tor py^iRa HsocTaAe. Y se^e je 6hj[o cupenjbeHo ocbot^ 
jbefte BapomH. Ha neRHn TpaHcnapeHTHna HsjaBjbHBaia ce HaAa 
Aa ce noAHrne jyrocioBeHCRO i];apcTBo; a nesaia ce n necna, 
sa Rojy roBopaxy Aa> je nao cpncRa napcejbesa.-) J(eReM6pa 3^ 
(lb) CRynniTHHa ce cacTa Aft ce ROHCTHTyHme, h TaAa 6e Hsa- 
6paB 3a npoAceAHHRa najsemtiH npoTHBBHR RHeseBy MnmaAHa- 
cracHJeBH^, Rojn je ca caBOTon y Tecnnn Beaaxa CTajao, a sa 
noTnpecoAHHRa GresTO MExanxoBH^, HajpeBHOCHBgn npHBpxeHHK 



^) Bhah H>eroB HaBenrraj oa 27 HOBeifipa (9 ACReifipa). 

*) H OBAe cseAyjei KOHcyjicRn oBOBpeieHHi aa lecry nHcaHHK 
MBBenrrajna. CpncRe (SejiemRe ey HeoApe^ese h omeyjy oa npsJDiRe. 



412 

KHesa Itooffla. 3a ceRpoTape 6Hme H3a6paHH ;iBOJHi(a mji^hx 
KH>0seBgHx Jbjjsji^ BoJK cy no noiHTH^kov MHQiJBefty TaKo^ep 
npnnaAaiziH oiio8hui,hjh. IIomTO ce CKynniTHHa BOHCTHTyHcajia, Ao^e 
KHes y nynoj raJiH, s npo^ara Kao HOKy npecTOJiHy 6ece;i7.^) 

Ty ce join je^aH nyT HCTEq,aja[a aaczyra Eojy je Ksesesa 
Biasa CTOiura cbojhm HeyrpaiHiiM ji;p»aH>eM y nocseA&eM paiy, 
jep je ycjieA Tora cyiTan noTBp;i;Ho paHHJe 3aAo6HBeHa npaBa, a 
Ha napncEOH cy Mzpy h Apyra HOBa npasa upHSHaTa. Csyn- 
HiTBHH ce npenopy^HBajLo asl oii;eHH npe^Jiore Roje te joj Baa^a 
noAHeTH, H Aa ce y cbomo caeeTOBaBy h paAy Apx^ yciaBa s sa- 
KOHa sexajbCRHX. EaA je 6eceAa CBptnena, ?y ce HCXEHa ^XnBeo!'^, 
ajiH He jeAROAyniHO. KaA je nojiaaHo, Raea pe^e „C BoroM, 
dpafeo!*", Ha mro My cRynniTHHa no o(5HTOJy oAroBopn. Knea 
AseKcaKAap je HenpecxaHO meciho ai ^e ce ho^h OApxaxH h 
npn npoMefteHHM OKoiHociBMa. GRyniniHEa oxno^e cboj paA h3- 
jaBOX 3axBajiH0CTH eBponcKEBf cEiaMa sa OApeA^e no Cp6igy 
npodnra^ne, Roje cy y napncRii unp yBpmlieHe. Me]by CHitoa 
Ce pasymoBajia b IIopTa, aiE ce bojbe HapoiEiBM AOAaiKOM y^HHH 
HanoneHa, Aa ce osa no yroBopHHa ne Moxe neinaTE y yny- 
TpaniH>e nocJioBe BeNajBCKe. ToBopEJio ce h o horox HaroBeniTe&y 
Aa cacTaHU|,EMa CRyntnTHHCKEic npHcyraH 6yAe h Ka6yjiE-e^eHAEJa, 
KOHHcap Eojera je Jlopxa 6vljlx Esacjiaia 3a Bpene obex pacnpE, 
aan to 6h oA^HJeno ca atHBHM npoiecTOM. IIoniTO ce CKynnrrEna 
TaRo AoxBaTHjra CBOJe cnojtHe neaaBHCHOCTE, npncTynE k o^eHE 
yHyTpafflH>BX nociona. Ha KHe?KeBy 6eceAy ne OAroBopn ce he- 
RaKBOM aApecoM; e cboj OAHoinaj npeiia KHOsy cRynniTEHa je 
xieia Aa OApeAH no cbomo BaacTHTOM naxo^eay. JoAan oa H3a- 
^paHHx GRynniTHHCKHx ceKpeiapa noAHece npoAior o ype^eay 
H npaBEMa CKynuiTHHe, kojh ce 8 AeKOMdpa e npEWB. Ty ce 
8a CKynniTBHy TpiKBio npaBo Aa Moace OAJiyHEBaiE o CBEJia 
nocjioBHHa BiiaAEHHM. TpaxEio ce Aa ce CKynrnXEHa cacxaje 
<5BaRe roAEHe y aBryciy y BeorpaAy. H ipaacEJio ce Aa ce CMaipa 

Kao ESAaJHEB 0TaiJ[6EHe CBaKE KOJE 6e 8aK0HHT0J paAH>H cRyn- 

niTHHe HEHEO npenpoKe. 

3ap y oBOMe HEJe 6hjio hoko nporjiainaBaH>e cyBepenciBa, 
<5apeM 3a yByTpam&e nocaone? OAtfax no tom naBaJie scaade na 



^) HaBeiuraj npvcKor KOHCVJia oji; 4 (16) jteKeM6pa. 



413. 

BJiiwy, a 0C0611T0 Ha KBeaa cana. HpHroBapaao My ce hito Hige. 
casHBao GBynnfTBHy, nrro je y^HHHO ca caneTOM, ibto je Aony- 
miao cavoBOJbCTBa Roja cy ce Aoro^iflia yTHi^ajeic KH6rHH>HHHic, na 
npHTOBapano My ce h sa HHOCTpany noiHTHKy. Mh BBaMo RaKo 
napos HHBaA flHJe 6ho 3a;i;oBo:baH ca ^eroBOM HeyrpaiHOM no- 
iHTHKOM. n caA BsdHme na bbjchb npHryjbenH ocebaJH napoA- 
HOCTH H Bepe. KpHBHJiH cy KBesa H mxo je Hesn 6poj qoihth^- 
KHx 6eryHai(a HB^aT 6ho AycTpnJH. H rbko je KHeaa je^Ha CRyn- 
fliTHHa nocxaBBJia; TaAanii&a je CRynmrHHa MHCSHJia, a^ ra OHa 
Mose 36ai];HTH. H CRynmiBBa cacxaBH aRBT, rojhm 6k RHes, c 
noraeAOM Ha CBOje nocTaBJbefte, Hnao HsjaBHTE Aa oh oHAa oa 
CRynmTHBe npnHJbefly bjibct onex cRynmxHHH y pyne Bpaiia, Ape- 
me^H HHHOBBHRe OA saRsexBO KojoM cy ce sa b> Besazz. GRyn- 
mxHEa HHJe Apacaia, a^ 611 joj ce y OBoj cxsapH Bajbaio o6pa- 
XBXH caBexy. Hona, hbmo caBex. nomjbe RHoay AenyxaiiHJy Roja 
ra nosBa Aa> xaj anax noTUHoie, h ROJa My, 6e8 BOiBRor orosh- 
me&a, Rasa a^ ra napoA Bnme nei^e. Ehob oAroBopn, xaL CRyn- 
mxHHa HMa a& ^npa Hsvei^' H>»ra n Mnjuonia, n Aa ho moso 6Hxn 
pasroBopa hh rum xpe^eM. 

y xoj HespeRHAHoj BBBaiLH RHes aaBniTe Aa* ce upoMHCxji 
Ao cyrpa, a Me^y xhm Apyra joAHa CRynuixHHCRa Aonyxaii^ja 
oxHAe 3anoBeAHRy peAOBHe bojcro, h Raace My jifl, oh BHme ne 
npHMa aanoBecx oa RROsa Hero oa CRynnixHHe. Kojshro ce sHa, 
xaj o$Hi];Hp HBJe xxeo noxHscaxH anax, rojh My je noAHOCHjra 
Aenyxaii;BJa, a rojh 6n rsacHo Rao o6ekaH>e oa H>eroBe cxpane- 
y xoM CMHCJiy. 

H RHea ce jom ycxeaame Aa nanycxH AOCxojaHCXBO y romo 
(Seme soxBp^en oa cysxana y UapHrpaAy m oa oBponcRBX CHia. 
Oh noBBa r ce6H IIopxHHor ROMHcapa Ea6yj[H-e$eHABJy h roh- 
cyie, H saMojiB hx a^ My AaAy canexa. EoncysH OAroBope a& vy 
He Mory BHmxa canexoBaxH npe Hero bixo sanHxajy CBoje ABopoBe. 
Bnao je xaAa paaroBopa xomo, Aa ih ce CRynmxHHa cbojhm ip- 
:KaH>eM ne cxaBJba sa peBoiyn^oHapHO seMJbBmxe. AiSH (f)paHuy- 
CRH B pycHH ROHcyji HO xotaxy Aa ce ynymxajy y pacnpany 
xora HHxafta. HyAHOBax ce cay^aj AecHO, Aa je aycxpnjcRH roh- 
cya, RoJH je o6hhho yneB 6ho ys RHeaa h canexHMa My cbojhm 
HOMarao, y xaj Max 6ho npoMOKeH, h Aa je CBora nocjoieAHHRa, 
qoBCRa 6e3 HRaRBa MHHor yraoAa, yneo y nocjiOBe darn y xaj 






414 

vax. A jom paHHJe ce ocasHJo }s.& ke ce KHea oceiiaTH ca cbhh 
ycaH3>eH, aEO ysa & ae 6j}ifi caserHHEa hk Eora ce naBHEao. 
Ka(JyiH-ei|iesAHJa je Hnao yayrcTBO sja. ce ya RHesa ap^h ^one 
ro;i, cas Kaes to ne yami HeHoryhHHH, h oh caBeroBame Rnesa 
;i;a nosoBe iHBKcrpe h caser, h s» norpaxH mra ohh HHCxe j^t 
Je S06p0 lEHHTH y OBOJ npHZHip. 

MHHncTpi ce ycreaaxy h ;i;a caito caonrnxe cEynmriiHE nae 
^a ke ce nopaTS toh BHraTB ABopoBH; obh njim^a^j la je to 
nocao npeAce;i;HHBa csymnTHBe, h ab je &exobo toe ab ra 
no80By Ail to yHHRU. FapamaflBH yae caxo Ba ce }i.i ce CTapa 
JiH^BOJ CeaCieAHOCTB BBeseBoj. 

AxB Be^y THH Kaji ce ?yzo ab EHes OEJieBa, CKynmrBaa oa- 
jiy^a A^ oexaje fies BpeRBA& j C6abbii;b k ab RBesa ApyroK Aenyia- 
i^BJoH nosoBe a^ AO xpaBa CKynniTttRH jbbh Ha nno ce oAny^Ho. 
Bapour oSyaeyafiy^eHie CTpaxoBHTo; Monune ce Hyra, a* je h kh- 
BOT CTpaHHX opeAcraBBBEa y BeorpaAy j onacBOCiH, bro 6b ce 
cTpaue cHJie npexBaToe RHesa. yapaBBBK Bapomo, ^obbe oabb 
Ksesy, peiB EOBCyiBia, a^ 6h (Shio HeiorykBO oApxan Koesa. 
H HBHHCTpH H eaBeTBHi;n hbcjihih cy caA jeAHoraacBo a^i ehob 
Tpe()a a.3. nornHme ocraBKy. Ajik RBes b Tajia jom neABnie a& 
ce npo^e 66s ocTaBRe, h BOxeAe A^i ce cebobb ab 6esK y ppax 
TypcKOH nsBiH. To je naE y^HBHO ne caxo a& 6ji saRioHSo 
xHBOT, Kao niTO ce HHCisao, jep uy SHBory aaje itpeTBJia hk- 
EaBBa onacROCT, Bero ab tbho nps^eEa urra ke OAroBopBTE IIopTa 
fl crpane CBie.') 

Bsoie HEBTEa BHJe Tpe6aio aa ^ cHyinDTHBa aaasoBe Ha 
KpaJH>e oAiyEe. IUto ce Kaes ymamEO, oua osbbih kbo tSercTBO 
R Typuaiia, a hb ocHOBy Bet noHeHyie Bene npBe OAiyKe oaa 
ra oraacH aa HaAaJBBRa a. oa-9}'?h A& ce sCiaipi. Aju je Tpefiaio 
HKaTE Kseaa; jep mro ce HaJBHine Qpe(SaI^IBaJIo Kapa^op^eBEky, 
6BJia je cjiaOocT y BiaAan^y. Ha,poAy ce sxexo rocDOAapa, h oh 
onex ntineAa Ha nporBaRora HHionra, bojh je HeRasa fino ro- 
cnoAap, b to omTap roenoAap, a kojh je Hpeia HHOcrpaHCTBy, 
ocoiShto upeva Hopia, yBOE yxeo x& ce CHaxBo ApxH. ycEo- 
Hena na iberoBe ocRoae kyAE, EoJEva ee oh noriaBHTO ciyzHO 



') i^BeMj oBoie npycRi KOKcyj, koji je ohac hb leciy 6bo, 



415 

npoTHB cynapHHKa 7 BxacTH, caseTHHRa, HEJe MHiomy HH^mc 
KBapHsa onmre pacnojuose&e. HicaM Morao na^H HHRaKsa uoys* 
xana rsaca saKBEH enierEaifa Boje 6h oh y Taj Max hs xa- 
jbHHe HHHHO. IIIto ee jiflrojifiiiOj 6ho je HexoTHHHH toh MHHUbeBa, 
sa Koje ce o^roBopHOCT He Moace hh Ha Kora nojeAHHiie Ha($a* 
ipiTH. H cKynniTHHa, CBa Kao je^aH tobok, saHCKa tfk ce BpaTH 
crapH MHiiom, ^) a HapoA, nei^HHOM naopyaEaH, npHMH Taj H86op 
c jiHKOBaH»eM. TaKO ce onmTe pacnoiose&e noTnyno s^obojbh. 

A CBe ce to pasBH ca cbhm npoTHBHo ohomo jhto cy psMV 
6HJIH CHUHH JByAB KOJH cy Hesa^a CMBnubaiH h papoiH a& ce 
CKynmTHHa casoBe. Ohh cy HCTHHa xTeiH Aa ce onpocre KHesa, 
axH cy paAH 6hjih xa caMH H>eroBO MecTo saysMy. Efui; je cnyn- 
niTHHa ynHTana jifi, Ease ko ke oji; caA seMJbOH BiaAaTH, npz* 
noBOAajy a^ je Mnma AHacTacHJeBHk o^esHBao la ^e o^roBop 
nacHTH: „Th, Mhhio, hhbo Apyrn.^ H oh 6h oH^a yseo Bsaxy 
BaKBa 6h 6Haa no bojbh caBOTy. Aur CKyumTHHa aqe icHCjiHiia 
xa npHSHa na^HH B2aAaH>a RanaB je 6ho sanoHOT nocsesftHM ca- 
BOTCKHM ojpyKaira; CKynnrcHHa je XTOia npany RHeaceBEHy h 
RHesa, H sa to je 6e8 npeAOMHinjbaH>a h nosBasa eHeprH^Hora 
MHioma, caBOTy Hajeeter npoTHBHHRa. 

Hero ce jom ne denie cbo CBpniHJio. H nexoTHi^e ce no- 
noA OTHMa Ha pe^OBHy Bojcny, Rojy je cpncRH rhob oro ce6e 
odpasoBao no oBponcROH pe^y h Ha?HHy. H Ta je Bojen nosy- 
srajia a& xe^aj CTBapH npoMenn. Jesan ox Rmacrax nosepeHHRa, 
Mhshboj neipoBH^, AO^ena ce RovaHAe, s 6ejanie npHiHHHo 03- 
6HJbHo pacnojiosceH a& BojcRy mwxfi npoTHB napoAa. 

OHOM niTo ee la^a y^mnHJio, HMajy ABa paaiHHHTa cxBa- 
TaH>a. npHnoBOAaso ce OHAa, RaRo je Mhihboj noxsaTao no 
Bapomn horo caBCTHHRe n oaboo hx y Racapny, na hh oHAa 
HBHyAHO HOKaRaB saRjby^aR y RopncT RHesoBy. y CRynnrrHHH ce, 
He^y THM, nenpecTano Apasaso Aa cy caBeTHHn;H cbojoh ap^tom 
BOJbOM OTHHEIH y RacapHy, A& cy ohh ystfyHHJiH BojcRy aa noi^e 
Ra rpi^ H A& OTyAa RHeaa RSBaAH, n Aa cy oner cbojoh Apa- 
roH BOJbOH H 3aRjbyHaR y toh cuHciy y^HHHiH. IIpetfai^HBaio ce 
caBOTHHRy JaHROBH^y, Aa je y KacapHH BHRHyo ^shboo'' Rnesy 



*) MepoHH, H3 BeorpaAa 7 (19) janyapa 1859. 



41R 

AaeKCdHApy. a jsfi ee y onmie y oboj CTBapH npe^ ocTaimi 
caBeTatJiiii'Vu. ucrm^o. 

Ajiq khko 6zao a& 6jiio, Uhoeboj nexpoBH^ je imcaHO jia. 
HsasoBe upoTQB KpxaH>& CKyniQTHHCKor peaKi^i^y y g]ie KHest 

KoinKo ce sea, oh je vhciho sa CKynmiHay paciepa. Asa 
j8 cKyniHTiiiiy apHOTaj[oine fieorpaacKH rpa^HH, kojh cy TaKo|e 
CBTH 6wjB caBeTHflKa, H KoJH sayseuie noioxaj noKp^ CKyn-' 
mTHucite Kyhe, c BaHepoK iSA je «5paBe. CsaKora naca xsnie- 
xaine ,ta voxe flofeH flo cyjtofia. 

y oRoj oaacHocTH, a Ha caBei 4>P&D^ycK0^a KOHcyna, Koi[e< 
ee «')ina oCjiiiTajui je^iHa CKynmrHBCEa xenytaq^a, KOHeyaa oj;-; 
lyqe a^i uol,v y rpaa, a ly hs AieKcaHj[ap yBepz Aa oe Mk- 
■ aHBoja Riijt^ oBaacTHo a& OHaso pa^u. KoHcyiH HSBeciHiae xa- 
HHCxpa upfueAHHKa ji^ je Ksea ynyrao BojcKy jw Mapyje, jep 
6b TpeOajiu xa CBe ocTase Taito KaKO je, AOK^e cHJie Koaa^HO 
utsap He iip';cyAe> Ami m jifi, ojipxa oomTy ysaspejiocT TauBj 
KaKBa Je na ueojipe^eBO apeve? GKyamraHCKa Adnyraiqija osasfi. 
y Kacaptiy. >i oCjaaa Easo je eCaieB joAaa a nponiamefi apyra 
naes. I.'iimu BojBai;a npHaanie xy aajasy c pa^^ocHBa ycKon^Daa; 
a caBeTHiiiiH kojh cy ly 6ms, ^lOHecy saKiy^aK ca cbhk npo- 
THBau oH>>M>> apQ^amaea. IZocraBa ce npaBpexeaa Bsa^a ox 
Tpit 43aHii, ,vi seajboa yapaajba jtfl ^osacKa KHeaa Maaonia, a 
Hapoji noiiKiMie c Bojaa^Koa iSaa^iou no ysaitaaa cinay KHesa 
Mmoma y iipnpOAHOJ BenBHHHH. 

TaKii i-i: nocao y Eeorpa^y 6ko aet espniHo; opoaena c& 
BJia^e HSHf.iii ; je^aa je Ksea s^a^ea, a jpyi^ asadpaa 6eo. Ajib 
Ten Ta,i,a Hiii-TaKe aaTaH>e, aira tie aa to saaaTH ape csera eB- 
poucKe cujii'. EaKo m he ce to apaaaiH y Uapflrpaayf Ha na- 
laiba yiiiH.iiia ABopoBaaa npna je osroBop CTBrao as IleTep- 
fiypra. Uip it;i.roBOpH ja HHKaKBe cyaBe neaa o Toae j;a Opfia 
HMiiJy iipatin ia 6apajyitae8i. Y Uaparpaay Hucy taKo aacanaa. 
iJTyAii Haiioii'.'Hyrae jia ea eBaaa hob Hsfiop ipefia aajnpe oj;o- 
fipeifcti cyjiTaHOBO, a sa to naje Baine oaa CKyiimTHBa Koja je to 
n|iaBip paKuji- Bpinaia, noraro ey npe^aniH>y cKyunrraHy caeiaa- 
jbaJiH i-oi'toM I'Ba OHH Koja cy Haam ;ijxhoit ja y CKyomTHaa 
y^ecTByjy, a i-a^a je cKynicTaBa «Kion.i.eHa aaiHHOM npejifTaBi>afta, 



417 

mxo H>6H sapaKiep vhsl o^Homaj Meiba/) Me^y thm ee Ha cKopo 
Morame onasHTH ;i;a obhm yiioBa&eM IIopTa He mhcih sa jsmo 
7 aaniTHTy BHesa A:iieKcaHjq)a. Ocia^e sa CBar^a ^y;i;HOBaTO, KaKo 
cy y OBaj Max Eapa^op^eBHka HbnycTflJie n Uopxa, Koja ra je 
CBOJHM yTHiiiajeM h AOBeaa, h AycTpeja, Kojy je y kphmckom paxy 
HOHaJBHme ciymao. KaA cy cthfih npBH nacoBH o neMnpHMay 
Eeorpa^', rpo$ Byoi HHJe noKasao HHKaKBa cayqem^a npoMa 
KHesy. ^pyrH cy o68HpH BaBia^ajiH y aycipHJCKOJ hojihthipl. Jlfi 
KHesa AycTpHJH HHJe dnio CTajio HHMajio, ajsH jojje ^hio craio 
AG onmrera eBponcKor cTaH>a. IIoKper, KaBaB ce y Cp6flJH ona- 
sKao, AycTpnJH je h no lOMe 6ho Henp^araH, mio cy Gp6H noRa- 
sHBajiH BOJby H ;i;a TypcKH rpa^ nanaAHy, a AycTpaja HHJe 6H2[a 
pajca Aa rpas naAfie y cpncse pyne. H seMyHCKOM ^enepaiy 3a- 
noBeAHHKy xoHcxa cy nocjiaie dnie Hapeji;6e ^a ce yMema, aKo 
6h ce laKo nrro no?eio. A^lh ce THMe 6ani cpncKa cTBap ynne- 
Taia y onmTe HHTepece, jep6o je nocpeAOBaH>e napHCKBM MnpoM 
3a6paH>eH0 nspeKOH. Y UjapHrpaAy cy nirasH spyrnx passora a& 
MHpno nesajy mra ce ^hhh ca KnesoM AxeKcaHApoM, h to pas- 
:iora ihhhhx h oa HaJHBxe npcie. V AHnsoMaTCKHic EpyroBHHa 
y I^apHrpaAy onoMeHyme ce npei^e noHeHyre Miic^je ETeM-nanmHe 
H H>eroBa nerj&aKa jsjaL KHeaa 36aip[. IIoBepeHHB EreM-naniHH y to 
BpeMe 6ho je Mnma AnacTacHJOBH^, kojh ce eaAao a& ^o KHe- 
seBCKO AOCTOjaHCTBO HspaAHTH B3H 3a ce6e vhe 3a cBora sera, 
CHHOBii,a AjieRCBHApoBa, KOJH je c BHOSOH SHBOO y OTBopenoM 
BenpHJaTOJbCTBy. Hnje ce cyMH>ajio jijaL cy Ao6pH Mhhihhh no- 
K30HH sa ce 3aAo6H3H Ao6po pacHOJio»eH>e HaJ3HaTH^JHx IIop- 
THHHX MHHHCTapa. IIo TOMe 6h IIopTH 6H10 HpHJaxHo, Aa je sa 
BHesa nponameH Mnma AnacTacBJeBH^, npBH npeAceAHHB CByn- 
mTHHe. H Ha Tone ce no CBOj npHJOop ocHHBaio ynyTCTBO hs* 
Aano Ka6y:iH-e^eHABJH, no homo je AjeBcanAap HMao 6hth na- 
nynrreH, aBo ce ho 6h Morao OAP^KaTH. Hs Tora ce bhah sesa 
Mei^y ohhm inro ce hhhhjko y Eeorpt^ h ohhm hito ce hh- 
cjLjmo y IIjapnrpaAy. Ha IIopTH <$h 6hjio Beona Ao6po npHMJbeHo 
BaBBO HaMecHHmTBO (BaJHaBaMHJa), Aa ce Mono 66pa80BaTH, jep 
<Jh y KOMy BeiHBa yjiora npnnaia Mhbih AnacTacHJeBHtiy. ^h- 



^) nsBemraj AjxianoB iHHHcrpy injuaJHHi^ oa 19 (31) Aenei^pa 
roAMHe 1858. 

PAUSE. CFBIJA ■ TVPCIA SIX BSXA 27 






41S 

TM je pa^yH y TOMe, uito 6k caseT, Kaja je yacHBao noinyHo 
iioBepeibe lIopTHHO, Jtoiepao cbojom ono3Hn:^'oM jifl Bpnuca, h 
UITO 6h ce y H>eroBe pyKe ^o^aBHJia BpxoBHa jipacaBHa BiacT, 
6rao TO jejHHM 6rao apyrnw nyTejc. Jta cy TflMe h y Be^y 6mh 
aaAOBOJbHii, iroRaayjy Hsjase Taji;ainH>6r nociaHHEa IIpoKeina. Ko- 
auTHUHH je paBior xaKora MHni.i»eiiba 6ho y lojue, nrro je y OBaj 
Max noj[o»aj nocTao poBHi y CBHMa xpHinkaHCKSM o6jiacTHMa 
TypcKora uapcTBa, a noyaxaHo ce HHJe Morao panynaTH jta te 
ce Kapa})op^eBHk thm noKpeTiiMa npoTEBUTH Rao mTo je aotjib 
qHHHo. Ha caBeTHHKe cy y TOMe pa^ynaaH noy8;i;aHHJe, no- 
nrro cy ohh uaBHcnjiH ok llopxe, a IFopTa hx je h y xaj Max 

UITHTIIJia. 

H y TOMe je CTaH>y Hsamao h oaaj HexoiHHHH, ^hcto Ha- 
pojtHH iioKpoT KOJH je HiuErao Mraoma: jep je MajionieBo HMe 
dHaHn.io KaRO yHyTpauiH>n peA xaRo n cnoJbHy BesaBHCHoci. Ca 
CBHM je y CMHCJiy najjijdjiera xaAainiber pacnoaonceifca, nrro je 
cKyniDTiiHa o.imux aaRiy^HJia h Hacjiej;cTBeHocT KHexeBCKor ;;o- 
CTOJaucTRa y MiuouieBoj nopo^imn, jep je Mffjiom fiao y ;^y6o- 
Roj CTapocTH, H ua cJVHaj H>eroBe CMpxa, hobh 6h HeuHpn MorJH 
uopoMOTHTU CHO UITO je ypafeeHo. Hiye ce ;i.aKJie spatao caMO 
Mu:ioin: wpatiaju cy ce 06peH0BHl\H. Ako ce oho nrro ce jo- 
ro;uino y fju'^RiH ^*>»^ aope;i;nTH ca mhofo aBaxHnJHM ji;ora^aJHMa 
y *hp.iHn\orvOJ \\iH\ie> 1S48, noepafeaifce 6h Mnjoina Hais^oio na 
iiOBpaKuH^o HaiioaeoHa III: h jeiHo h ^.pyro ce BpuiHJ«> h3 ne- 
Ha;i,u» onaroM m^^Khhx yHjTpauiftnx cnMnaiHJa K^^je cy Tpa.KHie 
JHKV yuYtpauuKy moK Koja 6n co6«^m jaMHnaa sa cn«>iHy eejH'raay. 
Jep, Hapo:ui .i>io He pa3Mnin.i>ajy: oan t»cekajy Kpynao h ciUHo. 
a CHMO jtvi^aH vpeHjTaK ynyhyje hx mra j;a p-ue. 

AaH cy CHU uiaHOBu IIopthhh caip'^eHH Hi6op)x Hapoj^Be 
CKYiuirrHue, Aliaouia je Ilopxa cuaipaaa Kao CBora HeiipHJaTeia, 
H y noHexKY je XitT^uiH^H MUHnnap <&yaj:-naina roBopno j[a Hopxa 
Muiouia HaKa.va HoKe upiiaHain. Hero ry je onoMnH>aa:H ca i*b^*t 
cipaHa ,Ta ua.JU, ToBopino ce ja je HaJBHine Oain y HopTHH'^ji 
BiacnixoM HHxepecy j^a HeMHi^e y Cpoaju aaycxaBii, :ia ce p ►- 
BMTO cxaibe y CpOiyn He nox^^ina t-a pa3j;pa*.KeHriinhy jr .ipyriiji 
oojacTHMa, xe j,a ne'> noj'>:Kaj He n-M-xaae BaspejHO otta«*aH. 
Uopxa Cm xxeaa .la y^inpii jejHo Ht-p^eiOBao «*TaH>e, ajii oha 
ri>e»>a .Ta :iHa ,Ta t> h»^)ii qnn H^BpinaTa. <^'*hx xora fin joj sa 



419 

TaKO niTo Tpe6ao h npHCTaHaR"^ eBponeKHx CEia, jep he ona 
» cava H6 Mose 663 Tora npscTaHKa HHima upejcysHMaTH y cpn- 
CKHic nocsoBHMa. Te je HanoMOHe HipoHHTo EQtmifLO pycRz no- 
ciaHHS. Oh jetroBopBO na iloprH, ab* Pycnja He 6h H3a6paia 
MHJionia, H j[i;a 6n ona paxqe BH^eia MHxaHJia, ajin ;i;a hhbo 
Hejua npasa OA^aii^HBaTn boIi eBpmen H36op, a ii,apy je CTaio 
HaJBHHie JO Tora ja ce Cp6:^'a yMHpH, jep aKo 6il ce cio- 
BBHCKe o6jiacTH no6yHHJie npoTHB TypcKe BJiaje, h pycKy 6h 
BJia.^y TO 6an,Hio y BeanKe HenpBuiHKe. $paHD;ycKH nocjiaHHK ojir 
6ai];HBauie Hanepy ja* ce MHHia noexaBH sa naMecHUKa (Kajjua- 
KaMa), H.^aiiax je c no^eiKa roBopno, ;i;a fee ce Jlopia na 
noeiBTKy Mopara ckiohhth j^a npHMH MnJionia. TypcKH mhhhctph 
o;i;roBapaxy, ja ce Taj nocao ynpaBo h He TM^e cHJia, h ja 6h 
CHaaMa 6ho peji; ja ce yMeniajy tbk oHja, Kaj 6h ce IIopTa h 
€p6BJa y nen cyKo6HJie. 

Ajih ce Ha CKopo bha^, a^ npaso MHaiJbeH>e TypcRsx mh- 
HHCTapa HHJe ojiiroBapaao thm oxojihm pe^Ma. Ohh ce joroBa- 
pame c aycTpnjcKHM h enraecRHM nocjiaHHKOM, h na thx joro- 
Bopa i[3a]^e je;i;Ha HsjaBa IIopTHHa, rojom ce cnopH 8aR0HHT0CT 
HOBora ii36opa a saxTeBa ce hob saROHHTHJH Hsdop, napoHHTo 
npoRo caBeTa. EaRO josHajeMo, Jlopra je pa^a ^HJia h ja^e to- 
paTH, BJiH je yMepeHHJH raae yaoT noraaBHTO no yTHii;ajy cep XenpH 
ByaBepa. IIpycKH uociaHHK AJxMaH, hb Rojera ce flSBemraja n 
i;pne naJBefeH jeo OHora uito OBjte roBopHMo, can ce ipacao ho- 
yTpaiHo, a 3a nyjo ny je 6Hao Raj ce yBopno RaRo cep Xenpn 
n caM aHHHo TaKo hcto mhcsh. 

IIopTa He flonyniTauie jom; h ona o6jaBM y Beorpa;i;y ja 
ojo6paBa niTo je aCa^eH AjieKcaHjap, aaa ho o;i;o6paBa hito je 
n8a6paH Mnaoni, 3a to hito 6h sa Taj H36op Tpe6aaa CRymnTHHa 
no CTapoM HaHHHy, n to jajieKO MHoro6poJHHJa. Y Taj Max je 
-cpncRo-TypcKH cnop 6ho Befe onoT H8a3Bao HecyraaeHH,y me^j 
OBponcRHH cuaaMa, Koja je npeTnaa jca ce na ;i;aj[eRo pamHpfl. 
Berne ce ca3Haao n sa sanoBecTH aycTpHJCRe Baa;i;e rpannHHOJ 
Bojc^H, aa y H3BecH0M cay^ajy yi^e y Cp6HJy, h to je nsasBaao 
J IlapHsy XHBO He3aji;0B0JBCTB0. lyn HanoaeoH pene ja 6h oh 
TaKo nrro cafaTpao nao HapynieH>e napncRor yroBopa/) h ;i;a 6h 

^) TaKO jaBAa 4>jieMHHr na ocHosy je^e ;i;enenie (J)paHu.ycKor mh- 
HHCTpa BajeBCKora, vnyheHe y BepJiHH, 23 jneK. 1858 (4 jan. 1859). 

27* 



420 

6ho jrpmLj^en sa noTpaxH noMok ociaiHX esjia npornB laBBora 
noCTjnaBa. Y AycTpHjH cy TBpjraH *) ja ce ohh Kpeky noMyHite 
y eMHCiy yroBopa, jep je yroBopoM npH3HaT0 Typii;H)ra npaso 
rapHHsoHa y rpajiy, n ;i;oiiycTHTH ce He nome sa ee Hoea cpncsa 
Bzasa jtoxBaTH rpa^a. 

Ash ce Bek he Tora HHJe BHuie 6isjlo 6ojaTH. KadyiH-e^en- 
;^ga ce can yBepno Aa HHJe vorykHO nosBapnTH H86op MHiomeB, 
V &eroBHM yTH^ajeM KHes AjieKcaH^ap sa ocmBKy 22 ;ieKeic6pa 
1858 (3 jaHyapa 1859), h ocTaBH aeMJby h rpa^, npemaBniH y 
SeiiyH, Ha aycipqcKy ofiiaci.^) Thx ce ii,ejia CTBap caxa pacnpaBH. 
nopxa no^e h caica aa MHoubeftex CBora KOMHcapa, h ociaBHce 
HaMepe a^ ipasH oho mio ho vo/Ke 6hth; h nonrro yHcxAMaic 
6exy npeciaie h cpncKe X6M0HCTpaui,HJe npoiSB rpajia, h Aycip^ja 
HBJe HMaia Bsme HHKaKBa noBo^a ^a mhcjih na nocpe^OBaBe. 
Fpo^ Byoi je cse to noiaHKo nsjioacHO npycKOMe nocJiaHHBy y 
IIia.pHrpaAy. JI|o3Haje ce Aa je h lypcBO nociaHCXBo y Beny HMaio 
Haior jifl, aycTpHJCROMe ABopy aaxBaiH 3a totoboct a^ TypcBOj 
uoMOFHe, aiH KBi ce cyxiaH He HaiasH caA y npHJiHii;?, y Kojoj 
6h My Ta noMot Tpefiaaa. Y Cp6HJH ce TaAa aofoah urro e y 
ApyrHM TaKEM KpnaaMa 6HBa: oeqith noioxaj nocjiOBa upHTe^e 
y noMok OHoxe mro ce caxoTBopnoH ceiom napoAHora ocehaflba 
y^HHHJio. HHJe HapoAHo ocekaH»e 6HJto HsasBaTO onmrEir noio- 
^Bajeac ; laj je noioaEaj caMO yiuioHflo ornop na koje 6e HapoAse 
2Kejbe HaflHiJie, h OTBopso eh cjio6oAaH nyr. 

Upeiia TaKo sanjueieHox CTaH>y ne 6e bfoaho 6hjio a^ ce joni 
H Meioie sa ocHOBy csynniTHHCKor Hsdopa e nosEBa napoAHora 
nosypHO Aa Ha hobo saysMe KHeseBcso AociojaHCTBo. Bajbaio My 
je Aft ce Mose ociohete y3 npECTaHaK cyiTanoB, Kojera je nfio^ 
CBex cxaipao sa rocnoAapa seMajbCRor. y laj Max ce Meioui sa- 
xoAHO y ByKypeniTy, y yroAHOj tehiehe, y CTapociE KaKByHKaA 
qoBes MOite AOSHBeTH, e HHJe My dEio ao lora Aa no mro no 
TO npoxeHH CBOJe cuokojctbo Ba HenocTojaHy XHeseBCKy Bxacr^ 
Ha Kojy je csas h ca cbex cxpasa nanaAao. Oh OAroBopE Aft ke 
no nosEBy napoAHOM KpenyrE ee caMo KaA h Ilopxa eb6op nps- 
una. IIopTH 6h y ocranoM sajbajo noxypEXE ce, axo je paAa Aft 



') IIhcmo Byo.iOBo Koaepy, 22 ack. 1858 (3 jan. 1859.) 
^) HsBeorraj npyeRor KOHcyjia oa 23 agk. 1858 (4 jan. 1859)< 



421 

npexynpe;!;! OB^HJbHe Hepe^e Aa He 6jviEyJ) Ta nocMaTpaiM xoria 
cy nopTy no6yAHTH ^a ckhcie mra be; h ksa je h MHsom caK 
y noxeHyioK cnncjiy nHcao bbshkom BesHpy ijiH-iianiH, to je Monio 
HMaxH caMO H^jnoBOJbHHJH yiHcaK. H HsjaBe eBponcKnx CHia Hnuie cy 
y KopHCT MiuioffleBy. Ilopra ne xie BHme oRieBaTH c noTBp]^eH»eH 
Hstfopa Hapo^He CBymnTHHe, kojh joj je 6ho na sia&e CTaBJbeH, 
H noTBpAH ra 6epaT0M. IIo cbok o^HHajy, ^a nocTojaHO nara 
Ha ^opMaiHTeTe, IIopTa ce y^EHH Kao jia je Hanuia Aa je cBe 
HBBpmeHO no npaBHJUHHa.') JI,OTaAaniH>H je Kuea ^ao ociaBKy, 
cpncBH je HapoA na H>eroBO xecTO HBa6pao npe^am&er KHesa 
IfHJionia 06peH0BHta; IIopTH je nosHaTo, ^a hobh khob axa 
ena CBOJeiBa soja cy noipe^na a& ce 6j[arocTaH>e cpncKora na- 
poAa ynanpeAH, h noTBp]^yje Taj H36op ne 8a6opaBjbajy^H ^a 
HanoKene BaKo oHOByje Aa Ke KHea KpoTaTH ce nyreK nosopHocTH, 
noTTO&eHOCTH H HCKpeee bophocth, Te Aa ^e THve noBasaTH 
BOJby Aa saciysH y CBaKoj npniHipi saAOBOJbCTBO cyjiTaHOBO.^) 
TaBO je nacHO 6epaT, h y Bexy ce hh peHii;oM He cnoxHfte 
HacseACTBOHocT KHeaceBCKor AocTojaacTBa, o Kojoj je CBynnrrnHa 
TaKo^e OA^iyny CBOJy A'^Heia. JeAan TypcKH ]^eHepaji-nrra6flH o^e- 
nnp oAHOce 6epaT y EyKypemT; Mbjiobi je onasiio koxbro ce oh 
Maso ciase c noB]iacTHii;aHa Roje cy xy AaTe OAiyRox CKynmTHH- 
CKOM, axH ra onoT npHMH. A oho je cse yrafteno c HapoHBTOM 
HaMepoH. EaA cy HHOCTpaHE hocjiihhipl npenopyHHBajiH bojihkoh 
sesHpy Aft noTBpAn H36op MnjiomeB, niTo je y^HHHO h npycKH 
nocjiaflHK no napoHHTOj aanoBecTH CBOje BiaAe — bojUebh Beanp 
je oAroBopHO, a^ je HacjieACTBOHOCT ca cbhm 86pHcaBa Aoraj^a- 
JBMa OA 1843. H KyA 6r ce, roaopame oh, othuuO; BaA 6h ce 
xaxa Aanajio cBHica aRejbava no6yH>eHHX napoAHOCTH? He xose 



^) TaRO ce Mira y HBBeniTajy npycRor ROHcyjia hs ByRypeuixa da 
22 AeRei6pa 1858 (3 jaHyapa) 1859. 

*) fiepaT, RojHM je IIopTa Aaja HHBeBCTiTypy MnJioniy hoctoo je 
AjxHaH y EepjiHH 7 (19) jaa. 1859. 

•) Ebo peHH y $paBDycKOM npeBOAy, KOJHia ce to y fiepaiy hcrb- 
ayje: qa' en outre le dit Prince, marchant ayec fermeM dans la yoie 
de rob^issance, de la fidelity et de la droiture, s'attaque a donner 
des preuvee de son d^sir de meriter en toate circonstance ma haate 
satisfaction Sonveraine. 



422 



6ETa HHAo Hu eBpouesuH cmaHii, aKO Hapojia xote ;i;a ce oniy 
vcaoA saKOHHTor rocooACTBa IIopTHHor.') 

y Eeorpa;]^, ce iie^y thk, fipes.B HHJe hhkeko npeKujiaio. 
EaTEas je HsraeAaio, Bao }i.a. FapainaHRH r Uaiua cMHOUbajf hck; 
HacBiH; npoHeRf. H IIopiH je otjji; o6pafaaH& naxB>a, a& je o;i: 
HeonsoAHe b iipeKe norpeCe jia je Kuea Mbjiodi mto npe j Beo- 
rp^, M npece^e pHsefte ocxajox CTpanaKa. 

H Mkioui saaoqe o^Hax yapaBxaTH GpfiqjoK. Oh ;i,HrHe 
Teierpa^oH npHBpexeHy Bxa^iy, H uocTaBH GieB^y MflxanaosHba 
aa CBora „iiecT03acTynHHKa.'' GreB^a je 6bo oAcyAHH upHCiaiiHita 
MHSomeB, akh je o6patao iiaKH>y h na eynporae crpaHBe b 
noKpeie H>BxoBe. Oh aaiiujiH UHJioma as He AHpa DpHspeHeay 
Biaxy. Msjioin oAroBopn, ^a oh HEorra Betia npOTBB QpHBpeiieHe 
BiaAe, aia ^a je H>eroBa Boxa m H>era sacryna caHo OieB^a. 
Ha TO OteBqa npHHO saaAy, h o6eta Aa be ynpaBiAiH no sa- 
aoHEHa H npeita cyBpeKeaHH noTpe^aHa h KopncTHHa BapoABHH, 
GKyHmiHHa je casa (injia h BsaOpaia opEBpeMeny aa&jsj, h OHa 
6r dHxa aa H.y,^) asH ona npHUH pajio h Hape^^y MHioineBy 
aa TO uiTo cy joj Shjih do BOJtH h bobb uecTOsacTynHHK h jbj^ 
KOJH cy xpeiSaiH Aa c H>HHe pajie. CicynicTHiia ce Bek oCipa- 
Kajia H Esesy UnxaHJiy h HsjaBXEBaia My, ji,a, 6s Kena panocr 
fimia HeorpaBH^ena, Bas 6h &era BBjiena y cpe^^HH Haposa. 
IIpH TUX csynBiTHHa ynyTH y nporoncTBo ueKe kojh cy Cass. 
nosBaTB Kao xecTOBH dpothbhbiib OCpeaoBHfaa. Hh HBTponoaBTa 
iDTo je roBopEo oHy 6ecexj y sopBCT AieKcaojipOBy, Re oji;6paijR 
jiyxoBBO j^ocTojaHCTBo H>eroBO. Jl^ociaBB ny ce Ha 8Ban>e Aa be 
ce y jeABoj oiiTy»c6B hbjioshth jaBHOCTa iteroB Heype^aH aehbot, 
aio ce He yKJioBB. Oh aa to ^a ocTaBRy. GuyniDXRHa HsjaBH 
KBexeBOji HaHecHHEy HceJby ^a otdjcte UHHEcrpe h caBeiBiEe 
GOJB Hexajy B0BepeH>e naposHo. GTeBHa oAroBopa Aa ce Taso 
saieso EtiH He Hoxe, aok ce He 6h KBes Mehobi BpatHO. A qx 
caBetBHRa boje cy ce Cbsb KOHnponHTOBjaE nps ohhh caeaajia 
y KacapBB, HSHCicaine aa A^Ay ocTasse. Ohh ce ycTeaaxy jep 6h 
THHe HBryfiHSH npaBo Ba neacHJe. 

*) Ta pasisnubaKB Aaje Ajiiaa y <.-Bojoj n^neniB oa 23 A^Keifipa 
1H58 (4 jaeyapa 1859). 

*) y sRma ce aasaae npOTOKOJiH obhx cKynioTiBCKBi: cacraHaRa. 
I Ha ocHOBy H>Hi ce luiaxy oBje th ;(ora^jB. 






423 

y onmre je CKynmrHHa noKasHBaia Bpio daMamne Aeno- 
BpaTCKe npoxTese, h Hsne^iajio je Aa* xohe Aa ce xema y H8- 
BpmHy BJiacT, nomio je HnaK cBenaHo ojiflj^isuLB, jifi, ce z6dJ5ft 
MHHHCTpH H caBeTHHCCH. HaxecHHE KHea&eB ce H onei o^npe. 
Aim BpeH>e nocxa onnrre, h Hacia CTpax o;i; hobhx BaEBHX ne- 
Miq)a. CTpaHij;H cy sejbHo OHeRHBajiH AoiasaB KHemeB. FoBopiixH 
cy Aa ^e ce Tasa BH;i;eTH ko ke OAp»aTH naAMotcTBO : peao- 
jiyitHOHapH HiH CTapH ;i;ecnoT — h Hapo^HTo, ja an fee KHea 
Mofen pacnycTHTH CBynmrnHy Koja je CBe BHme h BHine ce6H 
rpadsQia. 



»♦« 



4pyrA BJIA^A ICHE3A MHJIOniA 

KHe3 Mnjiom h chh mj KHe3 Mhxehjio npncneme j Beo- 
rpaA 25 janyapa 1859.^) lIapo6poA ^AiHia'', Ha Bone cy ce 
OHH ;i;oBe8JiH, o6H^e eejiHKH ;i;eo Eeorpajia h rpa^, ca Kora hx 
xypcKH TonoBH no3ApaBHme. Mhioui ce nsBese OHAe r^e je no- 
jioBHHa nyra Mei^y BeorpaiOM h TonHHAepoM, h osane je no 
jocTa ji;o6poM jpyMy noneo CBOJe ciynaRe y npecTOHHiny. F^e je 
napo6poA ciao, ji;o?eKame ra HsiaHOBH cyAOsa, mKo^ie h vHore 
AenyTaD;HJe h3 yHyTpamftocTH. H lypcKe cy BJiacTH 6rae Ty. 
HcnpeA KH63a je sniJio xHJBaAaMa cpncKHx cejbaKa na KoibHMa h 
peAOBHa KOH>Hij;a. Y npBHM je KOJiHira ceseo MHiom h c ftHMe 
HaxecHHK My GieB^a MnxanaoBH^. Eues je 6ho saMoraH y 6yEAy, 
H HsneAao je jaxo noTpeceH ajiH Hnane xxasaH Y Apyrsx 
KoiHMa je ceAeo H>eroB chh MBxasso. EHesoBH oAome npBO y 
ca6opHy itpRBy, r^e hx je o^eKHBaaa CKynuiTHHa. Ty je AP^Kano 
fiiarojapefte, h ojaTJue Knes o^e y CBOj jpop. Ty ra jexan oa 
HajcTapsJHX CKynniTHHCRHX nocjiaHHRa Aonexa no BaJRaAaniH>eM 
o6HHajy ca cojby, xjie6oK h rhhom. 

Xie^io ce pasyMeTH kbl MHJioin CBe ioto HMa, na h Ryty 
CBojy, saxBajbyje naposy. A Mnaoin je caM to pasyMesao ApyR- 
^'e. Oh je y com h xjie6y raejao lecny Beay HSMei^y aera 
H HapoAa, a y BHHy je BH^eo lyxHocT la ce 6pHHe sa 6jiaro- 
CTaH>e napoAHo. 

y npBH xax na»cH>y npHByRome noxHTHHRa nnra&a. Jany- 
apa 28 6h npoHHiaH 6epaT na EaiH-nerjcaHy, na TypcROM h cpn- 

^) MepoHH imme 26 janyapa (6 (t)e6pyapa) apxc onnmpHO o CBe- 
Hanoi j^oHeKT. 



425 

CKOM jesHKy. OnasMo ce mko je JeBxa YrpH^H^, naaH joia- 
xamfte spEBpexene BJiaAe, kojh je ^Hrao cpncsH npeeox 6epaTa, 
HaMHrHBafteM h apj^hm 3Haii;HMa ysjtpacaBao casynjBeHH Hapo^t 
xa H3JaBJbyje KaKBO sajoBOJbCTBo. H jok cy Typn;H mhcjihjqih, 
UKo ke KHesa Aft 3aAo6HJy sa HaHHH MHinjbeiba kojh je ftBMa 
6ho yroAan, BBea MflJioni y iipoKJiaMaii;HJH, Rojy oh HSABAe^) 
xaBame Gpfinica yBepaBaH>a y ca cbhk hpothbhok cxncjiy. ^IDre- 
MeHHTH Hapoje, jpara 6paiio Moja, — roBopame Mbjohi napoj^y 
— eBO xe^ BaMa onei Bamer CTapor rocnosapa MHJSoma, r^e cy- 
BaMa pa^ocTH o63HBa osy HCTy seMjby, Rojy je c nana saje^iHO 
KpBJby oTKynHO.** HBJaBJbyjyhM Hapojy 6jiaro;i;apHocT dito ra je 
noBpaTHO Ha iipecTO, RHes npe enera Hanamyje KaKo je c thm 
aajoAHo H npaBO HacjiescTBeHocTH npnaHaTO, Koje je ;];HHacTHJH 
06peH0BHlia npnnaAazo b npe Ha ocHORy eapoAHEX xejBa a no 
HapoHHTOM xaTHinepH^y cyiTanoBOM. 

GnoMHH>e 3 6epaT, ajiH jaBJ&a BaBO na hobo npHMa Biajiy 
BexajbCKy Kao Mmom 06peH0BHt IIpBE. XIoihto Hira ;(OBOJbHo 
CBaKora 6jiiara h apyrora poja neiia, jejHHa te My fipnra 6hth 
Aa ycpekH Cp6e, CBOJy jefl;HHy Cpaky, h jeuy aHxoBy, Koja cy 
H jifinfi, H>eroBa, h Eojy oh jBy6H ecto xaBo Bao h CBora po- 
^enor jeAHHi];a, ^pecT0J[0HaG3eA^HRa MHxanjia. Y napojij je cnara 
fteroBa. MHHOBHHii;EMa roBopn 3;a ke hx oco6hthm Hapejn;6aMa 
noTBpjiiHTH, H o6pH^e ja fee y rojHHaMa nrro cy My jom sao- 
eraie 6pHflyTH ce 3a 6sarocTaH>e sapoAHO onaKo hcto bbko ce 
y Miai^HM roAHHaMa 6pHHyo 3a napoAHO ocio6o]^eH>e. 

GapaM one cynpoTHOCTH npena Typii;Hira ona o6ekaH>a aa 
yHyrpaniRy ynpasy aaocxaia cy y npeceBKy. Bepai ne noHHBe 
HacieACTBeHocT, a khos nojiase na H>y npaBO Kao Ha cxapy 

TeKOBHHy. 

H CKyniHTHHa je fiHjia jaKo yafiyi^eHa npoiHB 6epaTa. GKyn- 
JHTHBH je 6hjio KpHBo iHTO jo y 6epaTy CTajaao, ja je Ilopra 
npHXHua ociaBRy RHesa AjieKcaHApa, jep je H>era cpncKH aapoA 
H H3a6pao sa Koesa h 36aii;HO. Jom joj je MHoro KpHBjbe 6bjio 
B6or peHH RoJHMa cysxan ce6H npnnHcyje nocTaBjba&e Mhjio- 
meBO. GRynmTBHa je cy^iTasy jejcBa npESHaBajia h npaBO no- 
TBp^e, a nocTaBJba&y HBJe he ca&ajia ksl je npaBo cyjrraHCKo. 



M JaHyapa 28 (4)e6pyapa 9) 1859. 



420 

A HaJBHine je cByaiHTHBy yaCyitHBMo, mro fiepai hh peyi;oii He 
noMHibe UHTaifct; o HacieACTBy npecxoaa, Jep je Hapo;i; Betv Hassao 
HacaeABBKOH KHesii UaxaHaa. IIlTa je CKynmrHHa nparoBapasa 
■'•epaiy, noTUOHorome CTpamtioM bhkok roHHJie Hapoja Roje ce 
Oexy cKjnMe uo;i opyageit oko CKynmrHHe.*) Hapoj; ce Taj pasH^e 
TtiK nomio cy ra yBepHiH, fla je CKjDuiTHHa HaTOHuaa npoieet, kojh 
he ce npejiaTH itRHHcrapCTBy HHocipaHEX seaa Ha Jia^y ynoipefiy. 

y npitoHO Hocjiy bojh je Tpe(!ajio hsbpqihih, y odnoBJbeKy 
coBeta, Kao ^.a Horame HaCTaxa Hecnopasyu ue^y ssesoK a CKyn- 
uiTHHOH. dtyninTHHa DpOTecroBame ihto je Kaea 6ao pa;i a& h 
y uoBH caseT uocraBU neKe crape caBeiuHKe. Moom OAofips 
cBaKOH oi:pyry jia npeAaoxE no ;^a caBeTBHEa, h hs 34 xaa- 
,i;BAaTa oh o6eha ji;a te HaafJpaTH h HanseHOBaiH ce^iuiBaecTo- 
pHiiy 3a caBeiuuse. 

IIopTHH KOKHcap yrpafitt ly npaaaKy, aa ee h oh noiyata 
itOA MHJioma upoTHB cKynmrHHCKor BpscBaJaKa Biacra, jep cayn- 
inTQua je^uaKo aape^yje Kao ^a KHeaa y seHJbH Heia h noimo 
je KHea upncneo, 

Mhioio My o;i,rofiopH fi.a. ob cboj Hapoi^ 6o3>e nosHaje a j;& 
jHa KaEo Tpe<^a e H>HMe nociynaTH. Ma mia uy ccyomTHHa npejt- 
Jiaraaa, oh he aociaBHTti aa HHBHCTpe e aa caBOTHHEe Kora xoie, 
a OH je Befe cKynmTHHH jaBHo ;i;a Tpefia Jio cyfioie ;i;a CBoje 
nocjioBe ndOBpiiiyje. 

Tora jiaua, 31 jaayapa JX2 $e6pyapa) ;;HrHe ce oh can y 
cKyniHTHHy. Ty je roBOpEo 6ece;iy o HajpasxEHH^'Hir npeAHeTBHa, 
H QorjiaBHTo Je aa-BiO yaepeibe k& ^e napo^y Ahth npasu oiai;, 
;i,a he H.eroBa npasa qyaaiH h m he ce aa H>eroB HanpesaK 
ciapaTH. Paaroiiapao ce h c nojeaiHaMa, h onjia OTnycTfl cayn- 
iHTHHy c o6ehaH>eH ji'a be je Ha jeceH onei casBaiH. CicynniTHHa 
vy oj].roBopH pe^Hira: ,Th ch, rocnoAapy, ciapa cpeha nama; 
c T060M saH AoiASH Beha cnara, hob :kebot csaEO ;i;o6po y aeviby 
Hamy. Tbojom Myji;panihy h xpafipomhy noxorao ch aait ciehH CBa 
npasa H (SAo6(i]ty Hamy; n& th tern Haj6o:be yueTH h ca?y- 

saiH HdH CBe TO.'^) 

') HaBeiQiaj Mepoaqa oj 11 (23) 4>^py&P&- 

") Ha 4aK.i>riBe CKynniTiHCKe cfioaue os 31 jaH^apa ] K59. 



427 

Mooin ocTdBH CKyuiUTHHj HcnpatieB omnTEH ycKHHi^HHa 
.^HBeo!" H OBjia Haxaoo, Kao urro y npoxoKOJiy ctoJb, ssro- 
BopH TaKo^e EpaTEj cp;i;aHKy fieeexy, Eoja 6r upHujbeHa c hcthh 
TOSOM oji7ineBj.efteH. Haje aoyajuxm, ajis. ce roBOpHio, ;i;a cy 
ra T&jna, seKH noa^paBHJiH pe^jy Kpa^.') 

HysHOBaT je to npHaop 6ho, kojh ee OBje y XIX Beny 
. rieMo, AH ce csynniTHHa, saAftXHyra H^ejaiia HapoAHor cysepeH- 
eiBa, OBaKo ;iparoBOibuo noABprasa yTHBAJy ynpase onope n roroBO 
xecnoTCBe, sojy je HeKa^a jejtHa TaRa CEymnTHua 6Haa oa ce6e 
oAt^Hia. yspoK je Tora Dojasa y lowe, inxo cy y KHesa h y 
Hapofla fiHiH jeflHaKH EHiepecH, b urro je cairo caora ite^y BHe80¥ 
H HapoAOM Horjia tb nuTepece ^a 6paHn. H Ha cKopo qbh no- 
CTRine je^Ha hctk e jeAHHCiBeHa crpaEica. 

y Boti ype^eHHH yeraBHEM ApxaBaiia npasHao je, m ce 
e npoxenoH BpxoBHe BJiacra h noTqflH>eHH spniRoi^H BiacTE y 
onurre xeH>ajy, a to ce npaBHJio y Gpil^H oboh npHJrasoH is- 
BpuiEio c jABOJeHOM ouiTpEflOH. Ha BQHibe (SEme nporHaHK cbh 
KoJE cy 6Eiiti Kao epotebhei^e, a He^y B>Hia s CHHHb e 6oraTE 
Mania. HEmra ce saje ne^aJio na to Aa 3E cy 6ii3B caBCTHEi^E 
HZE ae. 36a^eHEH caBeiEEH^EHa ho oAo6pEine ce BEKasBe oeH- 
CHJe. 3a BeK6 ce oect ua^e ^a cy toaeko HeopHJaTejiiCKH paeno- 
J03C6BH H ouacHH, ^a He fieme aobo.i>ho ornycTHTH Hs. Hajona- 
CHHJE OA CBEJy 6eo JB By^Eti, H OH 6h yaei eoa wecTOKy cipaKy. 
Joffl Kapa^op^eBH^y tiejaxy onnpe Hepe qpothb caBerHEKa EaByEoe 
Ha BpaT HeBpiijaTei>eTBO IIopTKBO, a MniojaeBo je cavoBsaCHo qo- 
CTyEaiiie <Sfiiio ByA h KaHO ja^e oa EocTjnaKa Eapa^op^eBEka. 
KafiyiE-e^eHAHJa sansTa MeAonia: hbcib jie oh jipxaTH ce ycTaaa 
HIE Be? HeEpEJare^CTBo je capaH Typaca 6eio oTBOpeBO y 
OftayKaiia cKyEmrEHCKBH, Koje bh BEes ne fieme Hfi?BH onopesao. 

HhsOIE OATOBOpH Aa OB npOTHB BeCOKC IlOpre Heua HBKaKBEX 

BenpigaTejiCKBx naaEOBa, h Aa mra BHme, eeciih BJiaAatH y 
AOiSpoj CHOSE c. nopTOH, aiH Aa ce ycias iiopa npeneAaTe, h 
Aa ce no s>eroBOHe npeA^ory HOp^'y HSieBBTE pasHB ^aHn;H 
ycTasa, nonno Hsa^e BBBasaB sjiaAa^iai; Be xoxe hh Ha Eojn 
Ba^EB seHJbOH ynpaBJbaTH.^) 

') MepoBBjes BaseniTaj oa 2 (14) (t^fipyapa. 

*) T&RO nHcame npyera KOBcyi 20 4*^pyapa (4 lapra 1859). 



428 

Ku ee yaAKPHevo z3e&s, pacopa, Koje cj csaKora ?aca hcm- 
uie, J wxA^Mi ce epncKHx Hopa onasHTH Bemro crasHo k eeoiSo- 
piBo. He tin ce Horso nopBuaTH ^a je noJiHTH^KO CTaH>e j bom cy ce 
OHH HasftBEm npeva HopTs, iazo npHBHaio yroBopEva. Aaa je hcto 
TaKo paaroBeTHO sa be CpfiHJa ngje jtoraa ocraiH y tom crafty, aooe 
ce roA He 6s nocTHrao npasH sajiiaTaK yHyrpanifte BesaBHCHOcn 
cpncKora Hapo^a, bojh je laso^e i^eo npHSHai yroBopHHa, h ao eo- 
jera ce. npeiua Aoca;;'oiiHcaHHii Aori^^HHa, lopano KaKo ro^i; aooxh- 
BaxH. Hnje 6aJio HorykH0H8Ap»aTH c ycTaanHM oj[pe;i;6aHa oa 1838. 
Te cy OApeA^e HBtoBaae HenoKopHocr casera npesia Kaeay, ;Kojy 
KHea HBJe MoraonosHeTH, h to y tomko Maae, uito je ciaCocr 
caHe Hopie CBa^eH yiHiiiajy rnHpoMBi^e spaia oTBapaaa. 

Hero laKO sexjLa HHJe vorjia oncraTH ^ea HaciieAcrBeHOCTB y 
Kaea;eBCi;oM xocTOJaacTBy ; jep 6a ce HHane h ^acroiyde d rpaGjBH- 
BocT Be^HRaiBKa HenpecraBo ApaxHiHAace KueaceBCEor AocTojaRCTBa 
Aoienajy. yiBp^efte HOKapxH^HBX hhcih (Ehzo je je^HHO cpejtciBO 
EoJHH cy ce je;iaH oyr Horjie npeceke le CHyifte. A h ieji;Bo h Apyro 
6bzo je HCTO laKo i y Harepecy eBponcKHx CHia, nomro je oqdith HHp 
tpaxDo Aa ce y oboj, no reorpajiCROii noAoxajy Beoxa SBaigoj BHexe- 
BHHH HBpcTa BJiacT yciaHOBH. A Mbjioiq je paAHO ynpaBO sao Aa ycrasa 
B HBua H Kao a;a o Hac:iieACTBeHoeTK hheo nnraBe be sanoAeo H^e. 

y UapnrpaA)', ne^y thm, yaeine seoita oatiH-iBo nospeAy 
ycTasa. ^yoA-naina pe^e bbpoqckhh nociasHipiia a& ycias ctojk 
Kao aaicoH y CHasH, h a^ ^6 Ilopra Hopais npHXBaTDTH crsap 
3JioGTaBJLeiiHx caBeTHHKa, aso 6h joj ce ohr sa to nosaiEiB. 
llama join oieKEBarae aauiTHTy rapanTHox CHaa ; jep cy napacKHH 
MHpoH yjexHeaa opaaa h ycTanoBe y Gp6BJH.') 

Ma^om HQJe KacBHO la cbojhh saxTeBBua a^ noinyuo OApe- 
^eH ofijiHK. HIto ce raqe yciaBa, oh aaacEa Aa co odopH 17-h 
^sau, no KOHe ce caBerHHK ne hokb s6&nfiTB (163 IIopTHBornpi- 
cTaHKa, u y hcth Max a^ cs yxJioHe Bapo^HTo oipeA^e, no so- 
jHMa je u nocTaBJbafte y MBHKCTapcTBHHa saBBCEUio oa nopie. 
Ako 6h My Ilopra to oApesia, oh je HajaBHo a& ^6 h c^v no* 
TpantBTH noMok rapasTHHx CHza. Jep mge Hory^Bo ae ce jcmctbo 
ReiBKBx GHJia opocTQpe caMO &a ycTaB apoTHB Kojera cy a oh 
A fiapoA flenpecTauo npoTeeroBaaH, a Aa He oCyxBara y bctr 

') U OBHI peqEU 4yaA-D&mgBffi auta ? BepAiH I'uJiu 20 4><^p- 
<4 lapia) 1859. 



429^ 

Max H cee npe^aiiifte xaTnmeps^^e h oji;pex6e, ROJHMa ce uq%j 
ocranHM, H HacieACTBeHOCT y kj^h 06peH0BHka nspfl^e.^) IlHTa&e 
UHje caMO npaBHH^Bo ; oho je, y HOBy pyKy, h ncTopH^no. Jlfl, 6r go 
cxeaTHO noioacaj MflJiomeB, Bajba ce cothth KaKo ce H>eroBa BJiacT it 
cuara ocHHBaxy oa nocraita KaKO Ha noBJiacTimiaMa Koje je Ilopia 
jxajia^ TaKo e na xpy^HH Roje My je y pyxe CTannjia 6yHa HapoAHa 
uiTO jy je OH npeABOAHO. Eao odop-SHds HaA TpH oupyra oh je HMao 
BHme yriOAa koji; paje, Koja 6eme na hobo yciajia na Typne, a hh 
Ilopia HHJe Mona ;i;a H>eroB no^o»t%j yodanp ho ysMO. Ga;i; ce oh, 
Ha HOKH Ha^HH, H8 HOBa saTOKao y TOMe HCTOMe noioasajy. npe;i: 
nopTOM ce noRasHBaxy y cyBHuie BeiHsoj jawEH jih^hh yraejn; 
MHJEomeB H yrieji; kojh noBpaiBOM BerooHM Hapo^y npHnaxame : 
H nopTa ra noiHCKHBaine Ha3aji; 3a6aityjyhH npaea Koja My je ona 
caMa paHsye npHSHasa dnna. Aih ra je Haxpar nosBao noTHnireHjer 
HapoA, npecHT oja^aHor npHiHCKa TypcKora, a Mhjioui je ohot no- 
TpaacHo npaBO kojhm ce RpyHHcaeao nonosaj fteroB, npaeo nacieA- 
ctbohocth. nopTa ce c H>eHe cipane Aps&ine cxaiHO npana, Koja cy 
ycTaBOM no^geMHORa dmia, a^m Koja cy ^a^a noBO^a najnpe npornan- 
CTsy RHOsa MHioma, a nocie Rueaa MExania. ^hm ce BpaTHO^ 
Mhioui je Ha hobo noipastHO noBJiacTHiie npe xora ;i;aTe h romjt 
caMOM H HapoAy. Ajih cy y I^apHrpaAy y Taj Max Maio pacno- 

^lOSOHH 6hj!IH ][fi Ta HHTafta nOBOSHO CXBaTO. 

y I^apHrpiva; ce 6ain 6enie BpaxHO Kadyis-e^eHAHJa, Heaa- 
AOBOJban nrro My je Mhioui noHyxHo npeMaioH horioh aa sacjiyre^ 
Koje je oh mhcjiho Jia HMa, na je h nony^eHH horioh 6ho oa- 
6ho. HeRajta je oh 6ho aa MHioma, a ca^a ce, Ha RaRBHx ro^i;: 
paaiora, noRaaHBame npoTHB H>era. Oh roBopame o jiiecHOTHaMy 
MmiomeBy, o npeaHpafty Roje je noRaaHBao npoMa npaBHMa CHae- 
peHOBHM; TesftaMa aa HeaaBHCHomky, Roje ce y &era ocet^jy, 
H MHDiJbanie jijai, to HHcy paaioaH rojh 6h MoriH no6yAHT& IIopTf 
xa MHiomena npaBa pamnpyje. Ea6yiH-e$eHj(HJa npeAuarame roh-' 
^peniiHJy rapaHTHHx CHia, Rojoj 6e IIopTa h Gp6HJa xoxair 
CBoje HsaciaHHRe, n ROJoj 6h aa^aTaR 6ho xfi, y ycxany ywHH 
npoMene ho oHaRo RaRO 6h paji 6ho Mhjlohi, Hero npena noTpe- 
6aMa BpeMena. Aih TypcRa Bia;i;a ne npHMH t^' npe^ior.^ 

^) H3Beiirraj Toii^ob h3 Il^apHrpaAa y BepisH 18 lapra 1859. 
^) II oBoie ce roBopH y noieHyroi HaeeniTajy FomoBoi o^ 18 
(30 lapxa) 1859. 



430 

H MyHHo ]ifi, 6h M6inaH>e boihkhx CHJia hmojio KaKBa no- 
BOj)BHJer ycnexa. IIoji; yTH^ajeM Mnaoiiiy npoTHBHe cipaHKe 
^paBii,ycKa Bek He 6eme Ao6po paciiojioaEeHa npeMa MBJiomeBOJ 
ynpaBH. IIpycKH nocjiasHK Tom oji,o6paBaine cpncKa noTpaaH- 
Bafta, jep6o 6h HHane. KHe3 yBeK 6ho npHHy^en ja cayina ceoje 
HenpHJaiejbe y c^-Beiy. PycKH je nocaaKHK lepao join h xai^e; 
OH je MBiOffla noinoMarao h y nHTaifey nacjieacTBeHora npasa. 
FoJiD, HanoHHBame ja 6h Haj6ojBe dnao jia ce ciBap Me^y Cp6H- 
JOM H IIopTOM HapaBHa M6^y HbHMa caMHiia. Hhm 6h ce yiie- 
inaJie BejiHKe CHie, MaH>e 6h ce rjioAaao na oho uito je ao6po 
no o(5e Te seiiJBe, a BHme na oho hito n^e y HHxepec onniTOJ 
no2iaTHn;H. A y to noc3ieji;H)e 6affl 6enie acHBo aananBaaa AycTpnja. 

Kneay cy c pasaoroM-npHnHCHBajiH HenaxBby npena KOHcy- 
jLBMa. MepoHH je caonmino jejiaH ;2i;oKa8 aa to, kojh ho chomo 
o6HiH, Ma KoaHKo jijdi, je cay^aj CHTan. Meponn npHnoBeja,*) 
KaKo je MHaom Maao anao ji;a oi;eHH, niTO je oh (MepoHH) oth- 
mao y SBop m My necTHTa toh po]^eH>a. CTnrHy aajejiiHo npycKH 
H pycKH KOHcyji, a y hcth Max CTHrne c apyre CTpane Mmohi 
<5 KHeaoM MMxaHJioM H jeiHHM coKpoTapoM. HcTOM je npycKH Ty- 
MaH 6ho aaroBopno hokouhko pera, a Mhjioui nporoeopB: ^E 
XBajia, xBajia, c BoroM, c Bofom!" h jom noKaace BpaTa. Mh- 
xanao aanHTa on;a nnje he BOJbaH ^a ceji;He. A OBaj o;i;roBopH : 
„na TH 3Hani, ^a mh Bajba npHMaTH jom tojihko H)Hx." KacHHJe 
ce npaBjtao, ji;a My je y onaj Max 6h30 BeoMa pyacHo. 

Khob Mnxanao ra je no cboj npHJiHn,H onoMenyo, h 6ho 
je HeniTO npncTOJHHJH cnpaM jpyrnx Koncyjia, kojh cy no tom 
yuMH. Am je y raaBHOMe oh yaeo 6ho Kao npaBHio ja H86e- 
raBa caodpafeaj ca CTpaHHM KOHcyaHMa. Cp6HMa je 6Hao HapeKOM 
aa^paftOHO ;i;a ce c anMa jpyace. Ajih aKO ce KOHcyjiHMa y on- 
niTe npnroBapaao aa cy ce MemaJiH, Taj npeKop je naJBHnie no- 
ra^ao KOHcyjia aycipHJcKora. Mnaoniy je napoHHTo 6HJia Tpn y 
oKy KOHcyjiCKa jypHCJ^HK^Hja, h oh o6jaBH aycTpnjcKHM noji;a- 
HHn.HMa, H He HanecTHBHiH paHHJe o tomc ftHxoBor KOHcyaa, ja 
HMajy Me noRopaBaTH ce .seMaJBCKHM aaROHBMa, hjih aoMJby ocTa- 
BHTH aa TpH^eceT ji;aHa.-) HocjiaHHK aycTpHJCKH y UapHrpajiy Ty- 

^) y HBBeiflTajy nocjianoM y BepjiHH 8 (If)) Mapia. 
^) Obo yaHiaMO h3 roauoBor napnrpajicKor HnBenrraja (^J^ 2 (14) 
anpHJia. 



431 

XHO ce Ha TO inTO rope 6HTn Moase, jep cy ce thmg Bpe^ajiH 
yroBopH. Oh je TpasiHO noMofe IIopTHHy, jep hem ce pajaao 
npoTHB yroBopa, c thm je y Bean 6HJia h Teacaa ja ce Cp6HJa 
OTMe OK BpxoBHor rocnojtapcTBa cyjiTanoBa. 

y ocxaaoM MH CMO upHcnejiH y Bpeiie Ka;i; je HanoaeoH III 
cnpeMao ce ja Aycipnjy Hdnaji;He. Ha to ce pasBHJaaa BeiHKa 
nojiHTH^Ka n BoJHH^Ka cncTeMa, kojom ce Taj BJiaAajian; KpeTao. 
XIouiTO jo noHHBHO PycHJy, HacT0JBy6HB0CT ra je aeroBa Byoa 
ja BacnocTaBH ^acT $paHi;ycKora opyxja h npoTHB ji;pyre eB- 
poncKe CHJie, Koja je cyjiieaoBajia y yHHinTaBaH>y HanojeoHa I. 

Taj ce nocao Cp6iije HBJe THi;ao Henocpeji.HO, aan je no- 
cpejHO HMao yTHn;aja na jtyHascKe seM.T^e. AycTpaja je THue 6Haa 
cnpe^eHa, ji;a ce na JlynaBy h na Casn noKasyje TaKo CTpannia 
Kao uiTO je jOTJie 6HJia, na h cpncKa ojBpaTHOCT cnpan aycTpnj- 
CKora yTHnaja, kojh ce noj5 npe^amifcOM Biia;n[iOM OH.aKO jaKo 
ocetao, HMa^ame Maxa ja ce caji; 6e3 mhofex odanpa KaKO xofee 
paBBHJa. Aan aycTpHJcKH nocJiaHHK y HapHrpa;iy nporoBopn no- 
MenyTOM npnJiHKOM h o ji;pyroj jeji;Hoj CTpanH BenHMx nocJiOBa. 
JaAHa paja KpeTame ce na CBe CTpaee, jep TpnjBeBba H>eHa hhth 
CJia6-T>axy hh npecTajaxy, memo CBa odefeaifca napacKora yroBopa. 
AycTpEJCKE nocjiaHEK TBp^ame, ;i;a Bwa floroBop koje o6yxBaTa 
jtynaBCKe KHeaceBBHe, Bocsy, Xepn,eroBEHy, Hpny Fopy e By- 
rapcKy, ja je Taj joroBop Bpjo paoiEpeH e ja nji;e na to la 
ocHyje HeaaBECHocT tex aeaiajBa b penyfiiEKaHCKy Baajty. IIlTa 
6e 6hio, ^3. ce neinTo 3a neaaBHCHa nporaacE Mbjioui, a to ce 
MECJiEJio aa je OH 6eo paj? OHia 6vl ii;eJio noayocTpoBO 6m- 
KancKo orpeaao y BiTpE e MaMeay. V Taj Max ce jaKo otokh- 
Bajio TaKo neiETO. TypcKH naina y Beorpajty mecheo je ji;a je 
ymao y Tpar BeKOM npe;i;y3efey npoTEB TypcKor rpa;i;a. C Tora 
je BoaEKy naacH>y o6paTHao e c tem ce CBEMa npEaEKana jio- 
BOjiEao y Be3y, Kaj ce Taja khob MExaEio, oji; Cp6a upEnoanaT 
Hacae;i;HEB, ca cbojom Maa;i;oM e aenoM KHerBftOM Kpeny na nyT 
fl;a noxojB raaBHa MecTa eBponcKa/) IBex SBOJe, c beuibm ofJpa- 
aoBaftOM, Moraxy, r;i;e 6e ce roji; nojaBBaB, y^EHBTB Bpao ji;o- 
6ap yTBcaK, e ce6E npEji;o6BTa pacnoaoxeH)a no caaoHEMa. A 
MB CMO caanaaB Ba BaBopa y Kojera ce noyaj5iHOCT neMa uiTa 



^) MepoHEJeB BBBeiDTaj o,t; 1() (28) siapra. 



432 

cyMfcaTfl, iia ja npHHi; HanoaeoH y IlapHsy, Kyja je khbs Mh- 
xanio npBo oTBmao, cBeroBao sseaa aO' CT&He aa mno onmrev 
c;ioBeHCKoH iioRpeiy. T^ 6a noEper BeoHa novorao ^paai^ycEoa 
npejyaehy ii]>othb Ayerp^e, jep 6b, 6es cyxae, khbo ojgewiyo n 
y aytTpnjcKiiiii BeiuBaMa caoBeHCKe HapojtHOCiB. Pjchjh ce Ha cse 
cTpane npHiiacHBaao jw oaa osaKe cisapH norirapyje, a nHraae 
je ;[a jih je osa caraacua tJHxa? 

II saucra je pycKa oojiuitiKa 6oa Tone npOTHBHa hs Tora 
paaroBeTHor yapoKa, mro dn ce onja y par «e^y AycTpnjoii h 
*paHnycKUH ynjieae h lypcKe ofijiacxH, a xaKo niTo He 6h HHEaKO 
noma joiiycTHiH EBrjiecBa. To ce norBp^B H3ainHJ>aKeit esrjieeBe 
4)iOTe y Cpo/tHBeiiKo Hope ; jep je EarxecKa Tasa paflHia Aa ee 
o;tp;KH oHjiiiaAe crafte oHaRBO KaKBO je. H HanoaeoB in j 
oBome Kiiii H y MHorra Apyrmi TaiKana HHJe 6ho jejtHor xHin- 
.lefba ca npiiHi^eH HaitoaeoHOH. 

PyciiB uocaaHHK KacexeB h ^pam^ycKH MHHHCTap Baies- 
cKH caBeTOBitxy jesHoraacHo Haaiojie Kseay, m ca He ja aa- 
HeTB Hs cxojox ?acTo±y6E6oin&y he pasxpaxeHomky cbojhx sbk- 
j>aKa, uero j;a CTpnxEBQ ?eKa inra ke nocTEts Tpyj(E a saysii- 
KaH>a Rojo i^e esponcKe cBie yaoniHTE sa nonpasKy CTaBA 
xpuinhaaciciira. Hcth cy laKE caseTH ^aBasH EHeay H y .Iohjiobj 
B y Ee<iy. OaseiB cy ce eataraJiH noTnysi^e ca caHOv npapoAOX 
H>eroBOH, u 6wai cy ny ojt, nanae RopBCiB, Kao urro ce oAiax 
noKaaajio. ^ 

y upiaebe roj^BBe 1859 cbc je seoBa Ba pax BsraeAUO. 
AycT|)iije);u aapflrpaj^CEB BocJiaHBE bbgjibo je a& xobcte EHa 
cnopasyu )se\)y CBHva xpHmtaBCKEH HapoABOcxBBa, y sove cy 
Has H PyvyHH, a& je y Beorpany 6bo HeEaKas rp^KB BsaciasHE 
j{a oxyia uojiyiiipfl ciOBeHCEB noKpex. lIpycRH noenaHEK je HHoro 
xpeaseHuje n[e;i;ao, aiH je e oh hbcjho jvi ma cnopaayx iie^jr 
Cp^BJoH, Hoi-,HOH B D^pHOK FopoH ; ]!» xejbe aa HesaBHCHomtj 
BMa GBy^ia, u i^ bfl ce ona Bas xa^ e ocTBapBTH. G xora cy 
BeiBicy na:«H>y npEByMe Ha ce npanpexe aa Eoje ce ^ ;v ce 
noTHiby y fieorpaiiiy.*) noasaiae ce aox aacxaBO cbo BoJHBqE 
KOJB cy 6h.iu Ha oAcyciBy. J(oxie je 6hjo Asa 6axaxoHa peAOBBe 
Deiiia;i;^e, ii CHBBiJbaio ce ^a hh ce jsfiJi^tS joni ?exiipfl bobo; 



') ibHia j&B.;ba MepoHE 2 (14) laja onuiipflo. 



433 

a C66h 6eme Mnjiom yeTEHOBHO ABopcKy rap^y 03; ROH>Hi(e. Hs- 
H6ce ce ciapiga HOKa Hape;(6a, no Kojoj je csaBH Cp6HH nvao 
6hth roTOB 3;a ee csaicora TpeHyxKa Mose KpenyTH na BOJcKy. 
Pe^oBHa ce nemaAHJa Bemdaia y CTany koa EparyjeBii^a. Tono- 
iKBKJiJifi, KparyjeeaHBa 6eni6 Bet HBinaa h cnpeMHJia cto hobhx 
TonoBa. Ilo^enie ce RynoBaiH KOibH aa apTHxepHJcsy aanpery, h 
roTOBH TonoBH pacnopesHme ce h o^ByEOffle y HajsnaTHHJa MecTa, 
HoHtapeBan;, Illadaii,, Tiynpajy. 

Ajia cy CBe xe Mepe ynpaeo BHme 6iij[e HaMeH>eHe o6paHH 
Hero KaKBOM caMOHHKJiOM ycTaHKy; jep cy ce onei, Ha jpyroj 
cTpaHH, H Typip cnpeMajiH, h ohh HSBe^iome y nojbe Bojcsy oa 
50000 i»yaH. y Beorpaay ce MHcanio ja TypcKa mhcih ja ce 
BopHCTH noiHTHHKHM sanaeTHiia KOJH cy ce sanoAOJiH yHTajiBJH, 
na M CBpniH ca noBJiacTBiiaira cpncKBM. H ko ana ^a an ce 
TaKo niTo He (5h h HaBpdJto, fl», cy Aoncxa dyKnyjuH HeMHpn, 
KOJHMa ce roBopHxo. AjIH hhth je TaRo mro sexeia ^paniiycRa, 
HH PycHJa. H c o6e CTpane ynorpefin ce CBe mio ce Morao, ji;a 
ce Mnjiom crjiohh la ne HaBa.%yje ca cbojhk aaxieBHua n jifL 
MHpa He RBapH. 

Hnje Ham nocao aa oB^e cjieAyjeMo a^h no jiflM BaBemTa- 
JHMa ROJH cy npoA Haxa, aim je HOMoryliHo jifL ca cbhx na cxpanH 
ocTaBHMO nociOAHiiie HTaiinjaHCRHx Aora^aja. 

CynpoTHO ce paji^o He caMo oj cipane ^pannycKe, Hero 
jom H HB CapAHHHJe. GapAHHCKH ROHcyx je pad^aBao caHBe Bhr- 
Topa EMaHyeia h Kanypa. Ilocae tfsTRe na Goji^epHHy ipn xasa 
cy ce BH]£e aacTaBe Ha capAHHCRox h ^pannycROH RoncyiaTy* 
Ha jexHoj 3a6aBH y 6aniTH $paHn;ycRor ^eHepaiHor RoncyiaTa 
ynecTBOBaio je h hhofo cpncRHX rocTHJy. IIo CTOJioBHHa cy 6Hj[e 
pacTypene HJiycTpan;BJe noc3ieji;H»HX Aora^aja; nanigaio ce y 
3ApaBJbe ii.apa HanoieoHa; ^ociodojcHoiia EBpone.'^ Ilocxe ce 
Hrpaio ya csHpny cpncRe RHesoBCRe ^an^e. Ehso je ajij)aBHii;a 
clotfoAH cpncRoj H ?aR C3060AH yrapcRoj. Ha AycTpnjy ce mh- 
ennDio c RpiEy&OH 03;BpaTHomky.^) Cne je to no6y^aBaio mhofo 
nasH>e, aiH hhjb HMaoio ohhx noc3eAHii;a Roje cyce o^eRHBaie. 
Cbo hito ce ROA Mnioma noRymaBaio, a^ ce naaaoBO nenoBepefte 



^) HsBenrraj npycKor KOHcyjiaTCKor ceRpexapa Ga6apTa oa 23jyHa 
(5 jyaa) 1859. 

FAHKE. CPBBJA B TyPCBA XIX BKKA 28 



434 

a>ero[io y B.iajij', octajie 6e8 ycnexa: oh je mhcjiho ^a ce to pa^H h 
Haeiaui ii <- iiapo^To cHEULbeHHH Qianox. Gtapn rocno^ap Ceme 
npHfipao CRT CBojy naacay Ha CBojy BiacTHTj' 3eM3.y. Aim je ly 
pasHo e nHoa hctom caMOBO.toJC, Koja je as paHHJHx BpeMena 
noaHaia. HniHTa ftemy nnje 6aao aaaopHo ;i;a cBOJoa rocnojiapcKOM 
peijy oilapii tj3ifiK& npecyjie. Oh je caMOBaaCHO yBemiao CROjy 
UHan.iBv .iiicTy; a uooohc Koje je caa xTeo hhhhth, ynyhiraao 
je apuiiiiiHOJ KacH Ha Hcnjiaiy. H aKO y laj Max HHJe y II,apH- 
rpa;[:y Tainito HaBas>HBao kojihko y no^eiEy, oner je cBinpaBa. 
sa Koja je i^h hhcjhoaiihx Hua, Bpiniio OHaKO Cea nsaKBa oOsiipa, 
Kafi npi'ljf. JeiaH nyT ey My iHR-eHe iipe^iCTaBKe c earaecKe 
cTpane m\v ce c HesaKOflHTOM cauoBCLOH noexyna npeua Byrafey, 
Kojeia ji- Miiaoin HenpecTano jipaiao y aaiBopy, Manap jia je 
Byiiih I'nv Hi)J3HaiieHHTHJH HOBeK y GpiJEtJH, Hin ynpaso 6tua 
Tora pa,iH. lieHepaina KOKcya aajeflHo c ^peJ^CTaBHHKOM (mhhh- 
CTpoji iiHaiTpaHHx 2^1*) EOTpoacE KHeaa y ABopy, ja mt le na- 
noMfHf caomoTH. Knea noKaaa H^Befcy cpijfiy, nrro cTpana jejHa 
cniia mt>- iteny la roBOpH o yByxpaiUBHu nociOBHMa fteroBim. 
Peqe Kaun je Beh Kaaao, j;a 3a a. ycxaBa Heaa,. ;^a je tin caif 
H vcTaB II naKOH, H jta Moate hhhhth inro Jiy ce kiuih, jep 
fteMV HHTit una mra aanoBeflara IZopra, hbth naK to Mory «ffl- 
HflTH rapaHTHe enae.') 

Kai ji' cyrpa j[aH aanoseflHo a* ce aaTBope nei caBeiHnKa 
Hjoin HeK<ui{RO Jtpyrux BH^euAX .lyxH, oKpnsjbeHHx 3()or neiiaGBe 
sasepe, i-itaic je 3Hao, sa KHea TaKO paa;a no cbom yBepeifcy, n 
aa HeM.1 Ha'EttHa aa My ce KaKBHK roa nyTeii mhcjih npoaene. 
CnaKOMe y- Ba.i.aao npea ftHxe apiiaTH, h uCor fipnre o ce6a 
H iKHBOTv CBOJce, CBaK CO Mopao yaapiKasaTH aa Ma mra npo- 
THB H>era ^anoiHe. 

,T;oi: ce join paascHOixaiio o Tone je an nan eaje HMa:io 
KecTa aa (■»* noKeHym JbyaH aaxBope, npoaece ce raac, aa je 
ByiHt ii;; iieaaaa yMp'o y CBOMe aaiBopy. HenaOeaHO je (jhio aa 
ce na. khpi.i cajia cBain KpHBHqa aa je OTposoK npoHBBeo ciipT 
cuora ciapitr upoTHBHHKa. IIopTa je join jeaHiKo pa^ynaaa h& 
ByKRKeBy iipBBpaceHocT, h OHa 3aTpa:EH oa Maaouia aa aonycin 
aa ce TeJio ByMfeeuo HCKona n aa ee npea aacTynaBunMa CBHJy 

' ) lUiBt'iBTaj upycKitr KOHoy.iaTCKor ceKperapa Cafiaivra oj 1 (18) jy.ia. 



435 

KOHcjJiaTa seKapcKH npeneAa. Taj lexapcKH nperjrejc 6ho 6h h 
y HHTepecy oaMora MHSoma, nomTo ce jaKo roBopjoo xa je 
ByHH^ oTpoBaH, h jom no MiUEoineBoj Hape;i;6H. Axn ce MBXom Hige 
nesojie^ao HHvaao pa;(H noTpa%HBaH>a IIopTHHa, h aKo je to 
noTpasHBaH>e y OBaj Max h Pyesja noTnoMarajia, Oh OAroBopn 
Aa 6h oh ospH>HO KHe»eBCRH yneA, bxh — Kao bito je oh can 
peKao — socTojaHCTBO BpxoBHor CTapeniHHe AP^asHor, ano 6h 
86or npocTe cyMBbe jonycTHo nperaes MpTBor tom.*) 

PycKH H npycKH nocaaHHK asHajnpe cy KyftHan to noTpa- 
acHBaibe Aft ce npeneAa MpTBO Tejio, jep ce thm nyrex HHmTa 
fie ' 6h nocTErao, h TypcKH MHHHcrap ^yai-nama 6h spHHy^eH 
Aa npH3Ha, Ast TypcRa HeMa Ha^HHa bojem 6h Mnjioma naTepajiii 
xa nrro yHHHH.^) Ajib je HsneAaio Kao Aa My totobo h BHJe 
KpHBO, fliTO ce TaKo AorojHao, jep, pene oh, nyKaBo ce CMemetH, 
us Tora lie ce sHAeTH, Aa cypoBa HacHJba ne ^hho caMo Typipi. 
A jecTe, AOHcra, HCTHHa Aa je CTapH Ayx BapnapcTBa ca BpxoBHe 
BiacTeocKe Mace npemao na noT'iHH>eHe, h Aa je c to CTpane 
join no KOJH nyT HB^HJao. 

HoBO-onTyacene caBOTHHRe npBH cyA oc3o6oah, aan MHaom 
noxpasH napHHHHe aRTe y EparyjoBan; ; oUTyxenH MHniJbaxy Aa 
HMa paaxora n3aniH>H Aa Mory oneT 6eth noxBaTaHH. Ohe yTORy 
y rpaA, h8 rpaAa OAy y Beahh, a OAaTJie y ItapHrpaA, Aa ce 
^Kaie Ha nacHJba KneaseBa. TaRo ce a^boao a<^36 a^ ce IIopTHH 
yTHn;aj y Gp6EJH jaBJbao Rao RopncTaH xe^hoj cxo6oae, mTO je 
jom Be^Ma Hanejio TypcRe MEHECxpe Aa tbpao AP»e ycTaBne 
OApoA^OEAa yioiKe npoTecT upoTHB RneiReBa nocrynaiba. $paH- 
nycRH 6h nocaaHER 6eo 3a to, pycRE je CBOTOBao Aa ce noHORa 
c TIM nocj^OM AORxe RHea AoncTa ho CBpmE nrro je aanoneo. 
Jep cy pasiERe Me^y BexEREM CEnaMa yneR saAHpajie h y OBe 
yHyTpafflibe cnopoBO. 

^pannycRoj 6e RaKaB aoM y CpdHJn Aoniao BeoMa Ha aroAy, 
a PycEJa je racAaJia Aft ra Hsderne. 

Me^y TSM Meioei casose Ha hobo HapoAny CRynnrrEHy, e 
TO y KparyjeBan;, Aa 6fl CRynmTEHapH oCTajiE na MEpy oa nesa- 

AOBOJBHERa ROJHX jO dEJTO y npeCTOHHI^H. YTEiiajeM RHe»ceBHM 



^) Ca6apT0B HSBeminj oa 5 (17) jyjia. 

*) IIsBemraj Pe(j>Hca y BepMH oa 10 (22) jyJia. 

28* 



436 

1 

i8a6paHH (Sysy vaxon cejbai]^. Eoihko ce roA mofjo, HstferaBan 
ey OHH BOJH cy sHaflB eBponcKo o6pa80BaH>e. SHaxeHHTa cy Hem 
Kecia flB 6ece;i;e, kojom je kh63 OTBopno CKymnTHHy. HajsHaMeHE* 
THJe je OHO r^e Knea m oih CByiiniTHHy ^a cnojbHe nocioBe ocTasM 
H>etfy; a ona ;i;a ce ciapa caifo o yHyrpamBHHa, a HOHneHi^e xa ce 
6pHHe A^ ce 4tf aiepHJaxHO 6iiarocTaH»e BacnocTaBH, HapoHHio xe^y 
eejBai^Htfa, kojh cy npeaaAysoHH 6h3h. «£e8 MaiepHJaJiHor tfiaro- 
cra&a, ho norne ce HHinTa BejiHso n nxeKeHHTO oa napoAao^e- 
RHBaiH.'' IIomTO cy iry iniorH AOca^Hsajin HOJi^ava sa MecTa, oh 
HanoMHH>anie BaKO CBaK xpeda Aa je sa CBoj noaHB cnpoMaH. 
yCsyasHTH He sHann rocnoAOBaTH, Hero jan h hoIi naMeTHo, ycTa- 
laHKH H poAOJby^HBO paAHTH sa cpe^y cbojhx cyrpa^ana h CBon 
OTa^acTBa."^ EEea He 0A06paBaHie hito ce npaBH paasHEa ire^y 
CpdsMa ypo]^eHH]f h npHpo^^eBHir. IlHTafte je, pe^e KHee, caMO 
KOJTHKO je KOJH HOHiTeH ^OBOK H Ao6ap rpa^aHHH. Ea HHOBepipMa 
He Tpe6a cnpenaBaTH yxsBaBe OAo6peHHX hm cio^oa^, Cpdnja 
BajBa Aa noKaxe CBeiy Aa neke Aa :khbh y cpeABOM eeBy. 

Bhah ce, Hnas, a& Mhiohi hejo ociao ca cbhm nenpHCTy- 
nanaH hh cyBpejuenHM HAejana. CBynHiTHHH ee to joui nafte 
KosEe BaaaTH. Ona npeAioasH a^ ce sejubH a^* ycxaB, bojhm 6ft 
ce ypoAHJia yRyrpaHifta ynpaBa, Bojy 6h bhos caMocrajiHO pyBo- 
BOAHO no sexajbCBHM noTpe6aMa, HapoAy Haj6ojbe nosnaimr/) Au 
TO HHHiTa HHJe CMeraxo Aa Mhjiohi h AaJBe BpniH CBOjy neorpa* 
HH?eHy BJiacT Bao h ao TaAa. HHBaxBS ra o68HpH ne Moraxy 
BoaaTH y Bpmefty caMOBOJbe. y T%j hcth Max y JUKHHCTapcTBEMa 
je ornycTHo hcbomko bhhihx ranoBHEEa, ca cbhm 6e8 HsaBBa 
pasjiora. Onaj AOA^xaB b daxoHy o AP^aBHOM caBOTy, bojh je 
KHOd AjiescaHAap npHMHO, oh ysHAO ?hcto h npocTO. CsynniTHHa 
je nacaia BaBo je oh xtoo. Hhbo ce He ycy^HBame a^ roBopH 
npoTHB &era; cbh cy hpothbhhij^h, napoHHTO o6pa80BaHHJH, 6nxH 
aacTpamcHH. 

Ma BoiHBo Aa hhcmo paAH Aft Baseno, ho MokoMo hh a^ 
caRpHJOMO, Aft j^ cypoBH AecnoTHBaM MnjiomeB, bojhm je oh yry- 
HiHsao CBaBH noBpoT BoJH je BOMy 6ho HonoBOJbaH, nocxysHO 



^) Obo BaAHMO H3 jeAHB noBHHJe MBJiomeee HqaBe a no KSBeniTajy 
MepoHHJa OA 22 $e6pyapa (6 lapra) 1860. 



437 
noH^upe Ha to j» ospsn VHp sa ^axBaHCKOM nojiyocTpRy^ na 

H eaMH CB6T6KH KHp. 

Ajih mra ee HMaso ^ihhhth, aKo 6h ocTapein KHedHajeia- 
pex yvp'o ($68 ocHrypaeora HacxeACTBa, mra sh ce npe Morso 
oHeKHBaTH y &eroBHK roxiHaiia Ay6oK6 cxapocra? PycHJa je cax 
oner Hiiajia o;(cyxHa ytHiiiaja y Cpdajn, h oHa Hajnpe none ob6hjbho 
pasMHiiubaTH TOMe iiHTaH>y. J||6K6M6pa 1859 o tomb ce oTBopeHO 
BBJacHHO TopnaBOB npyesoM OTnpaBHBBy nocsoBa.^) Ako MHSioin 
yiipe, pene oh, BSJbaJio 6h oneBHBaTH jifl, ke cpncKH Hapoj, no 
Bek ;i;oHeeeHHK o;i;;syRaMa, npHsnaTH kbo CBora RHesa cnna Mhso- 
moBa. A mra 6h oHjia Ilopia HHHHia? Bin ny nome oxpe^H 
npH8flaH>e, hjsh My ra saTH HasnaAHO. Obo Apyro He 6h hhsbbo 
HOAHOcflio nopTHHOHe ayTopHTOTy. A OHo npBo, ojipHi^afte npn- 
BHaH>a, Morao 6h HMaTH HajonacHiq'HX nocj[esHii;a. J(a 6h ce CBeny 
Toxe aa paHHJe na syr ciaio, i];apcBH je (pycBH) BadHHOT chh- 
«iHO, AA ce HOT BeiBBHX CHia ;i;oroBope h j^a IIopTH caBexyjy 
jta OHa osy creap ypexH sa paHHJe, HpHBHaBniH o^Max cax BHesa 
MnxaHxa aa HacieAHHsa ooy H>eroBOH. FopnaBOB je Ta^a oBy 
MHcao HBiosHo H HpeACTaBHHi^flMa ociaie HOTHpH CHue. Oh je 
MHCJiHOy xa 6h Tpedaio ^a ce CBasa Jioce6EJifi y oboho CMHCJiy 
o6paTH IIopTH. 3a Ilopxy 6h Hoj^HoniJbHBflje 6H10 aso 6h ce 
lUBo ynHHXo, Hero aso 6h ce ynnHHO BaBan sajeAHH^XH BOpaB. 
Ajih h oBxe HCBpce nperxoxna je^na Tero6a. IIopTa ce y onniTe 
ycteaasa ji;a npHana npaBo BacjieACTBeHOCTH OdpenoBHiiHMa. H 
Kopaxo ce OHOBHBaTH jo(a ke y tomo ona h caji; sanerH. Y mhhh- 
erapcTBy chojbhhx nocioBa y Bepinny Ta ce Tero6a ob6h3bho 
ocetajLa, jep cy Ty hb CBera cpi];a npHMaiH pycBH npe;i;ior, h 
€ Tora cy paannubajui, ho 4h jih ce Horao npHJen Tora npex- 
jiora oxaBHiaTH, aso 6e co oabojhio cano nanexo oa cyBpexenor 
Hoiosaja. MflcxHJio cO; to jecT, Aa ce ho AHpa y flaneio nop- 
tiho, aiH Aft joj ce caBOTyje Aa paAH TaAauiftHx upiJEHBa a& 
CBOJ npncTanaB y nanpoA Aa Bnes^a Mnioma Hoa^e HacieASTH 
KHes MHxano, hohito 6h tbj npncTanaB CHBepOHH ABop y CBa- 
KOMe ciy^ajy Hopao A^m, mo ce He 6h xtojio CBe y cyiiKy 
Aa AOBOAe.*) 

^) IIorJieAaj HSBemraj fteroB H8 IleiepOypra 18 (30) jifiK. 1859. 
^ MHHHCTapcRH pacHHc HOCiiaHCTBHia y JIoBAOHY, IlapKsy K Ee^y, 
OA 30 ABK. 1859 (11 janyapa 1860). 



438 

4 

To je 6ho 3ApaB h sro^aH HsiasaK, h npHMH ce h y Be^y 
H y IIapH8y, a c noneTBa h y EHriecRoj, a aKo je xy KacHHJe 
HeKa npoMena yHHH>eHa. IIpycKH nocjaeKK rpo$ Fosii; ocodiiTO 
ce daHHTepecoBao Aa Taj nocao eBpniH y U^apHrpa^y. Ha to ra 
je HapoHHTO no;i;cTHD;aaa je;i;Ha hoboct, Kojy je o CTa&y Gp6HJe 
SodHO. Hyso ee 6enieAa oHaj GxeBHa, kojh je 6ho npBH «,MecTo- 
sacxynHEK'' MraomeB h npnnaAao Me^y Bo^e xaKo sBaHe HapoAHe 
CTpaHBe, H Ha Kojera ce yTHii;aj Ha BHeaa MHSonia bhos Ms^ 
xanio yseK sajiHO, noMHmjba caA na to Aa ce npBUiHKOM CMpxH 
KHeaa MHioma BpaTS Ha Kapa^op^eBH^a, MaKap Aa je oh 
HCTH HaJBHme y^HHHO Aa Kapai^op^eBHii na^He. ye ^BaHaecTO- 
roAHniH»e AeTe, Roje cy mhcjihih nporjiacHTH aa KHeaa, ohh 6b 
caMH HMaJiH y pyBana ynpasy seMJbe. A Ta napoAna CTpaHRa, 
Koja 6e thmo npenary 3aAo6HJ0[a, doa je y hcth Max h cTpaHKa 
peBOiyi](HOHapHa. Eto KaKBO (Jh HaMepe Morjie 6hth oa nrreTe 
onnrreMy MHpy. H Hsjasa kojom 6h ce HacieACTBO cpncKor npe- 
CTOia o(Je86eAHSo MHxaEJiy, hcto toshko je 6H:iia BHaTHa sa hhp 
OBponcKH KOJdHKO H sa Bia^y MnjiomeBy. 

Kaj je Taj npejior npBH nyT noMenyT, <&yaji;-naffla nano- 
KCHy ^a HapoA cpncKH, HCTHHa, Hna npaBO jua^ (Jnpa KHeaa, aiH 
sa je noTBp^eH>e Tora H86opa npaBo HopTHHo. TaKo je y ca- 
AamH>oj cscTOMH Kojy cy BOJiHKe CHJie sajeH^Hjie. IIopTa (Jh, hc- 
THHa, Horsa ^a Hspe^e y Hanpe^ noTBpiy 6yjiykera Hsdopa, aKo 
OH Ha Mnxaoa na^ne. Ajle hhth je nrro Msiom hh MkxaHJLO 
ywHHO niTO 6h hx hhhhjio ;!i;octojhhm OBano BHCORora oji;ihbo- 
Ba^a. Kas 6k (Jap MaxaHHO ^omao y D^apHrpaA; Ty 6h 6ko 
o6acyT CBaEojaKOH npeAycpeTJBSBoniky, h Mona 6h My ce h saRBa 
OApe^eHHJa ynepeBa ^aTH. Fpo^ Foin; je cyMH>ao ^a mhhh- 

CTpHMa nopTHHHM HHJO TOJIHRO CTaiO SO CaMO CTBapH ROJORO ^O 

OHor 6aRinHmay rojh na HcxoRy oHaRo jany yaory nrpa, h o^^ 
roBopH Ha Ta pasjiara&a, sa rhos Mniioin Rao CTap ^obok^ 
MO»e ynpoTH 6ain soRie je RHe3 MnxaHjUo y D^apHrpaAyt a Me^y 
THM y Beorpasy ^ory HCRpcHyrH cbh ohh sanjieTH oa bojhx ce 
CTpaxyje y EspoHH, a rojh y cTsapn ohot hh sa Rora nncy TaRo 
onacHH Rao sa lIopTy cany.^) 



') rojni;oB HBBeniTaj hb IJ,apHrpaAa os 29 janyapa (10 4»e6pyapa) 
roAHHe 1860. 



439 

H OBH pa3ao3H, uoTHOMorHyTH 03 ocxaiiux eBpoucKflx cbm, 
AOHcxa cy jcnejiH as^ cooBe Ilopiy a^ iipBBBa MsxaBJia Bao 
HacieAHBKa^ h to ca cbbm oflaKo EaKo je spycEH nocaaBBX npe- 
nopy^HO. $e6pyapa 27 (11 Mapra) jaBH npycKH KOBcya, KajRo 
je OcMafl-nania BSBecTHo Ksesa Maxafljia ja* j^ Ilopia BOJBBa jifi, 
npB3Ha H>era Kao specTOiioflaejieABBKa, aiziH Be noT6p]^yjy&fl iipaBO 
BaejuejCTBeBocTH y nopoaBD,ii 06peH0BHfea. 

HcTopHJCKa Bpe^flocT OBOj H3JaBB BHMajio ce He yMa&yje 
THHe niTo H>OHe HBJe 6ho saxoBOjbaH Kfles MExaHio, KOMe je 
OB a Bajnpe 6Bfla caoninTeHa, jep ey h khos n Bapo^ acejiejiH 
H xpaacHiH Ad' ce iipaBo HacjieACTBeHocTH npsoBa nopoAHi^H Odpe* 
flOBK^a y onmTe. Ann caie HHmjbaxy sa* ce y Taj Hax TaKo 
mxo Ba IIopTH HHEaBO He mome BspaSHTH. GnjiaMa oneT BBJe 
6flio AO Tora KaKo "ke ce Ta CTBap Kao spaBo pacnpaBHTH, Bero 
Baso he ce 0Ap3RaTH OHOBpeMeHo CTaH>e. H caA je nacTaio caHO 
TOHe HHTaH>e, 6h sb ce GpdH.c thm orpaHH^ennM npssBafteM 
TOiiHKo saAOBOJEHJiH Aa HO H3a30By BOBe pacnpe c IIopTOM? Jl^a 
6b Toxe 6ho ca cbbm na hhcto, AHrne ce MepoBH Ka KBesy 
MBxaMy, jeAHHOM ^OBCKy y Cpdiga, y Kojera je noniTeHy Jby6aB 
K hcthbh OB BepoBao. H kbos Mnxanio My noTamco HSJioa^H, 
KaKo cy HeH86emHa Tpsefta ne^y Gp6HJ0M h UopTOM 36or^ Bpe^a 
y okojihbm odiacTBMa. H tomo hbjc tojihko KpaBa IIopTa, eojibko 
flenoKopHOCT nama. Ma inra IIopTa o6ebaBajra oBponcKBH ch- 
Jiana, o6]iacHe ynpase ho caMO Aa BacTaBJtajy CTapy CBCTeny, 
Bero je joni h nooniTpaBajy. Paja y ByrapcKoj h y Bochh ho 
MOHiC cana ce6H homo^h, n upHTB^e saniTHTH BHCsa oa GpdBJe. 
,y3ajryA KHe3 thm JEyAHMa roBopn a^ ob H»flxoBy CTBap bo Mose 
ycBOJHTH. Ako hm ce 3aT6ope rpaBHi^e, oHAa BecpekHBi](H, ca 
HceBana h A6I];om, cKany y BOAy, Kao bito je cKopo 6hso na 
JI^pHBH, h HpesiiHBaBajy na aaniy CTpaBy. IIoKyniaMO sh a^ hx 
onoT oBaMO BpaxHMo, ohh ce spyasajy no seMJSH n BH^y a^ 
Bose Aft BX no6BJeMO, Hero a^ bx npoAaMO h>hxobbm Benp^'a- 
TeiHMa." Cbo AenyTaD;iqe Koje KHeay aoboco M0Ji(5eBHii;e c hot- 
HHCBMa H neiaTBMa, kbos OA^HJa. MnxaHio noKasa jeAny TaKy 
KoiL6eiiKnjy Ba Kojoj ce jom leno BBAeio, RaKo jy je jbyrHT 
Mniiom Ha seMJby xHXHyo. Ajie HeMoryfena je CTBap sa cpucKora 
KHesa, pe^e MnxaHio, a^ Ha CBOJoj seMJbH nycTH xpHmkaHe Aa 
OA rzaAH CKanaBajy. H cse bito H>eroB OTan; sa h>hx hhbb 7 



440 

TOMe je mro hx noinoMaxe HOBii;eM, h to cyiiaHa Koje cy Bek 
o^e^ene aa KopHCHe noipede seMajbcioe. Je^HOJ AeoyraiqiJH, 
Rojy je npe^a ce nycTHo, sasao je ojipemaTo, Aa HHRaji; fte ipe^a 
xa noHHDUbiyy Aa ^e Gp6^a HKa^a npRCxaiH y saKaB ycTaHax 
npoTHB Hopie.^) 

HcTOH TOM npHiHBOM HpHnoBeAame MHxaHio, RaBo cy xy npH- 
roBapaiH joiHRaAJe npoaasHORpos JIohaoh, mro Cp6qinpHMa h 
saniTitkaBa CBe 6eTjEnjd m TypcRO, h RaRO je oh o^roBopHO ynHT- 
aBiBH ^a iH EHFJiecRa OAcy^HO Moace Aa HsjaBH mQJbj w ce th 6e- 
ryHii;H BpaTe h kexoboj cyA^HHH npe;i;aAy^ Ajih eHrxecRH khhh- 
CTap^ c ROJHH je pasroBapao, mhciho je Aa 6e thmo npsifao na 
Ge6e HORy odaBesy, a ho dejame pa^ ]ifi> Terjm TaRBy o^roBop* 
HocT. JaBHo HHnubeibe y EsrjiecRoj hh hb ^aiORa ne oAo6pa- 
Bame HacHJba TypcRa^ npn cboh tom idto ciyjsdeHO Bst^a enrjiecRa 
SHBO saniTHkaBaine yrjieA IIopTEH. 

GnpaM Te npoTHBype^HOCTH, c rojom ce hh y EnrjiecROj 
HHJe Korso Ha Rpaj H3akH, HaiasHsa ce Apyra ciH^Ha npoTHsy 
pe^HOCT y Gp6^H caHoj. Mose 6hth jifi, je 6hio HCTHna jsfl cy 
cpncRa cnpenafta ^HH»eHa caMO pa^R o^^pane oa Typana, rojh 
cy npoTHjiH HacHJbHMa, ajiH je cpncRa CTBap dnjia tocho BesaHa 
ca CTBapjy cioBencROM, h aRo c komo nqe 6Hia HCToneTHa. 
Bhxo je y caMoj oroihhh RHeaceBOj yraeAHHX Jby^n, rojh cy 
yBOR HMaiH Ha yMy Ty sesy, n npex thh jbyAHHa je 6ho GTOBHa. 
HapoA je caH shboo y nojesHJOH ocBemraHHH ycnoMenaMa Hena- 
AaHiH>e cpncRO BeiHUHe. HeROM CBe^anoM npHJiHROx hbiosoh 
je 6ho Ha TpancnapeHTy jihr RHOsa MnxaHia, a ob^o ce HHTao 
HaTiiHc: ^Th Jbem HacieAHTn npecTO JI^ymaHOB, th ^em 6hth 
CHsan Rao h JIjHiaH/' 

H OBH HaniHBH HapoAHora oce^a&a 6hiih cy yneR y bo- 
jiHRou HecRsajiy ca noTpe6aMa OHOBpeMOHor nosoxaja. H Tpe- 



^) MepoHH 2 (14) lapia 1860 j^o^aje jom ys to: „U aKO Heiai 
HHKaRBa pasJiora ^a cyH&ai ^a ih je RHes MHxaHJio Kasao npasy HCTHny, 
KOJiHRO jy je caio aeao, h ^a oh cas »hbo xeim J^l ce ji;HrHe je^an 
nyr Ta cys&a ca cpucRe Bxa^e, onei ne Mory ^a y ce6H yrymHi Hese- 
pnqy h ^a ne hkcshh ^a crapi Knea oSiaibyje h. CBora CEna, n ^a oh 
xnaR Aaje nena Ha;i;a&a cbojhi CTapHi paTHHH ^pyrapHia Hsa jce^a 



cBora CHHa.^ 



441 

BjTTHa noHoib, km mio je Cehb, npHSHafte HaciiexcTBa, nqe 6Hia 
;i;o£OJbHa Aft Hasax BOTECHe BpHpoAHo ynemte 3a cycesne cy- 
aapoxHHKe. Bajbaao je mhcjihth KaKo Aa ce noTiiyHii[e H6i](piiy 
eBH cnopoBH KOJH ey ce BpsjiH HSMe^y IIopTe h Kfle:KeBBBe Gp- 
^Hje« II Tone ce cax roBopHJio c ByaoM 36HJbOM. MflsoDiy ee 
BHJe HflBEno My^flo Aa H B Ge6H floaoBe BpycBora BOBcyjia; h 

TOK npHJIHROM BOTBpAH CBe fllTO je RHe3 MflXaBJIO rOBOpHO 

nocTynaH»y ca BpHderaflu cyHapoABBivuia h o cpbckem cnpe- 
nana. H OB se caMO saHoiH xoBcysa ^a CBOjoj BJiaxH nonube 
jBepefi>a o iBeroBHM vflpoibydBBEM paGflOJioseH>BMa, aero ce yflycTH 
y paaroBop h o noroA^aMa, boa KoJHMa ($£ ee h c UopTOM mo- 
rao BOCTB^B Ao6ap cnopasyn. OAMax JbeHo spe^B sa H>y jep cy 
Ba Tone ocHOBaBB CBB flfijbji BperoBopB. MepoBB je mbcjib He- 
lOBieBe Bo^exesBO, rojimbo je roA Morao, oa peHB ao penv, 
aiB je B OB Ba BociieTKy AOAao, Aa* ^b caA Tpe6axo e Aa ce oBoiiBfla 
KBe^OBa B BpBJaxejbB H>eroBB nyBajy CBane BeflOBOJbfle nsjase 
BpoTRB TypaKa. 

y,]ifi, AB''', OATOBopB Mbzoui, ^BpBJaiejBB. H>Htfa He 3BaK 
KosBso 6e ByTa Tpedaso bobobhtb TajiepaBOBe peiB Aa ce XBoro 
He »ype.'' Kao bkto ce bbab, b Mbjtobi je houito 6ho nayHHo 
y cboh cipaHCTBOBafty, npE cboj cbojoj bpoctoth. H>eroBa bo- 
iBTBKa BMa pyKe b Hore. Oh xobe a^ ce ociaBB cay^emta 
cnpaM cycoAa, totob je ^ax b Aa 6eryBii;e BpaTB y lypcBy o6- 
lacT, caMO Aft hm Hajnpe eBponcKe CHJie noAJeM^e aHHecTfljy e 
6e86eAH0CT. H ys to jom oh BocTaBJbame h ufiwyj a& Ilopxa 
Cp6flJE npEBHa HesaBECBOCT. 

TOHO je OB Bek xaAa no^eo BperoBapaiH c D^apflrpaAOK. 
Oh je ECTaBBO e cpncKe b lypcKe HBiepece y je;^0M obbibphom 
BECHy, Koje je 6bso Ao6po cMBBUbeso, e y kom ce th ebto- 
pecE BBBEBaxy joahh 8a Apyre Ee^yco6HEM noroA<iaMa. Mose 
•6ete Aa (5h jom cpncEE EHes HOKaKO Morao Aa 6ocaHCBEM 6e- 
rynipiMa OTRase y Gp6BJH CBJOLOHHmre, ajiE 6h ce tbeo caMo 
ysekaBaiiio 330 Boje xoke a^ ce ECBopeBE. H khob 6e ca CBOje 
CTpane 6ho BOJbaH Aa BpEBOMorfle Aa ce oap^e BajmpBitLE poA 
y cycoAHBH odiacTEMa. Ha to (Jh ra bc^ yflyksBajia e H>eroBa 
ypo^eaa OAasocT speMa IIopTH. Axe KBea hcto xaKO sHa, KaKo 
^^e peA y H>eroBoj BnacTHTOj seMJbE Ho»e oAP^aTE tob aKO ce 



142 

pes y cyceAHHM odiacTHua ospa&n.^) Kaes ho Kpsge ;i;a Hapox 
epncKH H H>6My He npHSHaje oay CHary n uoii Koja 6h sa to 6nj[a 
noTpe6Ha; sapox je epncRS h c bhbc caiiHM Hesa^oBajbaH sa to 
niTO ftevy nopTa ne npHSHaje oho hito oh Kao saKOHHTO no- 
Tpasyje* y TaRBa noTpaace[BaH»a KHes 6poJH npBo HacjiescTBenocT 
y jtHHacTHJH, Kojy cy xoaHKe Hapoane CKynniTHHe je^tHorjiacHo 
H nocTOJaHo TpaaHae, a Kojy je (JepaT oj 1830 no;geM^HO. 
Khos HanoxHH»e Aa 6k to 6Hia KOHcepBaTSBHa Mepa, Koja 6h 
y HCTOM CMHcay yTHDjaaa h na D;ejio TypcKo ii;apcTBO.-) 

H TOMe ce ^p^Eajia y Ii;apHrpa;i;y KOH$epeHD;HJa Me^y npejcxaB- 
HHi],HMa padHHx GHsa. EHFJiecRH noeiaHHR je aceieo ^a ee pasro- 
seTHO HCTaBH ]LB, CO TpaxoHO HacneACTBo RHesy MnjEomy OApsTO. 
A roiq; je mhciho ^a ]^e 6hth HaJ8ro;i;HHJe ji;a ce riaBHO nn- 
TaiBe HHRaRo n He noMH&e. &hm ce cjiosHme h pycRH, to 
Ha nocjioTRy h $paHii;ycRH nocjiaHHR. Aro ce nHxaibe XTeso cbb- 
CTH Ha OHO iHTo jo ynpaBO y fteny, eso aeroBor najnpocT^'er 
eajii)atajai. Je^an nyx je Ilopxa y He3roji;HHM npHJiHRaHa y^HHia 
jejHy ycTynny, Kojy nocie HHJe XTeaa ja npHSHa sa to mro 
cy ce npHXERe npoMennjie, aiH c OHHua rojh cy y nnTafty 
HBJe XTeia o tomo he sa nperonapa. ilopTa je MHCSHia ;i;a ce 
ona ycTynRa yracHia thmo hito ce no H>oj HHJe paAoo, aRo h 
HHJe HspeROM onope^ieHa. Y nHTafty cy 6iiile 06peH0BHtH, Koje 
je Hapo;i; jeaapea nanycTHo, aan hx je ca;i; c o^iyuieBJbeBeM no- 
BpaTHo, a OHH cy ce onoMenyiH ohhx npBaniH>HX o6ekafta. H 
sap je joAHa TaRBa ycrynRa, Koja cJiyacH Kao ochobhh KaneH na^ 
pojHora atHBOTa, Moraa jra ce yracH sa to uito je pajH yny- 
TpamH>Hx (JyHa h Hepe^a horo Bpejie 6ejib, na CTpany sadaHenaf 

Kaj cy oBe HecyraacHii;e y npoTpec yuLie, yse IIopTa npeiia 
GpdnJH Apacifte HenpHJaTejbCRO, totobo paTo6opHo. 

IIoBHBajyiiH ce na CBOJy cyBepeHCKy Mofe, IIopTa je nenpe- 
CTano jUiORasHBaia jifi. je H»eHo nocTynaH>e ocHOBano na npany. 



^) Je snis convaincu, que la tranquillite si necessaire a la prin- 
cipaute, y depend eu grande partie de la consei^vatioa de 1' ordre 
dans les pays voisins. 

^) La S. Porte ne pent pas ignorer I'avantage, quiresnl- 

terait pour tout I'empire du principe conservateur par rapport anx 
drnits de ses parties singnles Hiict <|)paHuycRn jesHK ne Tpe6a OB^e 
TpaacHTE. 



EflniecKa je MHCiraa ja je napHCKn yroBop Be»e ;i;a He na- 
nynrra TypcKy, a c EaraecROM je jtpataaa h AycipHJa. Pyenja^ 
$paHn;ycKa n IIpycKa noxp^aBaxy cpncRO MnniJBeibe. vH y npo- 
leke 1860 cse je jom HsrjieAajio na piaT. IIopTa 6eine isna 
Ha paxHy Hory 80000 .ibyAH, h (Jeme npeceiuia CBe Bese ca 

Cp^HJOM. 

y TOM ;ii;o^e y D^apurpaji; cpnesa A^nyiai^^a, Koja je HMa^ia 
o;i; KHesa Haior ;!i;a join je^aH nyr Hssosn cse H>eroBe saxTeBe 
H jn;a ex noAHece cyiiaHy na OAo6peH>e. Y MeMoapy, bojh je 
Ta A^nyranj^a x^^ (lana 7 Maja 1860) HanoMHH>e ce npe 
CBera, KaKo je 3a noc3eAK»er paxa Cp6HJa no xejBH IIopTHHoj 
ocTaia Ha Mnpy, h KaBO je, ycjieji; Tora, Tlopra jeji;HHX ^epna- 
HOM noTBpiKHia CBe ji;0Ta;2i;aniH>e xaTHoiepH^e. HHrnxa BHine ^aHac 
Cp6HJa He mennL nero sa ce ;i;oHCTa HSBpniH CBe bito joj je 
;KaTo THM xaiHinepH^Hifa. Ha noc3eAH>oj CKynniTHHH HapoA j^ 
OBiacTHo Ksesa Maionra, j^h, ce CTipa o ocTBape&y obhx HapoK- 
HEX TRQjbK. A KHea je BasAa lanao IIopxH ji;oKa3a CBOjoj Bep- 
HOCTH H oAaHOCTH. IIpBH jo saxTeB HacJieACTBeHOCT KHeaceBCKor 
jocTOJaHCTBa y nopojHn[ii OdpenoBaka. y tomo ce y3HHa y noi- 
nopy HpH3BaQ>9 a&to xaTHoiepH^OH OA 1880. Oho bito ce npOTHB* 
Tora y^HBHio, napoA cpucKa HHJe Horao cnpe^HTH, bjle ce no- 
de caxHH ;(ori^JHHa yfiepso, ji;a je y HaciescTBy johctbo cna- 
cefti 3a Cp6HJy. Tora pa^H je kbos Mhsobi h noBBan naipar 
y Cp6HJy, Kao Hocniau; Tora npaBa Hacse.s;cTBeH0CTE, Roje osr 
caH HHKaji;a HanycTETE HEJe Morao, h Roje ce Hopa cuaTpaTE 
Rao cacxaBBE leo Hapo;i;HHX npaBa, noxBp^eHEX napHCKEM he- 
poM.^) Mh to uExai^e nosHajeMo; npH8HaH>e Rnesa Mnxanjia Rao^ 
6y;i;yker Hacieji;HEKa bhxe je sajOBOJbrao ftera, he Hapo;i;: ;i;e- 
nyTaii;H,ja je TpasEjia ;i;a ce npEsna sa^eio, inxo IIopTa ynpaBO- 
HHJe XTOJia. Jllpyrn je aaxTen 6eo TaRO^e ox BeraRora sfla^aja. 
mxo je EapoA Bet^Ha HanpesoBao y caMOCxasHocTE, to ny je Te«e 
na^aio 6opaBJbeH»e vycjiOMaHCKHX Hacejba na ibofoboj seMJbE. 
Bhjio je TaRol^e jacHEM pe^BMa o6ekaEO sa ke ce Ta Hacejba 



^) En donhant sa demission du pouvoir princier le prince Milosch. 
n'a pas pu renoncer aux droits del'heredite: c'est ce que du reste 
il ne fit pas. C est ainsi que raisonna le peuple, et la 8. Porte n'ay- 
ant pas jug6 n^cessaire d'abroger I'^redit^ par un acte quelconqne,. 
paraissait etre port^e par la meme raison. 



WLkE, asH ee BSBpineKe ojijiomEJio, na je Ha tom h octsjio. Gp6H 
CBA HaBaiuone h he to, Kao Ha npaBO Koje hk je npHSHaxo 
jroBopflMa. Jep ce 663 xora noinyHa caMoexajiHOCT epncRora na- 
poAa He Horame hh homhcshth. 

MHJioni je y noHersy noMHnubao na je^an saxies jom 
BHa^aJHHJH, Ha HHe na neejbe&e lypcRHx rapsHBOHa hb Gp6HJe. 

Eajx My je KOHeyi MepoHH Hanouenyo, sa ipasH BHme Hero 
mro Moace ao(Jhth, Mnsom My je, c HSBecHHM H>eroBnM nyKaB- 
CTBOM o^roBopHo, ffi, OH Higo ^OBOK c KOJHM je HOMoryte nora- 
^aTH ce, H Aft ^6 ce oh saAOBOJbHTH n c thm, Aa ce MycjioMasH 
yABJbe H8 BapoHiH HSBan rpa^OBa. H to je ca^ h A^nyTan;HJa 
^asEHJiia. 3a passor je HaBol^eno, js». pa^H MycioMaHCRHX na- 
cejba Mopa 6hth jiBOCTpyKa yiipaBa, Roja je y tojoeko HecHoc- 
HHJa, HiTo ce BaAEQe h ocTaiH IIopthhh hhhobhhii;h Majio 6pHHy 
CBOJHM HapoA^aMa, to HOMa Kpaja nenpHSHRaMa Mei^y xpiBi- 
baHHMa H MycxoMaHUMa, a mb Tora ce Mory cnaRH nac hbbpcth 
^BaRojane HaJHOMHJiHJe HocieAnii;e. H y HHTepecy ^obo^hocth m 
y HHTepecy TypcRor ii;apcTBa 6hjio 6e jia ce niTO npe Ta ARa 
exeMOHTa jeAan oa Apyrora OABOJe. 

A nooiTo je ynyrpaniHa ynpasa y onnrre A^^Ta Cp6EMa h 
*cpncRa ocTaTH Mopa, oHAa napoAy npnnaAa n npano aa caM 
^e5H ycxaB A&Ae. Mhj^ohi je cba HCTaBHo Taj aaxTOB y paaro- 
Bopy c MepoHHJeM. ^ochoth^hh Mhjiohi Tpaxame ycTan. Ash 
OH HHJe MHC3H0 j[fi caM ce6e orpaHHHH, Hero Aft TypcRE ^mufii 
MB^HJe cnaroM HapoAy yjaM^eHHX upana. y MOMoapy ce noTaHRo 
HaBOAe Hecyrj[acHii;e MO^y HOJeAHHHM HiaHi^HMa ycTasa oa 183S, 
TaRo Aft ^0 ftOMy He Mome 6hth HHRaRsa nanpeTRa y ynpaBH, 
H Aa ce CBe Mopa sdpRaTH. H na hobo ce HCTH^y HesroAe Roje 
ce HCHJieJ^y hb HJnana 17-or. Thmo ce ycTanoM, bosh MeMoap, 
-ca cbhm nopH^e aBTOHOMHJa Roja je Cp6HMa npHSHaTa. Enea Hh- 
jioHi TpasH sa CBoje Gp6e cjio6oAy Aa Mory caMH cedn ycTas 
AanaTH npeMa cbomo Ayxy h npena cbojhm noTpedana.^ 

^) Lui rendre son plas pr^cieox privilege de pouvoir se consti- 
tuer interieurement lui meme conform^ment k son esprit et aax cir- 
<;onstanees qu'il est appele d^apr^cier mieox que tout aatre. MeHoap 
Je y omore nyHHJH cajQ>saja aero cbh Apyn aRTH dito cy npeA Haia. 
y npHJiosHia caoDmTaBaHO ra y i^esERH. 



445^ 

H npe Hero nrro je ;i;enyTaip(ja CTHria, y D^aparpaxy ^7 
upHifl^HO xo<ipo BKBJLK fflxa Op6H MHCie TpaxHTH. V nojiyciyiB- 
(leflHH HOBHHaira „ Journal de Constantinople^ ojt 23 Mapta 
(4 anpHiia) Hsa^e jeAaH ^anaK, y kom ce Taxe Bpcre ycTyuKe 
o;i; erpaHe IIopTe OBHanaBaxy Bao nopHn;aH»e CBaKora CHsepeH- 
CTBa IIopTHHa, H y npoTHBypenHoeTH 6h 6wie He cavo c Aora- 
^aJHMa XV BeKa, Hero h c yroBopHxa UHpa OBora Besa, a cse^ 
y BopHCT msjmj h nopoAH^Hy je;i;Hora HOBOBa, ojl Bojera HacHJinn^nce 
npapoAe napoA eipaxyje. 

IIopTa HdHLeAame Bao a^ ysHxa cipaHy iHHHe cjEodo^e y 
Gp6BrjH, s^ je 6paHH oa BHOsa, a BHes can go6oh npeACTaBJbame 
HaposHy HesaBHCHocT. GynpoTHOCi je 5Hjia h saManiHa h jij6oKhr 
a OApxaBe je onmiera napa daBHCHSO oa Tora xoibe im ce osa 
pacnpaRHTH. EoJHX ce, xansne, Ha?HH0M Mona pacnpaBHTH? 

Ha npBOM pasroBopy kojh je Aenyra^eja Huaia ca ^yas* 
namoM, Taj je ijpcKH MHHHCTap roBopHo Bnme HB6eraBajytH, Hero* 
oA^^HJajyikHy h oh je nojidy ffiimo na aAVHHHeTpaTHBHH h nojra- 
TPiHH jxfio. niTo ce THHe npBora, pene a& ^6 cyiTan 6hth BOJbaHt 
Ha CBe nonpaBRe Boje 6yAy Morytne. 3a xerode je HaxasHo la 
cy y noaiHTH^HH omnrHH npn^iHRaMa OHora Bpexena, ajrHOTOne- 
HHJe roBopHo Cpdnna caMHX, nero npycKOMe nociaHHBy, kojh ce- 
sa &HX sayseo. $yaA-nama HanacH pasiHBy Hei^y Gp6HJ0M n He^y 
BiamsoM h MoiAaBHjoM. One cy noc:ieAH»e npHCiyiiHie TypcRoj 
AparoBOJBHO, a Op6HJa je paiOH ocBojena senjba. Ako 6h cyiTw:^ 
xopao HanycTHTH BjianiKy h MoiAaBHJy, iHMe 6h caMO H3ry6HO 
ABa Apara BaxeHa hb CBOje Kpyne, aiH 6h ii;apcTBO Horjio oncTara 
H AaJbe. A aBO 6h H3ry6HO Cp6q'y, Boja ce h3 A^Ha y a&h CBe 
BHme oTitfa, 6bjlo 6h My HOKorykHO a^ ca^Ba CBOjy nojiHTHHRy 
cHary. H Ba^ H^pna Topa h Gpdiqa joAHa Apyroj pyKy npyase, 
HJi BocHa ce OApxaTH ne xoxe. 

Ilopxa je, AaiQie, CMaxpaia Kao Bt^iaTaK h npexy nosHTH^By 
noTpe6y a^ cnpenaBa nrro ce Gpdnja nociynHo, aiH HenpecraHO 
OTHManie. Hnje 6Hia HepacnoioseHa Aft 3a HycioxaHCKa Hacejba y 
Gp6qH yuHH Hese ycTynKe, ajsLH ce yciesasa a^ to AonycTH h 
sa Bapoffl EeorpaA. $yaA-nania HsjaBH Aa je HOMoryikHO npHBHaiH 
HaeieACTseHocT BHesoBCKoj nopoAHipL, h cpncRH napoA Tpe6a e 
can Aft ce Tora npo]^e. HIto ce iH^e ycxana, Horaa 6h ce no- 
npaBRa hih HOBa HBpaAa ycxaBa noBepHTH kovhchjh, aiH (Jh ce- 



446 

Hopajio 8aji;p-/KaTH npaBO cynTaucKe noTsp^e sa oho aito 6e eo- 
vHciija capeMHJia. IIpycKH nociaHHK to oAo6pH. Auk Ka^ ^yaA- 
aama xhbo HacTojasame ^a ROMHcnja paiH y Eeorpa^y sa to ioto 
•6h ee TaKHir HaHHHOM mooh yaoTfl y pa^yH k iiHTepecH cpncKor 
Hapo^a, KoJH HHcy HCTOBeTHH c HHTopecHHa KHeaa Mooina, no- 
GsaHHK ce Mopao csaKOJaKo Majio ocMexnyTH. IIomhcmho je y 
<;66h: 3a iHTO nn IIopTa ho noKasyje toihko cay^emiia npena 
<^B0JHM BnacTHTEBi HOAaHHUiHtfa KOJiHRo y OBaj tfax npena Gp6HMa? 
A nopTa ynpaBO nuje hu yinjia hh y RaKas nenocpeAaH pa^ 
c aenyTan;HJ0M. Me^y thm y Cpdiyn caMoj HenpnjiHKe HsdHJaxy 
Ha BHAHR CB6 ja^e h ja^e. 

36or KaJMaBer Hera AoaasHJio je Jto cyKo6a Me^y Cp6flMa h 
Typn;HMa, Ha npnuHKy, aKo cy nrpajiH nenHBaHH, a Koroj ce 
^j TypaKa cyBHHie npHMaKao yaeTy Koje je 6h3io BeaaHo; hih 
aKo je KaKaB EomftaK Hapy^no inojby KaBe y RaBaHH HORaKBa 
AepBHma. OnaMo ce HeRanaB xoi^a 8a6opaBHo Te xpsnii^aHe noneo 
TpAHTH H jipasHTH ; OBaHO ce Ra^^eijLHJa ocyo yBpe^iJBiiBHH pe^HHa 
npoTHB nopojHn;e 06peH0BHfea. Cp6H cy 6flaH oropHenH h thmo, 
imo ce CBaRH ji;aH khxcbh aaxTeBH oji;6HJaxy. /I^ojia:Kanie ^o 
RpBaBa (Joja, rojh ce ?ecTo cspinaBao s cmpthhk cJny^ajeBEMa : 
nania h npejtCTaBHHR na nocaeTRy ce ;i;oroBopHffle ja OHaj Typne, 
a OBaj Cp6e hito MO«e Banie y pejty ffpaH. 

AiH H Cp6H H Typu,H CTajaxy je;i;HH npema jpyrHiia hito 
nose 6hth rope. Enes Mhjioui je 3Hao m noys^aHHx HSBopa mia 
cy Typii;H mhcjihjih o MOMoapy Ma ;i;a Hjaje hh fl;onmo j^o npero- 
Bopa, H 6ho jexecTORo pa3;i;pajKeH. IIopTa je o;i;6HJaaa o6a npaa 
aaxTOBa, rojh cy ce THu;aaH Hacjie;i;cTBeH0CTH h yHyTpanifte ype;^de 
•cpncRe, a Tpehn, o TypcROM HacejbeH»y MO^y Cp6HMa, HyftHiaje 
Ha na^HH, rojh ce HHJe irorao hphmhth h rojh je y.cTBapn 3Ha- 
HHO tojihro roshro h 0A6HJaH>e. ABrycTa 10 (22) Rnea Mhsohi 
•oAasoBO H3 U^apHrpa^a AenyTaujHJy c thh X3l oh h Hapo^ cuaTp^y 
OHa noHCRana npana Rao saAodHBene npaBHe TeROBHHe.^) Hnje ce 
BH TpajRHHo fli ce Ta npana aw> ^^^'^ .^^ ce noTBpje. Ha 



') II se trouve force de declarer par I'organe de la deputation que ni 
lui ni le peuple Serbe ne pourront jamais cesser de regarder toutc« que 
la deputation a eu Y honneur d'exposer a la S. Porte par le Memorandom 
pr^cite comme les droits deja acquis et irrevocables de la Servie. 



447 

sasocT IIopTa HBJe cxeaxEJia saKOHHie »C6Jbe Roje cy 6Hie yapoR 
ja ce ;i;enyTan;eja y ItapHrpaa noniJbe. 

Osa H3JaBa Hsje Majio navKH>e npoyspoKosajia ko;i; nocjiaanKa 
BesHRHK CEJda. npycKH nocjiaunK RaJH je macjuio ^a cy cpacKH 
saxxeBH BeoMa onpaBAaHH, HanoMHH>e xsl je Ilopta cana ^Kejiejia 
ja ce jenyraniHJa o^aaoBe. CyjiTaH joj je npn noaacsy ;i;ao ayjH- 
jeHUHJy, Kojy ona hh HCKaia H^'e. Jep h ea uito ABnyxauflja, 
c KojoM ce HHoiTa He paji;ii? IlncMa uito cy HSMe&efla Korao je 
oeaMO oHaMO OAHern jeji;aH hctu laxapHH. IIpycRH je nocjiaHSK 
MHCSHO ^a KHes Majiom be^h, RaKo ce Ilopxa CBe Bekua n 
BekMa aasajByje y HenpHiHKe, h ja je xxeo ja canysa ce6ii 
oji;pemeHe pyne 3a pa;!;H>y, xe ja xaKO catena npraHKy, y Kojoj 
%& OA Ilopxe H3Hy;i;HXH pacnpasy noBOJbHHJy Hero inxo je Moaie 
y OBaj Max ao6hxh AajBHM nperoBapaH>eH. 

AiH KHesy MMOfliy HHJe fiaao cy^^efio ;i;a Ao^ena CBpmexaK 
xora nocaa. Taji;a ce oh Haxoji;Ho Ha nojbCKOM wfipy Ton^Hjepy, 
ajiH My ce cnara xaRo racHJia, jsfi, ce csaRH a^h o^eRHBaio m 
yMpe. CenxeM6pa 14 (26) pano hb jyxpa Mbjiodi irpeMHHe. IIo 
noji;He 6h oCjaBJBena Hapojy H»eroBa CMpx. 

06aji;Be BJiaji;e cxapora jynaRa kojh je join iioji; Kapa-'BopijeM 
cayjKHO, sa Hapo;i;Hy cy Hcxopnjy os oji,cy;i;He sHaMeHHTOcxH. y 
npBO BpeMe Mooni je h jyHa'iKH h My;i;po na cynpox cxao Bacno- 
cxaBJbaay cxapo-xypcRe ynpaBe; a 0C3iaH>ajytH ce Ha 6yKypeniKH 
yroBop, Kojera cy o^peffde h PycH noBHHJe noHOBHan, oh je cxe- 
Kao HaJ3HaMeHHXiije noBJiacxHii;e, KoJHMa je Hapo;i;Ha caMocxaaHocx 
nofl;HrHyxa. Ho xom je oh nao, Hajnpe aa xo, mxo cy ce noanxH^Ke 
npHJiHKe npoMeHHie, a nocae sa xo, mxo H>eroBa ochohocx hbjo 
jonymxjjia ja ce h aHwa cjio(5oji;a pasBHJe, xe ce xHMe 3ano- 
jeao HeBajOBOJbcxBo caMor napoja. Ajik mxo je nocae xora ^omao, 
6Hao je i;pH>e h rope ; ohhm ce rpo3Hao ii;eaoM HapojiHOM SHBOxy, 
rpo3Hao oncxaHKy h oHoaHKe aBxoHOMHJe Roja je joxajamBHM 
6op6aMa saAO^HBeHa. A y hcxh Max noanxsHKH ce noaoxaj no- 
BOJ&HHJe odpasoBao ne caMo npoMa FycBJH Hero noraaBHxo npoMa 
ocxaaHM eBponcRHM ;i,BopoBHMa. H xa^a obo onex cxapora jynaKa 
H8 paxoBa sa ocaofio^eae, rje na hobo ysHMa y pyKe BpxoBH)' 
Baacx. H HBaaseJbH na hobo, HOMorame kbl He o6hobii h cxapy 
CBojy caMOBOjby. Aan ce h ona XHii;aaa HaJBHme ohhx xa^ana 
Koje cy dnae y cnopy c IIopxoM. Maaom uome 6hth HHRaja HHJe 



448 

HsrydHo GTapo oceta^e saBECHoeiH npena esoMe bpxobhom roeno-- 
;i;apy h ^apy. Oh crm jejHOM pene, ja My je to ocefeaae ypo- 
^6H0. Ajih je jom jana dnjia y H>evy CHMnaTHJa b Hapoji;HOJ cano^ 
erajifiOCTH, Koja ce y hcth Max ojiH^aeaja y npHSHa&y BeroBor 
BiacTHTor BHeseBCKora jtocTojaHCTBa. IIo cy^iy Bp:io yBH^aBHHX 
cyBpeMOHEKa; oh he y tomo Hige HHKa;i; npeKopa^anao Mepy Koja 
ee xpasE, na a& caMOCTaiaoci Hapoji;Ha ho ;!i;o^e y cyBo6 ca^ 

BpXOBHHM npaBEMa IIopTHHHM. AjIH J6 OHOT IIopTa C HeKaBBOM 

roTOBO peflHrnoBHOM oceTJbHBonrtiy ^ynajia ii;esHHy cbojhx npasa. 
nperoBopH Koje 6enie Mhiohi sano^eo ycneiE cy caMO ^a OHy 
npoTHBHocT noKa»y y nynoj bohoj cbotjiocte. H Mbiohi je ocia- 
BEo noBopHEiiy CBOJe paAH>e 6ani oHAa, Ka^ cy ce Cp6E e Typi(K 
y BeorpaAy onex no^eiH sanieTaTH y EpnaBe cnopoBe, n Kaji cy^ 
nperoBopE Me^y IIopiOM e cpncKOM BiaAOM npesEHyrH 6e:ih. 



-•»-/••;<•- 



rJZABA HETA 

TIPBH KOPAItH KHE3A MHXAHJIA OBPEHOBH'RA 



»2< 



06jaBe npHjenibene no bujuobemlk y KoJHMa ce CMpx Mhjio- 
ineBa odsHaiusBaiia CBpmaBajie cy ce peqHMa: %HBeo kh63 
MHxaHJio s AKHECTHja 06peH0BHka! Ilpe Hero mio je bhaoo 
MpTBO TOJio CBora oi],a, KHe3 MHxaHio npHMH rapHH30HCKy 3a- 
joieTBy H aapecy ofl;aHOCTH oa caBeia. H KaKaB je to xpenyTaK 
6no y KOMe je MHxaHio no^eo BSim;aTH ! G jejiHe CTpane IIopTa 
jnykHBame 6eorpaACBor namy ^a CHJiy cbsiom o;i;6HJe, h aKo ao 
HeBOJbe AO^e h Aa cany Bapoin (JoH^ap^a. Hnje cano jacHO, 
je JiH My 6ani h aanoBecr y nynoj $opHH H8ii;aHa. IIpycRH uo- 
GnaHHB 6eine Henrro ^yo o Tone, h oiBcax y^HHH onoMene y npo- 
THBBOM CMHciy, ajiH CO B3 TO caMO HaHepo BHAH y KaKBOH ce 
!pacnoj£omeH»y BJia^a Haxo^HJia. 

jsj^jre CTpane je ^EJOLa y Beorpasy MHoro6poJHa cxpanKa, 
icoja je caMa acejieia jca Ao^e ao cyKo6a. EaA 6b dyna (JyK- 
flyjia y Beorpasy, panyHaio ce keo noydA^Ho, Aa (5h npHciao h 
JiapoA H8 BocHe^ ByrapcKe, Xepii;eroBHHe h D^pne Tope, a hcto 
TaKo 6h ce AHria h rp^Ka luieMeHa MaKOAOH^e u TecasiBJe, xaKo 
Aa 6h ce y CBeM CBOHe npocipaHCTBy nojaBHxa exapa MHcao o 
ocHOBafty jyrocjioBeHCKor u;apcTBa. Pa^yna^io ce jom h na CHuna- 
T^je, na nose 6nTH h na noMok BesaAOBOJBHHx aycxpajcRHx 
noAaHHKa CJioBeHCBe BapoAHoera b3 BaHaia, Ba^Ke, GpeMa^ 
OiaBOHBJe, XpBaTCKe h BOJHHHRe rpaBHi](e. 

KHesy MHxaHJiy je c jeARe crpane nperffiia nponacr, a c 
jipyre cxpaHe cy My ce oTBapaiH HsraeAn na BanpeAHO cjaJHy 
•^ysyfenocT. Kao nrro ce ssa, jeAaH nyr cy ra jaBHO Bet no- 

PAHRE. OPBKJA ■ TKPCKA XIX B. 29 



450 

3ApaBH:iH Eao Bpaj>a: napoji; ra je CMaxpao Kao HaeJiexflHKa Jlj- 
maHOBa. J CBOJoj iipoRiaMaiprJH KHes MHxaHio HsjaBJBHBame 
Ba£o je nocse CHpTH CBora oii;a npeyseo BUBjiyy KaKo npeva 
xaTHinepH^y, TaKo h npeiia saKOHy o HacieieTBy. Oh o6eka Aa 
^e HCKaTH (JepaT, h Aa< ^e y CBoje Bpeiie casBaiH cBynmrHHy. 
KaKo ce bh;i;h, oh je Apsao epncBo rsejcffniTe n no je^Hoj h no 
xpyroj CTpaHH. Ash ce hh hu cBora oij(a HHJe xtoo yne^aTH y 
CBaneM. G MHXomeH je oTHmao y rpo6 n CTapn Hapamraj; c 
MflxaHioM je hob napamTaj na nocao nsdnjao, h Tora pavii;H ce 
HO CBOMy oce^aia noxpe^a Aa ce AOTa^aniftH npaBaii; HpoMeHH. 

npBH KopaK RHeaa MnzaBaa 6ejanie oAcyAHa oey^a h oji;- 
6aipiBaH>e GaM0B02>HHx nocTynaKa, kojhx je (Jhso sa Apyre BiaA^ 
iberoBa oi;a. H oh o6eba npaB^y h CBHua OHHua kojh cy Cnua. 
omrekeflH oa npexxoAHe Bia^e. HanpeAaK ce bh^h y lOMe, hito 
je oiaii AP^SiO napTigcKy Bjiajqr ca cboh omipHHOK, a chh ce 
y HanpeA OApeEao cnaKe ocBexe h rofte&a. „]IfiKJLe je khos Mh- 
xftHi Ha Bjia^H — CTOJH Off, csoBa fffi cioBa y npoKiaMaipyH — 
ROKa CBaRH 8Ha ffjSL je saKOH naJBHuia BOJba y Op6HJii, Kojoj e» 
CRaRH 6e8 pa83HKe noKopaBaxH Mopa." 

ITpoRJiaMai^HJa je HpocTpana, aiB noRasyje nanepe ea cbhk 
CRxaAHe no303KajeH, h no ce6H ysBHiHeHe. Hanejuo o saKony 
Rao HaJBHmoj BOJbH yxasaR je y mhcih o6pa30BaHHx ApsaBa, e 
HapoAy ce HpenopyHHBame Aa thh HyxeM hao, „aa 6e CBOJy no- 

JIRTHMHy BpeaOCT noCBOAOHHO.*' 

GBOJe npBO HHHHCiapcTBo RHes Mnxasao je caciaBHO oa 
jbyAH ROJH npei^e HHcy npHnaAasH 6ani CTpaHi^H oii;a H>eroBa. 
Oh uoBBa HHHHCTpe Aft npoMHCie RaRo ce Mose noMokn ohhx 
HRHOBHHUHva, ROJH cy H8 C2[ys6e OTHymieHH H3 pasHHX yspoRa^ 
aJH tfes cyACRe npecyAO, h RoJHua ce bh neHcnja HHRaRBa Hsge 
OApoAHsa, npoTHBHO saROHHua seMajbCKHK. Jla 6e toko hobom hb- 
AaTBy vone OAroBopnTn ^HHancHje AP^KasHe, OApeAH hobh RneB 
4000 AyKaxa hb ceoje ipbhiho ihcto. He Mo«e ce RasaTH, Aft 
je RHes Mnxaexo HcnyHHo cna oneRHBafta Roja je y & HapoHHT^ 
MM^n HapamTftj noxarao, ain je bo^ neniTo snaHHao, nrro je 
HpHTORao noMoiiy h y Tero6aMa Roje cy 6Hfle HajocHOBannje, a 
Roje cy npoyBpoROBane BsaAOM oi^a H>eroBa. naxH>a CBeia o6- 
paTH ce Ha nofloasaj rojh je hobh rhob HMao Aft sayaife npena 



451 

IIopTH. A saAata je dsia ynpaBo y Tone: ji;a ce nspcTo ;ip- 
»aH>e npena TypcKoj sexe ca jaKOM yHyxpauiHiOM BJiaAOM. 

y I^apHrpasy je iia:iio y ohh nocxaiiHii;Hxa ihto ce Mh- 
xaH^io OBHa^HO Kao sacae^H Kees, a cy]iH>ajio ce xai, jih 6h no 
cxafty CTBapH Huajro iiecia jua My ce to h oAodpH. Ajle nocna- 
TpaH>a Koja je pasBBo iipycBH nocjiasHK, npeTorome, a oh pe^e 
ja TO HHJe nocao jpinaoMaTa Hero TIopTecaMe. Yje^HOMe niCMy 
ynyiieHOM IIopTH MsxaHJio ce ho osHaHH ynpano Kao HacieAHH 
KHes, ajiH noMOHy 6epaT ojn 1830, mro je Ha IIopTH na^HHEio 
Bpjio HeupHJaTan yTHcaK. BnaB ce h npeno Tora npemjio c He- 
KOK H3JaB0M, KOja HHJo 6aui noTnyHii;e o^roBapasa CTaH»y CTBapH, 
H IIopTa ce noaypH to KBesy Hsja noTBpjiy. HoBOM^pa 7 (19) 
6epaT 6h CBO^aHo npesaH KHesy npe^ BOHcyxHua, TypcBHH nauroK, 
MHHHCTpHMa H caBeTHHii;HMa; HHTponosHTOM H BJiaAHKaHa. y CBOJCe 
o^roBopy MHxaHJio HORaaa jsifi, noTnyHii;e njsHaje cboj noaosaj. 
Oh a&ao yBepeH>a o CBOjoj 3aBOHHTOj OAanocTH npoMa IIopTH, aiH 
y HCTH Max HaraacH, jca ke cypeBH>HBo nyBaTH npana h ycTa- 
HOBe HaposHe.^) 

H (5e8 oji;aaraH>a Mnxanao ce npnxBaTH HajsHaMeHHTHJer hh- 
TaH>a Koje ce npeA h»hm HaiasHXO. Oh ycTanoBH o^ejEaK noiH- 
UfQe y TypcKOM npajy BaponiH, rji;e CTaHonaxy TypD,H, JeBpeJH 
H I^HraHH. Eap pasaor HaBe^e hito to nsHCByje janna 6e36eAH0CT, 
jep ce noA TypcKHM naAsopoM napoHHTo Taxo Maio naan Ha 
ynoTpe6y 6apyTa, '^a je 6ojaTH ce RaBBe onniTe Hecpete sa ii;eay 
Bapom. Hnje ^jsfl nrro oh HHJe xtoo saJBO ^a TpnH 86pBy, Roja 
je y Beorpaiy npoHsaasHaa m yTHii;aja paaaH^HTHx naacTH h 
MemoBHTa HacejbeH>a. 

H CTpaniff, npoMa cneMy paBHOAyniHH, Roje je cxy^aj Ha- 
HOCHO Ha Beorpaji;, hshochjih cy neMHae yTHCRe oa TaMonrabera 
craHia. y nncMy je^Hora neMa^or RHeaa wraMo:^ ^Gbo Bannje 
BapomH Beorp^a y pyRaMa cy TypcRe bojcro. Typii;H CTanyjy y 



^) Obo cy iberoBB BJiacTHTe pe^: Je ne ceBserai pas de profes- 
ser les sentiments de loyant^ et de devoaement envers le haut suze- 
rain de la Servie, ainsi qne de r^gner en Prince jaloux des droits et 
des institutions nationales. HsBeorraj MepOHHJeB ojn 8 (20) HOBeifipa 
roOTBe 1860. 

^ HdBeniTaj KHeaa BHrreHiDTaJBa o ByrapcRoj o]i 13 (25) anpsAa 
103;. 1861. 



452 



npocipanoM Kpyry BappniH, mk ee He HajEase noA jy pHc^uRKigoH 
cpncKe no3Hii;q'6. A le ce Hcie npHiHKe Haxo^e He caMO y 
BeorpaAy, Hero h yocTaxHsr BaponiHMa KHesesHHe, le HsasHBJby 
GsaRH xaH Belie h jcafte cy^ape. E Tone jom sajba AOAaxR, Aa 
yd KHesa ce^H y Beorpa^y h xypcBH nama, Kome A^JioKpyr Hiye 
Ta?Ho oApe^eH, TaKO Aa ce najica&H cnop HOHce Bpjio laKo m- 

BpCTH y BeiHKO nOJIHTH^KO HHTafte.'' 

Me^y oHHKa Boje je Knee MHxaKio oneT yneo y nociOBe 
6ho je H rapamaHHH, Rojera je Mraom yneR ocTaBJBao Ha CTpanVv 
Ha A& ce cyHH»HBo xpiRM npH naAy AneKeaHApoBou. 3a h> ce 
Apasajio Aa* J6 Haj6ojiba MaBa Me^y Gp6HHa, h a^ je eneprn^aH 
H HHTeinreHTan y jeAHasoj MepH. Ilocjie HOKor BpeHena RHes ny 
noBepH jeAHy HHCHJy y H^apnrpaAy, ne toxhro kbl o6hobh cse 
mro je fi»eroB OTan; TpaacHO, nero a& nporoBops o ohom idto je 
HajxHTHHJe, a nonaBHTO o CTanoBafty nycJioHaHa no BapomHMa 
HSBaH rpigiiOBa. Enea nqe ipasHO hu Aa ce th MyciouaHH yAaJbe, 
Bet caHO Ad' ce cpncRoj BiacxH noT^HHe ohh rojh He 6h xieiH 
soMJBy ocxaBHTH. npycRH nociaHHR, ROMe je FapamaHHs obo caon- 
nrcHO, Haiasiame Aft je saxieB noinyHO onpaBAan h carjiacaH ca 
yroBopHHa, h HanainaBame caHO Tero6e Roje ke IIopTa hoah- 
saTH 36or noArpa^a 6eorpaACRor Roje ona CMaxpa Rao CBoje HMa&e. 
TapamanHH ce ysAaine Aft te ce c thm npoApexH, h a^ be Typiin 
HSH HceiHTH ce, HDIE ko KopaTH HORopHTH CO cpHCRoj ynpasH. 

AiH ce noiosaj npexa Gp6HJH na hobo saxese xHMe mxo 
je xypcRa BiaAa RpHBHjra Cp6HJy Aa noxHHpyje 6yHX0BHe no- 
Rpexe y Bochh. Y HOBRHana „ Journal de Gonstantinople^ 
Hsa^e 13 (25) janyapa 1861 o xoho Bpio »ecxoR HianaR, y 
ROM ce cxapaH»e IIopxnHO o Gp6BJH, nocBeAOHOHo na nociexRy 
H Hapo^Hxo npH8Ha&eH MnxanioBora HaciOACXBa, cxaBjba y cy- 
npoxHocx c H8a8HBaH»eH Roje Gp6HJa noAeBa Me^^y cyxxaHOBHM no- 
jLMULujmB. y Bochh. Tom hphjihroh je na bhahr ns^HJia h XHcao 
Aa Ilopxa 6paHH npana noAaHHRa oa chjuo RHesROBe, a rhob a& 
cnpe^ana CBaRH yxHii;aj cynepeHCRe BiacxH na aAMHHHCxpai^HJy. 
IIpycRH nocjraHHR y II^apHrpaAy MHUubame Aa xaj nanaAaj Ha 
MnxaHJia h hhjo y^nften ynpano oa xypcRHx MHHHCxapa, h xo 
je HorykHo. Aih je laRO pasyMexH Aa je caM Mnxanjio xhmo 6ho 
XHBO ysHeMHpeH. Oh ce onoHony ciH^nor joAHor ^AaHRa npoxHB 
RHOsa MHxoma rojh cmo h nh rope noHH^axH, h cekame ce RaRO 



453 

je 1842 H H>era eaiia OBaKHM HawHOM Ilopra oi^pibHBaia kox 
sesHKHX CHJia, na ra noeie gjlohlejlb,. lIpe^amKe pacnpe o no- 
jEoarajy Byrapa HCKO^nine TaKo^e Ha hobo: Taji;a je IIopTa H8 
KpHMa y ByrapcRy noHeia nacejbaBaTH HenaKBe Taxape. Orapo- 
eeji;eoii;H cy aaromeHH ji;a obhm hobhm HacejbeHHi^HHa yevyne CBOje 
sev jbe H srpaAe, h npexa ohomo kojh 6h ce ycnpoiHBHo, nocry- 
najio ce ca exapHflCROH cypoBomby. Hexajy^H KyA, crapoceA^oi^H 
ce CBxaftaxy na cpncKy erpany, u onex hx ho 6ejaine Korykno 
ojt^HTH. KHe8 MHxanao He 6e to Morao H3BpmHTH 6ain h xa je 
xxeo. HapoA ee jOtaxH re CTBapn, cmaTpajy^H je Kao CBojy Baa- 
CTHxy. II^eTHHa ro;3:HHe 1861 6h CBe^ano npocjiaBJbeH AaH 
TaROBCKH, cnoMOH Ha npBH ycTanaK KHOsa Mflioma roAHHe 1815. 
y HOBHHaMa Roje cy nparoTOBJibaBaie ly ciaBy, HHTame ce H3ia- 
nan rjie ce npnsHBJBe jiyx cxapora rocnoAapa. ^Hame je Jieso, 
;i;eD;o — Meke ce y ycxa jiyxy MnaonieBy — xok y noaa roioBO, 
KpenHxe ce, npBRynjbajxe cnary jiyxa h uumiiLiifi. IlHCRa cxpaAajyke 
ji;eii;e 6pa}ieBanie, MyxH Moj ne^ecHH hokoj. ITorjieAajxe Ha khx; 
TO je RpB OA Bame rpbh."" 

TaKo H36HJaxy HOBHHapcKH q3aHi],H je^HH npoxHB spyrnx. H>hx 
so jyme hhxh npHSBaBanie Bia^a c joaho, HHXHB:iaAft c Apyre cxpane, 
aiH ce y H>HKa noKasBBame Me^ycodna cynpoxHOCx y HaKepaiia. 

Jlaxo je nojjcHXH a^* y OBaKHH npHJiHKaMa rapamaHHHOBH 
nperoBopH HHKaKo HHcy hohih nanpeAOBaxH. HcTHna ce Mono 
o^eRHBaxH, A& ^e Typi^H HMaxH o68Hpa npena onacHOcxH Rojaje 
3a H>HX 6Hia y cnopasyiiy Gp6a c ocxajiHM CjioBeHHua hb Typ- 
cRe, H Aa ^e riOAaxH Aa Gp6HJy aaAOBOJbe. Ajih ce j>yAH Bpxo 
pexRo pyROBOAe MyApHK pa^ynoM; h npaBai; Aora^^JHMa noHiy- 
BHme ce oApei^yje nacxynHMa cxpacxH. IIocjieAftH npeA^ior Tapa- 
fflaHHHOB rjiacHo je Aa xyciOMaHH y BeorpaAy ocxany, ajifl Aa 
ce noxHHHe cpncRoj jypBCAHKii,BJB. Ilopxa na xo OAroBopn. Hs 
MyxHHx oROJmmHHX peHOHHi^a xypcRora RaBii;exapiucRor ciora 
Morjio ce HCHHnaxH, Aa Ilopxa xaj npoAJior OA^HJa, a ue^j xhm 
KaRO upycRH nociaHHR AOAaje, Ilopxa He npeAiaranie ca CBoje 
cxpaHe HHmxa hoshthbho, hbm 6h ce morsia yRiOHKXH 86pRa Roja 
je CBaRH A^H Moraa aobocxh ao RpBaBora cyR06a. Ilopxa je y 
CBaRoice RopaRy RHOBa Msxanjia noAaia hobo npscBOjefte hh 
npeoxHMafte. Me^y ocxaxHx Ilopxa ho 6ejanie BOJbHa Aa npfl- 
exaHe Aa ce rhob CAyTRH npaBom HeiiocpeAHora otipatafta cyi- 



454 

TaHj, jep je, no ^eroBOM nojioiHajy, oh norao 6hth y HenocpoA- 
Hoj npeiiHCO(H c BesHpHMa, hjus. ne ca bpxobhhm nocnoAapeji. 

y THM OKOJLHocTEJca npycKH jo nocJiaHHK caBOTOBao cpncKora 
nyHOHoiiHHBa jsjbl enop o eiaHOBasiy MycioMaHa EBBan rpa^OBa 
HSHece npeji; BeiHKe CHJie. Ajeh ce y xo KHes MHxasiio HHJe bh 
Morao HE xTeo cax ynyinTaTH: oh je npe CBera xieo a^ y lojie 
6e6H ocHrypa npHCxaHaE CBOjera Hapo^a. 

HsraeAaio je ;i;a ce npHMH^e cyKo6, y Kone je ojt cyinra- 
CTBOHa BHa^aja 6wlo Aa ce npBo nocBeAo^n h Ha bh^hk Hsnece 
jeAHOAyiBHOCT Me^y KH68OM h HapoAox. 

H 6ani y laj Max, Ka^ cy le pasjiHse narjiamaBajie paajiOM, 
y aBrycTy 1861, KHea Mnxanjio casoBe CKynDiTHHy. To ce HHJe 
OHeKHBajio, jep je c RnesoM MnxasjioH dnia HesaAOBOJbHa ona 
cTpaHKa, Koja ce norjiaBHTo 6aBHJia arHTauHJoic aa jyrocjioBeHCRe 
BOde, H Kojy cy sapo^HTo osnanaBajiH hmohom ^napoAne'' cxpaHKe: 
OHa ce jKajbame KaBo je Bnesa MnxaHia ona BpaxHsa na Rne- 
JKOBCTBO, a OH jo caA HaaaA noxncKyje. H ona £e ^exy a&th 
Ao6pora nocia. Ajib ce HBJe 6hjio njiauiBTH to cipaHRe; jep y 
noRpeTHMa laKO Ay^oRiiM h sBa^aJHHM, npnpoAa cxBapn caMa 
C060M AOHOCH Aa noce6Hxe xexH>e ysMH^y npoA oninxHM HHCJiHica. 
BaaAa, Roja ho 6h HMajia CHrypHocxn y cbojhm noRpexEira, Rao 
mxo je xypcRa, yBCK 6e ocxaaa y HasaxRy npoA napoAHHH no- 
KpexoM ROJH xerjiH jeAHOJ OApe^enoj MexH. KaA cy y CRiaAj' h 
nHcao H Bojba, oHAa hobor Mopa a^* ^Ae sa H»HMa. 

Ha AaH 6 aBrycxa 1861 CRynmxHHa ce cacxa y Kpary- 
jeBuy. BsaAa ce xpyAHaa Aa ce npn H86opHMa uocayaH cbojhm 
yxHi^ajoM, ajiH joj xo ho 6eine CByAa Hcnaao sa pyROM: y Kpa- 
ryjoBity canoM 6euie sa nocaexRy HnaR npoAp'o jeAan oa ftennx 
oxBopoHHx npoxflBHHRa, Kojera je CRopo Bet 6HJia oA^naa. H RaA 
ce CRyflfliXHHa cacxaAe, ona ra HsaCpa sa npeACOAHHRa. Mecxo 
noxnpoAceAHHKa npHnaAe CBaRojaKo jeAflOM nociaHHRy rojh je 6ho 
ys BJiaAy, aan y nonexRy pacnoaoxeae HHJe 6hjio pasroBexno. 

ABrycxa 7 (19) rhos oxBopH CRynmxHHy cbojom 6eceA0M. 
Oh HosApaBH CKynmxHHy cxapHHCRUM nosApanoM „ IIomosh BaM Bor 
6palio, Ao6po cxe aohhih!*' Y 6eceAH RHes pene Aa oxnapa cRyn- 
mxHHy HapoAHy „Rao BJiaAajyJiH no npany nacjieAcxBa RKas cpn- 
ckh;"" aJH ke caMo OHAa CRyninxHHa 6hxh oxa]76HHH. oa RopHCXH 
aKo CBaRH 6yAe HMao noxnyHy Bepy y H>era h BaaAy H>eroBy, 



455. 
Koia, Ha saKOHHTOCTH yxenejbeHa, je^HH 82ui;aTaK Hua, ^a xp- 

7BBLBJ Ay^OBHO H HBTepHJaJlHO JHanpeAH, H aKO HHSO He 6jffi 

ciymao oho kojh, cans na ce MHCiein, cbo 06y]^y]y mio Hqe 
OHaKO KREO 6h ohh caHH seiesH. „Ako HROMe, Hauaje Hysno, 
ji;a (y^eMo paszoxHH h ycraiBH, xaKo 6h HSMeperaK Kopaipma 
HanpeiKa cjerRTjOL ociase (o6pa80BaHe) napojie, Hsa kojhx cjco 
^acTajiH. IIpHOHHifo, ;i;aK26, CBaKH CBOve ojipe^eHOM nociy, He 
nrreAe^H xpy^a, a pasdopHTo, xjiaAHOKpBHO.^ 3a thk Knes no- 
MBfly saKOHCKe npeAAore kojh te 6hth noAHeceHH, npBO o csyn- 
iHTHHH H caBeiy, KoJHJca pe^e xa cy cacTaBJbeHH xaKo, k3l Hefce 
CTeniH»aBaTH rpaHnii,e hh cKynmTHHH hh caseTy, ub, ke A^axH 
JeucTBa 8a peA kojh je seiubH noTpe^an; no Toxe: o Ha?HHy 
niaitaH»a A^HRa h o jifiibeu paaBH^y bojcko, Eoje je ehob Mh- 
jLom npHiHEOM npeype]^eH>a pe^oBHO bojceo y HBrjneji; cxaBHo. 
Uocne obex cexEo ce EHes h EHocTpaHHX nociOBa, h roBopHo 
je MHCBJH rapamaHHHOBOJ, 3a EojyHHJe xorao EaBain xo^eooi 
HMaTH ycHexa, no tox o npe6eraBaH>y npHTeniH>eHHx cyceAHHX 
xpHmtaHa Ha cpncEy CTpany, RoJHMa ce sao jeAHOBepn^xa h cy- 
napojCHHUHxa npH6e;EHmTe xopajio ysasaTH. Ehob yBepaBa ^a te 
i&eroB riaBBX saj^aTaE yneE 6hth ji;a Hapo;i;Ha npana, soja je 
&eroB oTau, cTenao, ca?yBa, na xa mxa Ilopxa yHHHHia. Bxa y 
^exjbx Jby^H EOJH jaBHo xnuubefte 36yH>yjy h kojh 3a Gp(5HJy ro- 
Bope A^ OA H>e Ha CBexy cpe^HHJe sexjbe ne^xa, h npEXBopno 
Hapo;i;y roBope caxo oho mxo xHCie aa ke.xy ce ^onacxx, a 
Hxa Apyrsx KOJH xHcae ^a je pa^H npoEiexHB>e Eoja je na 
fi>Hxa mxo Hx nociosn bio HAy. Obh noc3eAH>H rpeme npoxxB 
npapje SoacHJe. ^BjiaroeaoB h KiexBa cy 6pax h cecxpa bojh cy 
y jejcan a^'O, Eao 6iH8HaA, na CBex aohijih: CBaBoxe cxojn y 
BiacxH CBOJHX A^iExa 6HpaxH joaho oa A^ora. Ghzox ce hejoaho 
flHKox He naxeke^.^ 

Mh hhcxo y cxaH>y a& noce6Hn;e HSBeuixaj Aaxo o yxHCKy 
OBe 6eceAe h o pasroBopHxa soje je ofla HsasBaia. UpoxoEom 
•cy Beoxa EpaxEH, a ROHcyi, sojera ce xn noHaJBHme ApsHxo, 
AaiOEo OA CEynmxHHe caxe, HHJe hh xorao AOBxaxH BEme nero 
JHxo ce y npoTOKOJiHxa caonnixaBajio. Ibexy je caxox 6hjio aa 



^) IIpecTOJiHa ^ecBAa je spHJtoseua jeAHoi HaBemxajy npycKor koh- 
<eyiia MepoEHJa oa 10 (22) aBrycra 1861. 



456 

^fifl niTO je onoan^HJa kyraia, a oh je o^eRHsao ^a te ce ono- 
siiqHJa c BeusoM chsok nojaBHTH. BsaAHHH npe^^osx diuiie spsM- 
xesH jeiHoriiacHo h 6e3 HsaKBHX sHa^aJHHx HsiceHa. A saxoHH, 
KoJH cy Ha Taj Hannn HocTajiH, ox TaRo cy seiHRor daiiamaja, 
jta He KoaceMO na hho a a& hx e horoxhro penn He npoiipaTRMo. 

3aR0H caneTy HajsHaTHHJH je sa HenocpeAHy sesy iie^j 
Gp6HJoi[ n IIoproK, Roja ee jom jeAHaRO ^ip/Kaia ycraBOM, jep je 
yeraBOK, Rao mro cmo revoke noMHftajiHi caneTy yjeM^eHa neKa 
Boka He3aBHCH0CT HacnpaM RHOsa. 

HoBH saROH caBery^) A^je npaBo RHesy He chmo ^b, ca- 
ReTHHRe nocxaBjba, Hero ^a hx h y ciafte noRoja CTaBj&a. Thmo 
ce ynpaBO yRH^ao onaj ^jran 17 ycTaBa, o romo ce tojihro pa- 
;i;h3io h no romo ce caBOTHHipi HHcy motsr 36auHTH 6e8 nHiafta 
ITopxe. GaBeTHHRa HJia Rao h upe 17, saje^iHO c iipeAce;i;HHROM 
H noTnpeAce;i;HHROMy Roje je RHes Morao 6HpaTH hs pe^a caneT- 
HHRa, aiH ROJe je Morao h cmeHHTH ca to jij^hocth. 

y i^ejiHHH caneiy je xai 8Ha?2uaH jiieioRpyr. Hiiao je npaBa 
jffL npe CBera daRose npexiaxe, yRH;i,a u ureiba; Aa npeipeca 
6jjfeT npHXO^a h pacxo^a; m BzajCH hobo RpeAHre oTBapa; anH 
xy OAiyKO OHAa cane HMajy Bpej^HOCTH, Rax hx rhob noxBp^. 
Hira 0ApeAa6a Roje cy oROMHi^e cynpoTne orpaHHHefi>HMa ea Roja 
je HeRaA^ AjieRcaH;i;ap Kapa]^op^eBH)i npHCTio. KHexeecKa Bxacr 
AanoRo H oceTHO nperexe. Aro ce canexy h ^laje npaBo a& npe- 
ne^a yroBope ca cipaHEM j^pxaBaxa hjih irpHBaTHHM jiHi^rMa^ 
ROJH BJia;i:y nesyjy, cano rhos Hpe^CTaBJba Gp6HJy HacnpaM CTpa- 
HHX Apsana.^ 

MflHHCTpH cy OAroBopHH 3a H8BpmeH>e saRona RaRo RHeay 
TaRO H caBOiy. CRynmrnHH ce nps toho h ne roBopn. 3aR0H o 
CRynmTHHH Kbum cRynmrHHy Ha nexHRy h najiy. BejiHKa ce ca- 
CTiye caMo OHji;a RaA Bnes yMpe, h Ra;i neva saROHHTor HacxeA- 
nsa. A CBaRe Tpelie foahho cacraje ce o6H?Ha CRynniTHHa, Rojy 
RHes casHBa h pacnymra. Ty CRynnrniHy nnne nocxanHi^H, rojh 



^) 06BapoAOBaH y ^Cpn. HoBHHaia^ o;i^ 22 asrycra (3 cenreitipa) 
1861, a ojs, MepoHHja nocJiaH y BepjixH 5 (17) ceuTeifipa. 

*) ^J^. 10: K&as je;tHHH saciyaa h apei^CTaB.i»a Cp6HJy cnpai crpa- 
HHX j^psasa Oh sasj^y^aBa yroBope h npasH KOHBeHi];qe: o neiy hb- 
BemraBa coBer hhi okojihocth ;ionycTe. 



457 

ce 6Hpajy no jej^aH Ha cBaKHX 2000 nopecKHx naBa. Toj ce 
I- eKynmTflHH noAHoee na npexpec cbh npOAMeTH, o sojsHa KHea 

I. xofce jifi, casHa bojej HapoAHy, a npoMene y makafty nopeseHe 

I Mory ce hh npe^yseiff 6ez OAo6peH>a Hapo^He CKynmTHHe. 

SaKOHy nopesH 6ho je aanaiaK ji;a jaBHHH xepeTHMa noji;- 

• BprHB pa8jD[HH}i6 KJiacB Hapo^a npeMa h»hxoboj HMy^iHocxH. To 6eme 

^ sopes no HKyknocTH, oji; Kojera Hsje HByser hhbo, na he MaHacTHpn, 

i HH Ao6pa ManacTflpeKa, hh daBOjcH 3a Ao6pouHCTBO, hh iproBa^sa 

H HHjiycTpHJeKa y;ipy»wett>a; thh ee yRHAame jcoTaAaniEbH AanaK 

Ha maBy, rojh cyjom cano UnraHH miakaJiH. 

Ajih mro je HOBone 3aROHo;i;aBCTBy, Roje ce obhm nojaBjbH- 
Baso, Hapo^HTO o6ejiesje Aano, 6H3a je HapoAHa BojcKa, 03;pe- 
]^eHa 3a o^dpany senjBe h sa oji;pxafi»e KHeacesHX npaBa. Y Haeais 
TesH»H H onacHocTH Roje HacTynHHie TenijeM KpHMCKora paxa, 
HHcao ce OBa, Kao mxo SHaMo, jaBHJia jom noji; Eapa^op^eBHlieH, 
aan je y hcth Max h 8a6aHeHa. Tor cyca^ npejiyseTe Mepe, Aa> 
ce HHcao cnpan iipoMeH>eHHx oroihocth noinyHo HSBeAe. Cbh 
KOJHHa je nponijio 20 a jom HHJe 50 roAHHa 6h3h cy AysHH 
czysHTH y bojcii;h. J(a ce ne 6h HapoA mhofo abojho oa cqdjhx 
nocjioBa, ycTaHOBHme ce ^se Riace, oa kojhx npsa Mopa 6hth 
cnpeHHa sa noiasaR y CBaKOM xpenyTRy, a Apyra je xopajia 6hth 
roTOBa Aa ce Rpene ^xvl 6h ce npna sanosecT HSAaia. 

y THK odiHi^HMa HapoA ce opraHHsoBa Kao opyacaHa cHia. 
PanyHaio ce a^ ce nose ah^h na Hore BojcRa oa 50000 ^yAH 
noA pasHHM poAOBHMa opyssja. 

KaA ce nperpecao ^jotanaK o bojhh'ikoj odanesH, joAan je 

OA OAIHHHHX MHHHCTapa ySBHRHyo : C BOJCBOM OA 50000 ibyAH 

Gp6HJa He Tpe6a Aa ce 6oJH HHKora. GasHa^iH cmo^ ao Ayin^, Aa* 
HX je 6hio h ROJHMa cy HenoBOJ>HH 6hih hobh TepexH mio 6fl h 
c H3BpnieH>e][ xora saKona, napouxo Ha HxykHHJy Kxacy, naiH, 
aiH je onnixe oce^aKe 6hio saAOBOJbeHO HsneAOM, mxo ite khcb 
HicaxH Ha pacnojQLOsefty xano yneAHy BOJCRy, h c xora npeA^ior 
6h npHHjbOH c paAomliy. Hnje xo 6HJiia cxaina BojcRa, Hero na- 
poAHa BojcKa, 6e8 njiaxe, e cnaK ce caM Hnao nocxapaxH sa opy»je. 
GHpojcamHHJHMa cy 6oraxHJE HicajrH Aa npHxeny y noEoti. Hnyk- 
HHJH cy j>yAE y3HEaHH y KOH>aHHKe, e xo caMo ohe kojh cy y 
cxiH>y 6hsh a& KOH>a caME Apa^6. 



458 

04iHi(HpB AO BaneiaHa s noAO<EiHi^pH npe;);aaraHH c; o;i; cpe- 
CKBX HaidJiHHKa OKpyxHOKe Koja Hs je y to ^HHose nociaB^ao; 
ojEOBCKe KOHaHflaHxe je nociaBJbao ca.it luies, h oh je Onpao 
He^y EaHjiHAaTHHa, Koje ay je Dpe;parao HBHECrap Bojaaycno- 
paayHy c HHBHCTpDH yByrpamifcax jifina,. BpxoBHora saQOBe^iHHEa 
KHea je caH nocTaB2>ao Henocpej,Bo. 

KaRua pasiHKa npeHa paJH, npeua HeopyxaHOue cr&jsy se- 
KasamibHX BpeHeea, mas. cy opyxje ciiejiH hochth caHo HycioiraHH 
Eao HapoA rocno;icBH ! H 6aia cynpoTEO loj sycioiiaHCKoj noBja- 
CTBUB, caji; ce eto oCpasosa HSBpcHa, csaixa Haopyacana eapojiBa 
BojcKa, ynpaBO o;i; obhx kojh cy npe^e HCKJ^yieHH 6hj[h. H cse 
OBe oA^yKe noKaayjy y onmre sjx caiiocTajiflOMH, Koja ce shbo 
]s,V3B,e Ha CBe cipane, azH Koja je Bajnpe sopaxa npokH Kpoa ora& 
eBponcKHS HecyoacHua. 



1 



TU21 nzEcn 

KAKC Cy CPnCKE CKynniTHHCKE O^v/iyKE yTHItAJIE 

HA nOPf y Z HA BEJIHKE- CHJIE 



Jl^psaibe KHcsa Mnxajijia h CKymninHCKe omy^e HHcy Morse 
npobH a j[fi nopTy mro nome sekMa 6hth He yddyne. Bojihrh 
BesHp ce nymzo B60Ma ropBo Ha saKone BoJHMa ce ;i;oTaAamH>H 
ycTaB ca cbhm noHHuiTaBao. 

YdMjji, je BejiiiKOMe BesHpy HanoMHH>aHO jifi. je IIopTa, He 
npHMHBOiH HH jeji;aH npe^sor nocieAH>e AeiiyTaii;HJe, caiia Harnasa 
KHe3a Aa ce OBaKo co6om noMase. BejiiHBH BesHp ynoipedH npH- 
aaky HeKB KOH^epenuHJe CHia, noT0HCHHii;a napneKor yroBopa, 
Koja je 6Hj[a casBana npex Kpaj GenTe][6pa o HesoM socsy no- 
AynaBcsflx KHeaceBHHa, xe Ty noBe^e pen h o cpncKHM nocxoBHMa. 
Pe^iH H3MeH>eHe tom npnjiHKOM Beona cy sHaHaJHe/) Aih- 
iiama ce npe csera saJiHo na yciaHOBJbaBa&e napoAHe BOJCKe, 
Kojy je OH ij;eHHo jom Bet^HM 6pojeM nero hito je ysaKOfteHa 
<)Hia; roBopHo je KaRo je BOJCKa AHJieKo jana nero nixo hbh- 
<5Kyje noxpefia ynyxpamfter unpa, h o^eBHjHo je xa ycxanoBa 
Hanepena wm npoxHB TypcKe hxh npoxnB Aycxpnje. Ochm xora 
«y aoHHiHxene cxape nape^^e o casexy, h npoKJiaMOBaHa je na- 
cjie;i;cxBeHocx KHeifieBCKa. Ha ceera mxo KHes MzxaHJio npe^- 
ysHMa, BHAH ce jacHO H»eroBa naMepa jua ce oa Ilopxe noxnyno oxme. 
IIpycRH nocJiaHHK rpo$ roiii; ynnxa, sa jth Hua KaKBora 
^epvana kojhm 6h 6ho 0Apet)eH 6poj BojcKe Koja ce y HHpeo 



^) KOH(()epeHii;Hjn Hiaio Bpjio onmnpaH HSBeuiTaj npycKor nocjia- 
HHKa rpo(|)a Tojma ok 15 (27) ceiiTeidpa 1861. 



4G0 

spene y Gp6^JH nose jipssaTH? IIouito My je oj^roBopeHO, xa 
TaKBor ^epMana Heva, oh HaaoMeHe jifi, Hena HHKaKBe eiaapHe 
onacHOCTH yTome inxo iie ce He^e^bOH Bes6aTH cpneKa Mapo^Ha 
BojcKa Koja je 668 niaxe. 

EHTxeeBH noGiaHHK Hsye ce ca a&aji6aMa BeiHRora Resflpa 
cjiarao 6ain y csaRoj TanicH, aiH npH8Ha3;e ^a i^eioRynHo ap»ah>^ 
HHxaHiOBo A^je noBo;f(a jcajbHH 6pHraHa. Me]^y ocxaiiM h ups 
HaJHOBRJoj npoMeHH Ha npeciojiy y H^apHrpajiy — 13 (25) jyna 
1861 6enie yiip'o Ad^yJi MeijiaA, a aacxynHO ra 6paT nj A6}[yjL 
AsHC — SHe3 MHxaHio je nponycxHO jsfi, saMoiH 3a CBoje no- 
TBpJ^efte. 

IIpycKH noc;(iaHHK 6pau>ame Gp6e oa oBe onTy3B6e. Oh 
ynHTa BeJiHKor BesHpa HMa zr RasaB ^^epMaH bojhm 6h ce RHesy 
nociaBJbajio y jQr»H0CT ;i;a ce jasH y UapMrpaAy? BesHRH Beanp 
oxroBopH ;i:a neifa, aiH pene ;i;a je RHeaceBO hhcmo HOBOMe cyi- 
lany Hairacano He 6aDi HajsroAHHJHM pennva h p^aBo ^paniQrcRH. 
roxu; no^tceTH BeiHBor nesHpa, RaRO je cpncRH HsaciaHHR mo- 
IHO H>era caMa (BeiHRor aesHpa) jia My nocaBoryje RaRo a^ ce 
TO nHCMo HanHme, h RaRO oh to hhjo xtco a^ y^oiHn. 

y3 npycRora nocjiaHHRa npscTane h pycRfl. IIpoHHraBuiH hobo 
HBAaHe BaROHe ohh noxBp^HBaxy, Jta y H>HMa HHmra noMa, hhm 
6s ce npoRopa^EBaio npaBO cpncRO 3;a CBoje ynyTpaniHie no- 
ciOBe caMH ype^yjy. HcTima je jsjai je saROH o caBOTy HSMenHO^ 
ycraBHe 0ApeA6e o caBOTy, anH ce ynpasa caMa H^je thmo he 
y RoiHRO npejtpyrojaHHJia. Aro 6h ce caBOxy jom BetHx npaBa 
^ajio, OHAa BJiaAa ne 6h BHme ocTaia MonapxH^Ha^ nero 6h 
nocTasa peny6jiHRaHCRa. A cuynniTHHe je 6hso yeoR, h oHa je 
HOBHM saROHOM caMo poryxHcaHa. 

BeiHRH Beasp ce ynopHo Jipsao CBora MHmjbefta jia yioss 
npoxecT upoTHB ii;eioRynHora ;i;p2RaH>a RHeaa Moxania. AycxpHJ- 
eSH nociaHHR nospacaBaoie BeMRor Beanpa, n noRasHsanie bo- 
2HR0 Hepacnosoace&e npesa cpncROM RHoay Rojeuy je, Mnnubame, 
BaJbaio y jijshoct nocxaBHXH jijbl AORasyje RaRo My nocxynuH 
HHcy nesaROHHTH. $paHii;ycRH ce nocxaHHR 3;p»io MHpno. 

IXomro Ha Taj naHHH Gp6HJa h Ilopxa cxasooie je^na xpy- 
roj Ha cyapux y xpn ssaTHa naraEba, Roja je jom Mhiohi HCxaRao^ 
y miTafty o HaciexcTBeHOCTS, o canexy h o bojhh^rom ype^efty^ 



461 

H3()^aine ua bhahk h HerBpio, Koje je Tpe6a2io Aa cspaiH Tapa- 
maHHH, miTaae o Typipwa BacTafteHHM y GptisyH. 

UIto c6 Tfl?e CTape sapoinH BeorpaAa, IIopTa ce ckjiohh 
eaiio Ha ycTaHOBJbe^e xeinoBHTora KpEBH^Hora cy^a, kojh 6i 
cyxno no TypcBHK saKOHHira, h Kojeicy 6b h noiBiiaJHa BJiacr 
(SHia noTHnH>eHa.^) Y Gp6HJH je Taj npejpior npHKJben Beoxa 
HenoBOJbHo. MncjifiDio ce Aft ce Ha Taj HaHHH oneT nana noA 
rocnoACTBo Kopana, a CBe ey AOTaAam&e 6op6e TeriHjie na to Aft 
ce to rocnoACTBO yHHmTH. Eojihro je napoA 8e6ao a^ oner ho 
noTnaAHO noA TypcRH yTHiiaj, CBeAo^H jom jeAan saKOH o aa- 
cieACTsy npecTOia, rojh je cBynmrHHa noKpenyjia, kojhm ce SHesy 
npeAaBaio HaJBotie H3BaHpeAH0 npaso, a^ caM HaEiceHyje CBora 
npecToioHacieAHEKa.^) Xtoio ce no ihto no to HBicafcn oa yrs- 
i(aja, RoJH 6h Aomao oa saRBa roA cyxftHBa H86opa IIopTHHa. 
Eo 6fl ce H KaKo y canoj npecTOHHii;H noBopHO Typcsoj noiB- 
i^qn? HacTojanaio ce na tomo, Aa cy CBa Ta nnraGba npe^ani- 
ftHv xaTHDiepH^HMa Bek pacnpaBjbesa. Knes MixaHao nycTH y 
CBOJHM HOBHHaMa joAHy HBJaBy, KojoM Kaxe, Aa hh y kom cxy- 
qigy Baa^a H>eroBa neke nonycTHTH y CTapaH>y ksl Gp6^]H Ha- 
6aBH noTnyHo y»HBaH»e H>eHBx npasa. 

cBynrnTHHCREM OAiyRaMa cpncRH npoACTaBEHK noAHece 
jom jeAaH HeMoap, y koho ce npocTpaso HsiaaRe RaRO ce cbo 
pe^opxe TH^y caMO ynyTpamfte ynpaBe, Rpekykn ce cane y rpa- 
HHii;aMa yTBp^eHHica unpoM napECBHK. GaA je 6hjio bojihro nn- 
Ta^e RaRO lie to crae cxBaTETH, a Rojoj te ce cTpanH one npi- 
RiOHHTH. IIopTa jo nojeAEHHK ABopoBHMa caonfflTEia nrra je ona 
Hxaia Aft ce TmniHy h ABopoBs joj Maio no Maio A&Baxy CBOJa 
jcHBUbeiba, Roja cy, Rao bito ce Morno o^eKSBaTH, 6Haa HejoABaRa. 

EHTJiecRa npHCTaAe noTnyni^e ys TypcRe xaji6e. IJoh Pyceji 
pene y joahoj cbojoj HsjaBH, Rano hs CRynniTHHCRHX aaRona jacHo 
npoBHpyje Tosaa a^ ce seifjba noTnyno oTprae. Ha to ee Hie 
yMHOseftOM BOJHH^Re cnare y 50000 napoAHe bojcro. Hapo- 
HHTO Pyceji HarjiacH qjian saROHa o caneTy, kojhm ce HCTHne 
RHes Rao jeAHHH npeACTaBHHR aeirjBe y HHOCTpancTBy.^ CpncRH 



^) TojiuoB H3Beu]Ta{ OA 21 cenTeidpa (3 0KT06pa) 1861. 
*) OKTofipa 12 (24) nocjiao je npycKH KOHcyji y BepjniH npeeoA 
OBor aaROHa. 

') IIhcmo PyceJioBO Byjraepy oa 28 noBeidpa (10 AeKeitfpa). 



462 



MeMoap HCTEii,aine ^a ee to tehb caMo TaKHx oAioinaja, kojh cjr 
y BOSH e npHSHaTOM yByrpamftOK aBTOHOMHJOH seMajbCKOx, npexa 
oxAyKama napHCKora MHpa, n HaBo^ame sa npHMep o;i;HomaJ6 
TproBaHRe. narzeAa Aa to Ha lop^a IJoHa Pyeexa HHJe H3Bp- 
nTHio HHRaBBa yrncRa. Oh ocTa npn ABOCMHcaenoM sHsLnajy caMHX 
pe?n. HiaHij^H saKOHa o cKynniTHHH^ KoJHMa ce yrnp^yje nacjieA- 
CTBO npecToia ($68 sKasBa o68Hpa na cynpoTHa H8iaraH>a IIop- 
THBa, caMO ra jom BoiiMa yTBp^aBaxy y BoroBHM MHe^Hica. H 
He M03Be ce hh enopHTfr, Aa ce AOHCTa no saKOHHMa mopjio mh- 
ciHTH Aa TaKBHx TesH>H HHa, a y EeorpaAy ce jaBHo roBopame 
Aa ce »ej[H noTnyno ocj[o6o^ei&e. Ajol HHJe ynpaBO o tomo 6hjio- 
nHTaH>e. riaBHo je nBTaH»e 6h30 o TOMe, jecy sh BJD[aAd> h CKyn- 
niTHua cpncKa npeRopaHHie IIopthhhk ^epMaHHKa OApe^eey hk 
BsacT, H2IH HHcy? ^opiiaHH cy ce mohib pasyMeTH CBaBojaKo, h 
6hjih cy nyBH npoTHByperaocTH. Cp6H cy ce xBaTaiH 8a Ty- 
xa'^efta no h»hx noBOJbBa; ohh cy yuEpajiH sapo^HTO Ha xaTH- 
niepE^e oa 1830 h 1833, rojh cy ncTHHa rasoHH, aiH nope- 

HOHH HHRaAa 6HIH HHCy. 

y AycTpBJH cy TaRo^^e HaxaBBJiiH Aa cy TypcKe saji6e- 
onpaBAane/) h MEUiJbaxy Aa cy case CBOje jeiicTBo a^^^ 3a 
CTaH»e CTBapn onaRo KaRO ce Haia8Hio 1856 roAHHe. IIo ce6H 
He 6h Hiiao mTa roBopHTH npoTHB HSMena y cpncROM ycTaBy^ pe- 
sao je jeAHON hphxhrom T4A&inQ>H xHHHCTap rpo$ Pex6epr.^) A:i» 
ra je HnaR HenpHJaTHo Anpnyjio jcaho hhcmo RHe8a MnxaHia, y 
KOMe ce Gp6Hja osHanaBa Kao AP^^aaa; HCTHfla nao Apsasa Ay- 
CTpHJH npnjaTejbCRa, asm TeR Rao ApaKasa. Ha CBaRH HaHHH cHie 
6h Hiiaie Aa> npoTpecy Tpn nHTaH>a o RoJHMa je pen. 

JI^OK je npycRo HHHHCTapcTBO,^) no 2Ra;ii6aKa TypcRora nocia- 
HHRa HdjaBHio, Aa ce npaBHO CTafi»e, Roje je 1856 yjeineno, ne 
lose MeftaTH jeAHoerpaHO, oho ce nnaR spaTHio Ha onaj ^a- 
HaR RoJH ce HaiEaBH y HeTpnaecToiie npoTOROJiy napncRe roh^- 
peHi^'e, H y rom ce roBopn o HeRHn ycTaBHHM npoiceHava Roje 
je y Gp6HJH Ba;baio 3ano?eTH. Y joahom nncicy ynylieHOK Raeay^ 



' .jf 



') y TOie je ciHCJiy nHcao inBHCiap Pex6epr Kapo.iHJy 21 bob. 
(3 AeReifipa) 1861. 

^) HsBenrraj npycRor nocjiaBHRa Beprepna oa 7 (19) A^ROifipa. 

') y JQAHOi DHOiy Pe4»Hcy y I^apHrpaA oa 10 (22) AeReifipa. 



V 



r 

< 

) 



46a 

MflxaHiiy, npycRii MEHHCTap roBopaine keko oho niTO je CKyn- 
niTHHa OAsyHHJia HMa spjio bozhrh sHa^sy, to ra onoMHHiame jca 
nasH H K3k He iomh y je^aH hcth xax h c IIopTOK h c rapanr- 
HHtf eHiaiia. Uopxe ce Hexa mra njnaniHTH; ojs, H>e je oji:6paH»eH 
yTHi^ajenf CHJia. B xy je jacna sadpHHyroci ^a ce ycieji; esyn- 
niTHHCKHX oji;^yKa khos ne OAMexHe ea cbhm oa Jlopie, mio 6s 
OAJeKHyjio no ocxaiHif y86yH>eHHM o6jiacTHiia. B Kao urro j& 
ayeipHJCKH HHHHCiap xejieo ^a ana mra mhcjih npycKH, laKa 
je npycBH c H>eroBe erpane seieo ji;a easna mra MHese Ka6H- 
HeTH pycKH h $paHii;yGKH. 

y PyenJH je enrxecRH nociaHHK 3Bhbo ciao Ha cxpany 
Typaxa, h oHaKO hcxo nao h y Bepjinny, cjiH^ffla pasMEnuba^a 
irpexeronie Has pacnoj[o»eH>Hxa HeKa;i;a noKasaHnM cnpair Gp6HJe. 
TopHaBOB ce HsjacHH/) ;];a je Ilopxa ca cbojhm 2Bai6axa na jej- 
HocxpaHo noexynaH>e Gp6HJe ^opuaoLHo y npasy. Xeieie cy c& 
pe^opMe HeocnopHo xnxne, asH ce HHJe nasHiio Aa ce net no- 
Bpe^e H rpaHHi^e yroBopnifa o6eJiexeHe. TopHaKOB je seoreo ^a^ 
ce npe CBera nacxaBe nperoBopH Koje je jom Knes Mhioui sa- 
noHeo, H na xo je npHBaxHo Kasao ^a tie irpncxaxH h rapania- 
HHH, KOJH ce Bek 6eme BpaxHO y Gp6HJy, n 6enie sayseo bhcoko 
Kecxo y xaMoniaoj Bia^H. 

HdMe^y xpH BejHRe KOHXHHeHxaiHe cnie HHJe npeiia xoHe 
HHBaRBa cnopa 6hio. Ma ja je AycxpHja BOOKeia Typi^HMa & 
PycHJa Gp($HMa, onex cy sa xo h je^Ha h xpyra sseaeie ^a ce 
yroBopH o6HOBe. Ilpycna h Fyciga cxaraie cy ce ue^j co6oii 
noxuyHiie. 

Gas ce ^paHujCRa cxaBS o^cyAHo na cxpany Gp6£!Je. Mh-^ 
HHCxap TyBHOJi, rojh je caic 6ho panqe nociaHHR y H^pHrpa^yr 
HBJacHH ce y jeAHOM onmnpEHJeM paaroBopy o xpn nHTaH>a ca 
CBHK y CKHCJiy cpncEOM.^ Oh Hanojceny Aa ce Hexa mxaRasaxE 
npoxHB pe^opMe canexa. To je xeio oa BajRa^a 6hio HSBop 
CB^y ynyxpamftHx neirapa. Ilopra h cava Mopa Aa scxh Aa ce^ 
paniHHCxe nenpeRHAne saAeBHi^e Roje cy oxyA HCXHi^aie. A na- 
poAHa BOJCRa, oa cejbaRa, h 6e8 AHCUHHiHHe h Ao6pa opysiga, y- 



') y jeAHOM paaroBopy c BHCiapKoi, o Roie je EHCiapR nHcao y^ 
S BepjiHB 25 AOReifipa 1861 (6 jaByapa 1862). 



^) HsBeniTaj RHeaa Pajca is Ilapiaa oa 18 (30) AeRex6pa 186'^* 



404 

HCTHHH HHJe HHKOKBa ontCHOCT. HtrEH Ce [loptSi AJL«fML&S -'^ 

jieaqev eyBepeHCTBa, nne vro j Cp6qH jpn np^BMH. B 
oujifi HH Cp6Hja Hete Hian at bto a xesi jca ee oi II^>pf» 
uena. H TyBHei onoMHftame Ha t^ HPTfnerrm npoMaai ■»- 
pacae aoH^^peaiuije. Oh Tsp^ame ju je caaeroBao bb^'ot ja le 
eryna y caaea ea Upaox FopoH. h ja ra je Baei ■•><XTaM. 
TjTBHei je nciHO la je nponacr TjrpcEe map aenC^rXBa i 5 
ocHOBH CBprneaa, oa Kao xa ce crapame ;ia 3a Tiy cjt^ cap^a 
Ha BaJEKaneKOM noJiyoerpBj q)yny caMorranxx jpauaa. H^k^an 

HCDHTHBaTH je IH OH y HCTHHV TaKO XHCno: lOBiKUlO la > 5 

OBHV nHTa&Hiia 4^aHitycRa oactxho 6Hja Ha crpam r[*arGQ|j. 
OHaao Kao mro ce EHoecKa HajiasKia Ha erpami TTp^>j. 

y npai xax ne Ao^e j^o KOH^^epeHiuge. aero ce aoj^jma 
ABopoBH H y Beorpasy h y Uapnrpaj^ caMO aajacHun ^^caoae 
MHHLBefty. AycTpijcKH H enraecKH jifioy Hanoxeajiiie xaeij Ms- 
xany, la Gp6HJy Moxe yqHHHTH aoctojhoh HHTepecoaaiba ^ti^u- 
CKor caMo noepaxaK Ha 3aK0HHTH nyr h naxi>HBO Hyaafte yen* 
Hosa Koje cy yrep^eHe jeacTBOM BeiHKHx CKia. Hapoiari» c^ 
pesHocTaH noKasao kohcvs enrjieeKH. Knes je mouo aa cose? 
npycKo HHHHcrapcTBO, h oho xy je caBeroBajo jia ce nociapa 
Te A^ ce aaao roA cnopaayxe c IIopTox x cacHJUxa ocoi»;xii 
TaHxaxa, HacieACTBeHOCTH, npeo6paxajy eaaera, ypebeftj 
BOJCKe H :)acTynaEby Gp6ige cnpax HHOcrpaHCTaa. Moze r^ na- 
3BaTH n Ha HeipHaecTH npoTOKOJi KOH^epeHi^ige. FapamaHxi aa- 
noxHH»ame ^a yKHAaH»e aaBOHa, mro ce c Apyrax crpaaa aaxre* 
Baao, HHJe nocao kojh je y pyKaxa caxoxe SHeay, nonno aaa«»HX 
HHcy ox caxora KHeaa, xeroH ox CKynnmiHe, asHje niea a<».uH 
Aa Baaxa p^ah y cnopaayxy ea rapaHTHHX cuiaxa. H cax l^ece 
o6paTHTH ^paHiQrcKoj h PyeaJH, Koje cy yaeR npaBHJHo oiieui* 
Baie xpsafte H>eroBo. 

Hajauiftefte pycKor Ka6HHeTa y Ilereptfypry y RaHxiT ee 
He noxyxapame norajHo c ohhx mro je y Uaparpaxy roB<»pao 
pycKH nocxaHHX. H>era yaepaaaxy, aaBo je ycraa xaT c npa* 
craHBOK Pycqe, aix oh toho xxicaKBy apexHocr He npHjutBaxfl. 
Oh pene, xa ce oH^a nonaBHTO aa to hxcjixjio xaKo xa ce orpa- 
Hxn caxoBoiA Mfljiomeaa. Gax 6h to 6no (SecaopxcHO, n(tnm» 
je Hox MHxaraoH caxoaojbH ri)aHHiia nocraa^beHa. flpx nociaa- 
eraxxa y lUpHrpax.v aapouTo ce nonecro oiiaacigy Tpeaytae 



465 

pasiiHKe HdMe^y H3JaBa iinHHCTapa h nocxaBHRa. Eao niTO je 
Bet HanoMeHjTO, $paHiiycKa ce HajoJI;cy;^BHje ciaBfl aa cipaBy 
Gp6Bje. Mh 3HaM0 noys^iano, ;i:a je Raeay b3 JlapHsa noxaHKo 
npenopyneHo KaKO he yHanpejaK roBopHTH h IIopiH h CHaaMa. 
H KHes MnxaHJio nycTH h ^ocTaBH ABopoBHua HOBy je^ny Bsjasy, 
Kojy je o6eaeaHo Kao Boiy Bepdajiny. Ona ce o;t npe^amftHx 
pasjiHROBajia y TOMe, mio je ce H>0Me mTexeio caM0j!by6jbe IIop- 
THHo, H niTo cy najiesKe la^Ke H3JaiirH>aBafle HannHOM, rojh je 
noMorao ja ce h y EHraecRoj ysfinjy HajTe«\"H upnroBopH. IIIto 
CMC HanoMenyM aa PycHJy, iio'/Ke ce npHMenHTH h Ha EnraecKy. 
EffraecKH nocaaHHK y II,apHrpaj[y roBopHO je yBiepeHHJe aero 
H>eroBa BJiaAa, n oTBopeno HCRasHBanie asejby Aa ce Ta CTBap 
CBpmH MnpHHV nyTeM. HnaR je y toihro h ^paHii;ycKH yTHn;aj 
Bpe;iHo y EHraecKoj. AycTpnjcKH nocaaHHK roBopno je npoTHB 
cpncKor cnpeMaiba c naJBetoM BaxpoM. BeHRO MHHHCTapcTBO je 
cpncKH paA ocy^HBajio nonaBHTo c Tora, nrro ce H>HMe odHJia- 
araa Typcna cysepeHCKa Bjaci. TypiiH cy ynopHo ;i;p2KaaH CBoj 
npoTecT. BejiHKH Beanp pe^e, ja oh nefee he ja yaaan y noje- 
jCHHe TaHKe, nero 6ai],a none^ na neiio Ap2EaH>e RHeaa Mnxania, 
H3 Rojera ce Hocyn&HBO noRaayje ^a oh pa^H Aa ce oa Ilopie 
OTprne. 



PAPKE. CF6HJA ■ TyPCRA XIX BEKA 80 



rJI&BA CEilMA 



CyKOBH y CPBHJH. EOMBAPAAIfct: BEOrPA^A 



He 6h ce mofjio o;i;pHu;aTH, ax xa 6pHra HHJe Ciuia 6ea 
HKaKBa ocHOBa. GpDCKH njHOMoliHHK J Il^apHrpaji;y HHJe HHHaxo 
KpHO aa te ce MopaiH sofeH ;i;o KH;i;aH)a Rese c IIopTOM, jepia 
Beaa hhth o;i;roBapa xpamliaHeKOM Ha^eiry, hhth ciynifcy o6pa- 
BOBanocTH y CpdnJH. H aKo je obo rnHfiaao Ha jaireKO, HnaK 
HHJe 6Hao HH y KoaHKO KOHa^Ho BaKJby^eHO ;i;a ce Cp6HJa oraacH 
sa caMOCTaJiHy. Hinao ce cawo na to ;i;a ce noHBojtpemyjy Bese 
Koje cy cpncKy yHyrpaniBy ynpaBy BesHBaae aa TypcKy. Y Mapiy 
1862 Kses Hsai^e c hobhu je;i;HE[tf saKOHOM, rojhm ce na Tone 
nyry join jejaH Kopas jajte KopaKHyjio. 

3aK0H je ypei^HBao ii;eHTpaaHy ynpaBy cpncKe jpaaBe, h 
H»HMe Kona^Ho 6h HanyniTeHo CBe ihto je ycxae nape^HBao. JI|o- 
Tava;aniH>e je 3aKOHo;i;aBCTBo HenpecTano ocTaBJsaao oTBopene Bpai- 
Hnii,e TypcKOMe MemaKy, inio ce h y pacnpaBH obhx nocaoBa 
Bnme nyxa noMUH>ajio. ^OTJxe ce HenpecTaeo cxajaio npn npo- 
HHcaHOM ype]^eH)y, no Kone cy 6HJia ipa MHHHCTapcTBa : yny- 
TpamBbHx: Aeaa, ^sHaHcnje h npaB;i;e, n ys h>hx join jejuna KaHii;e- 
jiapHJa npeACTaBHHROBa, n gbk cy Meceii;a napxa 6hjih sy^HH 
noaaocHTH caBOTy hbboji; hb nocaona kojh cy nocBpniHBaHH. 
MHHHCTapcTBa cy BaencHJia oji; caBeia, a caBOT oneT oj IIopTe. 
H CBeMy ce Towe jesHHn MaxoM y^nnH Kpaj. Knes Maxanao 
ycTanoBH ceji;aM MHHHCiapcTaBa : sa npocBexy, sa npaBjy, aa hho- 
CTpana ;i;eaa, sa yHyTpainaa ;i;eaa, sa ^HHancHJy, sa pax, h sa 
rpa^^eBHHe. Mhhhctph cy cbh Me^y co6om jeanaKH, a khos hs- 
Me^y H>HX jejtHora nocTaB.i»a sa npe;i;ce;i;HHKa, kojh xy jyanocT 
Bpmn y HMe KHeaceno, aKo Knea cam MnHHCiapcKosi caBOiy ne 
iTpe;i;ceji;aBa. 



467 

Ha MecTO ypejada Koje cy npeTnocTaBJbaJie BpxoBHy BaacT 
XEopTJiBy, 6h nponameHa ype^^a Kne^OBCKa, caHocTaiHO ocno- 
Bana, CKjionjbeHa ?hcto no yrjieji; eBponcKHX ^P^^Ba. Ako 6h 
«ce OB;i;e yaejia Ha yM cynpoTHOCT Me|y Heio^HEM h sanajHHM 
ypej6aMa, Morao 6h ce Bpjio aeno BjujifiTE KaKo cy nocTynno 
flCTO^He ypej6e ycTynaae, a KaKO cy ce aanajne na bhxobom 
Meciy no;i;H8aae. Knea MExanao je ciynao obhm nyreM caej- 
•CTBeHo H xjiaaHOKpBHO. IIIto My ce npHroBapaao, napo^HTO 86or 
BOJHH^Bor ype^eaa, Maao je na yM ysHMao. Oh je thm nyxeM 
jcopanao y tojihko peBHOCHHJe, ihto h nonac jbyfl;cTBa jaje sefeH 
•dpoj 8a opyxje no;i;o6Hiix Jbyjiji nero nrro ce o^eKHBaao. 

BoJHH^KOM je opraHH3aii;EJoM Hapo^HTO ynpaBJbao npe^aniBbH 
$paHii;ycKii J^enepaJi-niTafiHii KaneiaH, no HMeny MoH;i;eH, kojh 
^B^ nocTaae cpncKH bojhh MnHHCiap h kojh je Ha Taj nocao 
yiiOTpe6jbaBao CBy CBOJy cnary h jaH h Hok. To je CBe joni 
BekMi na^ajio y ohh, nrro ce Upna Topa naiaacaine y paTy c 
TypcKOM, a y Bochh ce onaacaxy Kpeiaaa. ToBopHao ce oHja 
TcaKo ce OKo CBera Tora Bpae HTaanjaHCKO-caoBeHCKa nponaraHja 
Koja MHcan ;i;a H8Be8e ^eie y Bapy, KaKO je noKpei itpnoropcKH 
c THMe y Be8H, h KaKO fee ce ceoMy jom h Cp6]^'a npHjtpyffiHTH. 
Aan ce nnaK hoibpahth ho M0»e, ;i;a je caM MnxaHao na laKo 
iHiTO CMepao. 

Cp6H ce ysHeMHpHine noraaBHTO Tora pajgi, nrro cy raa- 
*coBH H3 BocHe jaBJbaaH o cKynjtaBy xypcKe Bojcse Koja je o;[i;pe- 
]^eHa 6Haa Aa na Gp6HJy y^apn. Eo jijai ne noip^n ab* ce 6paHH 
oji; TaKBe onacHOcra? HpHpoAHO je, mio je ojMax ojay^eHO ja 
vce noce^Hy HOKoaHKa TBpAa Mecxa h ab* ce rpaHHii;a 6paHH. GaMo 
ce THMe Morao o^pacaTH CBe oho nrro je jOTae y^HBOHo h no- 
♦CTHrnyTo. H cbo cy bojehtoo npHnpene tfnae joHCTa o6paH6eHor 
ana^aja, to h xy 6h npnanKa ja ce joni c je^ne CTpane norae^a 
na ^HTany roMHay MycaoMana y seMJbH, kojh cy ce KopncTnaH 
xpaAOBHMa. Jl^a 6k ce pacnpannaa CBa noMenyra cnopna HHTa&a, 
IIopTa ce 6enie HsjacHnaa jn;a je roxona y Beorpas nocaaTH ko- 
MHcapa, H 6enie KOMHcapa AOHCTa h HaHMOHOBaaa. Aan ce uctomc 
Hemro hhjb nmao, h oh je caMonaacHO o;i;aarao h 3aKanifi>aBao 
•CBoj oaaasaK oj jejHora Mecen;a jo jtpyrora. 

Me^y THM 3aAeBHi]|,e Me^y TypcKHM CTanoBHEi^HMa y Gp6HJH 
»H Gp6HMa noTOHie ce cbo jane mhoxhth naTOHOM kojh nefe no- 
se* 



4t)S 

sHajein). MaiHM cyKoGmia He dejaine Spoja, a Ha Meciy ce » 
ibusia roBopHio TaKo ji;a je kpbbehj cbb jexna cipaHa naspjry 
npexypaaa. Ha nocaeiKy y jyay 1862 jo^e j;o HajoafiajbHHJera 
eyKofia y upecTouanH canoj, kojh aacJiyjKyje aa o H>eiiy SsHae- 
nporoBopHMO, nouiTO ey My nocaeiHue HMaie Hajneter 3Ha4eaa. 

BcHy EflaHo ciiy3c<5eHe EsaeuiTaje ca cpccKe a ca Typcice 
CTpane. I! uaJio ope cnoueayxH cny^aj noHai'Sia ce s obab, Gp6H> 
KpHBe TypKe, a TypuH Cp6e. H jbahb h ipyra no-fflHiy nper- 
nocTaBKOM ja je onaj Apym, npoTHBHHK h.hxob, eyKo6 HaBaam 
H3a3Bao. Am to Tsp^eibe Moace Chth 6m ocHOsa KaKo y jejiHHX 
Taito a y jipyrnx.') Ebo inia je Chso. IlocJie noflBe3(15) jyna 
1862, Beorpaa ce ysHeMapH HeKHM ejiyqajeM y TypcKOM itpajy Ba- 
pomu. HeicuRaB JespejoH Seine c« nacejiHO cao SHpajqaja ko;i: neicor 
TypHHHa, H y tom CTaay HaMecTHO net 3a neiiHBO. Gyce;iHJia to 
He 6yji,e npaBO, n nouiTO TypuH, no aonyiHTefl.y roenojapa Kyte^. 
no'iemt! net ji;a pynie, eKynH ce roMHJia flapoAa. Ca cpucKe crpaHfr 
noKaaji; ce jQ)aroiiaH ea Asa /KaHjiapMa, a c TypCKe CTpane HeKaKaa 
ara uj rpajta. Uafle AOHCxa omTpHX pene, aai so cyKofia ne- 
Ao^e. TypcKH soija, KOJH je Ty CTBap bosho, 6h oji;a8BaH y rpa^ 
namii, aau ce iraio no tox onei noKaaa y Bapomu. To je 6h3o- 
y HeaeJty. Il^ena CTBap HHJe cseraia naposy aa y npasHH^HOiie 
oaejiy uo^e Ha Ton^HaepcKH nyT jia ciyma BOJHy iiyaDKy; hckh- 
asa^oiiie y niexay h Ha EajtBuerMH : anH aa je;iaH nyT cbh ce- 
HoujiamHme Has no^eme nymKe nyi(aTH. 

Ha jeflHOJ qecMH HsiieTHy ce paenpa Me^y Cp6H»ia h Typ- 
ii^sia, Kao y npacTapo ao^a, o Tone ko fee npBH a* to^h BOjy.. 
H jeAHH H apyrH TBpJ^axy fla ey ohh npsH floniaH, ua bo;ij, a 
OHH Apyrn 3;a cy bx xieaH OTepaTH, Kaj, ce nocae cna^e somao- 
AG Hauasaiba, jejaH Cp6HE fiyse yfinjefl. CpncKa noaHUHJa ca 
OHHH flCTHX AparoHaHOH npHTp^H Ha HecTo, H sBa BHsaHa, sa Koje- 
ce iLHcaaao ja cy aa yfiBCXBO kpbbh, oji^eae y lypcKy crpaxy.. 

^) HnicefiJBxe npoiorpE, xypCRa ce npina iop» fies fljioyajbemai' 
ox6ai;HTH. Ona caia ceCi npoTEBpe^H a hsboch craapH Koje no6y^yjy 
Kpaju.y uesepai^y. Hh cpncsa ce ae -lose npHiHTH c spxa Jto naa; axe- 
ona ce y onone cjiase c ohhi hito jaajbajy HenpHcrpacBH nociaTpaoior,. 
— a He^y laRBna ce ib noHieHn,e noanBaio na npjCKora KOBcyjia. — 
H o;iroBapa npspoAHOi TOKy Aora^aja. 



469 

VL Ty AO^e je^aH ara h3 rpaAa. Gano ce pacnpa He Moranre CBpinnrn 
Kao OHa Maio npe. Ha cpncBora AparovaHa h na H>eroBe 2RaH- 
j;apMe onaiHine m nymaRa, h noniTO ce xora pa^H HaTOHH rp^Ha 
3a6yHa, Typn,H no^eine nyii;aTH H3 arpaje, Koja je 3a to 6raa 
y^ecHa, Ha CBe cipaHO. Kao RaKBa sapasa, 8a6yHa ce o^aTie 
pimflpH so HajdiHxe Gxasidoji-RanHJe, na nocie ao ocxasHx Ka- 
nnja Koje cy Typn;H jipsajiH, h y KoJHMa hm je najtMofecTBo drao 
o6e36e^eHO. H rjfi ce ro;i; Gpdn h Typii;H ^OTHitaxy, OTBopn ce 
spsaB 6oj. TypitH iiyu;iine ca MHHapeia h hs i;)[aHsya. Gp6H na- 
BaibHBaxy na lypcRe Ay^ane. YsaiyA ce sypame cpncEH mhhh- 
'Ciap rapaniaHHH a& BacnocTaBH MHp. HsmeAH cy 6wle ^a be 
HaciaTH ouBiTa Ki8HHi];a, h KOHcyjiH ce 6p30 cacianie, h Ha^ome 
ja je yuecHO fl;a ce yiieinajy. Jlfinjie je join rysBa ipajaaa, ohh 
ojoffle y rpaj, h Hspainme ja nama nosy^e y rpaj CTpaace 
€ Kannja h cipaxy h3 xypcKe no3iHn,HJe. To ce y^mnn c npejo- 
xpanoH ;i;a ce KacHHJe yispAB npanea cxpana nniaiba, ann na 
3ro;Qr jo^e y Taj Max, noniTo n rapkinannH yae na ce ojroBop- 
HOCT fla oj Gp6a hhko nefee ninajaTH Ha bojahko Ka^ ce 6y;iy 
noBJia^HJin, hs na rpa^ane, 6hio jui 6h xxejin ocxaTH y cbojhm 
KyfeaMa, 6hjio jta 6h Boaera m ce laKo^e y rpaji; CKaone. Paa- 
Jior je K0HcyjiH3ia 6ho y tomo, nrro cy Gpdn Bet 6hjih y na^- 
MobcTBy, H niTO ce c npnjtojiiacKOM napoja H3 yHyxpaniftocTH 
Ha;i;MobcTBO vonto jom BekMa ocnaacHTH. Jlfl, ce Roncyjin nncy 
yMemaM, napojt 6h cbo Typne nceRao. KoHcynn cy noMaraan 
FapaniaHHHy Raj ce on Tpy^HO ^a y Bapomn BacnocTaBn Mnp, 
jep cy nyfliRe ny^aae n c je;i;He n c jpyre CTpane 6e3 npe- 
CTaHRa. 

Knes Mnxarao HHJe 6ho y Beo^pa;^y. Berne dam noneo 
nyTOBaH>e no yHyrpaniEbocTH. Je^HOM npoKnaiiaiiiiijoM napoA 6h 
onoMenyT Aa ^acT RHesa, nacT caMor napo^a xpaacn, sa ce ncnynn 
pe^ naniH saA^na. Maao no xaao 6ypa ce CTsma. H xypcRH boj- 
BHn;ii ca cbojhx noaosaja, a xypcRn CTaH0BHHn;H ns cbojhx Ryba 
iforaxy ce Hosyfen y rpaj. GyTpa Aan Moraxy ce bhaoth TypcRe 
seHe, TAe yMoxane y cbojhm AyrHM xaa>HHaMa, hs rojhx ce bhao 
eaMO o^H, OAaase y rpaji;. H aRO je h na h>hx 6aii;aHa RpHBnii;a 
j;a cy c nposopa nyiiaae hs nymaRa, Gp6H nx caAa 6e36eAHa 
McnpaTMHie y rpaA. 



470 

GbO C6 OBO Aaje odjaCHHTH Me^JC06H0M MpSH>OM CXaHOBHEKa 

Je;i;He n Apyre Bepe, 6e8 HKaRBa Haiipe;i; CMBnubenor njiaaa. Ta^a 
cy caMo HenpHJaT6JbCEH ejOLBMeHTH 6jkbjze h ycnjiaicTeJiH. Ycnex 
JBi ne^j Tim, 6ho noTnyHi^e na cxpaBH Gp6a. UIto cy obe nasAa^ 
xejieiH, jLdt ce Typip h8 6eorpaACKe BapomH Hcese, HSBpuiH ce^ 
y oHoj rynryaH, Hoty HSMe^y 3 h 4 jyHa. CaMO niTo nocTHrayTB 
ycnex la^a BHJe 6eo HHMaxo ocHiypaH. Ilocne 6op6e Ho Kytana^ 
no yaimaMa, oko Kanaja, y Kojoj cy Cp6H 6hjih ja^H, caeAOBao- 
je y CKopo flanaA rpaji;a na Bapom, CBHKa cpeACTBBMa KoJHMa 
je rpaA pacnojiarao. Jifi, cy Gp6H tomb a^h noBOAa HanaAajykE 
To6oxe B8 CBOJHX BymaKa aa jifi6eiLe rpa^CKe 8haob6, Mopa ce 
oj6aiyiTH Kao ca cbhm HeocHOBaHo. IIpycKH Koncyji, y onnrre- 
BeoMa HOBpECTpacTaH, TBpAH, A^ ca cpncKe cipaBe 6ani hehem h 
BH HaJMasbe hejo 6eo E8a8Bafl rpaACBH nanaA. Bojhe MEBECTap 
MoBAOs yBepaBa EspoKOM Aa Biqe 6dm bh jeABa nyniEa E86a- 
?6fla.^) Ja Be mec^iem be to jxfi, cy Typi^E Ba to ysy^teBE ejib 
noACTaKByxE E8 II^apErpaAa KaKO ce oBAa rAorAe noMEniJbaio. 
Bejio je ca cbhm npEpoAHo e 6e8 Tora, a* cy Typ^E, bcke no- 

THCByTE C BOJHEHKEX HOJIOIEaja y BapoiBB, BeBE ECTepaEH S8. 

CBoJHX Kyka, a sesaAOBOJbBE c namoM kojh be je E8Aao 8ano- 
BecT Aa ce noByKy, nocie sa e» HasaiiE^iE a^ nyii;a sa Bapom, a^ 
6r ejie E8ry6jbeso noBpaTEUE, ejie Aa 6e ce 8apeM ocbotejie. 

AycTpnjcKH KOBcyircKE npeACTaBBBK Kao Aa je o 6oM(5ap- 
AaH>y 6eo BanpeA EdBemTOB; b oh je cbojsm ^yAEMa a^'O rxae 
xaBO jijBL cy OBE Mor^iE MHCSETE A^ CO o6e86eAe. Ajie ocxaiE 



*) y H>eroBOM HBBeinTajy ctojh: L' ordre donn^ et souvent r6pete 
U'a pas dte chang6 un seal moment, I'uniqne mission de la troupe 
est toajonrs de venir en aide a la police poor le maintien de I'ordre 
dans la ville. C'est dans cet etat de morcellement et de repos que 

le bombardement vient surprendre. Les t^moign